Original subtitles

"Yok edilemez, ebedi bir ad olacak bu." ��aya, 56:5

SHOAH �K�NC� B�L�M

FRANZ SUCHOMEL SS ASTSUBAYI

"D�nyada mert�e, ne�eyle...

"...y�r�yoruz gelece�e.

"B�l�kler uygun ad�m i�lerinin ba��na gidiyor.

"Bizim i�in tek �ey var, o da Treblinka.

"Bizim kaderimiz.

"��te bu y�zden Treblinka ile bir olduk ya.

"Hem de zaman kaybetmeden.

"Komutan�m�z ne emrederse onu yapar�z.

"Sonsuz itaatle g�revimize ba�l�y�z.

"Hi� durmadan hizmet ederiz.

"Ufac�k bir �ans�m�z olsa dahi. Sen �ok ya�a!"

Bir kez daha, y�ksek sesle.

G�l�yoruz ama �ok ac�kl�.

G�lmedik ki.

Bana hi� k�zmay�n.

Bana tarihi sordunuz. Ben de size anlat�yorum.

S�zlerini Franz yazm��t�.

Melodisi de Buchenwald'a ait.

Franz'�n emrindeki Buchenwald Kamp�na.

Sabah�n erken saatinde yeni gelen Yahudiler...

- Yeni Yahudi i��iler mi? - Evet.

��te bu gelenler bu mar�� ��renerek...

...o ak�am hep bir a��zdan s�ylemek zorundayd�lar.

- Tekrar s�yler misiniz? - Olur.

Buras� �ok �nemli. Fakat y�ksek sesle.

"D�nyada mert�e, ne�eyle...

"...y�r�yoruz gelece�e.

"B�l�kler uygun ad�m i�lerinin ba��na gidiyor.

"Bizim i�in tek �ey var, o da Treblinka.

"Bizim kaderimiz.

"��te bu y�zden Treblinka ile bir olduk ya.

"Hem de zaman kaybetmeden.

"Komutan�m�z ne emrederse onu yapar�z.

"Sonsuz itaatle g�revimize ba�l�y�z.

"Hi� durmadan hizmet ederiz.

"Ufac�k bir �ans�m�z olsa dahi. Sen �ok ya�a!"

Memnun oldunuz mu?

G�n�m�zdeki hi�bir Yahudi bu mar�� bilmez.

Nas�l oldu da Treblinka'da...

...hem de en yo�un g�nlerde...

...18,000 tane insan "i�lenebildi"?

18,000 �ok b�y�k bir rakam.

Ancak mahkeme raporlar�nda b�yle okumu�tum.

Olabilir.

18,000 ki�i "i�lenmi�".

Yok edilmi�.

Say�n Lanzmann, inan�n bana bu rakam �i�irilmi�.

Ka�t� peki?

12,000 ila 18,000 aras�.

Onlar� toparlayabilmek i�in gecemizin yar�s�n� harc�yorduk.

Trenler sabah saat 6'da gelmeye ba�lam��t�.

- Hep sabah 6'da m� gelirdi? - Hep demeyelim. �o�u zaman.

- Peki. - D�zensiz geliyorlard�.

Peki.

Bazen sabah 6'da, bazen ��len gelirdi.

Ak�am�n ge� saatlerinde bir posta daha geldi�i olurdu.

G�zel, g�zel. Bir tren geldi diyelim.

Sizden istedi�im �ey, b�t�n i�lemleri...

...detaylar�yla anlatman�z olacak.

Bu en yo�un g�nlerde.

Trenler, Malkinia istasyonundan ge�erek...

...Treblinka istasyonuna geliyordu.

Malkinia ile Treblinka aras� ka� kilometre?

10 km. diyebiliriz.

Treblinka bir k�yd�.

Ufak bir k�y.

Yahudilerin getirilip g�t�r�lmesi nedeniyle...

...istasyon sayesinde �nem kazanm��t�.

Trenler 30 ile 40 aras� vagon �ekiyordu.

10 veya 12'li �ekilde ayr�larak...

...Treblinka Kamp�na y�nlendirilirler...

...ve rampay� ��kmalar� sa�lan�rd�.

��i insan dolu di�er vagonlarsa...

...Treblinka istasyonunda bekletilirdi.

Pencereleri dikenli tellerle �r�lerek...

...kimsenin ka�amamas� sa�lan�yordu.

Tepelerde de "taz�lar" dururdu...

...Ukraynal�lar, Letonyal�lar gibi.

En pisi de Letonyal�lard�.

Rampada her vagonun yan�nda...

...mavi bereli iki Yahudi durarak...

...i�leri h�zland�rmaya �al���rd�.

"�abuk olun! Acele edin!" �eklinde ba��r�rlard�.

Bu �ekildeki Ukraynal�lar ve Almanlar da vard�.

Ka� Alman vard�?

�� veya be�.

- O kadar m�? - O kadar. Daha fazla de�ildi.

Peki ka� Ukraynal� vard�?

- On. - On mu?

- On Ukraynal�, be� Alman. - Evet, evet.

�yleyse toplamda mavi bereli yakla��k 20 ki�i oluyordu.

Evet, mavi bereliler burada ve burada dururlard�.

�nsanlar� d�zenli bir �ekilde i�eri al�rlard�.

- K�rm�z� bereliler de burada dururdu. - Peki.

Evet, k�rm�z� bereliler burada dururdu.

Peki k�rm�z� berelilerin g�revi tam olarak neydi?

K�rm�z� bereliler elbiselerle ilgilenirdi.

Erkeklerin...

...ve kad�nlar�n elbiseleri...

...tam olarak burada ��kar�l�rd�.

Rampay� ��k�p soyunma b�l�m�ne gitmek...

...insanlar�n ka� dakikas�n� al�yordu?

Kad�nlar i�in...

...bu s�re� bir saati al�yordu.

Bir, bir bu�uk saat diyelim.

- T�m vagonlar i�inse iki saat. - Evet.

�ki saat i�inde...

...her �ey bitmi� olurdu.

- Var��la... - �l�m aras�.

�l�m aras�. Hepsi iki saat mi s�rerdi?

�ki, iki bu�uk, �� saat.

- T�m trenin mi? - T�m trenin.

Peki bir katar�n, mesela 10 tane vagonun s�resi neydi?

Hesaplanabilecek bir �ey de�il...

...��nk� vagonlar s�rekli birbiri ard�na gelirdi.

S�rekli bir insan sirk�l�syonu vard�. Bilmem anlatabiliyor muyum.

Genelde erkekler �urada veya �urada bekletilir...

...ard�ndan �u "hortuma" y�nlendirilirdi.

En son kad�nlar yollan�rd�.

Sonu�ta...

...�uraya g�t�r�l�p bekletilirlerdi.

Be�er be�er al�n�rlard�.

50 ki�i. 60 �ocuklu kad�n.

��eride yer a��l�ncaya kadar �urada bekletilirlerdi.

- ��plak m�? - ��plak.

Hem yaz�n hem de k���n.

K���n Treblinka'da �ok ayaz olur.

K���n, aral�k ay�yd�, hatta Noel sonras� da devam etti.

Ama Noel �ncesi de hava �ok so�uktu.

�yle so�uktu ki, hava s�cakl��� -10 ila -20 derece civar�ndayd�.

�lk ba�ta bizlerin de �ok ���d���n� hat�rl�yorum.

Uygun �niformalar�m�z yoktu.

Yani biz bile ���yorduk.

- Ama o insanlar i�in daha da... - O zavall�lar daha �ok ���rd�.

- Hortumun i�i. - Hortumun i�i �ok ama �ok so�uktu.

- �ok so�uktu. - Hem de �ok.

Acaba...

...bu hortum dedi�iniz �eyi biraz tasvir edebilir misiniz?

Boyutlar� neydi? �nsanlar nas�l muamele g�r�rd�?

Hortum yakla��k d�rt metre enindeydi.

- Yani bu oda... - Evet bu oda gibi.

- Bu oda geni�li�indeydi. - Bu oda geni�li�inde.

D�rt taraf�, �u veya bu y�kseklikteki �itlerle �evriliydi.

- Duvarla m�? - Hay�r, dikenli telle.

Dikenli tellerin aras� da...

...�am a�ac� dallar�yla sar�lm��t�.

Anlatabiliyor muyum? �am dallar�yla.

Buna kamuflaj deniyordu.

20 tane Yahudi'den olu�an bir Kamuflaj Timi vard�.

Her g�n oraya �am a�ac� dallar� ta��rlard�.

- Ormandan m�? - Evet, ormandan.

Yani her yer �r�l�yd�.

Bu sayede insanlar�n i�eriyi g�rmeleri engelleniyordu.

Hi�bir �ey g�remezlerdi.

Aras�ndan bir �ey g�r�nmezdi.

- �mk�ns�z m� diyorsunuz? - Evet, imk�ns�zd�.

Buras�, buras� ve buras� da ayn� �ekildeydi.

Buras� da.

Ve buras� da.

Bir �ey g�rmek imk�ns�zd�.

~KAMPIN BUG�NK� HAL�~

Treblinka'da bu kadar �ok ki�i imha edildi...

...ancak o kadar da b�y�k bir yer de�ildi, de�il mi?

B�y�k bir yer de�ildi.

En geni� kenar� 500 metre civar�yd�.

Dikd�rtgen de�ildi, daha �ok baklava dilimi �eklindeydi.

�u b�lgede zemin d�zd�,

...�uradan itibaren e�im ba�l�yordu.

Yoku�un sonundaysa gaz odas� bulunuyordu.

Yani yoku� ��kman gerekiyordu.

Bu hortumun di�er ad� da Cennete Giden Yol'mu�, do�ru mu?

Yahudiler buraya �sa'y� G��e Y�kselten Yol...

...veya Son Yol derlerdi.

Ben sadece bu iki ismi duydum.

�unu ��renmek istiyorum.

�nsanlar hortuma girdikten sonra neler ya�an�yordu?

- ��r�l��plak m�yd�lar? - Evet, ��r�l��plak. Burada...

...iki tane Ukraynal� n�bet�i dururdu.

- Evet. - �zellikle de erkekler i�in dururlard�.

Erkekler i�eri girmek istemezlerse...

...dayak at�l�yordu.

K�rba�lan�yorlard�. Burada da. Hatta burada da.

Evet.

Erkekler hayvan gibi g�d�l�yordu. Kad�nlara b�yle davran�lm�yordu.

- Kad�nlar dayak yemiyor muydu? - Hay�r, onlara dayak at�lm�yordu.

Peki bu insaniyet neden?

Ben g�zlerimle g�rmedim.

Bizzat g�rmedim, ama belki onlara da dayak at�l�yordu.

Neden at�lmas�n ki?

Neden at�lmas�n? Sonu�ta onlar da �lecekler.

Neden at�lmas�n?

Gaz odas� giri�lerinde kesin dayak yiyorlard�r.

Berber ABRAHAM BOMBA ~�SRA�L~

Abraham, bize ya�ananlar� anlat�r m�s�n?

Neye g�re se�ilmi�tiniz?

Almanlar'dan...

...bir emir geldi.

B�t�n berberleri topluyorlard�.

Bu berberleri belirli bir i�te kullanacaklarm��.

O esnada bizleri hangi i�te kullanacaklar�n� bilmiyorduk.

M�mk�n oldu�unca �ok berberi bir araya toplam��lard�.

Bu olay, Treblinka'ya var���ndan ka� g�n sonra oldu?

Treblinka'ya var���mdan d�rt hafta sonra diyebilirim.

Ne zamand�? Yani sabah m�yd�?

Sabaht�. Saat 10 civar�yd�.

Treblinka'ya bir katar gelmi�ti...

...kad�nlar gaz odalar�na g�t�r�l�yordu.

Oradakiler...

...orada �al��an insanlara...

...kimin mesle�inin berberlik oldu�unu soruyorlard�.

Ben uzun y�llard�r berberlik yap�yordum.

�estohova gibi yerlerden gelenlerin baz�lar� beni tan�yorlard�.

Do�al olarak beni se�tiler...

...ben de tan�d���m birka� berberi se�tim.

- B�ylelikle toplanm�� olduk. - Hepsinin mesle�i berberlik miydi?

Evet, mesle�i berberlik olanlar. B�ylece toplan�p...

...Almanlar'dan gelecek olan emirleri...

...beklemeye koyulduk.

Bizi gaz odas�na g�t�rd�ler.

Treblinka Kamp�n�n...

...ikinci b�l�m�ne.

�lk b�l�mden uzakta m�yd�?

�ok uzak de�ildi ama...

...b�t�n giri�ler...

...dikenli tellerle �r�lm��t�.

Giri�lerin etraf�nda a�a�lar vard�.

B�ylece orada bir ge�it oldu�u...

...veya oran�n gaz odas�na ��kt��� d��ar�dan belli olmuyordu.

Buras� Almanlar�n "hortum" dedi�i yer miydi?

Hay�r, Almanlar buraya...

...Cennete Giden Yol gibi bir �ey diyorlard�.

- Himmelweg? - Evet, yani Cennete Giden Yol.

Olaylardan az �ok haberdard�k, ��nk� gaz odas�nda...

...�al��mak �zere gitmeden �nce orada bir m�ddet �al��m��t�k.

Oraya girenler, kar��lar�nda...

...kad�nlar�n oturabilece�i banklar� g�r�rlerdi.

Ancak bunun...

...son yolculuklar� oldu�undan,

...veya son kez...

...nefes alacaklar�ndan...

...veya olan biteni son anda ��reneceklerinden bihaberlerdi.

Peki berberlerin gaz odalar�nda sa� kesmeleri...

...ne kadar s�rd�? Bu uygulaman�n s�rekli olmad���n� biliyoruz.

Gaz odas�n�n i�erisinde yakla��k bir hafta veya on g�n �al��t�k.

Ondan sonra sa� kesimlerinin...

...soyunma barakas�nda yap�lmas�na karar verdiler.

- Gaz odas� nas�l bir yerdi? - �yle b�y�k bir oda de�ildi.

Odan�n b�y�kl���, �� metreye...

...�� metreydi diyebilirim.

Ancak o odaya...

...�ok say�da kad�n t�k�yorlard�.

Neredeyse �st �ste istifliyorlard�.

Daha �nce s�yledi�im gibi...

...bizi ilk �a��rd�klar�nda, ne yapaca��m�z� bilmiyorduk.

Kapo memurlar�ndan biri gelerek ��yle s�yledi.

"Berberler, sizin g�reviniz...

"...buraya getirilen t�m kad�nlar�n...

"...sa�lar�n� kesmek...

"...ard�ndan du�a sokmak olacak.

"Daha sonra buradan ba�ka bir yere g�t�r�lecekler."

Ancak bizler o odadan bir ��k�� yolu olmad���n� biliyorduk.

��nk� bu oda, canl� gelenlerin...

...�l� olarak ��kt��� son noktayd�.

A��k bir �ekilde anlatabilir misin?

A��k�as� katar gelene kadar bekliyorduk.

Orada katar gelene kadar bekliyorduk.

Katarlar...

...kad�nlar ve �ocuklarla geliyor...

...ve bu odaya t�k�l�yorlard�.

Biz berberler sa� kesimine ba�l�yorduk.

Baz�lar�, hatta diyebilirim ki hepsi...

...ba�lar�na gelecekleri �oktan biliyorlard�.

Biz elimizden gelenin en iyisini yap�yorduk...

Bir insan olarak elimizden gelenin en iyisini yap�yorduk.

Affedersin, kad�nlar gaz odas�na getirildiklerinde...

...siz i�eride mi oluyordunuz, yoksa daha sonra m� geliyordunuz?

Dedi�im gibi biz gaz odas�nda oluyorduk.

��nk� orada kat�r�n gelmesini bekliyorduk.

- Yani i�eride oluyordunuz. - Evet, gaz odas�nda oluyorduk.

Ve birden kad�nlar gelmeye ba�l�yordu.

- Evet gelirlerdi... - Ne haldeydiler?

Elbiseleri ��kar�lm��, anadan do�ma ��r�l��plak oluyorlard�.

- Hepsi de ��r�l��plak m�yd�? - ��r�l��plak.

B�t�n kad�n ve �ocuklar.

- �ocuklar da m�? - �ocuklar da.

��nk� soyunma barakalar�ndan geliyorlard�.

Gaz odas�na g�t�r�lmeden �nce soyundurulduklar� barakalar vard�.

Bu gelen ��plak kad�nlar� ilk g�rd���nde neler hissettin?

Bana tam olarak ne dedilerse...

...onu yapaca��m� hissettim.

Sa�lar�n�...

...bir berberin elinden ��km�� gibi kesecektim.

Kad�nlar�n sa�lar�n� g�zelce kesecektim.

Ancak sa�lar�n� elimizden geldi�ince k�salt�yorduk.

��nk� kad�nlar�n sa�lar�n�...

...Almanya'ya yolluyorlard�.

Yani onlar� t�ra� etmedin mi?

Hay�r, t�ra� etmedik.

Sa�lar�n�n g�zelce kesildi�ine inanmalar�n� sa�l�yorduk.

Makasla m� kesiyordun?

Evet, makas ve tarakla. Herhangi bir makine kullanmadan.

T�pk� bir erke�in sa��n� t�ra� eder gibi diyebilirim.

Erkeklerinki kadar k�sa kesmiyorduk.

Tek yapt���m�z...

...sa�lar�n�n g�zelce kesildi�i izlenimini b�rakmakt�.

Herhalde hi� ayna yoktu.

Hay�r, ayna yoktu. Banklar vard�, sandalye de yoktu.

Burada 16-17 tane berber �al���yordu.

�ok say�da kad�n�n sa��n� kesiyorduk.

Her kesim iki dakikadan az s�r�yordu.

��nk� sa�� kesilmeyi bekleyen �ok fazla say�da...

...kad�n vard�.

�u anda nas�l kesti�ini g�sterebilir misin?

Elimizden geldi�ince h�zl� kesiyorduk.

Hepimiz mesle�i berberlik olan insanlard�k.

��yle yap�yorduk. Buralar� b�rak�yorduk.

Bu �ekilde buralar� kesiyorduk.

Bu �ekilde kesim sonlan�yordu.

- H�zl� hareketlerle. - Do�al olarak h�zl� kesiyorduk�

...��nk� kaybedecek vaktimiz yoktu.

��nk� ayn� i�lemleri yapt�racak olan...

...di�er bir grup d��ar�da bekliyor oluyordu.

- 16 tane berberdik dedin. - Evet.

Bu gelen gruplar ortalama ka� tane kad�ndan olu�uyordu?

Bir grupla yakla��k olarak...

...i�eriye...

...60-70 civar� kad�n geliyordu.

Hepsi de ayn� anda odaya al�n�yordu.

Ondan sonra gaz odas�n�n kap�lar� kapat�l�yor muydu?

Bu grubun sa��n� kestikten sonra...

...yakla��k 140-150 kad�ndan olu�an ba�ka bir grup geliyordu.

Yapacaklar�m�z� daha �nceden bildirmi�lerdi.

Gaz odas�ndan birka� dakikal���na, yakla��k be� dakikal���na...

...��kmam�z s�ylenmi�ti.

Ard�ndan i�eri gaz verip hepsini �ld�r�yorlard�.

Siz nerede bekliyordunuz?

Gaz odas�n�n d���nda.

Bu tarafta, yani kad�nlar�n i�eriye al�nd��� tarafta bekliyorduk.

Di�er tarafta ise bir grup insan �al���yordu.

Bunlar cesetleri d��ar� ��kar�yorlard�. Baz�lar� h�l� canl� vaziyette oluyordu.

Bunlar� ��kar�yorlar...

...ve yakla��k iki dakika i�erisinde her yer bo�alm�� oluyordu.

Di�er grup kad�nlar�n i�eri getirilip...

...ba�lar�na ayn� �eylerin gelmesi i�in her yer m�sait oluyordu.

Bu gelen kad�nlar�n sa�lar� uzun mu oluyordu?

�o�ununki uzun, baz�lar�n�nki k�sa oluyordu...

...ancak bizim i�imiz o sa�lar� kesmekti.

Almanlar o sa�lar� istiyordu, bir ama�lar� vard� ��nk�.

Bir soru sormu�tum, ancak cevaplamad�n.

Oraya gelen ��plak kad�n ve �ocuklar� ilk g�rd���nde...

...tam olarak ne hissettin? Nas�l bir duyguydu?

Size �unu s�yleyeyim... Orada...

...bir �eyler hissetmek ger�ekten �ok zordu.

Gece g�nd�z kad�n ve erkek �l�leri aras�nda �al���nca...

...hisleriniz kayboluyor.

Hisler �l�yor. Hisleriniz bitiyor.

�unu da s�ylemeliyim ki...

...gaz odas�nda berberlik yapmak i�in se�ildi�imde...

...memleketim �estohova'dan bir kat�r dolusu kad�n gelmi�ti.

Bu kad�nlar�n i�inde tan�d���m bir�ok insan vard�.

- Onlar� tan�yor muydun? - Tan�yordum.

Onlarla ayn� kentte ya��yordum.

Ayn� sokakta ya��yorduk.

Baz�lar�ysa �ok yak�n arkada�lar�md�.

Beni g�rd�klerinde hemen sar�l�yorlard�.

"Abe, burada ne i�in var? Bizlere ne yapacaklar?"

Ne s�ylenebilirdi ki?

Ne s�yleyebilirsiniz?

Berberlik yapan bir arkada��m vard�.

Memleketimde oturan gayet iyi bir berberdi.

Kar�s�yla k�z karde�i...

...gaz odas�na getirildi�inde...

Devam et, Abe. Devam etmen gerekiyor.

Devam etmelisin.

Yapam�yorum.

- �ok korkun�. - L�tfen.

Bildi�in �zere bunu �ekmek zorunday�z.

Yapamayaca��m.

Zor oldu�unu biliyorum ama anlatman gerekiyor.

Ayr�ca senden �z�r de diliyorum.

L�tfen benden daha fazlas�n� anlatmam� isteme.

L�tfen. Anlatmak zorundas�n.

Dedi�im gibi, bug�n �ok zor ge�ecek.

�antalara doldurulup...

...Almanya'ya yollan�yorlard�.

Tamam, devam edelim.

Kar�s�yla k�z karde�i getirildi�inde...

...ne cevap vermi�ti?

Onunla konu�maya �al��t�lar. Kocas�yla...

...ve k�z karde�iyle.

Onlara...

...hayatlar�n�n sonunun geldi�ini s�yleyemediler.

��nk� arkalar�nda Alman Nazi'leri, SS'ler duruyordu.

O esnada tek kelime etmeleri halinde...

...zaten �lmek �zere olan kar�s�yla o kad�n gibi...

...kendilerinin de ayn� kaderi payla�acaklar�n� biliyorlard�.

Yine de bir �ekilde onlara en iyi �ekilde davranmaya �al��t�lar.

Onlara sar�l�p �pmek i�in, kendilerini bir saniye...

...bir dakika daha hayatta tutmaya �al��t�lar.

��nk� onlar� bir daha g�remeyeceklerini biliyorlard�.

�ESTOHOVA

Hortumda bekletilen kad�nlar...

...gaz odas�n�n motorunun sesini duyuyorlard�.

Belki de gaz odas�nda ba�r��an ve yalvaran insanlar� da duyuyorlard�.

Beklerken �l�m korkusu hepsini sar�yordu.

�l�m korkusuyla insanlar alt�na yap�yordu.

K���k veya b�y�k tuvaletlerini yap�yorlard�.

Yani burada...

...kad�nlar�n bekledi�i b�l�mde, be�li veya alt�l� �izgiler halinde...

...d��k�lar g�r�l�yordu.

Ayakta m�?

Hay�r, ��melerek veya ayakta yapabiliyorlard�.

Bunu yaparlarken g�rmedim. Ben sadece d��k�lar� g�rd�m.

Sadece kad�nlar m�?

- Erkekler de�il, sadece kad�nlar. - Erkekler yapm�yor muydu?

Erkekler hortumda bekletilmiyordu. Sadece kad�nlar bekletiliyordu.

Bir gaz odas� bo�al�ncaya kadar kad�nlar...

...burada bekletiliyordu.

Peki erkekler?

Hay�r, erkekler ilk ba�ta hemen al�n�yordu.

- Anl�yorum. - Anlatabiliyor muyum?

- Erkekler hep ilk ba�ta al�n�yordu. - Erkekler hep ilk ba�ta al�n�yordu.

- Hep ilk ba�ta al�n�yordu. - Beklemek zorunda de�illerdi.

- Onlara bekleyecek zaman tan�nm�yordu. - Bekletilmiyorlard�.

- �l�m korkusu... - �l�m korkusu...

...insan� alt�na yapt�r�r.

Bilinen bir �ey, insan korktu�unda...

...ve �lece�ini anlarsa b�yle olur. Yatakta da olabilir.

Annem yata��na yapm��t�.

- Anneniz mi? - Evet annem. D��k�s�n� yapm��t�.

B�yledir. T�bbi olarak...

...kan�tlanm��t�r. - Evet, t�bbi.

�unu da bilmeniz gerekir.

�nsanlar vagonlardan indirildiklerinde...

...mesela Var�ova veya ba�ka bir yerden bindirilmi� olsunlar...

...zaten dayak at�lm�� oluyorlard�.

Hem de Treblinka'da yedikleri dayaktan �ok daha k�t�s�n� yiyorlard�.

Sizi temin ederim.

Nakil esnas�nda vagonlarda ayakta duruyorlard�.

Tuvalet falan yok, �ok az su veriyorlard�.

Korku i�indeydiler. Kap�lar a��l�r a��lmaz dayak tekrar ba�l�yordu.

"Bremze, bremze, bremze!"

"Czipsze, czipsze, czipsze!"

Di�lerim takma oldu�u i�in tam s�yleyemiyorum.

Bu Leh�e'ydi. "Bremze" veya "czipsze".

"Bremze" ne demek oluyor?

Ukraynaca bir s�zc�k. "�abuk" anlam�nda.

Ard�ndan k�rba�lar tekrardan konu�maya ba�l�yordu.

SS eleman� Kuttner'in k�rbac� �u uzunluktayd�.

Kad�nlar sola, erkekler sa�a.

S�rekli bir iti� kak�� vard�.

- Kendilerine s�re tan�nm�yordu. - Hay�r, tan�nm�yordu.

��eri gir, soyun. �abuk, �abuk, �abuk!

- S�rekli bir ko�u�turmaca vard�. - S�rekli ko�u�urlard�, s�rekli.

- Ko�u�turup ba�r���yorlard�. - ��te insanlar� b�yle haz�rl�yorlard�.

- Y�ntemleri buydu yani. - Y�ntemleri buydu.

Her �eyin h�zl�ca yap�lmas�n� akl�n�zdan ��karmaman�z gerekiyordu.

Mavi berelilerin bir di�er g�revi de...

...ya�l�larla hastalar�...

...revire g�t�rmekti.

B�ylece gaz odalar�na olan sirk�l�syonun yava�lamas� engelleniyordu.

Ya�l�lar bu sirk�l�syonu yava�lat�yordu.

Revire g�t�r�lecekleri...

...Almanlar belirlerdi.

Mavi berelilerdeki Yahudiler...

...sadece kendilerine verilen emirleri yerine getirirlerdi.

�nsanlar� buraya getirir...

...veya sedyelere yerle�tirirlerdi.

Ya�l� kad�nlar, hasta �ocuklar...

...anneleri hasta olan �ocuklar...

...ya da b�y�kanneleri �ok ya�l� olanlar...

...b�y�kannesiyle beraber g�nderildi...

...��nk� "revir"in ne oldu�unu bilmiyordu.

�zerinde k�z�l ha� olan beyaz bir bayrak vard�.

Bir ge�itten oraya ��k�l�yordu.

Ge�idin sonuna vard�klar�nda hi�bir �ey g�remezlerdi.

Sonra da �ukurdaki �l�leri g�r�rlerdi.

Kum y���n�na oturmalar� i�in...

...giysileri zorla ��kartt�r�l�rd�...

...ve enselerine bir el ate� edilerek �ld�r�l�rlerdi.

�ukura d��erlerdi.

�ukurda ate� olurdu her zaman.

�er��p, ka��t ve benzinle...

...insanlar�n yak�lmas� �ok kolay oldu.

RICHARD GLAZAR ~�SV��RE~

"Revir" �ok dar bir yerdi,

...rampaya �ok yak�nd�.

B�ylece ya�l� olanlar ge�ebilecekti.

Ben de bunu yapmak zorunda kald�m.

�dam alan� kaplanm��t�.

Yaln�zca baca i�in bir a��kl�k vard�...

...ama tel �rg�yle �rt�lm��t�...

...ve hi� kimse g�remezdi.

Dar bir ge�it vard�.

�ok k�sayd� ama bacaya benziyordu.

Adeta k���k bir labirentti.

Tam ortas�nda bir oyuk vard�.

Sol tarafta ise...

...k���k bir baraka vard�.

��inde tramplen gibi...

...tahta kalas vard�.

E�er insanlar �zerinde dikilemeyecek kadar g��s�zd�lerse...

...�zerinde oturmak zorundayd�lar...

...ve sonra...

...Treblinka jargonuyla s�ylendi�i gibi...

...SS subay� Miete "her birini...

...tek bir hapla tedavi edecekti."

Enseye bir el ate� ile.

Hareketli vakitlerde...

...bu her g�n oluyordu.

Yine o g�nlerde, �ukurun i�i,

...ki en az�ndan...

...3-4 metre derinlikteydi,

...ceset dolu olurdu.

Bir �ekilde ailelerinden kopar�lm��...

...veya yaln�z gelen...

...�ocuklar meselesi de vard�.

O �ocuklar "revir"e g�t�r�l�p...

...orada �ld�r�ld�ler.

"Revir" ayn� zamanda bizler i�in...

...Treblinka esirleri i�in...

...son durakt�.

Gaz odas�nda de�il.

Daima "revir"i boyluyorduk.

AUSCHWITZ, G�N�M�Z ~D�Z� TE�K�L �STASYONU~

Daima vagonlardan ��kamayan insanlar olurdu.

Yolda �lenler...

...ya da a��r� daya�a dayanamay�p...

...hasta d��enler y�z�nden...

...h�zl� hareket etmelerini engelliyordu.

B�ylece o insanlar vagonda b�rak�ld�.

RUDOLF VRBA AUSCHWITZ'DE SA� KALANLARDAN

�lk i�imiz vagonlara girip...

...�l�leri veya �lmekte olanlar�...

... "laufschritt"le oradan ��kararak, yani...

...Almanlar�n s�yledi�i gibi "ko�arak��

"laufschritt", evet. Asla y�r�me yoktu.

Her �eyin "laufschritt"de yap�lmas� gerekirdi.

- "Immer laufen?" - "Immer laufen!"

Yani... �ok sportifler. Sportif bir ulusturlar.

O cesetleri d��ar� ��kar�p...

...rampada ko�arak...

�rampan�n sonundaki kamyona ula�t�r�rd�k onlar�.

Kamyonlar �nceden haz�rlanm��t�.

5 ya da 6 tanesi bazen daha fazlas� orada bekletiliyordu.

Kat� bir nizam yoktu.

Fakat ilk kamyon �l�ler ve �lmek �zere olanlar i�indi.

...Kimin �l� oldu�unu ve kimin �l� taklidi yapt���n� saptamak i�in...

...t�bbi m�dahale imk�n� pek yoktu...

Yani kimlerin sadece numara yapt���n� saptamak i�in.

Hepsi bir kamyona konuldu ve bu i� bitti�inde...

...ilk kamyon do�ruca yakla��k 2 kilometre mesafede olan...

...rampan�n sa��ndaki krematoryuma g�nderildi.

O zamanlar iki kilometre miydi mesafe?

Yeni rampan�n yap�l���ndan �nce �yleydi.

~ESK� RAMPA~

Buras� eski rampayd�.

Bu eski rampadan...

...ilk 1 milyon 750 bin ki�i ayr�ld�.

Bu eski rampadan.

�o�unluktan bahsediyorum.

Yeni rampa yaln�zca beklenen �l�mler i�in �ok k�sa bir s�rede...

...Macaristan'dan getirilen 1 milyon Yahudi i�in yapt�r�ld�.

YEN� RAMPA 1944'�N BA�LARINDA �N�A ED�LD�.

B�t�n cinayet ara�lar� yaln�zca...

... bir ilke �zerinde i�leyebildi.

O insanlar Auschwitz'e getirildi ve...

...nereye hangi ama�la gittiklerini bilmiyorlard�.

Yeni gelen ki�iler pani�e u�rat�lmadan...

...ve toplu halde gaz odas�na do�ru y�r�t�ld�ler.

Panik ��kmas�, ba�ta k���k �ocuklu...

...kad�nlar olmak �zere �ok tehlikeliydi.

Bu y�zden hi� birimizin herhangi bir...

...mesaj vermemesi ve son anda pani�e neden olmamas�...

...Naziler i�in �ok �nemliydi.

Yeni gelen birisiyle temas kurmaya �al��anlar...

...coplanarak veya vagonun arkas�na g�t�r�l�p...

...orada vurularak �ld�r�l�rlerdi.

��nk� bir panik ��ksayd�...

...ve rampada bir katliam meydana gelseydi...

...d�zenekte bir aksakl�k olurdu.

Bir sonraki nakliye, cesetler ve...

...etraftaki kanla yap�lamazd�.

Bu durumda panik artard�.

Nazilerin yo�unla�t��� �ey ise...

...sistemli bir bi�imde hareket ederek...

...engellenmemi� olmakt�. B�ylece vakit kaybedilmeyecekti.

Gaz verme i�leminden �nce...

...SS'ler kat� �nlemler ald�lar.

Krematoryum SS'ler taraf�ndan ku�at�lm��t�.

�ok say�da SS subay�...

...k�pekler ve makineli t�feklerle alanda devriyeye ��km��t�.

Sa� taraftaki basamaklardan...

...yer alt�ndaki "soyunma odas�na" gidiliyordu.

Birkenau'da 4 krematoryum vard�.

2. 3. 4. ve 5. krematoryum.

2. krematoryum 3.'ye benzerdi.

"Soyunma odas�" 2. ve 3.'de,

...gaz odalar� ise yeralt�ndayd�.

Geni� bir "soyunma odas�"...

...ki yakla��k 1000 metre kare...

...ve bir seferde 3 bin ki�iyi...

...gazla �ld�rmek i�in...

...geni� bir gaz odas� vard�.

4. ve 5. krematoryum...

...di�erlerinden farkl� olarak yeralt�nda bulunmuyordu.

Her �ey zemin seviyesindeydi.

4. ve 5.'de tam kapasitedeyken...

...bir seferde 800'den 2000'e kadar...

...ki�inin s��aca�� b�y�kl�kte 3 gaz odas� vard�.

~AUSCHWITZ M�ZES�~ 2. VE 3. KREMATORYUM MAKET�

ASANS�RLER CESETLER� FIRINLARA TA�IYORDU

2. ve 3. krematoryumun her birinde 15 f�r�n vard�.

4. ve 5.'de ise 8'er f�r�n vard�.

�nsanlar krematoryuma ula�t�klar�nda...

...vah�etin ya�and��� bu yerde...

...olup biten her �eyi g�rd�ler.

SS'ler b�t�n alan� ku�atm��lard�.

K�peklerin havlamas�.

Makineli t�fek sesleri.

Onlar�n hepsi, �o�unlukla da Polonyal� Yahudiler korku i�indeydiler.

Bir �eylerin ters gitti�inin fark�ndayd�lar.

Ancak hi�biri...

...3 ya da 4 saat i�inde...

...yan�p k�l olacaklar�n� ak�llar�ndan bile ge�irmediler.

�Soyunma odas�na� ula�t�klar�nda buran�n...

...Uluslararas� �stihbarat Merkezi...

...gibi bir yere benzettiler.

Duvarlarda...

...kancalar ve...

...�zerlerinde numaralar vard�.

Kancalar�n alt�nda...

...ah�ap k�rs�ler vard�.

B�ylece insanlar�n...

... "daha rahat" soyunduklar� s�ylendi.

�ok say�da s�tunla desteklenen...

... bu yeralt� "soyunma odas�nda�...

...farkl� dillerde...

... slogan yaz�lar vard�.

"Temizlenmek iyidir!"

"Bitler �ld�rebilir!"

"Kendini y�ka!"

"Dezenfeksiyon alan�na gider".

Oradaki b�t�n o yaz�lar yaln�zca...

...zaten soyunmu� olan insanlar�...

...gaz odalar�na �ekmek i�in bir tuzakt�.

Sol tarafta, sa�a a��lan�

...yekpare kap�s� bulunan...

...gaz odas�na giriliyordu.

3. KREMATORYUM: ~SOYUNMA ODASI~

~GAZ ODASI~

2. ve 3. krematoryumda,

...ziklon gaz kristallerini�

...s�z�m ona "SS dezenfeksiyon mangas�"...

...tavandan d�km��t�.

4. ve 5. krematoryumda ise...

...4 ya da 5 teneke benzinle...

...yakla��k 2 bin ki�iyi �ld�rd�ler.

S�zde "dezenfeksiyon mangas�"�

...k�z�l ha� i�aretli bir kamyonla geldi...

...ve insanlara e�lik ederek...

...onlar� banyo yapmaya...

...g�t�receklerine inand�rd�.

Ancak k�z�l ha� i�areti yaln�zca...

...ziklon gaz� tenekelerini saklamak ve a�t�rmak i�indi.

Benzinle �lmeleri 10, 15 dakika s�r�yordu.

En korkuncu ise...

...gaz odalar�n�n kap�lar� a��ld���nda...

...dayan�lmaz bir manzarayla kar��la��l�yordu.

�nsanlar bazalt gibi �st �ste y���lm��...

...ta� bloklar gibiydiler.

Gaz odalar�nda nas�l da yere y���ld�lar!

Birka� defa g�rd�m.

Kabullenmesi en zor �eydi.

Buna asla al���lamazd�.

�mkans�zd�.

4. KREMATORYUM

�mkans�z m�?

Evet. ��yle ki, gaz verilmeye ba�land���nda...

...�u �ekilde...

...yerden yukar�ya do�ru y�kseldi.

Ard�ndan m�thi� bir m�cadele ba�lad�...

...��nk� ger�ekten bir m�cadele vard�.

Gaz odas�ndaki ���klar s�nd�r�ld�.

Karanl�kt�, g�z g�z� g�rm�yordu.

B�ylece en g��l� olanlar daha yukar�ya t�rmanmaya �al��t�lar.

Galiba fark�na vard�lar ki...

...ne kadar y�ksekte olunursa...

...o kadar hava olurdu.

Daha rahat nefes alabiliyorlard�.

Bu durum bo�u�maya sebep oldu.

�kincisi, �o�u insan kap�ya do�ru ilerlemeye �al��t�.

Psikolojik bir durumdu. Kap�n�n nerede oldu�unu biliyorlard�...

...belki bir �ekilde kap�ya ula�abilirlerdi.

��g�d�sel bir davran��...

...�l�m�ne bir m�cadele vard�.

��te bu y�zden �ocuklar... G��s�zler ve ya�l�lar...

...en altlarda kalarak yaraland�.

En g��l�ler yukar�dayd�.

��nk� �l�m kal�m m�cadelesinde...

...bir baba, alt�nda yatan�n o�lu oldu�unu...

...fark etmemi�ti.

Peki kap�lar a��ld���nda ne oldu?

Yere d��t�ler.

�nsanlar ta� bloklar� gibi...

...kamyondan d�k�len kayalar gibi yere d��t�.

Ancak ziklon gaz�n�n yak�n�nda bir bo�luk vard�.

Gaz kristallerinin geldi�i yerde hi� kimse bulunmuyordu.

Yaln�zca bir bo�luk.

Galiba kurbanlar orada...

...gaz�n daha �iddetli oldu�unu sand�lar.

�nsanlar ne durumdayd�lar?

H�rpalanm��lard�.

Karanl�kta bo�u�up...

...d�v��m��lerdi.

Ba�tan a�a��ya...

...d��k�ya bulanm��lard�.

Kulak ve burunlar� kan�yordu.

Hatta, di�erlerinin neden oldu�u s�k���kl�ktan dolay��

...yerde yatan,

...y�zleri tan�nmaz hale gelmi��

...insanlar� da g�rebilirdiniz bazen.

�ocuklar�n kafataslar� k�r�lm��t�.

Anlad�m.

Ne?

Berbatt�.

Kusma.

Kulak ve burunda kanama.

Muhtemelen adet kanamas� bile. Bundan eminim.

Bu bo�u�mada hayatta kalmak i�in her �ey yap�l�yordu.

Korkun� bir g�r�nt�yd�.

Bu en zor k�sm�yd�.

FILIP M�LLER, �EK YAHUD�S�,

AUSCHWITZ'DEN KURTULANLAR "G�ZL� DETAY"

Krematoryumun e�i�inden d�nenlere...

...ger�e�i s�ylemenin...

...bir anlam� yoktu.

Orada hi� kimseyi kurtaramazs�n.

�nsanlar� kurtarmak imk�ns�zd�.

1943'te, bir g�n...

...4. Krematoryum'dayken...

...Byalistock'dan bir tren geldi.

"Gizli Detay'da" esir olan birisi...

..."soyunma odas�nda" bir kad�n�,

...arkada��n�n kar�s�n� g�rd�.

Hemen d��ar� ��k�p dedi ki...

"�ld�r�leceksin."

"�� saat sonra k�l olacaks�n."

Kad�n ona inand� ��nk� onu tan�yordu.

Kad�n hemen gidip...

...di�er kad�nlar� uyard�.

"Bizi �ld�recekler."

"Gazla �ld�recekler."

�ocuklar�n� omuzlar�nda ta��yan anneler...

...bunu duymak istemiyorlard�.

Kad�n�n ��ld�rm�� oldu�unu d���nd�ler.

Kad�n� kovalad�lar.

B�ylece o da erkeklerin yan�na gitti.

Nafile.

Kad�na inanmad�klar� i�in de�il;

...Byalistock veya Grodno gettosunda ya da ba�ka bir yerde�

...baz� s�ylentiler duymu�lard�.

Fakat kim duymak isterdi ki bunu!

Kimsenin kulak asmad���n� anlad���nda...

...kendi y�z�n� t�rmalad�.

�aresizdi. Afallam��t�.

���l�k atmaya ba�lad�.

Sonra ne oldu?

Herkes gaza maruz b�rak�ld�. Kad�n zapt edildi.

F�r�n�n �n�nde dizilmek zorundayd�k.

�nce korkun� bi�imde i�kence ettiler kad�na...

...��nk� onu ele vermiyordu.

En sonunda, kad�n onu i�aret etti.

Adam� s�radan ��kar�p diri diri f�r�na att�lar.

Bize ��yle dediler: "Kim bir �ey s�ylerse sonu b�yle olur!"

"Gizli Detay"daki bizler...

...insanlar� bilgilendirmenin...

...bir yolunu bulabilir miyiz diye...

...d���n�yorduk.

Ancak �o�u kez...

...edindi�imiz deneyimle...

...bunda bir fayda olmad���n� g�rd�k.

Dayan�lmas� daha zor oldu�u halde...

...bu onlar�n son hamleleri oldu.

Nihayetinde, bunun...

...Polonyal� Yahudiler�in...

...ya da Berkenau'da 6 ay kalm��...

...Theresienstadt'l� Yahudiler�in...

...yarar�na ve insanlara anlat�lacak...

...bir �ey oldu�unu d���nd�k.

Fakat di�er yandan �u �ekilde oldu�unu d���nd���m�zde...

Yunanistan, Macaristan ve Korfu Yahudileri...

...10, 12 g�n yollarda...

...a�l�k �eken...

...g�nlerce susuz kalan, susuzluktan �lenlerin oldu�u grup...

...geldi�inde yar� ��ld�rm�� haldeydi.

Onlara farkl� �ekilde davran�ld�.

Onlara sadece �unu s�ylediler:

"Giysilerinizi ��kar�n, sizlere birazdan �ay ikram edilecek."

�nsanlar k�t� bir durumdayd�...

...��nk� �ok uzun bir yolculuk yapm��lard�...

...ve tek d���nceleri...

...susuzluklar�n� gidermekti.

Tabii ki SS infazc�lar� bunun fark�ndayd�lar.

Her �ey �nceden programlanm��t�.

Yok etme s�recinin hesaplanm�� bir par�as� olarak...

...insanlar �ok g��s�zse ve...

...kendilerine i�ecek bir �ey verilmemi�se�

...do�rudan gaz odalar�na g�nderiliyorlard�.

Fakat asl�nda...

Bu insanlar�n tamam�...

...gaz odas�na yeti�emeden infaz ediliyorlard�.

Bir de �ocuklar� d���n�n.

Annelerine yalvar�p yakar�yorlard�:

"Anne, l�tfen su, su!"

G�nlerini susuz kalarak ge�iren yeti�kinlerde de...

...ayn� s�k�nt�dayd�lar.

O insanlar� bilgilendirmek olduk�a anlams�zd�.

~KORFU~

MOSHE MORDO

Bunlar benim ye�enlerim. Birkenau'da yak�ld�lar.

�kisi karde�lerimin �ocuklar�yd�.

Anneleriyle birlikte krematoryuma g�t�r�ld�ler.

Hepsi Birkenau'da yak�ld�.

Karde�im.

Hastayd� ve onu krematoryumda...

...f�r�na koyup yakt�lar.

Birkenau'da oldu bu.

Gen�lerin en b�y��� 17...

...k����� ise 15 ya��ndayd�.

Anneleriyle birlikte iki �ocuk daha.

Evet, 4 �ocuk kaybettim.

Baban� da m� kaybettin?

Evet, babam� da.

Baban ka� ya��ndayd�?

85 ya��ndayd�.

Auschwitz'de mi �ld�?

Evet, orada �ld�.

85 ya��ndayd� ve Birkenau'da �ld�.

Benim babam.

- B�t�n yolculu�u baban kendisi mi yapt�? - Evet.

Ailenin tamam� yok oldu.

�nce gaz odas�, sonras�nda krematoryum.

9 Haziran, 1944, Cuma sabah�...

Korfu Yahudi toplulu�u �yeleri geldiklerinde...

...�ok korkmu�lard�...

...ve Almanlara sunuldular.

Bu meydan Gestapo ve polisle doluydu...

...ve �ylece ilerledik.

Hainler bile vard�; Recenati karde�ler ve Atina Yahudileri.

Sava�tan sonra...

...�m�r boyu hapse mahk�m oldular.

Fakat serbesttiler.

�lerlememiz emredildi.

Sokakta m�?

Evet, sokakta.

Ka� ki�iydiniz?

Tam� tam�na 1650 ki�iydik.

Epey kalabal�k de�il mi?

�ok say�da insan. H�ristiyanlar orada durdu.

Evet, H�ristiyanlar.

H�ristiyanlar neredeydi?

Soka��n k��esinde miydi?

Evet. Bir de balkonlarda.

Biz orada topland�ktan sonra...

...makineli t�feklerle Gestapo adamlar� arkam�zda durdu.

Saat ka�tayd�?

Saat 6'da...

...sabah.

Hava g�zel miydi?

Evet, hava g�zeldi.

Sabah�n 6's�nda.

Bin alt� y�z. �ok fazla insan sokaktaym��.

Bir araya topland�lar.

H�ristiyanlar Yahudiler�in biraraya getirildi�ini duydu.

Neden geldiler?

G�steriyi izlemeye.

Bunun bir daha tekrarlanmayaca��n� umal�m.

Korkuyor muydun?

Hem de �ok. Gen�, hasta...

...k���k �ocuklar, ya�l�...

...��ld�rm�� insanlar, vesaire.

Ka��klar�, hastanedeki hastalar� bile...

...getirdiklerini g�rd���m�zde...

...sa� kalan b�t�n toplum i�in...

...bizi deh�ete d���rd�ler.

Ne s�ylendi size?

Almanya'da �al��maya g�t�r�lmek i�in...

...burada, kalede g�r�nmememizi s�ylediler.

Polonya.

Evet, Polonya.

Almanlar, Korfu'daki...

...t�m duvarlara bildiri ast�lar.

B�t�n Yahudiler�in rapor vermek zorunda oldu�unu yaz�yordu.

Sonras�nda hepimiz bir araya topland�k...

...Yunanistan'da olmamam�z hayat� daha g�zel yapard�.

Polis �efleri, resmi yetkililer ve belediye ba�kanlar� taraf�ndan belirtildi.

Yahudiler olmadan daha m� g�zel olacakt� yani?

Evet. Geri d�nd���m�zde bunu anlad�k.

Korfu Yahudi kar��t� m�yd�?

Korfu her zaman m� Yahudi kar��t�yd�?

Evet, bu olmu�tu,

...fakat �imdiki kadar �iddetli de�ildi.

Neden?

��nk� Yahudiler�e kar�� yakla��mlar� b�yle de�ildi.

ARMANDO AARON KORFU YAHUD� CEM�YET� BA�KANI

Peki ya �imdi?

Art�k �zg�r�z.

H�ristiyanlarla aran�z �imdi nas�l?

�ok iyi.

Ne dedi?

Ne s�yledi�inizi sordu.

H�ristiyanlarla ili�kilerimizin iyi oldu�unda hemfikir.

B�t�n Yahudiler gettoda m� ya��yordu?

Bir�o�u.

Yahudiler gittikten sonra ne oldu?

B�t�n mal varl���m�za ve alt�nlar�m�za el koydular.

Evlerimizin anahtarlar�n� al�p her �eyimizi �ald�lar.

Kime verildi sizden al�nanlar? Hepsini kim �ald�?

Kanunen Yunan h�k�metine devredildi.

Fakat devlet bunun k���k bir k�sm�n� ald�.

Geriye kalan� �al�nd�, gasp edildi.

Kim taraf�ndan?

Herkes, Almanlar d�hil.

1700 ki�i s�n�r d��� edildi...

122 ki�i ise kurtar�ld�.

Y�zde 95'i �ld�.

Korfu - Auschwitz aras� �ok uzak m�?

9 Haziran'da burada yakaland�k...

...ve nihayet 29 Haziran'da oraya ula�t�k.

29'un gecesinde �o�u yak�ld�.

9 ile 29 Haziran aras�nda m� s�rd�?

Yakla��k 5 g�n burada kald�k.

Kalede.

Hi� kimse ka�maya, anne, baba ve karde�lerini geride b�rakmaya kalk��mad�.

Dayan��mam�z dini ve ailevi temellere dayan�yordu.

�lk grup 11 Haziran'da ayr�ld�.

Ben 15 Haziran'da ikinci konvoyla gittim.

Ne t�r bir teknedeydiniz?

Bir zattera�da.

F��� ve kalaslarla yap�lm�� bir tekneydi.

��inde Almanlar�n oldu�u k���k bir tekne taraf�ndan �ekiliyordu.

Bulundu�umuz teknede iki veya �� bek�i vard�...

...az say�da Alman vard� fakat deh�ete kap�lm��t�k.

Ter�r bek�ilerin en iyi bildi�i �eydi.

Yolculuk nas�ld�?

Berbatt�!

Ne su, ne de yiyecek vard�.

Sadece hayvanlar�n rahat edebilece�i doksan b�lme vard�...

...hepimiz ayaktayd�k.

Bir�o�umuz �ld�.

Daha sonra �lenleri kire� i�inde ba�ka bir b�lmeye aktard�lar.

Onlar� da Auschwitz'de yakt�lar.

WALTER STIER NAZ� PART� ESK� �YES�

NAZ� ALMANYA'SI DEM�RYOLLARI ESK� Y�NET�C�S�, 33. DEPARTMAN

Hi� tren g�rmedin mi?

Hay�r, hi� g�rmedim.

�ok fazla i�le me�guld�k, masamdan hi� ayr�lm�yordum.

Gece g�nd�z �al���yorduk.

"DSGM."

- DSGM'nin anlam� ne? - "Do�u Seferleri Genel Merkezi."

Ocak 1940'ta Krakov DSGM'ye atand�m.

1943'�n ortalar�nda Var�ova'ya ta��nd�m.

�st d�zey ula��m planlamac�l���na getirilmi�tim.

Ula��m Planlama B�ro Amirli�i.

Fakat g�revleriniz 1943 �ncesi ve sonras�nda ayn� de�il miydi?

Tek de�i�iklik...

...b�l�m�n ba��na getirilmemdi.

Sava� s�ras�nda, Polonya'daki GEDOB'da...

...ana vazifeleriniz neydi?

G�rev ve sorumluluklar�n...

...Almanya�dakinden pek bir fark� yoktu:

Tren tarifelerini haz�rl�yordun, hususi trenlerle normal trenler aras�ndaki...

...hareketi d�zenliyordun.

Departman say�s� birden �ok muydu?

Evet.

33. Departman hususi trenlerle normal trenlerden...

...sorumluydu.

Hususi trenlerle 33. Departman ilgileniyordu.

Hususi tren departman�ndan hi� ayr�lmad�n�z, de�il mi?

Hay�r.

Hususi trenlerle normal trenler aras�ndaki fark nedir?

Bileti olan herkes...

...normal trenlere binebilir.

Krakov - Var�ova treni mesela.

Ya da Krakov - Lemberg treni.

Hususi trenler ise sipari�le yap�l�r.

Tren �zel olarak monte edilir ve...

...insanlar toplu �cret...

...�derler.

Hususi trenler var m� h�l�?

Olmaz olur mu?

O zaman nas�l varsa �imdi de var.

Toplu tatiller i�in hususi tren ayarlayabiliyor muydunuz?

Evet, mesela, tatil i�in evlerine d�nen...

...g��men i��iler i�in...

...hususi trenler eklenirdi.

�b�r t�rl� tren seferlerini idare etmek m�mk�n de�ildi.

Sava�tan sonra ziyarete giden kodamanlar� ta��yan...

...trenlerle ilgilendim demi�tiniz.

Sava�tan sonra, do�ru.

Kral�n biri trenle Almanya'y� ziyaret edecek olsa,

...hususi tren olurdu bu, de�il mi?

Hususi tren olurdu.

Ama prosed�r hususi trenlerde,

...ya da toplu gezilerde...

�daha farkl� oluyordu, falan filan.

Resmi ziyaretlerle D��i�leri ilgileniyordu.

Evet. Size bir soru daha sorsam?

Sava� �ncesi ve sonras�na k�yasla...

...sava� s�ras�ndaki hususi tren art���n�n sebebi neydi?

Nereye varmaya �al��t���n�z� fark ettim.

�u s�zde "Yerle�tirme Trenleri"ne...

...at�fta bulunuyorsunuz.

"Yerle�tirme." Aynen �yle.

B�yle diyorlard� o trenlere.

O trenler Reich'in Ula�t�rma Bakanl���...

...emriyle haz�rlanm��t�.

Reich'in Ula�t�rma Bakanl���ndan...

...bir emir mi verilmesi gerekiyordu?

- Berlin'de? - Evet.

Bu emirlerin yerine getirilmesiyle de...

...Berlin'deki Do�u Seferleri Genel Merkezi...

...ilgilendi.

Evet, anl�yorum�

- Konuya a��kl�k getirdi mi bu? - Kesinlikle.

Peki, o s�ralar, "yerle�tirilenler" en �ok kimlerden se�ilmekteydi?

Hay�r! Bu konuda bilgimiz yoktu.

Tam da Var�ova'dan ka�maya �al���rken...

...o trenlerde Yahudiler�i,

...su�lular�, i�te bu t�r insanlar� ta��yor olabileceklerini ��rendik.

Yahudiler, su�lular derken?

Su�lular. Her t�rl�s�.

Su�lular i�in hususi trenler mi?

Hay�r, b�yle tabir ediliyordu, o kadar.

Bu konuda a�z�n�z� a�amazd�n�z.

Can�n�za susamad�ysan�z...

...en iyisi bu konudan hi� bahsetmemekti.

Ama trenlerin Treblinka'ya yahut Auschwitz'e gitti�ini biliyordunuz...

Tabii ki biliyorduk.

Son b�lgenin ba��nda ben vard�m:

Ben olmadan, trenler son duraklar�na varamazlard�.

�rne�in, Essen'den yola ��kan bir trenin...

...Wuppertal, Hannover, Berlin,

...Frankfurt Oder, Posen, Var�ova gibi...

...b�lgelerden ge�mesi gerekiyordu.

Bilmemem m�mk�n de�ildi yani.

Treblinka'n�n imha yeri oldu�unu biliyor muydunuz?

Elbette hay�r!

Bilmiyordunuz yani?

Yarabbi, hay�r! Nas�l bilebilirdik ki?

Treblinka'ya hi� gitmedim ben.

Krakov'dayd�m, Var�ova'dayd�m ben, i�ten ba��m� kald�ram�yordum.

O zaman siz...

Tam bir b�rokratt�m!

Anl�yorum.

Ama hususi tren departman�ndaki...

...insanlar�n "Nihai ��z�m"den haberlerinin olmamas�...

...�a��lacak �ey a��k�as�.

Sava�tayd�k.

B�yle diyorum, ��nk� tren yollar�nda �al��an...

...baz�lar�n�n bundan haberi vard�.

Mesela tren kond�kt�rlerinin.

Evet, g�rm��lerdi. G�rd�ler.

Ama benim olanlardan haberim yoktu...

Sizin i�in Treblinka'n�n anlam� neydi? Treblinka'n�n ya da Auschwitz'in?

Evet, Treblinka olsun, Belzec olsun,

...toplama kamp� olduklar�n� biliyorduk buralar�n.

Bir durak yeri.

Evet, bundan ibaretti.

�l�m kamplar� olduklar�ndan habersizdiniz.

Evet. �nsanlar� kapatm��lard� oralara.

Mesela, Essen'den, K�ln'den ya da ba�ka bir yerden tren geliyorsa,

...onlara yer a��lmas� gerekiyordu.

Sava� s�ras�nda, m�ttefik kuvvetler d�rt bir yana yay�l�nca...

...o insanlar� kamplara toplamak gerekmi�ti.

Tam olarak ne zaman ��rendiniz?

S�ylentiler kulaktan kula�a yay�lmaya ba�lad���nda.

Hi�bir zaman a��k a��k dillendirilmedi. Yarabbi, olur mu hi�!

Apar topar tayinini ��kart�rlard� yoksa! Duyumlar alm��t�k...

S�ylentiler mi?

Aynen �yle, s�ylentiler.

Sava� s�ras�nda m�?

Sava��n sonuna do�ru.

1942'de de�il yani?

Hay�r! Yarabbi, hay�r! Tek bir haber bile yoktu!

1944'�n sonlar�na do�ru, belki.

1944'�n sonlar�?

Ancak sonlar�na do�ru.

Siz ne yapt�n�z?

S�ylediklerine g�re,

...insanlar kamplara g�nderiliyordu ve...

...sa�l�k durumu iyi olmayanlar da muhtemelen �lecekti oralarda.

�nsanlar�n imha edildi�ini duyunca �ok mu �a��rd�n�z?

Kesinlikle. Evet.

Olanlardan haberiniz yoktu.

Hem de hi�. �u kamp vard� ya, neydi ismi?

Oppeln b�lgesindeki. Hat�rlad�m: Auschwitz!

Evet.

Auschwitz Oppeln b�lgesindeydi.

Do�ru. Auschwitz Krakov'dan �ok da uzakta de�ildi.

�yle.

Kula��m�za hi�bir bilgi gelmedi.

Auschwitz Krakov aras� altm�� d�rt kilometredir.

Pek de uzak de�il.

Hi�bir �ey bilmiyorduk. Hem de hi�.

Fakat Nazilerin, Hitler'in...

...Yahudiler�i sevmedi�ini biliyordunuz?

Biliyorduk. Gayet bilinen bir �eydi bu.

Gazetede bile ��km��t�. S�r de�ildi.

Ama imha edilmeleri konusuna gelirsek,

...bu yepyeni bir �eydi bizim i�in.

Yani, insanlar bug�n bile ink�r ediyorlar.

Bu kadar �ok Yahudi olmas� m�mk�n de�ildi diyorlar.

Do�ru mu peki? Bilmiyorum.

Ama b�yle diyorlar i�te.

Ne olursa olsun, yap�lanlar rezaletti.

Ne?

�mha.

Bunu k�namayan insan yok. B�t�n d�r�st insanlar.

Ama haberimiz var m�yd� olanlardan? Yoktu.

�rne�in, Polonyal�lar.

Polonyal�lar'�n her �eyden haberi vard�.

�a��rt�c� bir �ey de�il.

Yak�nda oturuyorlard�, duydular haberleri,

...anlatt�lar.

Susmak zorunda da de�illerdi.

~TREBLINKA: �STASYON~

Fahrplananordnung 587'yi g�r�yorsunuz,

...'hususi' trenlere �zg� bir �ey.

Say� ka� tane olduklar�n� g�steriyor.

Alt�nda ise, "Nur f�r den Dienstgebrauch" yaz�yor, yani...

..."Sadece kurum i�i kullan�m i�in."

Ama belgenin gizlili�i i�in olduk�a d���k bir s�n�fland�rma kullan�lm��.

Ger�ek �u ki, ne �l�m trenlerinden bahseden...

...bu belgenin tamam�nda, ne de di�er belgelerde...

..."geheime"e, yani "gizli" kelimesine...

...rastlam�yor olu�unuz...

...hayret verici bir �ey.

Bunu yapmam�� olmalar� hayret verici.

Tekrar d���n�nce,

...belgeyi "gizli" diye s�n�fland�rm�� olsalard�,

...soru i�aretlerini �zerlerine �ekmi� olurlard� ve...

...bu da daha �ok soru i�aretine yol a�ard�.

Bu konuya yo�unla�malar� gerekirdi.

Psikolojik a��dan bakarsak, operasyonun kilit noktas�...

...ger�ekle�tirilen eylemlere uygun olan...

...kelimeleri asla dile getirmemekte sakl�yd�.

Hi�bir �ey s�yleme. Yap gitsin.

Yapt�klar�n� a��klama.

Dolay�s�yla, bu belge "sadece kurum i�i kullan�m i�in."

Bu emrin ka� al�c�ya g�nderildi�ine bak�n bir de.

"Bfe" - Bahnhofe.

Bu b�l�mde, bir... iki... ��... d�rt...

be�... alt�... yedi... sekiz adet var. Ve Malkinia'ya ula��yoruz,

...ki elbette buras� Treblinka'n�n biti�i�indeki istasyon.

Elbette.

Radom'la Var�ova b�lgesi aras�ndaki...

...nispeten k�sa olan mesafe boyunca,

...belgenin sekiz al�c�ya ula�t���na dikkat edin,

...sekiz... ��nk� tren bu istasyonlardan ge�iyordu.

Dolay�s�yla, hepsinin haberi vard�.

Bir de �u var tabii, tek sayfa yazabilecekken, kimse iki sayfa yazmaz.

Dolay�s�yla, burada, �uraya giden bir PKR'ye, yani bir �l�m trenine,

...rastlamakla kalm�yor, ki planda b�yle s�n�fland�r�lm��t�,

...Treblinka'ya vard�ktan sonra, art�k oradan kalkan...

...bo� treni de g�r�yorsunuz. �n�nde "L" harfi olan trenin...

...ne i�e yarad���n� kestirmesi zor de�ildi: "Leer",

..."R�ckleitung des Leerzuges",

yani "Bo� trenin d�n���".

Numaraland�rma sisteminde yap�lan k���k kurnazl��a bak�n:

9228'den, 9229'a do�ru gidiyoruz,

...9230'a, 9231'e, 9232'ye.

�zg�n bir durum s�z konusu de�il.

D�zenli seferler g�r�yoruz sadece.

�l�m seferleri mi?

�l�m seferleri.

�urada ise, belli ki bo�alt�lmakta olan...

...bir gettodan kalk�p...

...Treblinka'ya do�ru yola ��kan bir tren g�r�yoruz.

30 Eyl�l 1942, 16:18'de, en az�ndan programa g�re �yle,

...kalk�p, ertesi sabah 11:24'te...

...oraya varm��.

Ayr�ca olduk�a uzun bir tren oldu�undan...

...bu kadar yava� gitmesinin sebebi de buydu belki.

"50G" diye ge�iyordu:

�nsanla dolu elli y�k vagonu.

Son derece b�y�k bir nakliyat bu.

Tren Treblinka'da bo�alt�l�r bo�alt�lmaz...

...sabah 11:24 ve...

...15:59, yani ��leden sonra d�rt sular�n� g�steren bu vakit g�ze �arp�yor.

Bu vakitler aras� trenin bo�alt�lmas�...

...temizlenmesi ve ters �evrilmesi gerekiyordu.

�ok h�zl� olunmal�yd�.

Ayn� say�lar �imdi ba�ka bir yere gitmekte olan...

...bo� tren i�in g�r�nmekte, tren 16:00'da kalk�p...

...ba�ka kurbanlar almak �zere...

...farkl� bir k���k kasabaya u�rayacak.

�urada ise, gece ��te g�z�kmekte,

...ay�n 23'�nde, gece ��te yola ��k�yor ve...

...ertesi g�n oraya ula��yor.

Bu nedir peki? Ayn� trene benziyor.

Besbelli ayn� tren.

Say�lar�n de�i�mesi gerekiyordu.

Sonra da Treblinka'ya d�n�yor i�te.

Uzun bir yolculuk bu da. Treblinka'ya var�yor, ve d�n�p...

...ba�ka yere gidiyor yine. Ayn� durum. Ayn� yolculuk.

Sonra ba�ka bir tanesi Treblinka'ya do�ru yola ��k�yor ve...

...29 Eyl�l'de �estohova'ya var�yor.

B�ylece d�ng� tamamlanm�� oluyor.

RAUL HILBERG, TAR�H�� ~VERMONT (ABD)~

Bunun ad� ise 'fahrplananordnung'du.

Bo� olanlar� de�il de dolu olan trenleri...

...sayacak olursan�z...

�urada bir tane... �urada bir tane daha... �urada...

- Ama ni�in... - �ki etti. ��... D�rt...

�u okudu�um tren tarifesine g�re...

...on bin �l� Yahudi s�z konusu olabilir.

On binden daha fazla.

Ne diyelim, mutedil olaca��z bu konuda.

Bu belgenin o kadar ilgin� olan y�n� nedir?

Treblinka'ya gitmi�tim,

...iki �ey yan yanayd�, Treblinka ve bu belge.

Elime bir belgeyi ald�m diyelim,

...hele ki asli belgeyse,

...o zaman elimde zamane b�rokrat�n�n da ger�ekten elinde tuttu�u...

...bir belgeyi tutuyorum demektir.

�nsan elinden ��km�� bir �ey bu. Artakalm�� bir �ey. Mevcut tek artakalan hatta.

- �l�ler ortada yok sonu�ta. - Evet.

Reichsbahn, prensip olarak, �cret iadesiyle...

...her t�rl� kargoyu ta��maya haz�rd�.

��in p�f noktas�, ki bu fiyat�n kontrol�ndeydi,

...Yahudileri Treblinka'ya, Auschwitz'e, Sobibor'a,

...ya da herhangi bir yere nakletmekten ibaretti,

...demiryollar�na kilometre ba��na �deme yap�ld��� s�rece sorun yoktu,

Mil ba��na bir s�r� fenik.

Sava� boyunca tarife �cretleri hep ayn� kald�:

On ya��ndan k���k �ocuklara yar�m bilet veriliyor;

D�rt ya��ndan k���k �ocuklardan ise �cret al�nm�yordu.

Verilen para tek-gidi� i�indi.

Tabii kond�kt�rlerin bilet �cretlerini iade etmeleri gerekiyordu, ��nk�...

...geldikleri gibi d�necekti onlar.

Hocam affedersiniz, �ocuklar� imha kamplar�na nakletmi�lerdi,

- ...d�rt ya� alt� �ocuklarsa... - ...bedavaya g�t�r�ld�ler.

Yani gaz odalar�na bedavaya sokulma hakk�na sahip olmu�lard�?

Evet, �cretsiz nakledildiler.

Buna ek olarak,

��demeyi yapacak olan ki�i, �demeyi yapacak olan devlet dairesi...

...trenleri sipari� eden dairenin kendisiydi,

...ki bu da Gestapoydu, Eichmann'�n makam� yani.

Bu makam�n �demeler konusunda ya�ad��� maddi s�k�nt� y�z�nden...

Reichsbahn bilet �cretlerinin toplu olarak verilmesini kabul etti.

Seyahat etmek isteyen yeterli say�da insan varsa, kendilerine verilen...

...gezi biletlerinde oldu�u gibi,

...Yahudiler de hemen hemen ayn� �ekilde nakledilmekteydiler.

Minimum yolcu say�s�n�n d�rt y�z oldu�u t�rden bir bilet.

D�rt y�zden az ki�i olsa dahi...

...d�rt y�z ki�i yaz�lmas� i�in �deme yap�l�r, b�ylece...

...yeti�kinler i�in de yar�m bilet al�n�rd�.

Vagonlar�n �ok fazla pislik bar�nd�rmas� ise s�z konusu olabilir,

...ya da ekipman�n hasara u�ramas� s�z konusu olabilir,

...��nk� nakil i�lemi baya�� uzun s�rmekte ve...

...mahk�mlar�n y�zde be� ila on aras�nda de�i�en k�sm� yolda hayat�n� kaybetmekteydi,

Verilen bu hasar i�in de ilave fatura ��kart�lacakt�.

Ama, �demeler yap�ld��� s�rece...

...nakil i�lemi ger�ekle�meye devam edecekti.

Baz� zamanlar SS kredi �ekiyordu.

Bazen ise nakil i�lemi �demeden �nce bitmi� oluyordu, ��nk�,

...anlayaca��n�z o ki, b�t�n bu faaliyetler, bir seyahat acentesi arac�l���yla,

...charter �irketlerinde oldu�u gibi y�r�t�lmekteydi,

...�zellikle �ahsi seferleri and�r�yordu �ok�a.

'Orta Avrupa Seyahat Acentesi'...

...bu i�lemlerden baz�lar�n� halledecekti, fatura ve biletlendirme prosed�r�n�.

Daha k���k kapsaml� bir nakil i�lemi s�z konusu ise, bunu da SS halledecekti.

Bu acente...

...alelade yolcular ilgilenen acentelerden miydi?

Kesinlikle. Resmi seyahat acentesiydi i�te.

�nsanlar� gaz odalar�na ya da...

...tatilcileri g�zde otellerine g�t�r�yorlard�.

Esasen ayn� makamd�, ayn� i�lemler, ayn� prosed�rler,

...ayn� faturaland�rma.

- Bir fark yoktu yani? - Hi�bir fark yoktu.

Ve i�in do�as� gere�i, �ok normal bir i�mi� gibi,

...herkes bu i�i �stlenecekti.

Ama normal bir i� de�ildi.

Hay�r, de�ildi.

Asl�na bakarsan�z, s�n�r� ge�mek gerekti�inde ise,

...ki bu �ok nadir olurdu, karma��k para prosed�rlerinde bile...

...di�er i�lemlerle benzer bir yol izlenmi�ti.

�rne�in?

Tabii, en ilgin� �rnek ise Yunanistan�d�r bence,

Bir hayli uzaktan, Selanik�ten gelen ve...

...46.000 kurban� ta��yan trenler.

B�ylece toplu-biletlerin...

...tutar� iki milyon marka dayanm��t�.

Gayet b�y�k bir tutar.

Al���lageldik geleneksel yollarla i�letilen...

...bu t�r seferlerin temel bir kural� vard�r,

...hatta bug�n dahi, b�t�n d�nyada ge�erlidir bu:

Bir �ey nereden geliyorsa, o geldi�i yerin paras�yla �deme yapars�n�z.

Ama o zaman da, yol �st�ndeki i�tirak�i demiryollar�na da...

...kendi para birimlerinde �deme yapman�z gerekir.

Selanik�ten ��k�p Yunanistan'� ge�meleri gerekiyordu.

- Yunanistan'da ise Drahmi mi ge�iyordu? - Evet, Drahmiydi.

- Evet, sonra da ge�men gereken demiryollar� aras�nda... - S�rbistan.

S�rp ve H�rvat demiryollar�.

En son da Reichsbahn geliyordu ve Mark ge�iyordu onda da.

�u i�e bak�n ki, ��yle bir sorun vard�,

...Selanik'in ba��ndaki, �demeyi yapacak ki�i olan...

...askeri kumandan�n elinde hi� Mark yoktu.

El koyduklar� ve bu t�r �eylerin...

...�demesini yapmakta kulland�klar�...

...Yahudi m�lklerinden gelen Drahmiler vard� elinde.

Buna ise oto finansman ilkesi deniyordu.

SS ya da askeriye m�lke el koyuyor ve...

...ele ge�en paralarla, �zellikle de banka mevduatlar�yla...

...nakliyat masraflar� kar��lan�yordu.

Yani Yahudiler kendi �l�mleri i�in para �demek zorunda m� kald�lar?

Aynen �yle. Ana ilkeyi hat�rlay�n:

�mha i�in bir b�t�e ayr�lmaz.

�demeyi yapmak i�in el konulan m�lklerin kullan�lmas� gerekiyordu.

Selanik'teki Yahudiler'in mallar�na el konmu�tu, fakat...

...elde edilen h�s�lat Yunan paras� �eklindeydi.

Tabii Reichsbahn Mark olarak �deme yap�lmas�n� isteyecekti.

Peki, Drahmi'yi Mark'a nas�l �evirecektiniz?

��gal alt�ndaki Avrupa'n�n tam g�be�inde...

...kambiyo kontrollerine sahiptiniz �imdi.

Bunun da tek yolu, elbette ki, i�gal b�lgesinde bulunan birinin...

...Mark temin etmesine ba�l�yd�.

Ama nas�l olacakt�?

Sava� zaman� hi� de kolay bir �ey de�ildi bu.

Bu y�zden, bir seferli�ine, bor� �denmedi:

Demiryollar� �cret almadan, b�t�n Yahudiler�i Auschwitz'e ta��d�.

~TREBLINKA: �STASYON~

"Gizli detay"�n hayat�...

...imhaya do�ru giden trenlerdeki y�ke ba�l�yd�.

Kalabal�k olarak geldiklerinde...

..."Gizli Detay" b�y�yordu.

"Detay" olmazsa olmazlar�ndand�,

...bu y�zden hi� kimseyi elemek s�z konusu de�ildi.

OSWIECIM (AUSCHWITZ): ~G�N�M�ZDE �STASYON~

Ama, e�er tren az y�kle gelmi�se,

...bunun anlam� gecikmesiz imha demekti.

Bizler, yani �Gizli Detaydakiler�, biliyorduk ki,

...ortada tren olmamas�...

...bizim ortadan kald�r�lmam�z anlam�na geliyordu.

"Gizli Detay" tam bir kriz ortam�nda ya��yordu.

Her g�n, binlerce masum insan...

...g�zlerimizin �n�nden y�r�y�p ge�iyor ve...

...baca duman�nda kayboluyordu.

�nsan olman�n ne anlama geldi�ini...

...kendi g�zlerimizle g�rerek kavram��t�k ger�ekten de.

Ge�tiler �ylece,

...erkek, kad�n, �ocuk, masumlar.

Aniden ortadan kayboldular ve...

...d�nya bundan s�z etmedi bile!

Terk edildi�imizi hissetmi�tik. D�nyan�n ve insanl���n bizi terk etti�ini.

Ama ko�ullar, bize hayatta kalma olas�l���n�n...

...ne anlama geldi�ini tam olarak ��retmi�ti.

�nsan hayat�n�n...

...hesaplanamaz de�erini �l�ebilece�imizi.

�nsan ya�ad��� s�rece...

...asla b�rakmayaca��na kani olmu�tuk.

Ya�am�n oldu�u yerde umut etmeyi asla b�rakmamak gerek.

��te bu y�zden, o me�akkatli...

...g�nler, haftalar, aylar, y�llar boyunca...

...m�cadeleyi b�rakmad�k.

Hayatta kal�p bu cehennemden kurtulma umuduna...

...s�ms�k� tutunarak.

O vakitlerde,

...yani Ocak, �ubat,

...Mart'ta...

...nakliyatlar kesilmi�ti.

Trenler olmay�nca Treblinka h�z�nl� bir yer mi oldu?

Yahudiler h�z�nl� oldular demezdim �ahsen.

�eyin fark�na vard�klar�nda �yle oldular ancak...

O konuya sonra d�nerim, Ba�l� ba��na bir konu ��nk�.

Evet, biliyorum.

�al��ma mangalar�ndaki...

...Yahudiler, ilk ba�ta,

...kurtulacaklar�n� d���nd�ler.

Ama Ocak ay�nda, ia�e g�nderimi...

...kesiliverdi, ��nk� iyice kalabal�kla�t�lar diye...

...Wirth ia�eyi azaltm��t�,

1. Kamp'taki be� y�z - alt� y�z kadar�...

�uras� m�?

Evet.

�syan ��karmalar�n� �nlemek i�in...

...onlar� ne vurdular ne de gaz odalar�na g�nderdiler, bunlar�n yerine...

...a� b�rakt�lar onlar�. Sonra salg�n patlak verdi,

...karahumma benzeri bir hastal�k.

Yahudiler buradan sa� ��kacaklar�na inanmay� b�rakm��lard�.

�l�me terk edilmi�lerdi. Sinekler gibi bir bir d��t�ler.

Her �ey bitmi�ti.

FRANZ SUCHOMEL

�nanmay� b�rakm��lard�.

Olanlar gayet a��kt�... Biz ise �srarc�yd�k:

"Ya�ayacaks�n�z!" Buna neredeyse kendimiz bile inanm��t�k.

Yeterince yalan s�ylersiniz, o yalanlara kendiniz de inan�yorsunuz.

Evet.

Ama bana ��yle cevap vermi�lerdi:

"Hay�r, patron, sonu belli cesetleriz bizler."

"�l�m mevsimi", b�yle deniyordu,

...Grodno ve Bialystok'tan...

...olduk�a kalabal�k bir nakliyat geldikten sonra, 1943 �ubat�nda ba�lad�.

Tamamen sessizli�e b�r�nm��t�.

Ocak'�n sonralar�nda, �ubat'ta ve Mart'a girerken iyice sessizle�ti.

Hi�bir �ey yoktu. Bir tren y�k� dahi.

B�t�n kamp bombo�tu ve...

...birden a�l�ktan k�r�lmaya ba�lam��t� herkes.

Say� gittik�e artt�.

Ve bir g�n k�tl�k son noktas�na ula�t���nda,

...Kurmay �avu� Kurt Franz...

...kar��m�za dikildi.

��yle dedi:

"Yar�ndan itibaren, trenler tekrar gelmeye ba�layacak."

A�z�m�z� b��ak a�mam��t�.

Birbirimizin y�z�ne bakmakla yetinmi�tik.

Ve hepimiz,

..."Yar�n a�l�k bitecek,"

...diye d���nm��t�k.

O zaman zarf�nda,

...ciddi ciddi ayaklanma ��karmay� planl�yorduk.

Tek iste�imiz ayaklanmaya dek sa� kalmakt�.

Selanik'teki bir toplama kamp�ndan trenle y�k geldi.

Bulgaristan'daki, Makedonya'daki Yahudiler�i bindirmi�lerdi trene.

Zengin insanlard� bunlar:

Yolcu vagonlar� ziynetlerle dolup ta�m��t�.

Sonra korkun� bir his h�s�l oldu bizde.

Hepimizde, kendimde d�hil, b�t�n arkada�lar�mda.

Bir �aresizlik hissiydi bu,

...bir utan� hissi.

Onlar�n yeme�ine sald�rd���m�z i�in.

�Detaylardan� biri bir kasa dolusu...

...bisk�vi getirmi�ti,

...bir di�eri ise re�el dolu kasa getirdi.

Kasalar� kasten yere b�rakt�lar,

...a��zlar�na bisk�vi ve re�el t�ka t�ka...

...birbirinin �zerine ��kt� millet.

Balkanlardan gelen insan dolu vagonlar sayesinde...

...korkun� bir �eyin fark�na vard�k:

RICHARD GLAZAR

Treblinka fabrikas�ndaki i��iler bizlerdik ve...

...hayatlar�m�z tamamen...

...�retim s�recine ba�l�yd�, ki bu da...

...Treblinka'da kesim s�reci demekti.

Yeni gelen y�kl� trenlerle mi...

...bu fark�ndal�k olu�tu?

Belki o kadar ani olmam��t�, ama...

...Balkanlardan gelen vagonlarla birlikte...

...durumu...

...b�t�n ��plakl���yla kavram��t�k.

Nas�l peki?

Yirmi d�rt bin ki�i,

...aralar�nda bir tane bile hasta ve...

...�elimsiz insan yoktu, hepsi de turp gibiydi!

onlar� barakalar�m�zdan izledi�imizi an�ms�yorum.

�oktan soyunmu�lar, bagajlar� aras�nda dolan�yorlard�.

David ise...

David Bratt ��yle demi�ti bana:

"Makkabiler!

"Makkabiler Treblinka'ya vard�!"

G��l� kuvvetli insanlard�rlar,

...di�erlerinin aksine.

Sava���lar!

Evet, sava��� olabilirlerdi.

Sars�lm��t�k hepimiz,

Bu erkek ve kad�nlara gelince, hepsi de...

...onlar� nelerin bekledi�inden tamamen habersizdiler.

Tamamen habersiz.

��lerin bu derece sorunsuz ve h�zl� ilerledi�ini...

...daha �nce hi� g�rmemi�tim. Hi�.

Utan� duymu�tuk ve bunun b�yle...

... devam edemeyece�ini, bir �ey yap�lmas� gerekti�ini hissetmi�tik.

Rol yapan bir avu� insandan bahsetmiyorduk sonu�ta,

...hepimiz rol yap�yorduk.

Kas�m 1942'de bu fikir iyice olgunla�m��t�.

1942 Kas�m�ndan ba�lamak �zere,

�bizi, t�rnak i�inde, "ay�rmaya"...

...ba�lad�klar�n�...

...fark etmi�tik.

Bunu fark etmi� ve ayr�ca ��renmi�tik ki,

�kumandan Stangl, s�rf al�nan rand�man� devam ettirmek i�in,

...�nceden bir konuda e�itim alm��, belirli alanlarda uzman...

...ki�ilerin kampta tutulmas�n� istemi�ti:

Tasnif�iler, ceset ta��y�c�lar,

...kad�nlar�n sa��n� kesen berberler vs.

Bu da, asl�nda, sonradan haz�rlanma ve...

...ayaklanmay� �rg�tleme...

...�ans� vermi�ti bize.

1943 Oca��nda hayata ge�irdi�imiz...

...bir plan�m�z vard�,

...kod ad� "Zaman"d�.

Kararla�t�rd���m�z bir anda,

Etraftaki SS'lere sald�r�p...

...silahlar�n� alacak ve sonra da Kommandantur'a sald�racakt�k.

Ama ba�aramad�k, ��nk�...

...bir s�re �nce karahumma patlak verdi�inden...

...kampta i�ler durgundu.

1943 g�z�nde,

�kimsenin bize yard�m etmeyece�ini,

...bu i�te tek ba��m�za oldu�umuz...

...art�k ayyuka ��kt���nda,

...en m�him soruyla y�zle�tik hepimiz:

..."gizli detay"daki bizler i�in,

...bu imha dalgas�n� durdurup...

...hayat�m�z� kurtarman�n bir yolu var m�yd� h�l�?

Tek bir yol g�rebilmi�tik:

Silahl� ayaklanma.

Birka� silah ele ge�irip...

...kamptaki b�t�n mahk�mlar�n...

...kat�lmas�n� sa�layabilirsek,

...o zaman ba�arma �ans�m�z vard�.

Bu da en hayati noktayd�.

Bu y�zden irtibat grubumuz...

...ilk olarak Birkenau'daki Direni� hareketi liderleriyle...

...temasa ge�tiler.

Ard�ndan ise Auschwitz I'le,

...b�ylece isyan her yerden koordine edilebilecekti.

FILIP M�LLER

Auschwitz I'in ba��nda bulunan...

...Direni�'in plan�m�za kat�ld���n� ve...

...bize kat�lacaklar�n� s�yleyen...

...cevap ula�t� elimize.

Ne yaz�k ki, Direni� liderleri aras�nda...

...�ok az Yahudi vard�.

�o�unlu�u hayatlar� tehlikede olmayan...

...siyasi tutuklulardan olu�uyordu ve...

...her ge�en g�n...

...hayatta kalma �anslar� art�yordu onlar�n.

"Gizli Detay"daki bizler i�inse tam tersi durum s�z konusuydu.

RUDOLF VRBA

Auschwitz - Birkenau'nun,

...kitle imha merkezleri olmalar� d���nda...

...alelade toplama kamplar�ndan bir farklar� yoktu.

Mauthausen, Buchenwald, Dachau ve Sachsenhausen'deki d�zen...

...burada da mevcuttu.

Halbuki, Mauthausen'de esirlerin yapt��� ana i�...

...ocak ta�� ��karmak iken,

...Auschwitz'dekilerin i�i ise �lmekti.

B�t�n her �ey krematoryum i�lemeye...

...devam edecek �ekilde ayarlanm��t�.

B�t�n ama� buydu. Bu da esirlerin, onlar krematoryumu...

...in�a ederken, oraya giden yol �zerinde �al��malar� anlam�na geliyordu.

Tutsakl���m�z� devam ettirmek i�in gerekli b�t�n k��lalar� da onlar in�a edecekti.

Bunun d���nda,

...gayet alelade bir Alman toplama kamp�yd� buras�, ��nk�...

...Krupp ve Siemens fabrikalar� gelmi� ve...

...k�le eme�inden istifade etmi�lerdi.

Krupp ve Siemens fabrikalar�n�n bir k�sm� do�rudan Auschwitz ve Birkenau...

...toplama kamplar�n�n i�ine kurulmu�lard�.

~AUSCHWITZ - BIRKENAU~

Al���lageldik �zere, kamp i�inde...

...hatr�say�l�r miktarda siyasi tutuklu mevcuttu:

Sendikac�lar, sosyal demokratlar,

...kom�nistler, �spanya'da sava�m�� olanlar.

Ola�and��� bir geli�me olmu�tu.

Auschwitz'deki Direni� liderli�i...

...Almanca konu�an, Alman k�kenli ve...

...Nazi hiyerar�isinin �rksal olarak...

...ar� kabul etti�i Nazi kar��tlar�n�n...

...yan�nda toplanm��t�.

Kamp�n geri kalan�na k�yasla daha iyi muamele g�r�yorlard�.

Eldivenle muamele edildiklerini s�ylemiyorum tabii!

Ama, zamanla,

...baz� Nazi SS'lerinden kodaman tipleri etkilemeyi ba�ard�lar ve...

...bunu, toplama kamp�ndaki ko�ullar� sistematik olarak...

...d�zeltilmesini sa�layacak...

...�ekilde kulland�lar.

Ama, 1943'de... 1942'de...

...Birkenau'da, Aral�k ve Ocak aylar�nda...

...tutsaklar aras�nda g�nl�k d�rt y�z ki�iyi bulan bir �l�m oran� vard�.

1943 May�s�na gelindi�inde, hem d�zelen havalara,

...hem de Direni�'in eylemlerine ba�l� olarak,

...�yle belirgin bir de�i�im ya�anm��t� ki...

...�l�m oranlar� olduk�a d��m��t�.

Bunu b�y�k bir zafer sayd�lar.

Toplama kamp�nda ya�ayanlar�n...

...ko�ullar�ndaki iyile�me, belki de,

...SS r�tbelilerinin y�ksek kademelerde...

...bulunanlar�n�n uygulad�klar� politikaya ters d��medi�i i�indi,

...tabii bu, kamp�n amac�yla...

...ters d��medi�i s�rece:

Kampta tutsak olmayan...

...yeni gelenlerin �l�m�.

E�er sa�l�k durumlar� iyiyse, ya�l� yahut �ok gen� de�illerse,

...�ocuk ya da hamile de�illerse vs.,

...nakliye arac�ndaki bu insanlar�n...

...i�e ko�ulabileceklerine dair bir kural mevcuttu,

Sa�l��� yerinde olanlar�n...

...kampta �lenlerin yerine ge�meleri gerekiyordu.

Bir keresinde kulak misafiri oldu�um ��yle bir tart��ma ya�and�:

Bir nakliyat gelmi�ti...

Hollanda m�yd�, Bel�ika m�yd�, emin de�ilim �u an.

SS doktoru yeni gelen...

...Yahudi tutsaklar aras�ndan, yeni gelen ve...

...gaz odas�na sokulacak olan nakliyat aras�ndan...

...zinde olanlar� se�ti.

Ama SS kamp� temsilcisi...

...onlar� istemedi�ini s�yledi.

Aralar�nda tart��ma ��kt�,

...doktor ��yle diyordu:

"Ni�in alm�yorsun onlar�?

"Hollanda Peyniriyle beslenmi� bu Yahudiler.

"Kampta i�e yararlar."

Hauptscharf�hrer Fries ise ��yle dedi:

"Alamam onlar�... �u s�ralar...

...kampta 'nallar� dikmeleri' baya�� bir s�r�yor."

Hemen �lmediklerini mi s�yl�yor yani?

Aynen �yle. Bir di�er deyi�le,

E�er kamp�n otuz bin ki�iye ihtiyac� varsa ve...

...bunlar�n be� bini �ld�yse,

...gelen Yahudi nakliyat trenindeki...

...insan gruplar� onlar�n yerini al�yordu.

Ama, yaln�zca bin ki�i �ld�yse, onlar�n yerini yaln�zca bin ki�i alacak demekti,

...ve dahas� da gaz odalar�na gitti.

Yani, toplama kamp� i�indeki...

...ko�ullar�n iyile�mesi...

...�l�m oranlar�n� art�rd�.

Daha da fazlas� gaz odalar�n�n yolunu tuttu.

Bu da kamptaki esirler aras�ndaki...

...�l�m oran�n� d���rmeye yarad�.

Bence �ok a��kt� ki, toplama kamp�nda ger�ekle�en...

iyile�meler, toplu infazlar�n...

...ger�ekle�mesine engel olmam��t�.

Netice itibariyle, Direni� hareketiyle ilgili d���ncelerime,

...onu nas�l alg�lad���ma gelirsek:

Kampta ya�anan geli�meler yaln�zca ilk ad�md�.

Direni� hareketinin...

...as�l ama�lad��� �ey...

...toplu infazlar�, katliam makinesini durdurmakt� ve...

...dolay�s�yla SS'e i�eriden sald�racak olan...

...birlikleri toplamak i�in...

...haz�rlanma vakti tan�m��t� bu da,

...her ne kadar intihar g�revi olsa da bu,

...i�in ucunda makinenin yok edilmesi vard�.

Bu bak�mdan,

...bu amac�n gayet m�nasip oldu�unu d���n�yorum.

�nemli bir ama�.

Ayr�ca a��kt�r ki, bu t�r bir ama� bir�ok haz�rl�k yapmadan,

...bir gecede ger�ekle�tirilemezdi,

...Direni�'in �arklar�ndaki tek bir di�liden...

...ibaret oldu�um durumlarla kar��la�madan...

...ne olanlar�n fark�na var�rd�m, ne de karar verebilirdim.

Ama kafamda �u �ok netti ki,

Auschwitz gibi toplama kamplar�ndaki direni�lerin,

...Mauthausen veya...

...Dachau'dekilerden farkl� bir amac� olmal�yd�.

��nk� Mauthasen ve Dachau kamplar�nda,

...bu direni� plan� siyasi tutuklular�n...

...hayatta kalma oranlar�n� art�rm��t�,

Ayn� soylu plan...

...Toplama kamplar�ndaki Nazilerin �evirdi�i...

...toplu imha �arklar�n� onard� ve ya�lad�.

RUTH ELIAS ~�SRA�L~

THERESIENSTADT'DAN S�RG�N

~�EKOSLOVAKYA~

AUSCHWITZ'DEN KURTULAN

Theresienstadt'ta...

...do�uya nakledilme s�ras� bu defa bize gelmi�ti.

S���r vagonlar�na doldurulduk...

...iki g�n ve...

...bir gece s�rd�.

Aral�k ay�yd�,

...ama i�erisi �l�kt�...

...��nk� v�cutlar�m�z�n �s�s�...

...i�eriyi �s�t�yordu.

Bir ak�am tren durdu.

Ertesi ak�am...

...kap�lar a��ld�.

Korkun� bir ba��rt� vard�: "D��ar�! D��ar�! D��ar�!"

Neye u�rad���m�z� �a��rm��t�k.

Neler oldu�undan nerede oldu�umuzdan haberimiz yoktu.

Sadece k�pekli SS'ler g�r�yorduk.

Uzaktan muntazam ���klar g�r�yorduk...

...ama nerede oldu�umuzu...

...bu binlerce �����n ne anlama geldi�ini bilmiyorduk.

Tek duydu�umuz ba��rt�yd�:

"D��ar�! D��ar�! D��ar�!"

"Raus!"

Evet, aynen.

Bir de:"�abuk! �abuk! �abuk!"

Vagonlardan d��ar� ��kt�k...

...s�ra olduk.

�izgili forma giymi� baz� insanlar vard�.

�izgili forma nedir bilmiyorduk.

Birine �ek�e sordum: "Neredeyiz?"

Bir Polonyal�yd�, "Auschwitz" dedi.

Bu kelime bana hi� bir �ey ifade etmiyordu.

Auschwitz de neydi? Auschwitz hakk�nda hi� bir �ey bilmiyordum.

S�zde aile kamp� denilen "B2B"'ye do�ru s�r�klendik.

�ocuklar, erkekler ve kad�nlar birlikte...

...hi� bir �n eleme olmaks�z�n.

Erkek kamp�ndan erkekler...

...gelip dediler ki...

...Auschwitz bir imha kamp�d�r.

�nsanlar� yakt�klar� yer.

Buna inanmad�k.

Bu kampta, Theresienstadt'dan Eyl�l'de...

...bizden �� hafta �nce nakledilmi�...

...s�rg�nler de vard�.

Onlar da inanmad�. ��nk� hep birlikteydik.

Hi� kimse g�t�r�lmemi�, hi� kimse yak�lmam��t�. Buna inanmad�k.

Prag yak�nlar�ndaki Yahudi Mahallesi olan...

...Theresienstadt'l� �ek Yahudiler...

..."Bauabschnitt 2B" (B2B) denilen...

...kamp�n bir par�as� haline gelmi�lerdi.

"2A"'da kay�t g�revlisi olarak �al���yordum.

2A ile 2B, i�inden kimsenin t�rmanamad���...

...elektrikli telle b�l�nm��t�...

...ama aras�ndan konu�abilirdiniz.

Sabah durumu ��zebildim.

�ok �a��rt�c� ko�ullar vard�:

Aileler, yani erkek, kad�n ve �ocuklar,

...bir arada tutuluyorlard� ve hi� kimse gaz odas�na g�nderilmemi�ti.

Onlar� kampa bavullar�yla getirdiler.

Ayr�ca t�ra� da olmam��lard�, sa�lar� kesilmemi�ti.

O zamana kadar g�rd�klerimden...

...farkl� bir durumdayd�lar.

Ne d���nece�imi bilmiyordum, kimse bilmiyordu.

Fakat ana kay�t b�rosunda...

...t�m bu insanlar�n "SB mit sechs monatiger Quarantane"...

...notu d���lm��...

...�zel kartlar� oldu�u biliniyordu.

"SB"'nin "�zel tedavi" oldu�unu biliyorduk...

..."gaz ile zehirlemek" demekti.

Ayr�ca "Karantina"y� da biliyorduk.

�nsanlar� daha sonra gaz ile zehirlemek i�in�

...alt� ay kampta tutmak...

...hi� mant�kl� gelmiyordu.

Bu nedenle, "SB"nin her zaman...

...gaz odas�nda �lmek anlam�na m� geldi�i...

...yoksa �ifte anlam� m� oldu�u yoruma a��k b�rak�lm��t�.

Mart�n 7'sine kadar alt� ay ge�mi�ti.

Aral���n 20'si civar�...

...Theresienstadt'dan yakla��k d�rt bin ki�ilik...

...ba�ka bir grup geldi.

Kamp B2B'de ilk gelenlere eklendiler.

Yine aileler par�alanmam��t�,

...ya�l�, gen� herkes el s�r�lmeden kalm��t�.

Sa�lar� kesilmemi�ti ve e�yalar� yanlar�ndayd�...

...bu y�zden sivil giysiler giyebiliyorlard�.

Farkl� muamele g�rm��lerdi.

�zel bir baraka okul olarak ayarland�;

...�ok ge�meden �ocuklar orada tiyatro yapt�lar.

S�k���k durumda olduklar�ndan...

...rahat bir hayat de�ildi.

Alt� ay�n ard�ndan, ilk d�rt bin ki�inin...

...yakla��k bini �ld�.

�al��mak zorunda b�rak�l�yorlar m�yd�?

Evet, ama sadece kamplar�nda...

...yeni kamp yolu yapmak, barakalar� s�slemek gibi.

SS taraf�ndan, Theresienstadt'daki akrabalar�na...

...bir arada olduklar� gibi �eyler...

...yazmaya te�vik ediliyorlard�.

Yiyecek olarak daha iyi �artlarda m�yd�lar?

Kesinlikle! Daha iyi yiyecek ve tedavi imkanlar� vard�.

�artlar o kadar iyiydi ki alt� ay i�inde...

...ya�l�lar ve �ocuklar d�hil, sadece d�rtte biri �ld�.

Auschwitz'e g�re fevkalade iyi bir oran.

�ocuklar�n tiyatrosuna SS de gelir...

...�ocuklarla oynarlard�. Ki�isel arkada�l�klar kurulmu�tu.

Bir kay�t g�revlisi olarak g�revlerimden biri de...

...bunu akl�ndan ge�iren olas� Direni��ileri aray�p bularak...

...arkada�l�k ve temas...

...kurmakt�.

Siz de Direni�'e �ye miydiniz?

Evet. ��im, merkezi kay�ta evrak ta��mak gibi...

...�e�itli bahaneler �reterek...

...insanlarla bulu�up mesajlar� vermek ve...

...onlardan mesajlar almak i�in...

...etrafta dola�mam� sa�l�yordu.

Bu kampa en yak�n ben oldu�um i�in bir g�revim de...

...gelenler aras�nda Direni�'in �ekirde�ini...

...organize etmeye uygun ki�iler varsa ortaya ��karmakt�.

�ok ge�meden bir ka� tane...

...�spanya Uluslararas� Tugaylar eski �yesi bulduk.

�ok ge�meden...

...Nazilere kar�� direni� olu�turma ge�mi�i olan...

...k�rk civar�nda ki�inin...

...listesini yapt�m.

Aile kamp�nda �zel bir ki�i belirmi�ti:

...Freddy Hirsch.

Almanya'dan Prag'a g�� etmi�...

...bir Alman Yahudisiydi.

Hirsch oradaki �ocuklar�n e�itimine...

...hat�r� say�l�r �l��de ilgi g�steriyordu.

Her �ocu�u ismiyle tan�rd�.

D�zg�n tav�rlar� ve apa��k insani asaleti ile...

...t�m aile kamp� i�in bir t�r manevi lider...

...haline geldi.

Art�k Mart'�n 7'si yakla�maya ba�lam��t�...

...ve olmas� beklenen neyse onun i�aretini...

...vermesi gerekiyordu.

Peki ne olacak? Bundan tam emin de�ildik.

~KREMATORYUM V~

�ubat ay�n�n sonunda...

...Krematoryum V'te gece ekibindeydim.

Gece yar�s�na do�ru, siyasi b�l�mden...

...bir adam g�r�nd�:

...Kurmay �avu� Hustek.

Kurmay �avu� Voss'a bir not uzatt�.

Kurmay �avu� Voss o zaman...

...d�rt krematoryumdan sorumluydu.

Voss'un k���d� a�t���n� g�rd�m...

...sonra kendi kendine, "Elbette, hep Voss," dedi.

"Voss olmasa ne yaparlar? Nas�l yapabiliriz?"

Bu �ekilde kendi kendine konu�uyordu.

Aniden bana "Git Kapo'lar� getir," dedi.

Ben de Kapo'lar� yani, Kapo Schloime ile...

...Kapo Wacek'i getirdim.

��eri girdiler, Voss:

"Ka� par�a kald�?" diye sordu.

"Par�a" derken cesetleri kastediyordu.

"Be� y�z civar�nda," dediler.

Voss: " Bu be� y�z par�a...

...sabaha yan�p k�l olmal�," dedi.

"Be� y�z oldu�undan emin misiniz?"

"Yakla��k" dediler.

"Aptallar! 'Yakla��k' ne demek?"

Sonra da...

...cesetlerin bulundu�u "soyunma odas�n�" kendi g�rmek i�in...

...d��ar� ��kt�.

Oraya y���lm��lard�:

Krematoryum V'deki "soyunma odas�" ayn� zamanda...

...cesetler i�in depo g�revi g�r�yordu.

Gazla zehirlendikten sonra m�?

Gazla zehirlendikten sonra cesetler oraya s�r�klenirdi.

Voss kontrol etmeye gitti.

Gelen notu masan�n �zerinde unutmu�tu.

�abucak g�zden ge�irdim...

...okuduklar�m beni �ok etmi�ti.

BIRKENAU ~K�L G�L�~

Krematoryum, �ek aile kamp�n�n...

"�zel tedavi"si i�in haz�rlanm��t�.

Sabah, g�nd�z ekibi geldi�inde...

...hemen Direni�in liderlerinden biri olan...

...Kapo Kaminski'ye ko�up...

...olanlar� anlatt�m.

Krematoryum 2'nin de...

...haz�r oldu�u...

...bilgisini verdi.

Orada f�r�nlar da haz�rm��.

Ayr�ca beni uyard�:

"Arkada�lar�n ve hem�erilerin var.

"Onlar� g�rmeye git. Onlar �ilingir, etrafta dola�abilirler...

"...B2B Kamp�'na da gidebilirler.

"Oradaki insanlar� onlar�...

"...neyin bekledi�ine dair uyarmalar�n� s�yle...

"...ayr�ca kendilerini savunabilirlerse...

"...krematoryumu k�le �evirece�imizi s�yle.

"B2B Kamp�ndakiler derhal...

"...barakalar�n� ate�e versinler."

Bu insanlar�n ertesi gece...

...gaz ile zehirleneceklerinden emindik.

Ancak gece ekibi d��ar� ��kt���nda rahatlad�k.

Vade sonu birka� g�n...

...ertelenmi�ti.

�ek aile kamp�ndakiler de dahil olmak �zere...

...pek �ok mahk�m, yanl�� bilgi yayarak...

...yanl�� bilgi yayarak...

...pani�e yol a�t�k diye bizi su�lad�.

�ubat sonlar�nda...

...Naziler bir dedikodu ��kard�:

Aile s�rg�nleri Heydebreck denilen...

...bir yere ta��nacakt�.

Birinci hamle, ilk aile s�rg�nlerini...

...ikinci gruptan bir gecede ay�rarak...

...kay�t g�revlisi oldu�um...

...B2A karantina kamp�na...

...nakletmekti.

B�ylece art�k bu insanlarla do�rudan konu�abiliyordum.

�zellikle Freddy Hirsch ile konu�tum ve ona...

...�ek ailelerin karantina kamp�na...

...nakledilmesinin Mart'�n 7�sinde...

...gaz ile zehirlenmeleri...

...olas�l��� nedeniyle...

...ihtimal d�hilinde oldu�undan bahsettim.

Kesin emin olup olmad���m� sordu.

Kesin olmad���n� ama kuvvetle muhtemel oldu�unu s�yledim.

��nk� Auschwitz'den ayr�lacak...

...hi� bir tren kayd� yoktu.

Direni� �yelerinin oldu�u ofislerde genellikle...

...bu t�r bilgiden haberdar olunurdu.

Hi� b�yle bir bilgi yoktu.

��inde bulunulan ko�ullar� ve ne anlama geldi�ini a��klad�m:

�lk defa bir kampta fiziksel olarak olduk�a iyi...

...durumda olan, biraz moral kazanm��,

...normal infaz prosed�r�ne tabi tutulduklar�ndan,

...�leceklerinden emin...

...insanlar olacakt�...

...ve bunu bileceklerdi. Kand�r�lmalar� m�mk�n de�ildi.

Bu y�zden, harekete ge�me zaman�yd�.

Eylem de elbette...

...onlardan ��kmal�yd�.

��nk� orada �lmesi an meselesi olan ba�kalar� vard�,

...krematoryumda �al��an ve...

...periyodik olarak de�i�tirilen...

...�zel birlikten insanlar vard�.

�ekler gaza maruz tutulmadan �nce...

...SS'e sald�r�rlarsa onlara kat�lmak niyetindeydiler.

Freddy Hirsch kar�� ��kt�. �ok da mant�kl�yd�.

Almanlar�n sadece alt� ay sonra...

...gazla zehirlemek i�in onlar� tutmas�na...

...�ocuklar� s�t ve bu�day ekme�i ile beslemesine...

...hi� bir anlam veremedi�ini s�yledi.

Ertesi g�n Direni�in, ailelerin gazla zehirleneceklerinden...

...kesinlikle emin olduklar�n� bildiren mesaj�n� ald�m.

�zel birlik...

...g��menleri yakmak i�in kullan�lacak k�m�r� alm��t� bile.

Belli kurallar� oldu�u i�in ka� ki�inin ve ne t�r insanlar�n...

...gaz odas�na g�nderilece�ini kesin olarak biliyorlard�.

Freddy'i tekrar �a��r�p ona...

...bu ta��man�n onu da kapsad���n�...

...�n�m�zdeki 48 saat i�inde gaz odas�na g�nderileceklerini a��klad�m.

Birdenbire endi�eye kap�ld�.

"�syan ba�lat�rsak �ocuklara ne olur?" dedi.

�ocuklarla �ok yak�nd�.

- Ka� �ocuk vard�? - Y�z civar�nda olabilir, hayatta olan.

D�v��ebilecek durumda ka� ki�i vard�?

�ekirdek kadro otuz ki�i civar�ndayd�...

... ve art�k tedbirli davranman�n gere�i yoktu.

Yani de�i�ir, i� kavgaya gelince...

...ya�l� bir kad�n bile bir ta� atabilir.

Herkes d�v��ebilir. Tahmin etmek �ok zor.

�ekirdek kadroya ve bir lidere...

...sahip olmak gerekliydi.

Bu ufak ayr�nt�lar fevkalade �nemliydi.

O nedenle "�syan ba�lat�rsak...

...�ocuklara ne olur?" diye sordu.

"�ocuklarla kim ilgilenecek?"

Onlar i�in yap�lacak bir �ey yok dedim.

Her t�rl� �lecekler.

Buna engel olamay�z. Soru �u ki:

Onlarla birlikte kim �lecek? Ka� tane SS �lecek?

Ve bu makinenin i�leyi�ini ne kadar geciktirecek?

Ayr�ca isyan s�ras�nda kamp d���na ��kman�n bir yolunu...

...bulmam�z da imkan dahilindeydi.

Bu t�r durumlarda...

...gardiyanlar� a�mak m�mk�nd�.

��nk� isyan ba�lad���nda baz� silahlar al�nabilirdi.

E�er yan�lm�yorsam...

...onun ve di�er ailelerin...

...�n�m�zdeki 48 saat i�inde...

...hayatta kalmalar�n�n hi� yolu olmad���n� a��klad�m.

Bu olay binan�n i�inde mi oldu?

Binan�n i�inde, benim odamda.

Bir lidere ihtiya� oldu�undan...

...ve onun se�ilmi� oldu�undan da bahsettim.

Durumu anlad���n� ancak...

...�ocuklar nedeniyle karar vermenin �ok zor oldu�unu s�yledi.

Bu �ocuklar� kaderlerine...

...terk etmeyi d���nemiyordu.

Onlar�n babas� gibiydi. Sadece otuz ya��ndayd�.

Ancak �ocuklarla ili�kileri �ok g��l�yd�.

Mant���m� anlad���n�...

...bu konuda d���nmek istedi�ini s�yledi ve...

...ona bir saat s�re vermemi istedi.

Kay�t g�revlisi oldu�umdan kendime ait bir odam vard�.

Onu odada yaln�z b�rakt�m.

Oda bir masa, bir sandalye, bir yatak...

... ve baz� yaz� aletleri ile d��enmi�ti.

Bir saat i�inde d�nece�imi s�yledim.

Bir saat sonra d�nd���mde onu yata��mda yatarken buldum. �ld���n� sand�m.

Y�z�nde siyanotik izleri ve a�z�n�n etraf�nda k�p�k vard�.

Kendini zehirledi�ini anlayabiliyordum. Zehir i�mi�ti.

Fakat �lmemi�ti.

�ok �nemli biri oldu�undan,

�ne t�r bir zehir ald���n� da bilmiyordum, fakat�

�Doktor Kleinmann denilen adamla temas kurmak zorunda kald�m.

Doktor Kleinmann t�bbi ehliyeti olan Polonya k�kenli...

...bir Frans�z Yahudisiydi.

Acilen Hirsch'in yan�na �a��rd�m ve...

...ne yapabilece�ini sordum...

...��nk� Hirsch �nemli bir adamd�.

Kleinmann Hirsch'i muayene etti ve kendini y�ksek miktarda...

...yat��t�r�c� ile zehirledi�i sonucuna vard�.

Hayat�n� kurtarmak m�mk�n olabilirdi...

...fakat uzun s�re aya�a kalkamayacakt�...

...ve 48 saat i�inde gaz odas�na g�nderilecekti.

Kleinmann, hi� bir �ey yapmadan onu kendi haline b�rakman�n...

...daha iyi olaca��n� s�yledi.

Freddy Hirsch'in intihar�n�n ard�ndan hik�ye �ok �abuk geli�ti.

�lk olarak, Hirsch'e anlatt�klar�m�...

...di�erlerine anlatt�m.

Ard�ndan Direni� ile temas kurmak �zere...

...2D kamp�na hareket ettim.

�ek Yahudilerine g�t�rmem i�in ekmek verdiler,

...evet, ekmek ile so�an,

...bir karar verilmedi�ini...

...talimatlar i�in daha sonra gelmem gerekti�ini s�ylediler.

Tam ekmekleri da��tm��t�m ki...

...bir �ey oldu: Kampta soka�a ��kma yasa�� ilan edildi.

T�m idari g�revler durduruldu...

...n�bet�iler iki kat�na ��kar�ld�...

...karantina kamp�n�n etraf�na makineli t�fekler yerle�tirildi...

...ben de temas� kaybetmi�tim.

G��men �ek aileler ak�am gaz ile zehirlendi.

Kamyonlara doldurulmu�lard�.

Hepsi de durumu biliyordu. Gayet iyi davrand�lar.

Kamyonlar�n nereye gitti�ini bilmiyorduk.

Heydebreck'e gittiklerinden ve zehirlenmeyeceklerinden emindiler.

Kamyonlar kamptan ayr�lacaksa...

...sa�a d�nece�ini biliyorduk.

Sola d�nerlerse, gidilecek tek yer vard�:

Yar�m kilometre �tedeki krematoryum.

O gece Krematoryum 2'deydim.

Kamyonlardan iner inmez...

...projekt�r ���klar�yla k�rle�tirilerek...

...zorla "soyunma odas�n�n" merdivenlerine...

...giden koridora do�ru y�nlendirildiler.

K�reltilip ko�maya zorland�lar.

Yumruklar ya�mur gibi iniyordu.

Yeterince h�zl� ko�amayanlar �l�m�ne dayak yediler.

SS taraf�ndan.

Uygulanan �iddet ola�and���yd�.

Birdenbire ba�lad�.

Hi� bir a��klama yap�lmad� m�?

Tek kelime s�ylenmedi. Kamyonlardan iner inmez...

...dayak ba�lad�.

"Soyunma odas�na" girdiklerinde...

...ben arka kap�n�n yan�nda duruyordum.

Bulundu�um yerden korkun� bir manzaraya �ahit oldum.

�nsanlar kan revan i�indeydi.

Nerede olduklar�n� biliyorlard�.

S�zde "Uluslararas� �stihbarat Merkezi"...

...denilen s�tunlara bakakald�lar...

...ve bu onlar� deh�ete d���rd�.

Okuduklar� �ey onlar� rahatlatmad�.

Tam tersine pani�e s�r�kledi.

Sonucu biliyorlard�.

Oraya gidince ne olaca��n� Kamp 2B'de ��renmi�lerdi.

�aresiz durumdayd�lar. �ocuklar birbirine sar�ld�.

Ac� i�inde...

...annelerine, babalar�na, ya�l�lara...

...sar�l�p a�lad�lar.

Aniden...

...aralar�nda kamp komutan� Schwarzhuber de olmak �zere...

...baz� SS subaylar� merdivenlerde belirdi.

Bir SS subay� olarak onlara, Heydebreck'e...

...nakledilecekleri s�z�n� verdi.

Bunun �zerine...

...hepsi birden a�lamaya, yalvarmaya, ba��rmaya ba�lad�:

"Heydebreck bir aldatmacayd�!

"Bize yalan s�ylediniz! Ya�amak istiyoruz! �al��mak istiyoruz!"

SS infazc�lar�n g�zlerinin i�ine bakt�lar...

...ama SS'ler...

...kay�ts�z kald�.

Sadece onlara bakt�lar. Kalabal�kta bir hareketlenme olmu�tu.

Muhtemelen SS'lere nas�l kand�r�ld�klar�n�...

...anlatmak istiyorlard�.

Sonra baz� n�bet�iler sopalar�n� kullanarak...

...ileriye ak�n etti ve...

...daha fazla insan yaraland�.

"Soyunma odas�nda" oldu.

Onlar� soyunmaya zorlamaya...

...�al��t�klar�nda...

...�iddet doru�a ula�t�.

�ok az�, sadece bir avu� ki�i...

...itaat etti.

�o�unlu�u emirlere uymay� reddetti.

Birden bire koro halinde...

...hep bir a��zdan...

...�ark� s�ylemeye ba�lad�lar.

T�m "soyunma odas�nda"...

...�ek Milli Mar�� ile...

..."Hatikvah" �al�yordu.

Bu beni �ok k�t�-

Dural�m l�tfen!

Bunlar benim hem�erilerime yap�l�yordu...

...hayat�m�n...

...anlams�z hale geldi�inin fark�na vard�m.

Neden ya�amaya devam edeyim? Ne i�in?

Onlarla birlikte �lmeye azimli olarak...

...gaz odas�na girdim.

Onlarla.

Birden, beni tan�yanlar yan�ma yakla�t�.

Bazen �ilingir arkada�lar�mla...

...aile kamp�na giderdim.

K���k bir grup kad�n bana yakla�t�.

Gaz odas�nda bana bakt�lar ve...

- Sen de gaz odas�nda m�yd�n? - Evet.

��lerinden biri:

"Demek �lmek istiyorsun. Ama bu �ok anlams�z.

"�l�m�n bize hayatlar�m�z� geri getirmez.

"�mk�n� yok.

"Buradan canl� ��kmal�...

"...ac�m�za ve bize yap�lan haks�zl��a...

"...tan�k olmal�s�n."

�lk �ek aile g��menlerinin sonu bu �ekilde olmu�tu.

Kamptaki Direni�in isyana haz�r olmad���n�...

...sa� kalmaya �al��t�klar�n� anlam��t�m.

Direni� �yelerinin sa� kalmas�na.

Direni��ilerin anar�ik ve bireysel eylem diye adland�rd�klar� �ekilde...

...hareket etmeye karar verdim.

Kamptan ka�mak ve o zamanlar...

...sorumlu oldu�um topluluktan ayr�lmak gibi.

RUDOLF VRBA �LE ARKADA�I WETZLER

7 N�SAN 1944'TE KA�TI

�NCEDEN B�RKA� MAHK�M KA�MAYA �ALI�MI�

FAKAT HEPS� YAKALANMI�TI

Direni�'in politikas�na ra�men ka��� karar�...

...derhal olu�tu.

Bu konuda olduk�a �nemli olan arkada��m Wetzler ile...

...haz�rl�klara ba�lad�m.

Ayr�lmadan �nce Hugo Lenek ile konu�tum.

Hugo Lenek ikinci aile g��menlerinin i�indeki direni� grubuna...

...komuta ediyordu.

Ona Direni� hareketinden...

...art�k hi� bir �ey bekleyemeyeceklerini izah ettim.

Ekmek d���nda hi�bir �ey.

�� �lmeye gelince kendi ba�lar�na hareket etmeliydiler.

Bana gelince...

...kamptan ka�may� ba�ar�r ve...

...do�ru yere, do�ru zamanda bilgi aktar�rsam...

...bunun yard�m� olabilir diye d���n�yordum.

Ba�ar�l� olursam...

...d��ar�dan yard�m getirmeyi ba�arabilirdim.

Bunun m�mk�n oldu�una ger�ekten inanm��t�m.

��nk� gerek Auschwitz'e gelen kurbanlar...

...gerekse d��ar�dan birileri...

...orada neler oldu�unu bilmiyordu.

Hi� kimsenin bilmedi�ini s�ylerdim. ��te o kadar.

Burada olanlar�n Avrupa'da...

...�zellikle de, May�s ay�nda bir milyon Yahudi�nin acilen g�� ettirildi�i...

...Macaristan'da bilinmesi, Direni�'i d��ar�dan co�turabilir ve...

...Auschwitz'e do�rudan...

...yard�m getirilebilir...

...diye d���n�yordum.

Bu nedenle, sonunda ka��� planlar� form�le edildi...

...ve ka��� 7 Nisan 1944 tarihinde ger�ekle�ti.

Ka�maya karar vermenizin as�l sebebi bu muydu?

O dakikada, hemen yap�lmal�yd�.

Ba�ka bir deyi�le, ka����n m�mk�n oldu�unca �abuk...

...olmas�n� hi� bir �ey aksatmamal�yd�.

D�nyay� haberdar etmek i�in.

Auschwitz'de neler olup bitti�inden...

...haberdar etmek i�in mi?

Do�ru.

�imdi... �imdi o zamana d�n�yorum...

...Otuz be� y�l...

Hay�r, d�nm�yorum...

Tamam... Geri gelece�im.

JAN KARSKI, �N�VERS�TEDE PROFES�R (ABD)

S�RG�NDEK� POLONYA H�K�MET� ESK� KURYES�

Haz�r�m.

1942 y�l�n�n ortalar�nda tekrar...

...Polonya yeralt� hareketi ile...

...Londra'da s�rg�nde bulunan...

...Polonya h�k�meti aras�ndaki kuryelik i�imi s�rd�rmeyi d���n�yordum.

Var�ova'daki Yahudi liderler bunu ��renmi�.

Yahudi mahallesinin d���nda bir bulu�ma ayarland�.

�ki beyefendi vard�.

Yahudi mahallesinde oturmuyorlard�.

Kendilerini...

...Bund lideri ve Siyonist lider olarak tan�tt�lar.

G�r��memizde ne oldu...

...ne ortaya ��kt�?

�lk olarak, buna haz�rl�kl� de�ildim.

Kendimi Polonya'daki i�ime izole etmi�tim.

Pek �ok �eyi g�rmedim.

Sava�tan bu yana, otuz be� y�ld�r...

...geri d�nmedim.

Yirmi alt� y�ld�r ��retmenlik yap�yorum.

��rencilerime Yahudi sorunundan hi� bahsetmedim.

Bu filmin tarihi �nem ta��d���n� anl�yorum.

Bu y�zden ben de gayret g�sterece�im.

Bana Yahudilerin ba��na gelenleri anlatt�lar.

Bunlardan haberim var m�yd�? Hay�r, yoktu.

�ncelikle Yahudi sorununun...

...Polonyal�lar'�n veya Ruslar'�n sorunlar�yla...

...veya ba�ka sorunlarla k�yaslanamayacak...

...emsalsiz bir sorun oldu�unu anlatt�lar.

Hitler sava�� kaybedecek...

...ama t�m Yahudi n�fusunu da yok edecekti.

Bunu anl�yor muydum?

M�ttefikler kendi halklar� i�in sava��yordu. �nsanl�k i�in sava��yorlard�.

M�ttefikler, Yahudiler�in...

...Polonya'da toptan yok edilece�ini...

...unutamazd�. Polonyal� ve Avrupal� Yahudiler'in.

Da��l�yorlard�.

Oday� ar��nl�yor, f�s�lda��yorlard�.

T�sl�yorlard�.

Bu benim i�in...

...bir kabustu.

Tamamen �mitsiz mi g�r�n�yorlard�?

Evet. G�r��menin muhtelif safhalar�nda...

...kendilerini kaybettiler.

Ben sadece sandalyemde oturdum. Dinledim.

Hi� tepki vermedim. Soru sormad�m.

Sadece dinliyordum.

Sizi ikna etmek istediler mi?

San�r�m ba��ndan beri...

...sorunu bilmedi�imin,

...anlamad���m�n fark�ndayd�lar.

Mesajlar�n� iletece�imi s�yledi�imde...

...Yahudilerin ba��na gelenler konusunda beni bilgilendirmek istediler.

Bundan haberim yoktu. Hi� Yahudi mahallesinde kalmam��t�m.

Yahudi sorunlar� ile u�ra�mam��t�m.

O zamanlar Var�ova Yahudilerinin b�y�k �o�unlu�unun...

...�ld�r�lm�� oldu�unu biliyor muydunuz?

Biliyordum ama hi� bir �ey g�rmemi�tim.

Olanlar� dinlememi�tim...

...orada da de�ildim.

Tek bilinen istatistiklerdi...

...y�z binlerce Polonyal�...

...Rus, S�rp ve Yunan �ld�r�lm��t�. Bundan haberimiz vard�.

Fakat bu bir istatistik sorunuydu.

Tamamen benzersiz oldu�u konusunda �srarc� m�yd�lar?

Evet. Onlar�n g�revi bana...

...benim g�revim de g�rece�im...

...t�m insanlara, Yahudi sorununun...

tarihte benzeri g�r�lmemi� bir sorun oldu�u fikrini a��lamakt�.

M�s�rl� firavunlar bunu yapmad�.

Babilliler bunu yapmad�.

Tarihte ilk defa olmak �zere...

...ger�ekten bir kanaate vard�lar:

M�ttefikler benzeri g�r�lmemi� baz� ad�mlar atmad�k�a...

...sava��n neticesi ne olursa olsun...

...Yahudiler toptan yok edilecekti.

Bu durumu kabul edemezlerdi.

Bunun anlam� �ok �zel tedbirler isteyecekleri miydi?

Evet, d�n���ml� olarak...

...bir noktada Bund lideri...

...sonra da Siyonist lider...

Ne istediler peki?

Nas�l bir mesaj iletmem gerekiyordu?

Sonra bana mesajlar�n� verdiler.

M�ttefik h�k�metlere...

...y�nelik �e�itli mesajlar.

Asl�nda, elimden geldi�ince �ok h�k�met g�revlisi ile...

...g�r��ecektim elbette.

Polonya H�k�meti'ne,

...Polonya Cumhurba�kan�na.

Sonra uluslararas� Yahudi liderlere,

...m�nferit siyasi liderlere...

...ve entelekt�ellere.

M�mk�n oldu�unca �ok ki�i ile g�r��ecektim.

Sonra da kime neyi raporlayaca��ma dair...

...b�l�m bilgilerini verdiler.

Onlarla ge�irdi�im k�bus gibi iki bulu�mada...

...taleplerini sundular.

Birbirinden ayr� talepler.

Mesaj �uydu:

Hitler'in yok etmeye devam etmesine izin verilemez.

Her g�n�n �nemi vard�r.

~NEW YORK~

M�ttefikler bu sava��...

...sadece askeri strateji a��s�ndan ele alamaz.

Sadece askeri a��dan ele al�rlarsa...

...sava�� kazanacaklar...

...ama bunun bize ne yarar� olacak?

Bu sava�tan sa� ��kamay�z.

M�ttefik h�k�metler b�yle bir tutum belirleyemez.

Biz insanl��a katk�da bulunduk.

Binlerce y�ld�r bilim adamlar� ��kard�k.

B�y�k dinlerin merkezi olduk.

Bizler insan�z.

Bunu anl�yor musunuz? Bunu anl�yor musunuz?

�u anda halk�m�z�n ba��na gelenler...

...daha �nce tarihte hi� ya�anmad�.

Belki de d�nyan�n vicdan�n� sarsacak.

Kendimize ait bir �lkemiz olmad���n� biliyoruz.

H�k�metimiz yok.

M�ttefik konseylerinde sesimiz duyulmuyor.

Bu nedenle sizin gibi k���k insanlar�n...

...hizmetlerinden yararlanmal�y�z.

Bunu yapacak m�s�n? Onlarla g�r��ecek misin?

G�revini yerine getirip...

...M�ttefik liderleri ile g�r��ecek misin?

~WASHINGTON~

M�ttefik devletlerin, bu sava�taki askeri zaferi...

...g�venceye almay� hedefleyen...

...stratejiye ilave olarak...

...Yahudilerin yok edilmesiyle ilgili...

...ayr� bir b�l�m olu�turup...

...resmi bir...

..a��klama yay�nlamas�n�...

...istiyoruz.

M�ttefik devletler...

...gere�ini yap�p, bu meselenin �stesinden geleceklerini...

...resmen ve aleni olarak duyursunlar.

Bu durum, sava�taki...

...genel stratejilerinin par�as� haline gelsin.

Yaln�zca Almanya'y� yenmek de�il...

...ayn� zamanda geride kalan Yahudi toplulu�unu da kurtarmak.

Bir kez resmi a��klama yap�nca...

...Almanya'y� bombalayan...

... u�aklar� vard�...

...neden Alman halk�na h�k�metlerinin...

...Yahudilere neler yapt���n� anlatan...

...el ilanlar� atm�yorlard�?

Belki de bilmiyorlar.

�imdi, resmi bir a��klama yapmalar�n� sa�layal�m...

...bir halk duyurusu:

Alman ulusu h�k�metlerinin politikas�n�...

...de�i�tirmeye �al��t���n� ispat etmezse...

...h�k�metlerinin i�lemekte oldu�u su�lardan...

...sorumlu tutulmak durumunda kalacakt�r.

Buna ili�kin somut delil olmazsa...

...Alman h�k�metinin...

...Yahudilere yapt�klar�na misilleme olarak...

...Almanya'daki baz� hedeflerin bombalanaca�� ve...

...y�k�laca�� alenen duyurulacak.

Bu bombalama...

...askeri stratejinin bir par�as� de�ildir.

Yaln�zca Yahudi sorununu halletmeye y�neliktir.

Alman halk�, bombalama ger�ekle�meden ve ger�ekle�tikten sonra...

...bunun, Polonya'da yok edilen...

...Yahudiler i�in yap�laca��n� ve...

...yap�lmaya da devam edece�ini bilsin.

Belki bir yarar� olur.

Bunu yapabilirler. Evet, yapabilirler.

~RUHR~

G�revlerden biri buydu.

Sonra...

...her ikisi de...

...�zellikle de Siyonist lider...

...yeniden f�s�lday�p t�sl�yordu.

"Bir �ey olacak.

"Var�ova�daki Yahudi mahallelerinde bundan bahsediyorlar.

"�zellikle de gen� elemanlar.

"Sava�acaklar.

"���nc� Cumhuriyet'e...

"...sava� ilan etmekten bahsediyorlar.

"D�nya tarihinde e�i olmayan bir sava�.

"B�yle bir sava� daha �nce hi� olmad�.

"�l�m�ne sava�mak istiyorlar.

"Onlar� bu t�r bir �l�mden mahrum edemeyiz."

Bu arada...

...bir Yahudi...

...askeri te�kilat�n�n ortaya ��kt���ndan haberim yoktu.

Bana bundan bahsetmediler, sadece �unlar� s�ylediler:

"Bir �ey olacak.

"Yahudiler sava�acak.

"Cephaneye ihtiya�lar� var.

"Halk Ordusu'nun, yani Polonya'daki yeralt� hareketinin...

"...komutan� ile g�r��t�k.

"Bu cephaneler Yahudilerden esirgendi.

"E�er cephaneleri varsa, ki oldu�unu biliyoruz,

"...bizden esirgeyemezler."

Bu mesaj Ba�komutan General Sikorski'nin,

...cephanenin...

...Yahudiler�e teslimi emrini vermesi i�in.

~AUSCHWITZ - BIRKENAU~

G�revin ba�ka bir b�l�m� de �uydu:

"Uluslararas� Yahudi liderler var.

"M�mk�n oldu�unca �ok lidere ula� ve onlara �unu s�yle:

"Siz Yahudi liderlerisiniz.

"�nsanlar�n�z �l�yor.

"Ortada hi� Yahudi kalmay�nca...

"...liderlere de ihtiya� olmayacak.

"Bizler de �lece�iz.

"Ka�maya �al��m�yoruz. Burada kal�yoruz.

"Her neredeyseler,

"...b�rak Londra'daki...

"...�nemli makamlara gitsinler.

"B�rak eylem talep etsinler.

"E�er reddedilirse...

"...onlar� d��ar� ��kar, caddede kals�nlar...

"...yemeyi, i�meyi reddetsinler.

"B�rak b�t�n insanl���n...

"...g�z� �n�nde �ls�nler.

"Kim bilir? Belki de bu d�nyan�n vicdan�n� sarsacakt�r."

Bu iki Yahudi lider aras�nda,

...insani ili�kilere ba�l� olarak,

...Bund liderini se�tim.

Muhtemelen tav�rlar� y�z�ndendi.

Polonya soylular�na benziyordu...

...g�zel el hareketleriyle konu�an, asil, d�zg�n bir beyefendi.

�ahsen onun da benden ho�land���n� san�yorum.

Bu noktada bana �unu tavsiye etti:

"Bay Vitold...

"...Bat� D�nyas�n� tan�r�m.

"�ngilizler ile u�ra�acaks�n�z.

"Onlara s�zl� rapor vereceksiniz.

"Kendi g�z�mle g�rd�m diyebilirseniz...

"...bunun raporunuzu g��lendirece�ine inan�yorum."

~VAR�OVA~

"Sizin i�in Yahudi mahallesine bir ziyaret organize edebiliriz.

"Bunu yapar m�s�n�z?

"Yaparsan�z, Var�ova'daki Yahudi Mahallesine ben de sizinle giderim.

"B�ylece m�mk�n oldu�unca g�vende olman�z� sa�lar�m."

Birka� g�n sonra temas kurduk.

O zamana kadar, 1942 Temmuzuna kadar...

...var olan Yahudi Mahallesi...

...art�k yoktu.

Yakla��k 400.000 Yahudi aras�ndan...

...300.000'i �oktan s�rg�n edilmi�ti.

D�� duvarlar�n aras�nda...

...d�rt birim vard�.

En �nemlisi "Merkez Mahalle" idi.

Aryanlar taraf�ndan i�gal edilmi� baz� b�lgeler ve...

...�ss�z b�lgelerle b�l�nm��lerdi.

Bir bina vard�.

Bu bina, Yahudi Mahallesini d�� d�nyadan ay�ran duvar...

...binan�n arka b�l�m�n� olu�turacak �ekilde...

...in�a edilmi�ti.

Yani �n taraf� Aryan b�lgesine bak�yordu.

Orada bir t�nel vard�.

T�nelden hi�bir zorlukla kar��la�madan ge�tik.

Polonya soylusu, Bund lideri...

...tamamen farkl� biriydi art�k.

Onunla gittim.

Sanki hep orada ya�am��...

...mahalleden bir Yahudi gibi...

...��km��t�.

Anla��lan bu onun do�as�yd�.

Bu onun d�nyas�yd�.

Sokaklarda y�r�d�k. Sol taraf�mdayd�.

�ok fazla konu�mad�k. Bana rehberlik etti.

�imdi de oray� tarif edelim, de�il mi?

Caddelerde ��plak bedenler vard�.

"Neden buradalar?" diye sordum.

Cesetleri mi kastediyorsunuz?

Cesetler.

"Bir sorunlar� var," dedi.

"Bir Yahudi �l�r ve...

"...ailesi g�m�lmesini isterse...

"...bunun i�in vergi �demek zorunda.

"Onlar da �l�lerini caddeye b�rak�yor."

Vergiyi �deyemedikleri i�in mi?

Evet. Bunu kar��layamazlar.

Sonra dedi ki: "Her �aputun �nemi var.

"Bu y�zden giysilerini al�yorlar.

"Ceset bir kere caddeye b�rak�ld���nda...

"...Yahudi Konseyi ilgilenmek zorundad�r."

Bebekli kad�nlar, alenen bebeklerini emziriyordu...

...ama g���sleri yoktu, d�md�z olmu�lard�.

��lg�n g�zl� bebekler, bak�yordu...

Tamamen yabanc� bir d�nya gibi miydi?

- Nas�l? - Ba�ka bir d�nya m�yd� yani?

Bir d�nya de�ildi. �nsanl�k d���yd�.

Caddeler doluydu... Dolu.

G�r�nen o ki, hepsi de en �nemli �eyleri neyse...

...de�i� toku� ederek caddelerde ya�ad�lar.

Herkes sat�lacak bir �eyler sunuyordu.

�ki �� so�an, birka� kurabiye.

Sat�yorlar. Birbirlerine yalvar�yorlard�.

A�l�yorlard� ve a�lard�.

�ocuklar deh�et verici haldeydi.

Baz� �ocuklar ko�u�turuyorlar...

...baz�lar� da annelerinin yan�nda oturuyordu.

Bu insanl�k de�ildi.

Bu sanki... Cehennemdi.

Gettonun bu b�lgesinde...

...merkezinde, iki Alman g�revli vard�.

E�er Gestapo birini serbest b�rak�rsa, yani Gestapo polisleri,

...oradan ��kmak i�in gettodan ge�mek zorundayd�lar.

��te orada da Almanlar vard�. Her yer Alman�d�.

�niformal� Almanlar...

...etrafta dola��yorlard�. Sessizlik!

Onlar gelip ge�ene kadar herkes put gibi dururdu.

Ne bir k�p�rdama, ne yalvarma, hi�bir �ey.

Almanlar ve... A�a��lanma.

Yapt�klar�n�n insanca olmad��� �ok a��kt�.

Onlar insan olamazd�.

Bir noktadan sonra...

...baz� hareketler ba� g�sterdi.

Yahudiler benim de bulundu�um caddede ko�u�turuyorlard�.

Bir eve dald�k.

"Kap�y� a��n! Kap�y� a��n!" dedik.

Kap�y� a�t�lar. ��eri girdik.

Pencereler caddenin arkas�na bak�yordu.

Biz ters tarafa gittik. Kap� taraf�na.

Kap�y� bir kad�n a�t�.

"Tamam tamam, korkmay�n. Biz Yahudi'yiz," dedi.

Beni pencereye do�ru itti.

"�una bak, �una bak." dedi.

�ki gen� �ocuk vard�.

�yi giyimli gen�ler. �zerlerinde Hitler gen�lik �niformas� var.

Y�r�yorlard�.

Att�klar� her ad�mda, Yahudiler ortadan kayboluyor,

Ka����yorlard�.

Onlar birbirleriyle konu�uyorlard�.

Bir an �ocuklardan biri elini cebine att�,

...hi� d���nmeden.

Ate�!

K�r�lan camlar. Ba�r��malar.

Di�er �ocuk da onu tebrik ediyordu.

Sonra gittiler.

Ben donup kalm��t�m.

Sonra Yahudi bir kad�n,

...ki muhtemelen benim Yahudi olmad���m� anlam��t�,

�beni ba�r�na bast� ve, "Gidin, gidin. Bunun size faydas� olmaz. Gidin." dedi.

Biz de evden ayr�ld�k.

Sonra gettodan da ayr�ld�k.

Sonra �ey dediler, "Daha her �eyi g�rmediniz."

"Tekrar gitmek ister misiniz? Ben de sizinle gelirim.

"Her �eyi g�rmenizi istiyorum.

"G�sterece�im."

Ertesi g�n oraya yine gittik. Ayn� eve, ayn� �ekilde.

Art�k daha tecr�beliydim.

B�ylece ba�ka �eyleri de fark ettim.

K�t� koku... Pislik... Yine k�t� koku.

Nefes al�nacak gibi de�ildi.

Sokaklar pislik i�inde.

Gerginlik. Gerilim.

K�yamet gibiydi.

Muranowski b�lgesindeydik.

K��esinde...

...birka� �ocuk oynuyordu.

Birbirlerine ��p at�yorlard�.

Dedi ki:

"Oynuyorlar i�te g�r�yorsunuz. Hayat devam ediyor. Devam ediyor."

Ben de dedim ki...

"Oynuyor gibi yap�yorlar. Ama oynam�yorlar."

Oras� bir �e�it oyun alan� m�yd�?

Muranowski b�lgesinin k��esindeydi. Hay�r, hay�r. Serbest bir yer.

A�a�lar var m�yd�?

Birka� c�l�z a�a� vard�.

Biz sokaklarda y�r�d�k. Kimseyle konu�mad�k.

A�a�� yukar� bir saat y�r�m���zd�r.

Arada durup bana...

"�u Yahudi'ye bak." diyordu.

Bir Yahudi k�p�rdamadan duruyordu.

"�lm�� m�?" dedim. "Hay�r hay�r, ya��yor." dedi.

"Bay Vitold, bak�n. �l�yor.�

"�l�yor. Bak�n i�te. Oradakilere s�yleyin." dedim.

"Bu g�rd���n�z� unutmay�n," dedi. Yola devam ettik.

Deh�et vericiydi.

Zaman zaman kula��ma �unu f�s�ld�yordu�

"Onu unutma, onu unutma."

Ya da �ey diyordu; "�u kad�na bak."

B�yle �ok �ey g�rd�k.

"Burada ne yap�yorlar?" diyordum.

"�l�yorlar, ne yaps�nlar," diyordu.

S�rekli de, "Unutma, unutma," diyordu.

Orada belki bir saat daha ge�irdik.

Sonra yine gettodan ayr�ld�k.

Asl�nda, daha fazlas�na dayanamayacakt�m.

"��kar�n beni buradan." dedim.

Onu bir daha hi� g�rmedim.

Hastayd�m.

Asl�nda bunlar� anlatmak istemiyorum.

Neden burada oldu�unuzu biliyorum. Anlatmam gerek ama...

O g�nleri hat�rlamak istemiyorum.

Art�k kald�ram�yorum.

T�m g�rd�klerimi anlatt�m.

�yle bir d�nya yoktu. �nsanl�ktan nasibini almam�� bir yerdi.

Oran�n bir par�as� olamazd�m.

Ben oraya ait de�ildim.

Daha �nce �yle �eyler g�rmemi�tim hi�.

Bu ger�ekleri kimse yazmam��t�.

Ne tiyatroda, ne de sinemada g�rm��t�m.

�yle bir d�nya olamazd�.

Bana onlar�n da insan oldu�unu s�ylemi�lerdi.

Ama hi� �yle g�r�nm�yorlard�.

Sonunda oradan ayr�ld�k.

Bana arkamdan, "�yi �anslar," diyordu.

Onu bir daha hi� g�rmedim.

DOKTOR FRANZ GRASSLER AUERSWALD'IN VEK�L�

VAR�OVA GETTOSU NAZ� SORUMLUSU

O g�nleri hat�rlam�yor musunuz?

Pek de�il.

Sava�tan �nce yapt���m da� gezintilerini...

...sava� g�nlerinden ve...

...Var�ova'daki g�nlerimden daha fazla hat�rl�yorum.

Sonu�ta zor zamanlard�.

Unutmaya �al��t���m�z bir ger�ek.

��k�r ki, zor zamanlar g�zel zamanlardan �abuk unutuluyor.

Zor g�nleri i�imize at�yoruz.

Hat�rlaman�za yard�mc� olay�m.

Var�ova'da Dr. Auerswald'�n vekiliydiniz.

Evet.

Doktor Auerswald...

Var�ova'daki Yahudi b�lgesinden sorumlu ki�iydi.

Doktor Grassler, bu Czerniakow'un g�nl���.

Sizden de bahsediyor.

Yay�mlanm�� m� bu?

Bir g�nl�k tutmu�.

Daha yeni yay�mland�.

7 Temmuz 1941'de sizin ad�n�z ge�iyor.

7 Temmuz 1941 mi?

Hangi tarihte oldu�umuzu o g�n ��renebilmi�tim.

Not alabilir miyim?

Sonu�ta, beni de ilgilendiriyor bunlar.

Yani temmuzda ben de oradayd�m!

7 Temmuz 1941'de yazm��...

"Toplulukla Kahvalt�" Yahudi Konseyi Merkezi

"...ve sonra Auerswald ile Schlosser..."

Schlosser...

"...ve Grassler�

"...s�radan konulardan bahsettiler."

Burada ilk kez...

Benim ad�m ge�iyor.

Evet, ama biz �� ki�iydik.

Schlosser... �eyde... Ekonomi b�l�m�ndeydi.

O ekonomi ile ilgileniyordu.

Ve ikinci defa da...

...22 Temmuz'da.

ADAM CZERNIAKOW VAR�OVA YAHUD� KONSEY� BA�KANIYDI

- Her g�n� yazm�� m�? - Evet.

�yle mi?

Evet her g�n.

�a��lacak �ey...

...o g�nl���n bug�ne gelmesi.

Bug�ne gelmesi �a��lacak �ey.

BURLINGTON, VERMONT ABD

Adam Czerniakow...

...daha sava��n ilk haftas�ndan g�nl�k tutmaya ba�lam��.

Almanlar Var�ova'ya girmeden...

�Yahudi Toplulu�una �nderlik etme g�revi...

...verilmeden �nce.

Her g�n bir �eyler yazm��...

...ta ki g�zlerini yumdu�u ��len vaktine kadar.

Bize son d�nemlerinde...

...Yahudi Toplulu�u'nu anlayabilece�imiz...

...bir kap� a�t�.

�lmekte olan bir topluluk.

En ba�tan �l� do�mu� bir topluluk.

RAUL HILBERG, TAR�H��

Bir bak�ma, Adam Czerniakow...

...�ok �nemli bir i� yapm��t�.

Evet, Yahudiler'i kurtarmam��t�.

O a��dan di�er Yahudi liderlerden fark� yok.

...ama onlara neler oldu�una dair kan�tlar b�rakm��t� bize.

G�nbeg�n.

Yedi g�n yirmi d�rt saat �al��mas�na ra�men yapm��t� bunu.

Ne izne ��kar, ne de bir g�n kaytar�rm��.

Ve neredeyse her g�n bir �eyler yazm��.

Hava durumundan bahsetmi�, o sabah ne yapt���ndan...

T�m olanlardan.

Yazmaktan hi� usanmam��.

Y�llar boyunca, hayat�n�n �� y�l�n� ge�irdi�i...

...Alman komutas� alt�nda...

...onu kam��layan, harekete ge�iren �eyler vard�.

Bir bak�ma, belki de...

...fazlaca i�ten yazd���ndan...

...o zaman kafas�ndan neler ge�ti�ini, neyi nas�l alg�lad���n�,

...nelere nas�l tepki verdi�ini �imdi anlayabiliyoruz.

Yazmad��� �eylerden bile...

...bu toplulu�un ayr�nt�lar�n� anlayabiliyoruz.

G�nl�kte ba�tan sona kadar...

...s�rekli referanslar var.

Yunan mitolojisinden bahsediyor...

...ve kendini Herk�l'�n giydi�i gibi zehirli bir pelerin...

...giyiyor gibi g�steriyor.

Var�ova Yahudilerinin...

...al�n yaz�s�n�n bu oldu�unu d���n�yor.

Yazd�klar�n� a��klayan dikkat �ekici pasajlar var.

1941 Aral�k'�nda ayd�nlar s�n�f�n�n da...

...yava� yava� yok oldu�una dair i�neleyici betimlemeler var.

O g�ne kadar, fakirler �l�yordu...

...ama art�k ayd�nlar s�n�f� da a�l�ktan �l�yordu.

Ayd�nlar s�n�f�ndan neden �zel olarak bahsediyor?

Bahsediyor ��nk�...

�gettodaki s�n�f yap�s�na binaen�

...a�l��a kar�� savunmas�zl�k konusunda aralar�nda fark var.

�lk �nce alt s�n�ftakiler �l�yor. Orta s�n�f daha sonra.

Ayd�nlar s�n�f� ise en �st s�n�f.

Onlar �lmeye ba�larsa, durum ger�ekten k�t� demektir.

��te durum bu.

O s�rada ortalama t�ketim 1200 kaloriymi�.

Birinin ona gelip...

...para istedi�inden ve ��yle dedi�inden bahsediyor;

"Para laz�m. Yemek i�in de�il."

"Dairemin kiras�n� �demek i�in istiyorum paray�."

"��nk� sokaklarda �lmek istemiyorum."

Czerniakow'un g�nl���nde yazd�klar� Bunlard� i�te.

Haysiyetin manas�. Kan�t�.

Birilerinin iste�i �zerine mi konu�tu diyorsunuz?

"Bana para verin?" diyor.

Evet, ama yemek i�in de�il.

"Para ver ki kiram� �deyebileyim." diyor.

"��nk� sokakta �lmek istemiyorum." diyor.

�nsanlar sokaklarda �l�p kal�yorlard�.

�zerlerine gazete �rt�l�yordu.

Onlar i�in ya�anacak yer neden yemekten daha �nemliydi?

Bu insan�n...

...ya�amas� i�in gerekeni yiyemiyordu.

Ve sokaklara d���p...

...a�l�ktan �lmek istemiyordu.

Yani �l�m ka��n�lmazd�...

D��ar�da ya da i�eride.

Tabii ki. Bu onun �o�u zaman yapt���...

...i�neleyici �akalar gibi.

Hep ilgin� tan�mlamalar� var...

Cenaze salonun ortas�nda m�zik yapan bir grup...

Ayya� �of�rleri olan cenaze arabalar�...

Etrafta ko�an �l� �ocuklar.

�l�mle ilgili i�neleyici yorumlar� varm��.

�l�mle ya�am��.

Siz gettoya girer miydiniz?

Nadiren. Czerniakow'u ziyarete gitti�im zamanlarda.

Orada ko�ullar nas�ld�?

Berbat. �ok edici.

Anl�yorum.

Oray� g�rd���mde bir daha asla gitmek istemezdim.

Ama mecburdum. O kadar zamanda...

...bir ya da iki kez gitmi�imdir.

Komisyon ile...

...gettonun i� g�c�n� korumaya �al���yorduk.

�zellikle de tif�s gibi salg�n hastal�klara kar��.

Bu b�y�k bir tehlikeydi.

Anl�yorum.

Bize tif�s hastal���ndan bahseder misiniz?

Ben doktor de�ilim. Sadece tif�s�n...

...gettoya kapat�lamayacak ve...

...insanlar� bir afet gibi yok edecek kadar...

...tehlikeli bir hastal�k oldu�unu biliyorum.

E�er tif�s salg�n� patlak verseydi, olmad� ama...

...olabilece�i korkusu vard�,

�Polonyal�lar'�n ve Almanlar'�n �l�m�ne yol a�acakt�.

Gettoda neden tif�s hastal��� vard�?

Var m�yd� bilmiyorum ama...

...k�tl�k y�z�nden b�yle bir korku vard�.

�nsanlar�n yeterli erzak� yoktu.

Bu korkun� bir �eydi.

Biz Komisyon'da...

...gettoya erzak tedariki i�in elimizden geleni yapt�k.

B�ylece hastal���n yay�lmas� s�z konusu olmad�.

�nsani etkilerin yan�nda, bu da �ok �nemliydi.

Olmad� ama e�er tif�s salg�n� patlak verseydi�

...gettoda engellenmesi �ok zordu.

Czerniakow bunu da yazm��...

Gettonun duvarla �evrilmesinin bir nedeni de...

...Almanlar'�n bu korkusuymu�.

Evet, aynen! Tif�s salg�n� korkusu.

Almanlar'�n, tif�s�n...

...bir Yahudi hastal��� oldu�unu s�yledi�ini yazm��.

Olabilir. Bu konuda kesin dayanaklar var m� bilmiyorum.

Ama gettoya t�k�lan onca insan� d���nsenize.

Sadece Var�ova'daki Yahudiler de�ildi.

Sonradan di�erleri de geldi.

Tehlike b�y�meye devam ediyordu.

Var�oval� bir kad�n varm��.

Birine ���km��.

Sonra adam vurulmu�, al�ak�a ate� etmi�ler.

Adam�n i� organlar� d���na ��km��.

Kad�n, organlar� kendi elleriyle toplay�p yerine koymu�.

Onu ilk yard�m merkezine g�t�rm��. Ama adam �lm��.

Bir toplu mezara g�m�lm��. Ama kad�n onu mezardan ��kar�p...

...ayr� bir yere g�mm��.

Czerniakow i�in bu basit hik�ye...

�ger�e�in ta kendisiydi.

Hi� ba�kald�rmad� m�?

Ald�rm�yordu. Ya da ba�kald�r�dan bahsetmiyordu.

Di�er Yahudiler�in aksine, nefretten hi� bahsetmiyordu.

Erken g�� ederek Topluluk'tan ayr�lan Yahudiler...

Ya da Ganzweich gibi Almanlarla i�birli�i eden Yahudiler vard�.

Almanlar i�in 'i�ren�' kelimesini kullanm�yordu.

B�yle kelimelerden daha �tesini s�ylemek istiyordu.

Almanlarla ilgili hi� ele�tiride bulunmazd�.

Baz� �eylere kar�� olsa da...

...bunu �ok nadir belli ederdi.

Almanlarla �ok nadir tart���rd�.

Yalvar�r, rica eder ama tart��mazd�.

Ama yaln�zca duvar� in�a etmesi i�in de�il, bir de bunun i�in para vermesi...

...istendi�inde tart��m��t�.

E�er duvar Polonyal� ve Almanlar��...

...Yahudiler�in salg�n hastal�klar�ndan korumak i�inse...

...o zaman paray� neden Yahudiler veriyor ki, demi�ti.

�nsanlar ila� paras�n� vermek zorundad�r.

E�er bu duvar bir ila� olacaksa, paray� da Almanlar verecekti.

Auerswald ��yle cevaplam��t�:

"Bunu bir g�n uluslararas� bir konferansta...

"...dile getirebilirsin. Ama �imdilik siz �deyeceksiniz."

Czerniakow, Auerswald'in cevab� d�hil t�m bunlar� yazm��.

Almanlar�n yapt�klar�na kar�� yapabildi�i...

...en b�y�k ele�tiri buydu. Yahudiler'in ba��na gelecek...

...en k�t� �eyleri �nceden tahmin ediyor,

...olaca��n� biliyordu.

Almanlar'�n Var�ova gettosu i�in bir planlar� varm��.

Neydi o plan?

Bilmedi�im �eyleri soruyorsunuz.

Yok etme �zerine kurulu bir politika...

"Nihai ��z�m" hakk�nda hi�bir �ey bilmiyorduk.

Bizim i�imiz gettoda ya�am� devam ettirmek ve...

...Yahudiler'in i� g�c�nden yararlanmakt�.

Asl�nda Destek Hizmetleri'nin g�revi...

...ba�ta �ok farkl�yd�.

Ama sonra yok etme i�ine d�n��m��t�.

Peki gettoda 1941 y�l�nda her ay...

...ka� ki�inin �ld���n� biliyor musunuz?

Hay�r bilmiyorum. Hi� ��renemedim.

Ama bilmeniz gerekir. �statistikler mevcut.

Bilmem gerekir belki ama...

Ayda be� bin ki�i.

- Ayda be� bin ki�i mi? - Evet.

�ok fazla.

Elbette �ok fazla.

Ama gettoda �ok daha fazla insan vard�.

Evet �yle. Bundan �ok daha fazla.

�ok daha fazla demek?

Size biraz felsefi bir soru soraca��m.

Size g�re, bir gettonun amac� nedir?

Tek bildi�im, y�zy�llarca geriye gitseniz de...

...tarih �ok say�da gettoya tan�kl�k etmi�.

Yahudiler'e edilen eziyet Alman icad� de�il.

�kinci D�nya Sava��yla birlikte de ba�lamad�.

Polonyal�lar da eziyet etmi�ti onlara.

Ama Var�ova gibi b�y�k bir ba�kentte...

...�ehrin merkezinde kurulan bir getto...

Bu al���lm�� bir �ey de�ildi.

Gettoda ya�am� devam ettirmek istedi�inizi s�yl�yorsunuz.

Bizim g�revimiz gettoyu imha etmek de�ildi.

...hayatta tutmak, korumakt�.

B�yle bir durumda �hayatta tutman�n� manas�...

Evet, sorun da oydu.

T�m sorun oydu zaten.

�nsanlar sokaklarda �l�yordu.

Her k��ede cesetler vard�.

Evet.

��te �eli�ki buydu.

Bunu bir �eli�ki olarak m� g�r�yorsunuz?

Kesinlikle.

Neden? A��klayabilir misiniz?

Hay�r.

Neden?

Neyi a��klayay�m ki?

Evet ama...

Yahudiler gettoda g�nden g�ne yok ediliyordu.

Czerniakow yazm�� ki...

Do�ru �ekilde devam etmesi i�in, ihtiyac�m�z olan...

...daha fazla erzak ve...

...daha az kalabal�kt�.

Verilen erzaklar neden insan onuruna yak���r miktarda de�ildi?

Neden de�ildi?

- Bunun karar�n� da m� Almanlar veriyordu? � Hay�r.

Gettoyu a�l�ktan k�rmak gibi...

...bir karar verilmi� de�ildi.

O b�y�k imha karar� sonradan verildi.

Evet do�ru. Daha sonra. 1942'de.

Aynen!

Bir y�l sonra.

Tam olarak bizim g�revimiz, s�yledi�im gibi...

...gettoda ya�am� devam ettirmekti.

Ama do�al olarak, o k�s�tl� erzakla...

...ve artan n�fusla birlikte...

...sonu gelmeyen �l�mler ka��n�lmazd�.

Anl�yorum.

B�ylesine ko�ullarda ya�am� devam ettirmekten kas�t ne olabilir ki?

Sadece erzak, temizlik falan m�?

Bu yap�lanlara Yahudiler'in tepkisi ne oluyordu?

Hi�bir �ey yapam�yorlard�.

Czerniakow sava�tan �nce bir film izlemi�.

Batmakta olan bir geminin kaptan�...

...orkestraya caz �almas�n� sal�k veriyormu�.

8 Temmuz 1942'de...

...�l�m�nden iki hafta �nce yazd��� yaz�da...

...kendini bu kaptan olarak g�r�yor.

Evet...

Elbette orada caz yok ama bir �ocuk festivali var.

Satran� turnuvalar�, tiyatro, �ocuk festivali...

Her �ey son dakikaya kadar devam etti.

Ama �nemli olan, bunlar�n birer sembol olmas�.

Bu k�lt�rel aktiviteler...

...Czerniakow'un d���nd���n�n aksine...

...sadece moralleri y�kseltmiyordu.

Onlar daha �ok gettonun o halinin birer sembol�yd�.

Yak�nda gaza bo�ulacak olan hasta insanlara �ifa veren...

...asla b�y�yemeyecek olan gen�leri e�itmeye �al��an...

...ya da insanlara i� bulmalar�nda yard�mc� olan...

...etkinliklerdi.

Hayat devam ettik�e onlar da devam ediyordu.

T�m belirtiler aksini g�sterse de...

...onlar�n getto i�inde hayatta kalabileceklerine inanc� vard�.

Stratejileri �u �ekildeydi...

"Devam etmeliyiz, elimizdeki tek strateji bu."

"Hasar�, zarar�, kay�plar� en aza indirmeli...

...yola devam etmeliyiz."

T�m ya�ananlar�n aras�nda en �nemlisi devam edebilmekti.

Ama apa��k g�r�l�yor ki, kendini o kaptanla kar��la�t�rd���nda...

...her �eyin fark�ndayd�.

Fark�ndayd�. Sona yakla��ld���n�n fark�ndayd�...

...ya da onu hissediyordu. Daha 1941 Ekim'inde...

...Var�ova Yahudilerinin kaderinin o ilkbaharda �izilece�ine dair�

...korkutucu s�ylentiler oldu�unu yazm��.

Bu ayn� zamanda Transfer Ofisi Sorumlusu Bischoff'un...

...gettonun yaln�zca ge�ici bir plan oldu�unu s�yledi�i...

...zamana denk geliyor.

Ocak ay�nda Litvanyal�lar'�n gelecekleri duyumunu alm��t�...

...ya da b�yle hissediyordu.

20 Ocak 1942'de Auerswald Berlin'e gitti�inde...

...endi�elenmi�ti. Bildi�imiz gibi "Nihai ��z�m" Konferans�...

...Berlin'de ger�ekle�tirilmi�ti.

Wannsee Konferans�

"N�HA� ��Z�M" KONFERANSININ GER�EKLE�T�R�LD��� YER

Czerniakow, Var�ova'da duvarlar�n ard�ndayken...

...b�yle bir konferanstan bihaber olsa da...

...Auerswald'�n Berlin'e gitmesinden ��phelenmi�ti.

Nedenini anlayam�yordu...

...ancak bunun hayra al�met olmad��� a��kt�.

Ve �ubat ay�nda s�ylentiler ba�lad�.

Mart ay�nda bu s�ylentiler daha da artt�.

Yahudilerin, Lublin...

...Mielec, Krakov ya da Lvov...

...gettosundan ayr�ld�klar�n�...

...yazm��.

Var�ova'n�n derinliklerinde...

...bir �eyler oldu�unu hissediyordu.

Yazd��� her sayfada...

...artan endi�esinden dem vuruyor.

BELZEC �MHA KAMPI ALANI

Czerniakow, 1942 Mart�nda Lublin, Lvov ve Krakov'dan yap�lacak olan...

...nakil s�ylentilerini duydu�unda...

...�imdi biliyoruz ki, Hepsi Belzec'e getirilmi�ler,

...g�nl���nde onlar�n nereye g�t�r�ld���nden...

...onlara neler yap�laca��ndan bahsediyor mu?

Hay�r. Hi� bahsetmiyor.

Nereye g�t�r�leceklerine dair bir �ey yok.

Ama bu kamplar konusunda...

...bir bilgisi olmad��� sonucuna da varamay�z bundan.

Tek s�yleyebilece�imiz �ey, g�nl���nde onlardan bahsetmek istemedi�i.

Ayr�ca �l�m kamplar�n�n var oldu�u...

...Haziran ay�nda...

...Var�ova�dakiler taraf�ndan biliniyordu.

Czerniakow neden intihar etmi� olabilir?

Etmi�ti ��nk� gettonun gelece�inin...

...olmad���n� anlam��t�.

Yahudilerin �ld�r�lece�ini muhtemelen benden �nce g�rm��t�.

San�yorum ki Yahudiler'in...

...kusursuz bir gizli servisi vard�.

Bizlerden �ok daha iyi bilgi alabiliyorlard�.

�yle mi d���n�yorsunuz?

Evet, �yle d���n�yorum.

Yahudiler sizden daha m� fazla �ey biliyordu?

�yle oldu�una inan�yorum!

Buna inanmak zor.

Alman y�netimi, Yahudiler'e ne olaca�� konusunda...

...asla bilgi vermiyordu.

Treblinka'ya ilk nakil ne zaman yap�lm��t�?

San�r�m Auerswald'�n intihar�ndan �nce.

Auerswald'�n m�?

Yani Czerniakow'un. Pardon.

22 Temmuz.

Bu tarihte...

Nakiller 22 Temmuz 1942'de ba�lam��t�.

Anl�yorum.

Treblinka'ya.

Ve Czerniakow 23 Temmuz'da kendini �ld�rd�.

Evet, �yle.

Ertesi g�n.

Evet, ertesi g�n. Sonunda fikrinin...

Yahudiler'in iyili�i i�in...

...Almanlar'a itimat etmek...

...san�yorum kendi fikriydi.

Bu fikrin do�ru olmad���n�, r�yan�n bitti�ini anlam��t�.

O fikir bir r�yadan ibaretti yani?

Evet, ve bu r�ya sonland���nda...

...kendine mant�kl� bir ��k�� yolu bulmu�tu.

Son yazd�klar�... �ntihardan ne kadar zaman �nce?

�l�m�nden birka� saat �nce.

Neler yazm��?

"Saat ��.

"�u anda d�rt bin ki�i yolculu�a haz�r.

"Saat d�rde kadar dokuz bini bulacak."

��te hayat�na son veren bir adam�n g�nl���ne son yazd�klar�.

Var�ova Yahudilerinin Treblinka'ya ilk nakli...

...22 Temmuz 1942'de yap�ld�.

Ertesi g�n m� intihar etmi�ti?

Evet. 22 Temmuz'da Binba�� H�fle onu �a��rd�.

Yahudiler'i Var�ova'dan ��karmakla g�revli...

...yerle�tirme ekibinin sorumlusu olarak.

H�fle 22 Temmuz'da ona...

Yeri gelmi�ken, burada ilgin� bir nokta var.

Czerniakow �yle tedirgin ki...

...tarihleri bile do�ru yazamam��.

22 Temmuz 1942 yerine 22 Temmuz 1940 yazm��.

H�fle onu saat onda �a��rm��t�.

Telefonlar kesiliyor. �ocuklar, cemiyet binas�n�n kar��s�nda yer alan...

...oyun alan�ndan uzakla�t�r�l�yor.

Cinsiyetine ve ya��na bak�lmaks�z�n t�m Yahudiler'in...

...do�uya nakledilece�ini s�yl�yorlar ona.

Do�uya.

Ak�am d�rde kadar alt� bin ki�inin nakledilmesi gerekiyordu.

Minimum g�nl�k kota buydu.

Bunu ona 22 Temmuz 1942 sabah� saat 10'da s�ylemi�lerdi.

O ise yalvar�yordu. Baz�lar�n�n muaf tutulmas�n� istiyordu.

Kurul �yelerinin muaf tutulmas�n�...

Sa�l�k ekibinin muaf tutulmas�n� istiyordu.

Yetim ve �ks�zlerin de nakledilmesinden endi�e duyuyordu.

S�rekli yetimlerden bahsediyordu.

Ertesi g�n h�l�, �ks�z ve yetimlerin...

...korunaca��na dair bir g�vence alabilmi� de�ildi.

E�er yetimlere gerekti�i gibi bakamazsa...

...kendi sava��n�, m�cadelesini� �kaybetmi� olacakt�.

Peki neden yetimler?

Topluluk i�inde en �aresiz durumda olan onlard�.

Onlar daha k���c�k �ocuklard�. Gelecekleri vard�.

Tek ba�lar�na bir �eyler yapabilmeleri m�mk�n de�ildi.

E�er yetimler muaf tutulmazsa...

Bir Alman SS Subay� size s�z vermezse...

�ki o s�zlere de g�venemeyece�ini biliyordu�

...bu konuda bir s�z alamazsa, ne d���nebilirdi ki?

O �ocuklara g�z kulak olmay�p da ne yapacakt�?

G�nl���n�n kapa��n� kapatt�ktan sonra...

...bir not yazd��� s�yleniyor.

�unlar yaz�yormu�...

"Benden �ocuklar� kendi ellerimle �ld�rmemi istiyorlar."

Sizce bu getto fikri iyi bir fikir miydi?

Bir �e�it kendi kendini idare gibiydi, �yle mi?

Evet �yle.

K���k bir devlet gibi.

��e yar�yordu.

Ama idare edilen �ey �l�md�, de�il mi?

Bunlar� �imdi biliyoruz. Ama o zamanlar...

Bilmiyor muydunuz?

Hay�r!

Czerniakow yazm�� ki...

"Kukla gibiyiz, hi�bir g�c�m�z yok."

Evet.

"Hi�bir g�c�m�z yok. "

Elbette. �yleydi.

Siz Almanlar, efendiler gibiydiniz.

Evet.

Efendiler. Sahipler.

Kesinlikle.

Czerniakow bir piyondu yani.

Evet, ama iyi bir piyon.

Yahudiler'in kendilerin idare etmesinin �ok iyi i�ledi�ini s�yleyebilirim size.

�� y�l boyunca �ok iyi i�lemi�ti.

1941, 1942, 1943. �ki bu�uk y�l. Ve sonra...

Sonunda...

Nas�l iyi i�lemi�ti? Ne ama�la?

Kendilerini korumak i�in.

Hay�r! �lmek i�in!

Evet, ama...

Kendi kendini idare, kendi kendini koruma...

Bunlar� �imdi s�ylemek kolay.

Ko�ullar�n insanl�k d��� oldu�unu siz de kabul ediyorsunuz.

- Vah�i... Korkun�! - Evet.

Yani o zaman bu yap�lanlar zekiceydi.

Hay�r! �mha zekice de�ildi.

�imdi sonu�lar�n� g�r�yoruz.

�mha o kadar kolay olmad�. �nce bir ad�m...

Sonra bir daha, bir daha, bir daha...

Evet.

Ama bu s�reci anlamak i�in yap�lmas� gerekenler...

Tekrarl�yorum, ilk ba�larda...

...imha gettoda olmad�. Sadece tahliye ediliyorlard�.

Tahliye mi?

Treblinka'ya tahliye ediliyorlard�.

Getto silahlarla yok edilebilirdi.

Zaten ayaklanman�n ard�ndan i� oraya varm��t�.

Ben ayr�ld�ktan sonrayd� bu. Ama ba�larda...

Bay Lanzmann, b�yle hi�bir yere varamay�z.

Bir sonuca ula�amay�z.

Ben de �yle d���n�yorum.

�u anda bildi�im �eyleri o zamanlar bilmiyordum.

�nemsiz biri de�ildiniz.

�yleydim!

�nemli biriydiniz.

Benim rol�m� fazla b�y�t�yorsunuz.

De�ildim.

Var�ova Yahudi b�lgesinin...

...ikinci g�revli yetkilisiydiniz.

Ama hi�bir yapt�r�m g�c�m yoktu.

Bu da bir �eydir.

Ama �ok geni� olan Alman idari yap�s�n�n bir par�as�yd�n�z.

Do�ru. Ama k���k bir par�as�.

28 ya��ndaki bir vekilin otoritesini fazla abart�yorsunuz.

- 30 ya��ndayd�n�z. - 28.

�nsan, 30 ya��ndayken...

...yeterince olgundur.

Evet, ama 27 ya��nda...

...eline diplomas�n� alan bir avukat i�in her �ey yeni ba�l�yordur.

Sizin doktoran�z var.

Unvanlar hi�bir �eyi kan�tlamaz.

Auerswald'�n da var m�yd�?

Hay�r ama unvanlar�n bir al�kas� yok.

Hukuk doktoras�ym��.

Sava��n ard�ndan ne yapt�n�z?

Da�c�l�kla ilgili bir yay�nevinde �al��t�m.

�yle mi?

Da�c�l�kla ilgili rehber kitaplar yaz�p, yay�mlad�m.

Da�c�larla ilgili dergi haz�rlard�k.

En b�y�k hobiniz da�c�l�k m�yd�?

Evet.

Da�lar, g�ky�z�...

Evet.

G�ne�, temiz hava...

Gettonun havas�ndan iyiydi.

GERTRUDE SCHNEIDER VE ANNES� ~NEW YORK~

GETTODAN KURTULDULAR

LOHAMEIF�GHER HAGHETAOT KIBBUTZ M�ZES�

GETTO KURBANLARININ ��FTL��� ~�SRA�L~

VAR�OVA GETTOSUNDAK� YAHUD� M�CADELE �RG�T� (JCO)

28 TEMMUZ 1942'DE KURULDU.

TREBLINKA'YA YAPILAN �LK B�Y�K NAK�LDEN SONRA

30 EYL�L'DE NAK�LLER DURDU VE

60 B�N YAHUD� GETTODA KALDI.

18 OCAK 1942'TE NAK�LLER YEN�DEN BA�LADI.

S�LAHLARI YETERL� OLMAMASINA RA�MEN

JCO �YELER� D�REN�� �A�RISINDA BULUNDU

VE ALMANLARI �A�IRTACAK �EK�LDE M�CADELEYE BA�LADILAR.

�� G�N�N ARDINDAN

NAZ�LER KAYIPLARLA GER� �EK�LD�.

GER�DE BIRAKTIKLARI S�LAHLARI YAHUD�LER SAH�PLEND�.

NAK�LLER DURDU.

ALMANLAR ARTIK

GETTOYU ELE GE��RMEK ���N SAVA�MALARI GEREKT���N� B�L�YORDU.

19 N�SAN 1943 AK�AMI, YAHUD�LER�N HAMURSUZ BAYRAMI �NCES�NDE

�ATI�MALAR YEN�DEN BA�LADI.

BU �L�M�NE B�R SAVA� OLACAKTI.

�KAJIK� �SM�YLE B�L�NEN SIMHA ROTTEM

VE �ANTEK� ADIYLA ANILAN ITZHAK ZUCKERMANN

JCO'NUN �K�NC� KOMUTANI

Sava�tan sonra i�meye ba�lam��.

Her �ey �ok zormu�.

Claude, bende nas�l bir tesir b�rakt���n� sormu�tun, diyor.

E�er kalbime dokunabilseydiniz...

...o zehri g�r�rm��s�n�z.

MICHAELANIELEWICZ�IN �STE�� �ZER�NE

JCO BA�KUMANDANI ANTEK

ALMAN SALDIRISINDAN ALTI G�N �NCE GETTODAN AYRILDI.

AMACI

POLONYA D�REN�� L�DERLER�NDEN YAHUD�LER�N S�LAHLANDIRILMASINI �STEMEKT�.

AMA REDDED�LD�.

Gettoda ya�anan deh�eti...

...insan�n kelimelere d�kmesi m�mk�n de�ilmi�.

Sokaklardan geriye...

...hi�bir �ey kalmam��t�, diyor.

Ceset y���nlar�n�n �zerinde y�r�mek zorundaym��s�n�z.

Aralar�ndan bile ge�menin yolu yokmu�.

Almanlarla sava�man�n yan�nda...

...a�l�k ve susuzlukla da sava��yorlarm��.

D�� d�nya ile hi�bir ba�lant�lar� yokmu�.

D�nyadan soyutlanm��, tamamen izole durumdaym��lar.

Art�k sava�mak i�in...

...bir neden bile bulamad���m�z...

...bir d�nyada ya��yorduk, diyor.

Gettonun d���na, Var�ova'n�n Aryan b�lgesine...

...toplu ka��� planlar� yap�yorlarm��.

1 May�s'tan hemen �nce...

Sigmund ve ben...

...Aryan'daki Antek ile irtibata ge�meye �al��t�k, diyor.

Bonifraterska Caddesi'nin alt�nda bir t�nel bulmu�lar.

Aryan b�lgesine ��k�yormu� ucu.

Sabah erkenden...

...g�n a�ar�nca caddeye ��km��lar.

Bizi o may�s sabah�...

...normal insanlar�n aras�nda caddede �a�k�n �ekilde y�r�rken d���nsenize,

...ba�ka bir gezegenden gelmi� gibiydik, diyor.

Bitkin, bir deri bir kemik ve...

...�stleri ba�lar� peri�an oldu�undan...

...insanlar onlara bak�yorlarm��.

Gettonun �evresinde, daima...

...Yahudileri toplayan ��pheli Polonyal�lar olurmu�.

Mucize eseri, onlardan kurtulmay� ba�arm��lar.

Aryan b�lgesinde...

...hayat �nceden oldu�u kadar...

...normal ve sakinmi�.

Kafeler,

...restoranlar, otob�sler, tramvaylar i�liyormu�.

Sinemalar a��km��.

Getto ise izole edilmi� bir ada gibiydi, diyor.

Yapmalar� gereken ltzhak Zuckermann ile irtibata ge�mek,

...bir kurtarma operasyonu d�zenlenmesini sa�lamak...

...ve gettoda hayatta kalabilen...

...say�l� yolda�� kurtarabilmekmi�.

Zuckermann'� bulabilmi�ler.

�ki de la��m i��isi bulduk, diyor.

8 May�s'� 9 May�s'a ba�layan gece...

...iki la��mc� ve arkada�� Riszek ile...

...gettoya d�nmeye karar vermi�ler.

Soka�a ��kma yasa�� ba�lad�ktan sonra, la��mlara girmi�ler.

Gettoya giden bu gizli yolu sadece onlar bildi�inden...

...hayat�m�z bu iki la��m i��isinin merhametine kalm��t�, diyor.

Yar� yolda, geri d�nmeye karar vermi�ler.

Bizi orada b�rakacaklard�, diyor.

Onlar� silahlar�yla tehdit etmek zorunda kalm��lar.

Onlarla birlikte yola devam etmi�ler.

Sonra i��ilerden biri gettonun alt�na...

...geldiklerini s�ylemi�ler.

Riszek ka�mas�nlar diye onlar� ba�lam��.

MILA 18, JCO ~SI�INAK MERKEZ�~

La��m kapa��n� kald�rarak�

�gettoya girmi�.

Mila 18'de, onlar� her ge�en g�n �zlemi�tim, diyor.

8 May�s'� 9 May�s'a ba�layan gece oraya d�nm��.

Almanlar s���na�� 8 May�s sabah� bulmu�lar.

~VAR�OVA~ GETTO SAVA��ILARI ANITI

Kurtulanlar�n bir�o�u intihar etmi�...

...ya da s���na�a sal�nan gaza kar�� koyamam��lar.

VAR�OVA'DAK� ANITIN BENZER�

~KUD�S~

Francziskanska 22 isimli s���na�a gitmi� kendisi.

Parolay� s�yledi�inde bir cevap alamam��.

Ben de �ylece gettoya girdim, diyor.

Y�k�nt�lar aras�nda inleyen bir kad�n�n sesini duymu�.

Gece karanl�kt�, ���k yoktu, bir �ey g�remiyormu�tunuz.

T�m binalar y�k�lm��t� ve ben tek bir ses duyuyordum,

...�eytan�n benle dalga ge�ti�ini d���n�yordum, diyor.

Molozlar�n aras�ndan bir kad�n sesi geliyormu�.

Y�k�nt�lar�n aras�nda dola�m��. Saatine bakamam�� ama...

...onu ararken yar�m saatini orada ge�irmi� olmal�ym��.

Kad�n�n sesine do�ru gitmeye, onu bulmaya �al���yormu�.

Ama ne yaz�k ki, onu bulamam��.

Alevler var m�yd�?

Asl�nda hay�r, diyor. Alevler s�nm��m��, ama...

...h�l� dumanlar varm��.

Ve diri diri yanarak k�m�rle�mi� cesetlerin...

...dayan�lmaz kokusu varm��.

Yoluma devam ettim, diyor.

M�cadele birliklerini bulmak i�in di�er s���naklara gitmi�.

Ama oralar da farkl� de�ilmi�.

�ifreyi s�yl�yormu�: "Jan".

Bir Polonyal� ismi olan "Jan" m� bu?

Evet. Ama cevap alam�yormu�.

S���naktan s���na�a ge�iyormu�.

Gettoda saatlerce dola�t�ktan sonra...

...la��m i��ilerinin yan�na geri d�nm��.

Yaln�z m�yd�n�z?

Evet, yaln�zm�� kendisi.

Tabii o kad�n�n sesini duydu�um zaman� ve...

...la��mdan ��karken g�rd���m adam� saymazsak, diyor.

Gettoyu dola��rken yaln�zm��.

Hayatta kalan hi� kimseye rastlamam��t�m, diyor.

Bir an...

...bir s�k�net, bir huzur hissetmi� ve...

Kendi kendine ��yle demi�, "Ben son Yahudi'yim."

"�imdi, sabah ���klar�n� ve Almanlar� bekleyece�im."

Alihsans, Grenouille, Ironstone

Neco_z, REDO1, Renard, Sarkis

Organizat�r: Vanya Day�

DiVXPlanet Aktivite