Original subtitles

[melancholische muziek begint]

Mijn naam is Bob Entrop en ik ga jullie meenemen op m'n persoonlijke zoektocht…

…naar de cultuur van de Sinti-zigeuners.

Want sinds m'n vorige film De Witte Raaf…

…ben ik nog meer betrokken geraakt bij deze gesloten gemeenschap…

…die me overigens weer gastvrij heeft ontvangen en heeft leren vertrouwen.

Door dit gegroeide vertrouwen is het me gelukt om uit 80 uur filmmateriaal…

…vier lange films te monteren, waarvan dit er één is.

Het heeft me bijna drie jaar van mijn leven gekost…

…en er zijn meerdere momenten geweest dat ik gedacht heb:

waar ben ik in godsnaam aan begonnen?

Want veel draaidagen werden beheerst door een continue onzekerheid…

…of ik wel kon filmen wat ik wilde filmen.

En niets is slopender dan dat.

Met sommigen ben ik bevriend geraakt, maar met de camera op de schouder…

…verandert niet de vriendschap, maar wel een stuk van de openheid.

Want sommige onderwerpen zijn nog steeds taboe…

…en daar mocht ik absoluut niets over vragen.

Maar ja, ik ben een filmmaker en ik ben nieuwsgierig.

En dat heeft een aantal aardige discussies vanachter de camera opgeleverd.

Maar met de gegroeide verbondenheid met 'n volk wat zoveel onrecht is aangedaan…

…heeft me gesterkt om door te gaan met het avontuur.

[navigatiesysteem] Bestemming bereikt.

[vrouw zingt Duits] -[melancholisch pianospel]

[vrouwen zingen zacht mee]

[zang, pianospel gaat door]

[muziek wordt upbeat]

[laatste tonen klinken] -[zang stopt]

Mijn kleinkinderen zeggen allemaal tegen mij:

'Mama.' -[geroezemoes]

Maar gaan ze dat kort zeggen, zeggen ze 'mamaike', weet je.

Nou, vind ik toch wel leuk. Ja.

Mijn kinderen zeggen tegen mijn moeder, die is 91 jaar, die komt dadelijk…

…die zeggen ook: 'Oude mama.'

'Oude mama.' -[kind lacht] 'Oude mama.'

Die zeggen 'oude mama', weet je wel.

En ja, dat is nou eenmaal zo bij ons.

En mijn zuster heeft ook negen kinderen en die zeggen allemaal ook: 'Oude mama.'

Weet je wat mijn hobby is? Dat meen ik, hè, echt uit het diepste van mijn hart.

Als mijn kinderen weg zijn, of ze zijn thuis…

…ik ga voor mijn kinderen bidden…

…drie keer per dag, voor mijn huishouden.

En dat leg ik dan gewoon in Gods handen…

…en dan ben ik blij en dan weet ik dat er ook niets gebeurt.

Er gebeuren zoveel dingen in de wereld, als je dat hoort.

Dan zeggen ze soms: 'Had ik nooit gedacht dat die jongen dat doet.'

Of: 'Die dochter, dat die meid dat doet.'

Maar het gebeurt wel. Dat hoor je toch veel van andere mensen.

[Bob] Maar je bent er niet altijd bij natuurlijk.

Dat bedoel ik.

Maar ja, ik leg hem toch altijd, ook mijn andere kinderen… Ik…

Eén woord heb ik: Ik leg alles in Gods handen.

[man] Nou, de andere kinderen zitten allemaal hier bij mij.

[Bob] Waarom is dat zo belangrijk dat ze bij jou in de buurt zitten?

Nou, belangrijk…Ja, dan heb je er een beetje overzicht over.

Ik bedoel, als de kinderen weg zijn, dan heb je geen overzicht meer.

Maar als de kinderen dan bij je zijn, dan zie je overdag ook wat er… ja.

Zo heb ik ze onder de controle. -[vrolijke gitaarmuziek]

Een maand of vier, vijf geleden was ik in Frankrijk, heb ik gespeeld.

Heb ik vier dagen gebleven daar.

Dat was ook wel mooi. Nou, elke dag telefoontje: 'Hoe is het? Kijk uit daar.'

Maar ook als ik gewoon vrijdag, zaterdag wegga op stap…

…of met de jongens biljarten…

…als ik dan om twee uur thuiskom of drie uur thuiskom…

…dan kom ik aan, een uur of drie, en belt ze op, mama.

'Ben jij thuis? Alles goed?' 'Ja.' 'Jongen, nou, welterusten, hè.'

Nou, dat is gewoon. Anders kan ze niet slapen.

En papa ook. Maar dat doen ze met al die jongens, hè.

'Jongens, niet te laat thuiskomen.' 'Nee, mama, nee. Wij komen straks.'

Nou, wij gaan… Zij gaat ook niet naar bed. Die wacht totdat de kinderen thuis zijn.

'Zijn jullie nou thuis?' Dan gaat zij naar bed.

Dan zit ik in het café, is het een uur drie.

Denk ik: 'Ach, nou zit mama weer op.'

Dan bel ik haar af en toe van 't café uit. Zeg ik: 'Mama, ik ben zo thuis.'

'Ja, doe dan niet zo lang en drink niet te veel.' Snap je? Abnormaal.

Dan kom ik af en toe wat sneller thuis dan gepland was.

Maar ja, ik vind het aan de andere kant toch wel mooi…

…dat ze een beetje bezorgd zijn om mij. [grinnikt]

[vrolijke gitaarmuziek]

[gerommel in de keuken]

We zijn al getrouwd om alles. We zijn… ja.

En als papa zegt 'Jullie gaan vanavond niet weg', dan blijven we thuis.

En als papa dadelijk er niet meer is, dan neemt de oudste broer het over.

Dan moeten we allemaal luisteren naar de oudste broer.

[muziek gaat verder] -[man zingt]

[kind zingt mee]

Soms heb ik zware migraine. -[rumoer]

Dat heet migraine.

En dan maak ik me soms druk over mijn kinderen, ook nog een keer, weet je.

Een beetje druk en zo. Dan krijg ik die migraine.

Dan is het: o jee, moeilijk. Jezus. Ik moet er niet aan denken.

[vrolijke muziek]

Mijn zoon zit nou in de wereld, hè. Ieder mens zit in de wereld…

…maar je moet me begrijpen, de wereldse dingen, wij werken voor de evangelie.

Eén dag speelt ie niet meer voor de wereld…

…en voor anderen en andere landen…

…dat ie beroemd moet zijn…

Dan speelt ie voor mijn Jezus, dan wordt ie beroemd.

Zo zeg ik 't altijd. Hij lacht altijd wel. Hij weet wel de waarheid, weet hij wel…

…maar dat doe ik wel.

Eén keer is een hele grote lint. Zo'n lintje, weet je.

En dan komt iemand, die knipt die lint door. Dan is ie bij ons.

Zo zie ik het.

[allen zingen religieus lied] -[rustige muziek]

[praat Duits]

[vrouw] Ik kan zelf niks meer, maar dat doet zij allemaal.

Dat doen we allemaal bij ons, hè.

Ik heb voor mijn oma gezorgd, zij zorgt weer voor mij en zo gaat het verder.

Maar ik zit nooit alleen. -[vrouw 2 praat Romani]

Zij slaapt bij me.

Ze werkt voor me.

[vrouw 2 praat Romani]

[vrouw 2 en man praten Romani]

[vrouw 1 praat Romani]

[Bob] Wat doen jullie zo'n hele dag samen? -Praten.

[vrouw 2] Nou, en rondlopen, hè.

[man] En wandelen. -[vrouw 2] En wandelen.

En dan neem ik ze weleens bij ons mee in de kerk. Wij hebben een kerkje.

En als de kerk afgelopen is, dan brengt onze Paulus ze weer naar huis hiernaartoe.

Dus oma heeft zo iedere dag iets te doen.

Als je haar naar een bejaardentehuis moet brengen…

…nou, dan gaat ze tien jaar eerder gewoon dood, snap je?

En wat moet ze daar nou doen? Kijken ze de hele dag televisie…

…brengen ze een broodje en thee. Nou, en dan blijven ze dan.

En de kinderen komen één, twee keer per week.

Dan gaan ze sneller dood.

Maar bij ons, nou, als we een feestje hebben, gaan ze mee.

Eten, drinken, naar de kerk, noem maar op.

Snap je? Dan blijven ze leven.

Dan hebben ze ook een doel, een zin om te leven, snap je?

Oma is nu? Hoe oud? 90, 91? -[vrouw 2] 91 is ze.

91 jaar nog.

Maar als we haar tien jaar geleden in een bejaardentehuis hadden gebracht…

…ik denk dat ze er niet meer had…

[vrouw 2] Had geweest. -[man] Had geweest.

Ik woon nog bij mijn ouders, maar ik slaap hier.

Overdag ben ik bij mijn ouders.

Soms ben ik ook hier bij haar. Dan kook ik voor haar.

En als ik hier dan klaar ben, dan ga ik bij ons.

Wij zijn nu in Nuenen en dat is maar drie kilometer zoiets van ons weg.

En dan haalt Paulus mij op en dan kom ik weer bij mama.

Dan help ik mama weer mee met alles.

Ja.

En ik breng graag bij haar, hè, oma? -En ze mag ook niet trouwen.

[lacht] Nee, dat doe ik niet. Ik blijf bij jou. Dat weet je, hè?

Zij moet bij mij blijven.

Ja.

Maar in geval als ik er niet ben, dan heb je genoeg andere kleinkinderen, hè?

Ja, maar…

Maar die weten dat niet zo goed als ik zeker?

Zo is het. -[lacht]

En het is je ook aangeraden ook dat je hier blijft.

Ja, dat weet ik.

Ga ik over naar de winkel

En dan komt het weer helemaal goed.

[praten allebei Romani] -[oma lacht]

[sombere muziek] -[man praat Romani]

[vrouw praat Romani]

[oma] Iedere dag gewoon op reis met paard en wagen.

Toen hadden we geen auto's.

Nou staan we vast, geblokkeerd. We komen nergens meer.

Eén dag daar staan, de andere dag op dat kamp.

Overal zo'n beetje op reis met de woonwagen.

Daar stonden we niet op zo'n plaats.

Daar een dag, daar twee dagen. Nou.

[Bob] Was dat een mooie tijd? -Ja, was zeker een mooie tijd.

Mooier dan nou.

[sombere muziek gaat door]

[gepraat] -[gefluit]

[bel klinkt]

[rumoer]

[Bob] Paulus? -Ja?

Moet jij niet binnen zitten? -Ja, dat eigenlijk wel.

Maar… Ja, ik waardeer het allemaal, maar ik zit eigenlijk niet in het geloof.

Ik geloof wel, maar ik zit eigenlijk niet in het geloof.

[vrolijke muziek]

Kijk, als je in het geloof zit, dan mag je eigenlijk niet in de cafés gaan spelen…

…je mag niet drinken, uitgaan, dansen.

[praat Romani] -[man praat]

[Bob] Jouw vader en moeder vinden 't niet jammer?

[Paulus] Ja, tuurlijk vinden ze het jammer dat ik…

Ja, ik was vroeger wel bij de kerk.

Als ik die keus maak dat ik carrière wil doen en andere dingen ga doen…

…dan accepteren ze dat ook, snap je? Het is niet dat ik moet in de kerk gaan.

[operazang] -[melancholische muziek]

[mannen meerdere talen door elkaar]

[Bob] Is dat een bijzonder moment, als je ingezegend wordt?

Ja, dat is een heel bijzonder moment.

Het is eigenlijk een moment van op eigen benen staan op het gebied van het geloof.

Want als je het geloof brengt en je bent nog niet ingezegend…

…dan is het eigenlijk altijd onder toezicht.

En je blijft wel altijd onder de toezicht van de oudsten, dat is heel normaal.

Maar het geeft toch wel een gevoel van op je eigen benen staan en…

Ja, het is een eindexamen. Zo kun je het zien eigenlijk.

[autoradio klinkt]

Dus je weet zelf hoe de auto is. Die auto is zo goed, prima in orde.

Is deze door de apk?

Er zit nog twee maanden apk op, denk ik. Dat moet ik even gaan kijken.

[Bob] Ben je dan ook nu een eerlijke handelaar?

Ik probeer zo eerlijk te zijn dat kan.

Natuurlijk, eerlijk… We zijn allemaal…

Onder zo'n handel dat ik doe, doe ik het eerlijk, ja.

Dus dat… En daarom heb ik het ook…

Daarom is dat een van de feiten dat ik gekozen heb om een eigen bedrijf te doen.

Dat we het op een eerlijke manier kunnen doen.

[allen zingen] -[melancholische muziek]

[gepraat] -[gezang gaat door]

Ja, dit moet ook gebeuren, hè.

[zang klinkt gedempt]

[kind gilt]

[Paulus] Wij hebben ook dingetjes die vervagen een beetje.

Ja, thuis verkering, dat was vroeger bij ons ook niet.

Snap je? Dat moest geheim blij… Klein voorbeeld. Dat moest geheim zijn, snap je?

Nou, dan wisten ze wel: Die jongen heeft met haar verkering.

Of: Mijn dochter heeft met hem verkering.

Maar daar wordt niet zo over gepraat, bloot gepraat.

Ja, dat is nou eenmaal zo bij ons.

[rumoer] -[melancholische muziek]

[Bob] Maar toen ze bij jullie thuiskwam, toen wist je vader…

…dat jullie wat met elkaar hadden? -[Paulus] Ja, tuurlijk.

Maar daar sprak je niet over? -Nee, zeker niet.

Ik zei niet: 'Ah, papa, dit is mijn meisje en die komt daar en daar en ze doet dat.'

Nee, helemaal niet.

Ik kwam gewoon binnen: 'Hai hai. Ja, hoe is het? Alles goed?' 'Ja.'

Gewoon, snap je? Niet over praten gewoon.

En wanneer ging je er wel over praten? -Als we weer wegliepen.

We bleven een dag of twee weg en waren we daar.

Dan is het bij ons getrouwd, snap je?

Als wij twee dagen, een nachtje uit de wagen blijven met een meisje…

…dan zijn we getrouwd bij ons.

[rumoer] -[melancholische muziek]

Als je vader wordt, kun je daar dan over praten?

Nee, absoluut niet. Sst.

Nee, dat wordt helemaal niet…

Maar dat moet je maar niet uitzenden wat je nou zegt, hè.

Nee, dat is al van tradities uit, van vroeger al uit.

Daar mag je helemaal niet over praten.

Nee, nee, dat kan ik liever niet zeggen, Bob.

Maar ik probeer dat dan te begrijpen.

Dat is toch hartstikke mooi om trots op te zijn?

Ja, tuurlijk, dat is wel zo. Maar dit stuk kunnen we beter niet opzetten.

Maar zijn er nog meer dingen waar je niet over kan praten?

Ja, tuurlijk, maar dat kan ik nou ook weer niet zeggen.

Je maakt het me wel moeilijk. -Ja, dat weet ik.

Maar daar kan ik ook niet over praten, snap je?

Want als ik die dingen weer ga zeggen, dan zeg ik weer te veel…

…en dat is bij ons niet. Dat kan niet. Dat gaat niet.

Zijn er nog meer dingen waar ik niet over mag vragen?

Bijvoorbeeld de dood? Is dat ook zo'n onderwerp waar je niet over praat?

Juist, dat is een onderwerp, daar kan ik niet over praten, nee.

[Bob] Soms zijn dingen voor mij moeilijk te begrijpen.

Zo mag ik Rebecca wel filmen, maar ik mag er niks over vragen.

En als ik Paulus en Rebecca samen wil filmen in de babykamer…

…kan dat ook weer niet.

Alleen de babykamer, dat mag wel.

Geboorte is het begin, dood is het einde.

En over die twee dingen kan ik niks vragen, maar wat ertussen zit wel.

Wat ertussen zit, juist. Juist, dat is mooi.

Wat ertussen zit wel.

[melancholische muziek]

[man] Als je een eigen bedrijf start, kom je natuurlijk allerlei dingen tegen…

…waar je helemaal niet aan zit te denken. Tenminste als Sinti dan niet.

Je stoot in één keer op allerlei regels…

…waar ik van tevoren niks mee te maken heb, waar ik helemaal niks van wist.

En ja, je komt dan ook met papierwerk en dergelijke dingen.

Boekhouderregeling, jaaropgaven, et cetera, et cetera.

Daar is eigenlijk een Sinti niet zo thuis in.

Ik denk als je een Sinti op een goeie manier behandelt…

…dat elke Sinti achter een bureau kan zitten.

Maar het ligt er maar net aan hoe je tegen een Sinti aankijkt.

Ja, een Sinti wil dolgraag een bureau. Geloof me. Die wil dolgraag een bureau.

[motor ronkt]

[mannen praten Romani]

[Paulus] Ik kan nooit iets beginnen. Een diploma heb ik niet.

Ik heb maar tot de zesde klas meegemaakt, of de vijfde klas.

Tuurlijk hadden papa en mama meer moeten zeggen van:

'Jongen, luister, je moet naar school gaan.' Dit en dat en dit.

Maar papa en mama kunnen zelf niet lezen.

Zelfs een letter zo groot als een huis kunnen ze niet lezen.

En niet schrijven, dus die zeiden niet…

Ja, die zeiden wel tegen mij: 'Ga naar school, jongen. En doe dit en doe dat.'

Maar ja, die weten er eigenlijk niks van, snap je?

Maar ik kan redelijk goed lezen en schrijven, hoor.

Daar ben ik heel blij om natuurlijk. Heel blij.

Kijk, als ik geen gitaar kon spelen…

…en ik kon mijn boterham niet meer zo goed verdienen…

…dan zou ik toch iets moeten doen, snap je? Moeten gaan werken.

[vrolijke muziek]

[publiek fluit, juicht]

[muziek sterft weg]

[gepraat]

Nou, jongens, ik ben er.

Die auto rijdt gewoon perfect.

Trekhaak zit eronder, er zit een tweeliterdiesel, airco zit erop.

Nou, die auto is gewoon goed in orde. Ik moet er 4500 euro voor hebben.

[man vertelt verder] Ik had ook van die tijden dat ik zeg:

'Och, ja, nu wil ik er echt mee stoppen.'

Dan kom ik ergens bij een pand en dan zie ik een pand…

…en ik denk: ja, dat is hem. En de prijs was goed.

En dan kom ik met de makelaar samen en met de eigenaar samen…

…en dan kijken ze me zo aan en het eerste wat ze zeggen dan:

'Hier mogen geen criminele activiteiten ingezet worden.'

En ik ben dan: 'Waarom zeg je dat tegen mij?'

'Ja, dat zeg ik tegen iedereen. Dat zeg ik tegen iedereen.'

Ik zei: 'Oké, goed, als je dat tegen iedereen zegt.'

Maar daar geloof ik dan helemaal niks van dat ze dat tegen iedereen zeggen.

Maar ze zien, je komt van het kamp. Je achternaam speelt een hele grote rol.

Ze weten al vaak wie van het kamp komt en wie niet van het kamp komt.

Ja, en ik ben eentje, ik zeg altijd dat ik van het kamp afkom. Dat bewaar ik niet.

[ronkende motor] -[gillende kinderen]

[Paulus] Laatst waren we in het cafeetje, wat gebeurt er nou?

We zaten daar te biljarten met 'n man of vijf, zes.

Honderd procent hier in ons eigen dorp in Gerwen.

Komt er een man van een jaar of 70.

En ja, wij aan het biljarten en praten.

Zegt ie tegen de ober:

'Nou, kijk eens. Hitler heeft toch 'n paar mensen vergeten om te vergassen.'

Die man was 70 jaar. Als dat een jonge kerel was, dan zou ik zijn nek omdraaien.

En ja, dan wordt er zoiets gezegd en je weet de achtergrond een beetje…

…wat ze hier allemaal gedaan hebben met papa z'n familie, mama z'n familie…

[ronkende motor] -[kinderen gillen]

[Bob] Praat je weleens met je oma over de oorlog?

[Paulus] Ja, tuurlijk.

Een klein voorbeeldje. We zien op televisie een oorlogsfilm.

'Och, kijk nou eens hier, jongen. Dat hebben wij vroeger meegemaakt.'

En dan begint het te rollen, snap je? Dan praat ze en praat ze, praat ze.

Dan zegt ze wat ze allemaal meegemaakt hebben en als je dat dan hoort…

Daar zijn af en toe stukken bij wat ik helemaal niet wil horen praten.

Maar wat die mensen meegemaakt hebben, dat is gewoon abnormaal.

[praat Romani]

[Bob] Denk je nog veel aan vroeger? -Ja. Het zou wat zijn.

En waar denk je dan aan? -Aan mijn familie.

Die hebben ze meegenomen in de Duitse tijd.

Ja, ze kwamen 's morgens heel vroeg.

Op mijn bel getrokken zo.

Nou, we waren beneden gegaan, dan kwamen ze naar boven.

Nou, alles moest mee.

En ik had nog geluk, hè.

Mijn man is boven op de zolderkamer, boven op de zolder geklommen.

Daar was ie, nou, drie maanden of zes maanden, dat kan ik niet meer zeggen.

Die kwam niet meer beneden van de angst. Natuurlijk, hè.

Ja, en ik had ook drie kinderen. De kleinste was anderhalf.

Ja.

En de rest moest allemaal mee.

En mij niet.

Ze kwamen bij mij en ik hoefde niet mee.

Dan zijn ze hier in Nederland… Hoe heet dat hier waar zo'n concentratiekamp was?

Westerbork.

Zijn ze daar een paar dagen gebleven en toen zijn ze naar Auschwitz gebracht.

Want ik heb nog een brief geschreven daarnaartoe…

…niks meer van teruggekomen, brief niet.

Maar ze waren er niet meer.

Dat vergeet je toch nooit.

[vrolijke radiomuziek]

[zet muziek uit]

[vrouw] Bart is mijn broer en Bart is toch ons zorgenkindje van onze familie.

Ik heb het altijd gezien als iets wat mijn moeder niet heeft af kunnen maken…

…omdat mijn moeder op een hele jonge leeftijd gestorven is.

[praat]

Ik was een klein meisje…

…en werd ik door mijn moeder op het bed getild waar onze Bart op lag…

…en dan kreeg ik een washandje om mijn handen…

…en dan mocht ik onze Bart meewassen.

En ik heb dat ook met mijn kinderen gedaan…

…met name met mijn oudste dochter.

Als ik Bart aan het wassen ben, dan deed mijn dochter dat ook.

Dus het is niet iets waar je over na moet denken, dat is gewoon iets wat je doet.

Je pakt aan. Dat krijg je van huis uit mee.

Toen ik op mijn 21e samen ging wonen…

…was het voor mij vrij normaal dat Bart meeging.

Dus dat was ook helemaal geen vraag of zo.

Nee, dat was gewoon iets, dat was een feit.

Onze Bart kan niet veel, maar wat ik wel hem altijd geef…

…is het gevoel dat ie over zijn eigen leven kan beslissen.

Als ie eens een dag niet gewassen of geschoren wil worden, nou, so what?

Als hij dat wil, dan gebeurt dat gewoon.

[melancholische muziek]

[praat Romani]

[buikdansmuziek]

[melancholische muziek gaat verder]

[gillende kinderen] -[buikdansmuziek]

Mijn oma kan dat ook heel goed.

[praat Romani]

[melancholische muziek gaat door]

Kroon eraf. -Kroontje eraf.

[man] Het beeld wordt strakjes op een drager gezet…

…en dat wordt gedragen daarnaartoe, bij het vuur.

En als het vuur aan is, kan je begrijpen, dan houden we daar een mis.

Een mis voor de doden…

…dat wij onze doden willen eren die in '40, '45 gevallen zijn.

En voor ons is dat een heel groot iets.

Want wij zijn altijd bang dat er iets gebeurt met onze doden.

Wij hebben het gevoel: Ze zijn niet dood.

En dan mogen de dames ze bekleden en het kroontje mag een man zetten.

Maar voor de rest mag nooit een man Maria bekleden. Dat mag nu eenmaal niet.

Mijn vrouw is moeder van al onze kinderen en die kinderen, dat is onze toekomst.

Bij ons ga je niet naar een oude vrouwen-huis.

Die kinderen helpen ons tot we doodgaan.

Dus dat is onze kracht.

En daar leven wij voor, want die kinderen zijn alles.

[Bob] En dat symboliseert zich nu in dat Mariabeeld?

En dat komt er allemaal uit.

Is het geen schoonheid?

Kijk, en als wij iets goed doen voor onze kinderen en voor iedereen…

…en we geven dat door en die kinderen doen dat ook, dan komen we er toch.

Dat zou iedereen moeten doen? -Dan zou ik tevreden zijn.

En dat zouden ze meneer Bush eens moeten vertellen. Dat zou verstandig zijn.

En ze zouden Israël weleens mogen vertellen…

…wat ze momenteel met Jordanië doen, moesten we eens vertellen.

[Bob] Maar als je naar de Tweede Wereldoorlog kijkt…

…dan heeft de katholieke kerk toch niet echt goeie dingen voor jullie gedaan.

Dat is een tweede. Daarvoor hoeven wij ons geloof niet te verliezen.

Als je kijkt naar de protestante kerk en elke kerk op de wereld.

De Joodse kerk heeft toch ook niks gedaan.

[Bob] De paus heeft toch ook de wapens van Mussolini gezegend.

Maar veronderstel nou, als je die wapens had gezegend, dat ze niet af moeten gaan.

Wij denken altijd het kwade, maar kijk eens van de goede kant.

Hij kan toch ook zeggen: 'Ik zegen deze wapens dat ze niet gaan.'

Het is een mooie verklaring.

[vrolijke muziek]

[praat Frans]

[praten Frans]

En kun je je voorstellen, de mensen die Maria niet eren…

…hoe kunnen deze mensen van hun moeder houden?

[Bob] Maar Hannes, er staan nu twee Mariabeelden.

[Hannes] Eén komt uit Frankrijk, één komt uit Holland. En het is allemaal één Maria.

Het is gewoon een symbool en daar trekken we mee door heel Europa.

Die uit Frankrijk komt naar Holland en die van Holland komt naar Frankrijk…

…en van Frankrijk naar Italië en naar Spanje toe. Ze is overal.

[praat door megafoon]

[kinderen roepen]

[Bob Maar je hebt gekozen…

…voor 't katholieke geloof en niet voor de pinkstergemeente.

Ik ben nu eenmaal katholiek. Ik ben zo geboren.

Hoe kan ik mijn moeders geloof verloochenen? Dat gaat toch niet?

Als ik nu in de hemel zou komen en mijn moeder is er niet, heeft 't toch geen zin?

Ik moet bij mijn moeder zijn en bij mijn vader.

[melancholische muziek]

[priester] Vijfentwintig jaar lang hebben we hier het vuur ontstoken.

En ik wil graag vanavond hier het vuur zegenen met heilig water.

Dat het een heilig vuur mag zijn…

…in de naam van de Vader, Zoon en Heilige Geest. Amen.

[Hannes praat Frans] -[melancholische muziek gaat door]

[Hannes] Vuur, water, dat is voor ons een overleving.

Water moet proper zijn. Er zijn mensen die gooien afval in het water.

Maar zij weten niet wat ze doen. Ze weten niet wat ze doen.

Als ze moesten weten hoe belangrijk water is voor ons mensen…

…dan zouden ze zich schamen om dit te doen.

De natuur is toch het enige wat we bezitten.

De natuur is iets waar elk mens op deze aarde zuinig op moet zijn…

…en we hopen ook dat we het doen.

[Bob] Hoeveel tijd per week ben je nou bezig met het geloof?

Zondag hebben we samenkomst, twee keer per dag.

Woensdag hebben we samenkomst van acht tot tien.

Vrijdag hebben we bidstond. Dan komen we allemaal bijeen en gaan we bidden.

Dus dan bidden en lofprijzing voor de Heer.

En maandag hebben we jeugdsamenkomst.

Beginnen we dan nu weer mee. Is een tijdje gestopt.

Ik ben er redelijk mee bezig altijd.

[Bob] Er gaat dus heel veel tijd in zitten als ik dat zo hoor.

Ja, als je ermee leeft, dan is dit… Er gaat ook heel veel tijd in, maar…

Het wordt je dagelijks leven eigenlijk.

[man praat Duits]

[man 2 praat Frans]

Hij sprak voor gelovigen en voor niet-gelovigen.

[man 1 praat Duits]

[man 2 praat Frans]

Wie maakt mij vrij van deze lichaam van de dood?

[man 1 praat Duits] -[man 2 praat Frans]

[man 3] Paul is een man van God. -[man 1 praat Duits]

[man 2 praat Frans]

Hij wist wat in zijn lichaam tekeerging. Ik haat niemand.

[man 1 praat Duits]

[man 2 praat Frans]

Ik ben daar om iedere mens te helpen.

[man 1 praat Duits] -[man 2 praat Frans]

[man 3] Ik kom van een goede familie.

[man 1 praat Duits] -[man 2 praat Frans]

[man 3] Ik ben bijna een heilige. -[man 1 praat Duits]

[man 2 praat Frans] -[man 3] Ik ga op iedere bedevaart.

Je wil steeds meer en meer en meer… -[rumoer]

…en je krijgt niet genoeg van het evangelie.

[Bob] Het is hetzelfde als eten.

Ja, ja, zelfde als eten.

Als het eten lekker smaakt, wil je steeds meer en meer.

[vrolijke muziek] -[vrouwen zingen religieus lied]

[muziek klinkt gedempt] -[gepraat]

[Bob] Tijdens alle preken… -Ja.

…alle verhalen heb ik jou nergens gezien.

Nee. Ja, dat klopt. Ik was helemaal naar achteren.

Ja, ze is normaal nooit zo heilig. -[gelach]

Ja, zij is schijnheilig, maar ik niet.

Nee, gekheid, maar eh… Ik was tijdens de prediking was ik achteraan.

Toen ging ik even naar buiten en toen kwam ik weer binnen.

[Bob] Moest je niet luisteren dan? -Jawel.

Ja, maar ik… -Kon je buiten horen met de luidsprekers.

Ook al. En ik ken het woord van God al meer dan twintig jaar.

[getoeter]

[praten Romani]

[vrolijke muziek speelt]

[muziek stopt]

[muziek gaat verder] -[rumoer]

Gemeenteambtenaar zei tegen mij: 'Andreas, wat is uw sterke punt?'

En ik zei: 'Doorzettingsvermogen, dat is een van mijn sterkste punten.'

En dat heb ik ook gedaan. Vier jaar lang heb ik ervoor gevochten, maar ik heb het.

Ik ga het vandaag openen…

…op de naam van Wesley Moving Schäfer.

En ik wil van mijn hele hart wil ik heel veel… Wens ik heel veel geluk…

…voor mijn twee zonen toe.

Ik vind dat zij 't goede voorbeeld moeten geven voor de rest van de mensen.

[applaus]

[gejuich] -[muziek gaat verder]

[geklap]

[melancholische muziek]

[mannen zingen]

[muziek stopt] -[klokkengelui]

[melancholische muziek gaat verder]

Onze Vader die in de hemelen zijt Uw naam worde geheiligd

Uw rijk kome

Uw wil geschiede Op aarde zoals in de hemel

[muziek gaat verder]

[operazang] -[operamuziek]

[rustige zang] -[rustige muziek]

♪ En steeds weer ♪ -[melancholische muziek]

♪ Voor mij ♪

♪ Mijn God is mij steeds trouw ♪

♪ Mijn God is mij steeds trouw ♪

♪ Steeds trouw ♪

Halleluja. Amen. -♪ Aan mij ♪

[mannen praten onverstaanbaar]

[man klapt]

[man] Je hebt de beslissing genomen voor Jezus?

Ja.

En je gelooft in Jezus? -Ja.

En je gelooft dat Jezus jouw zonden weggenomen heeft?

Ja. -Dat Hij jouw zonden vergeven heeft?

Ja.

En ook in slechte tijden, goede tijden? -Ja.

Dan dopen wij in de naam van de Vader, Zoon…

…en Heilige Geest. -[mannen zingen]

[geklap]

Dan wil ik u nu dopen in de naam van de Vader…

…de Zoon en de Heilige Geest. Amen.

[mannen zingen] -[geklap]

[Bob] Jij bent ook zo gedoopt in zo'n badje?

Ja. Ja. -[geroezemoes]

Maar ja, nu waren ze met z'n drieën, dacht ik, hè.

Maar toen mijn tijd, toen hebben zij er, nou tegelijk, ongeveer 19 of 20 stuks.

En bij ons worden ze gedoopt als ze heel groot is…

…en dan, degenen die zich laten dopen, die weten ook waarom.

Die weten ook waar ze naartoe gaan.

Maar bij de katholieken dopen ze kleine baby'tjes…

…en die kunnen eigenlijk niet beslissen.

Maar wij, omdat we al zo oud zijn, kunnen beslissen of we willen gedoopt of niet.

[melancholische muziek]

[praten Romani]

[vrouw praat Romani]

De carnaval breekt weer aan en dat is zijn tijd.

Daar leeft ie helemaal naartoe.

Dat is een vast item tussen Bart en mij.

[swingende muziek]

Onze Bart ziet zich ook niet als gehandicapt…

…omdat onze Bart nooit tussen de gehandicapten gezeten heeft.

Bijvoorbeeld met de carnaval heb je dan één avond…

…waar verstandelijk en lichamelijk gehandicapte mensen komen.

En dan heeft hij zoiets van: 'Ja, maar daar hoor ik niet bij.'

Hij ziet zich niet als gehandicapt. En hij mag van Luane geen bier drinken…

…dus vanavond moeten we weer smokkelen.

[Bob] Maar het liefst drink je wel bier. -[brabbelt]

Ja, ja, zijn vriendin van de Heikriekels. Die geeft hem ook altijd bier.

Wat gebeurt en dan als je bier drinkt?

Word je dan dronken? -[kreunt]

[swingende muziek]

[carnavalsnummer]

Ja, bij ons is dat gewoon ondenkbaar om iemand in een tehuis te zetten.

En los, eh… Los ervan als iemand echt zo'n medische hulp nodig heeft…

…dat het thuis niet gebeuren kan. Dan is het iets anders…

…maar dan zal er ook constant iemand van ons erbij zijn in dat tehuis…

…om alles in de gaten te houden…

…om te kijken of geen verkeerde medicijnen worden toegediend…

…of een chagrijnige verpleegster of verpleger wie daar rondloopt…

…en die je broer of je moeder of je vader afsnauwt.

[Bob] Je zal mensen nooit loslaten. -Nee.

[melancholische muziek]

Op reis ben ik groot geworden en ik had toen in die tijd, had je in Duitsland…

…ik ben in Duitsland opgegroeid, had je een boekje…

…en er werd op elke school waar je zat je prestaties in geschreven…

…en aan de hand daarvan kreeg je je rapport aan het eind.

En ik ben er behoorlijk goed doorheen gekomen…

…en dat is iets wat mijn kinderen niet kennen.

En ik heb op reis veel meer geleerd dan je ooit op school kunt leren.

Het is gewoon, ja, het leven wat je zoveel leert.

Je gaat venten in de dorpen en ja, dat is toch een heel andere levensvorm.

Dat is wat mijn kinderen niet hebben, wat ik ze nooit kan geven.

[Bob] Dat vind je jammer? -Ja, heel erg jammer.

Ik heb ook in de opvoeding erop gelet dat ze in de huidige tijd staan.

En dat ze, ja, dat het leven zoals het toen was, helemaal niet meer kan…

…omdat het niet meer realistisch is. Je moet meedraaien in de maatschappij.

Ze moeten een opleiding volgen. Ze moeten naar school gaan. Hoe dan ook.

Want als ze dat niet doen, blijft het stilstaan, dan is het over.

Ik weet uit ervaring dat onwetendheid je een hele hoop problemen kan bezorgen.

Vooral in een tijd, ja, ik moet eerlijk zijn…

…waar aids en al dat soort dingen toch een naam hebben gekregen, ook bij ons.

Drugs en noem maar op. Zeker moet je dan opener tegen je kinderen zijn…

…want als ze voorgelicht zijn, weten ze waar ze op moeten letten.

Ik denk dat dat heel natuurlijk is.

Een hele hoop dingen worden bij ons gewoon verzwegen…

…en wie dat daarvoor kiest, dan zeg ik 'oké, dat respecteer ik'…

…maar ik ga met mijn kinderen wel opener om.

Ja.

[Bob] Maar 't feit dat je daar nu tegen mij over praat…

…is heel bijzonder, denk ik. -Ja, dat weet ik.

[vrolijke muziek]

[Hannes praat onverstaanbaar]

Heer, zegen deze wagen en haar bewoners…

…dat ze steeds veilig op weg mogen zijn en hen geen gevaar mag overkomen.

[Bob] Als bij jullie iemand doodgaat, hè, wordt die dan gecremeerd of begraven?

Ik vind dat een domme vraag die u mij stelt.

Ik vind… Ik vind het geen verstandige vraag.

En waarom niet? -Omdat het een gekke vraag is.

Zoiets vraag je een idioot, maar geen normaal mens.

[vogels kwetteren]

Dat snap ik niet.

Dat is het hem juist. Omdat u het niet begrijpt. Het is moeilijk.

[vrolijke muziek]

Ik ga ervan uit dat bij jullie iedereen begraven wordt.

Ervan uitgaan heeft geen zin. Het gaat erom wat wij doen.

En wat doen jullie dan? -Daar heeft u niks mee te maken.

Dat is buiten u om. Dat is toch eerlijk.

Ja, ik probeer te begrijpen waarom je dat niet kan zeggen.

Dat is mijn zaak.

Mijn zaak. Wij eren onze doden, we hebben respect voor onze doden.

En wat wij met onze doden doen, heeft u niks mee te maken.

Niemand op deze aarde heeft daar wat mee te maken.

Ik vraag ook niet aan u: 'Hoe gaat u met uw doden om?'

Dat is uw zaak. Laat mijn zaak mijn zaak zijn en uw zaak uw zaak zijn.

Dan hebben we geen ruzie samen en kunnen we goed met elkander leven.

Als je het aan mij zou vragen, zou ik zeggen: 'Ik wil begraven worden.'

Dat is uw zaak.

Maar ik ben u niet. Hier zit een andere man dan u.

[vrolijke muziek] -[Hannes zingt]

Je mag bijvoorbeeld bij ons niet je handen wassen waar je je afwas doet, ja?

En als je nou bedenkt, wij leefden vroeger op reis, in de bossen.

Je had heel weinig water. Je had geen doktoren.

Het enige wat je had, waren de huismiddeltjes die de oude vrouwen wisten.

Dus je moest echt wel hygiënisch werken om ziektes te voorkomen.

Ja, er zijn een hele hoop dingen die je niet mag.

Kijk, als een bierkrat daar staat…

…mag ik als vrouw zijnde met mijn rok er niet overheen komen.

Waar dat vandaan komt, dat weet ik niet…

…maar ik weet wel dat ik als klein meisje heb ik dat al van mijn ouders geleerd…

…en dat zit gewoon zo diep in me dat ik het gewoon niet doe. Klaar.

[Bob] En je vraagt je niet af waarom? -Nee, dat is niet zo belangrijk.

Het is maar een kleine moeite om dat niet te doen.

Maar stel dat je wel over zo'n bierkrat per ongeluk stapt, wat gebeurt er dan?

Die wordt dan weggegooid. Die is onrein.

Ja, dat zijn dan de dingen waar jullie om lachen en die voor ons belangrijk zijn.

Zoals een dokter onrein is, dat je er niet samen mee eet bijvoorbeeld.

Dat je niet in een ziekenhuis mag werken.

Jullie begrijpen natuurlijk niet… Wat is dat voor een onzin…

…een dokter is een schoon iemand en dat is ook zo.

Maar het is gewoon de wet en je houdt je eraan.

Wie ben ik om daaraan te toornen…

…maar de wetten die mijn voorouders hebben bedacht…

…met zeker een reden, wie ben ik dan om daaraan te twijfelen?

[Bob] Hebben jullie ook je eigen rechtspraak?

Ja.

Ja.

En in hoeverre wijkt die af van de Nederlandse rechtspraak?

Nou, onze rechtspraak is niet rot…

…en de Nederlandse rechtspraak is een beetje rot.

Iemand die 'n kind aanraakt…

…krijgt 'n paar maanden gevangenisstraf en is er weer uit.

Vind je dat niet verschrikkelijk?

Iemand die geen vrouwen met rust kan laten, krijgt een maand…

…en is er weer uit. Vind ik verschrikkelijk.

Zulke mensen moesten ze opbergen, iemand die psychisch gestoord is.

Die zit vast, twee jaar of een jaar en dan mag die weer op verlof…

…en dan mag die thuis en dan doet die 't weer. Vind je dat niet verschrikkelijk?

Maar wij moeten daarmee leven.

Als dat bij jullie gebeurt, wat dan?

Dan wordt ie uitgestoten door de hele familie. Kan ie never nooit meer terug.

Maar ja, dat is ook onze zaak.

[Bob] Hoe moet ik me dat voorstellen. Er gebeurt iets, komt er dan een rechtszaak?

[Hannes] Het gaat niet om hoe u zich het voorstelt, maar om hoe wij het doen.

Hoe dat u 't voorstelt interesseert mij niet.

Het gaat erom hoe ik het doe met mijn mensen.

Dat is de hoofdzaak en als wij dat doen op de manier…

…zoals wij zeggen 'het is goed', hebt u helemaal niks mee te maken.

En wat is jullie manier, hoe gaat dat dan? -Daar wil ik niet met u over praten.

Dat is dat klein beetje geheim wat wij hebben.

En wat zou er gebeuren als je het wel zou vertellen?

Er is geen een van ons wijze mannen die dat vertelt. Daar zijn wij te wijs voor.

En dat geef je weer door aan jouw kinderen?

De oudste zoon en de verstandigste, die mogen dat weer weten.

[auto start]

[vrouw] Je hebt dingetjes nodig die het volk bij elkaar houden.

Dingen waar iedereen zich aan houdt.

Dat laat je een volk zijn. Kijk, we zijn een volk zonder eigen land

Zonder bestuur of wat dan ook.

Dus wat hebben we, dat zijn onze regeltjes en wetjes, dat is onze taal…

…en een beetje cultuur en daar houdt het mee op.

Als we dat allemaal kwijtraken, waar blijven we dan?

Ik vertel je dat ik mijn handen niet in de wasbak mag wassen. Dat weet je.

Dus ik heb je vragen beantwoord. Ik heb je meer verteld over mij.

Maar dan wil je weten waarom.

Dan wil je weten waarom mijn dochter er ook zo over denkt.

Dus je gaat vragen, vragen, vragen en wat gebeurt: ik raak weer iets kwijt.

[muziek, geklap] -[Hannes zingt]

[muziek stopt]

[vrouw] Ik heb toch wel een beetje extra mijn best moeten doen…

…naar mijn kinderen toe om ze te overtuigen…

…van dat je niet meer met het minimale aan onderwijs in deze wereld kan leven.

Dat werkt niet, dat werkt niet.

Ik kon al niet meer leven zoals mijn ouders geleefd hebben, zonder onderwijs.

Stel je voor, in een wagentje van vijf meter met zeven kinderen.

Ik moet er niet aan denken om zo te leven in deze moderne tijd.

'Bestrijding van de zigeunerplaag.' -Wij zijn een plaag.

We zijn een epidemie. Gekke mensen.

De ene kant stimuleren we van: 'Jongens ga naar school toe.

Maak vooral je opleiding af.'

En aan de andere kant, dan hebben ze geleerd:

'Onzin, die boeken. Ga met je vader mee. Leer het vak.'

Als meisje zijnde leer je hoe je een goeie huisvrouw bent…

…hoe je een goeie gastvrouw bent…

…hoe je eten en drinken en mensen serveert…

…en mensen op hun gemak laat voelen.

Binnen onze cultuur heeft onderwijs nog maar een heel klein plekje.

Een heel klein plekje.

Maar het plekje groeit wel. Ook bij ons komt het besef van…

…dat je met geen of weinig onderwijs niet meer in deze wereld rondkomt.

Dat werkt gewoon niet meer. Dat werkt gewoon niet meer.

En ik zeg ook altijd van: 'We moeten een einde maken aan de armoe.'

Maar ik bedoel dan niet alleen de armoe wat je in je portefeuille voelt…

…maar ook de armoe tussen je oren.

En dat krijg je ook weg door onderwijs.

[jonge vrouw] Ik ga één dag in de week naar school, op het ROC in Eindhoven.

Dat is jongerenwerk… -[vrouw praat]

…of in de hulpverlening.

Ik loop 20 uur in de week stage bij Jongerencentrum Todo…

…en ik zit nou in mijn tweede jaar.

Vanavond, dan komen we bij elkaar met een groep meiden…

…en dan wil ik ze het een en ander laten zien over de oorlog, over Auschwitz.

Vooral over Auschwitz.

Omdat ik, ik ben daar zelf al een keertje geweest…

…en dat vond ik allemaal toch wel heel schokkend.

En niemand van die meiden is mee geweest toen.

[Bob] Waarom vind je het belangrijk dat jonge mensen weten…

…wat er in de oorlog is gebeurd?

Het bepaalt een groot deel van onze geschiedenis van de Sinti…

…en Roma natuurlijk en de rest. [schraapt keel]

En daarom is het gewoon belangrijk dat dat niet vergeten wordt.

Ik ben… Ik vind niet dat ze daar…

…elke dag nog of zo aan herinnerd moeten worden…

…maar toch wel zeker dat ze wel weten wat er gebeurd is.

Omdat je anders bent dan de rest en dan komt er zo'n man en die denkt even…

…alles te regelen en dan word je gewoon vergast…

…omdat je anders bent dan de rest, zeg maar.

Niet dat je raar bent of anders bent, maar gewoon omdat je zigeuner bent.

Dit zijn alle namen van de mensen in Auschwitz.

Dat zijn er heel veel.

Hier staat mijn vaders moeder ook in. Mijn oma dus.

Dat wil ik vanavond ook even laten zien. Vind ik wel confronterend.

[Bob] Dit is jouw kamer, Heidy? -Ja, dit is mijn kamer.

Dit is een… Ja, ik heb een hele grote kamer zoals je kan zien.

Daar ben ik heel blij mee. Ik ben ook al 22 en ik woon nog thuis…

…dus daar moet natuurlijk wel iets tegenover staan.

[grinnikt]

Dat vind je? -Ja, dat vind ik wel.

Want heel veel mensen van mijn leeftijd wonen al op zichzelf.

En mijn moeder vindt het altijd… vindt het wel fijn dat ik nog thuis woon.

Anders ben ik toch maar alleen denkt ze dan als je op kamers gaat en zo…

…maar ja, het is toch een beetje nep, hè?

Het is toch niet echt helemaal op mezelf. Ik woon bij m'n moeder in de tuin. [lacht]

[rustige muziek]

Als ik nou zou gaan werken en mijn bijbaantje wat ik nou heb…

…dat zou 't enige zijn wat ik nog voor de rest van mijn leven zou kunnen bereiken…

…en daar ben ik niet tevreden mee.

Ik wil niet alleen maar mensen borden voor hun neus neerzetten.

Of ik wil niet alleen maar hamburgers bakken of alleen maar poetsen.

Dat vind ik allemaal wel fijn nou als bijbaantje en zo…

…maar daar zou ik niet aan moeten denken om dat op mijn 40e te doen.

Daarvoor wil ik toch wel meer in mijn leven bereiken.

Ik ga één dag in de week naar school, dus ik krijg geen studiefinanciering…

…dus ik moet… Ik moet wel werken voor mijn geld.

Mijn vader stimuleert me dan zeg maar in het bijbaantje erbij zoeken…

…maar hij kan zeg maar niet wachten totdat het resultaat er is.

Deze jaren zeg maar om naar school te gaan, die vindt ie…

Dat duurt een beetje te lang voor hem. Heb ik af en toe zo het gevoel van…

'Wanneer zijn ze nou eens klaar met school en kunnen ze gaan werken?'

[vrouw] De kinderen die dan erin slagen…

…om hun opleiding af te ronden en werk te krijgen…

…die hebben natuurlijk ook een ontzettende voorbeeldfunctie…

…naar de andere jongeren binnen onze gemeenschap.

En als dan een van die jongens of die meiden die een voorbeeldfunctie hebben…

…toch geen werk vinden of…

…niet aan de slag kunnen…

…dan wordt er toch al snel weer gezegd van: 'Zie je dat?

Dan zijn al die jaren dat ze op school hebben gezeten, valt allemaal in het niet…

…omdat ze van het kamp zijn, omdat het zigeuners zijn.'

[Heidy] Ja, mijn vader heeft de basis- school gedaan. Dat was het denk ik wel.

En mijn moeder heeft ook hier de basisschool gedaan.

En dan hebben ze… Ja, dat was vroeger natuurlijk heel anders.

Toen mochten ze… Mijn moeder vertelt dan weleens of mijn vader…

…toen mochten ze pas om 15.15 uur naar school als alle kinderen uit waren.

En dan ja, wat voor onderwijs krijg je dan nog…

…als je naar school moet komen als alle kinderen al naar huis waren?

Volgens mij stelde dat dan ook niet veel voor.

Ja, ik had zoiets van: natuurlijk ben ik niet dom en natuurlijk ben ik niet lui.

Ik wou laten zien dat ik ook naar school toe wou en zo.

En toen heeft mijn vader het voor elkaar gekregen…

…dat we op een normale tijd naar school mochten…

…binnen, ik denk twee maanden dat we hier woonden.

Toen stonden we op het kamp in de wagen.

En toen werden we gehaald en gebracht met een busje.

Ik denk dat we met acht kinderen in die bus waren…

…en ik was de oudste, ik was elf en de rest was een stuk jonger dan ik.

Natuurlijk heb je altijd herrie in 'n bus, als je zoveel kinderen in een bus hebt.

En toen zei die ambtenaar van: 'Eigenlijk moet je dit tuig in het kanaal rijden.'

En toen dacht ik van: dit klopt niet, dit mag die man niet zeggen.

Toen waren we bij het kamp aangekomen en heb ik de kinderen uit de bus gehaald…

…die heb ik zittend voor en achter de banden van de bus neergezet…

…en ik ben het kamp op gerend en ik heb de vaders geroepen.

En de bus is inderdaad het kanaal in gegaan…

…en de chauffeur en de gemeenteambtenaar…

…konden te voet terug naar het dorp…

…en wij mochten niet meer naar school, want de mensen wilden ons verzuipen.

Dus over was mijn schoolcarrière.

[begeleider] Heb je er zin in? -Ja.

[Heidy] Ik ben hier voor de woensdag verantwoordelijk…

…ik ben hier voor het meidenwerk verantwoordelijk, de tienerdisco.

[begeleider] Ja, je draait behoorlijk wat activiteiten…

…en zelfs ook risicoactiviteiten…

…vrij zelfstandig. -Zelfstandig, ja.

Ik heb vanuit het team ook al verschillende keren te horen gekregen…

…dat ze jouw sleutels… -Ja. [lacht]

…overal her en der vinden.

En zoals je weet, is het in het Jongerencentrum toch wel belangrijk…

Dat alles op slot is.

Dat alles op slot is, maar dat die sleutels ook bij de persoon blijven…

…aan wie we ze gegeven hebben. -Ja.

En ik snap dan niet dat dat bij jou altijd…

Ik heb nooit om leren gaan met sleutels. -[sleutels rinkelen]

Ja, ik heb… -Hoezo ik heb nooit om leren gaan…

Ik heb nooit om leren gaan met sleutels. Ik heb…

Dat is nou zelfs nog bij ons thuis. Wij wonen nou in een huis…

…maar bij ons staat alles open. Wij doen nooit niks op slot.

Maar ja, we moeten daar toch wel iets mee gaan doen, want… Ja, goed…

Ja, ik heb een hangertje, dus ik hang hem nou op mijn broek.

De vorige keer hebben we 't gehad over cultuurverschil…

…van wat nou typisch Sinti-cultuur is…

…en wat zeg maar burgercultuur is. -Ja.

En wat we daarmee eigenlijk wilden proberen helder te krijgen…

…is in hoeverre dat jij tegen bepaalde zaken aanloopt…

…zeker als het gaat om die meidengroep…

…waardoor je in de problemen komt met het begeleiden van die groep.

[Heidy] Hai. Kom jij nog?

Want er is helemaal niemand.

Nee, helemaal niemand. Ik ga nou Diana bellen, maar die is er ook nog niet.

Wendly komt volgens mij niet.

[begeleider] Wij hebben bijvoorbeeld de regel, als je niet kunt komen…

[Heidy] O ja, zo ja. O ja, o ja. Dat je dan even van tevoren afbelt.

En dat doen ze heel vaak niet. Of ik moet ze achterna bellen, dat was hem.

En dat deed je ook. -Ja, en dat deed ik ook.

Maar zo is dat bij ons.

Ha, met Heidy van JC Todo.

Kom jij even langs of kom jij niet?

[begeleider] Kijk, als dat een van de zaken zijn…

…die je bij Sinti-meiden ontdekt…

…dat ze alleen komen op het moment dat jij ze belt…

…dan mag dat misschien nog wel in het begin…

…maar dan moet je er wel proberen naartoe te werken…

…dat ze dat op een gegeven moment niet meer doen.

Kijk, en dan zet je een traject in…

…waardoor het gedrag van die Sinti-meiden hetzelfde wordt…

…in dit geval als die burgermeiden.

Kom jij deze kant op? -[meisje] Ik ben nou nog aan het eten.

Ja, maar kom wel.

Eventjes off the record.

Het loopt een beetje, een beetje uit de hand.

Er is nog niemand. Ze zouden hier om 17.30 uur zijn.

Dus nou ben ik ze weer aan het bellen, wat ik eigenlijk niet mag doen…

…wat ik dan toch maar weer doe…

…omdat er anders niemand komt.

Twee meisjes hebben afgezegd.

Mayra gaat weg met Melanie.

Diane is net afgewerkt. Die was aan het eten, dus die had geen zin om te komen.

Nou, en daar hangt Natalie dan weer aan vast.

Die Wendly zit weer ergens in Eindhoven en daar hangt Janie dan weer aan vast.

Niks kun je met ze afspreken. -[vrolijke muziek]

Houdoe.

Nou, ik denk niet dat het door kan gaan.

Er zijn er maar twee die komen.

Dus ik denk niet dat het een meidenavond wordt.

[onverstaanbare dialoog]

[melancholische muziek]

[vrouw praat Romani]

[kust, praat Romani]

[Bob] Maar als je nou zo'n gemiddelde dag bekijkt…

…voor wie zorg jij dan allemaal? -[baby kirt]

Nou, in eerste instantie…

…voor mijn grootmoeder. -[baby huilt]

Ik slaap daar bij mijn grootmoeder.

En dan maak ik haar te eten klaar en dan help ik haar mee met alles.

En als ik daar klaar ben, dan kom ik hier en help ik mijn moeder mee met alles.

En als ik die kant klaar ben, dan kom ik hier bij Rebecca…

…of soms bij mijn andere zus…

[praat Romani] -[baby huilt]

…of mijn andere broer, dan ga ik daar helpen.

Dan ben ik een uur of tien of een uur of elf…

…soms is het acht uur dat ik dan met alles klaar ben zo.

Want wij hebben wel altijd iets te doen, vooral met die kinderen.

Ja.

Eigenlijk komt het wel goed uit dat jij niet getrouwd bent.

Ja, voor hun wel, ja.

Ja.

Nou, ik heb voor mijn drie broers gezorgd. Voor Ollie, Paulus en Stanley…

…toen was ik al tussen 13 en 14 jaar.

Toen begon het eigenlijk, want zij is van Paulus.

[Paulus fluit] -[vrouw] Ik ga een liedje voor jou zingen.

[zingt in het Romani]

[man praat onverstaanbaar]

[praat Romani]

[Paulus geeft baby een kus]

[Bob] Heb je haar weleens te eten gegeven?

Ja, dat heb ik weleens gedaan, ja.

Maar dat lukt mij niet zo goed. [grinnikt]

Ik gaf Paulus ook altijd te eten. Hè, hé. En nou doe ik het met Gina.

[praat Romani]

Nu moeten de kinderen op school. In mijn tijd was dat niet zo.

Hoe oud was ik? Ik denk, ik was tussen 10 en 11. Denk ik.

Ik moest overgaan naar de derde en toen ging ik ervan af.

Toen ging ik niet meer naar de school.

Ja, toen ging mama nog heel vaak venten.

Toen hadden we nog één, twee, nog vier stuks.

Die waren jonger dan ik en mama moest toen dan iedere dag gaan venten.

Toen die tijd dan.

En ja, dan bleef ik thuis.

Als ik het nog een keertje over moest doen…

…dan had ik zeker de school afgedaan.

Dat wel.

Ik vind het wel jammer.

Want als je geen school hebt, dan kom je eigenlijk nergens, hè.

Met dat beetje schrijven en lezen kom je niet ver.

[Bob] Jij bent het dochtertje van Rebecca aan het eten geven.

Ja. -En Rebecca zit op de achtergrond…

…een tijdschrift te lezen. -[lacht]

Ja.

O, nou zit ik een beetje te spetteren.

Ja, die denkt van: doe maar, ik ga even lekker uitrusten. [lacht]

[Bob] En wie zorgt er voor jou?

Ja, wie zorgt eigenlijk voor mij?

Sta ik helemaal in mijzelf. Moet ik even over nadenken.

Ja, ik af en toe. -Ja, Rebecca af en toe.

[baby maakt geluidjes]

[swingende muziek]

Zijn de bloemen er al? -[vrouw] Nee. Heidy moet ook nog.

De bloemen, zijn die er al?

[vrouw] Nou dadelijk. -[Heidy] Die zijn er nou dadelijk?

Wat vind jij de fijnste tijd? Om twee uur gaat Marlies optreden.

Ja, en binnen is het podium natuurlijk echt te klein.

Of wil je liever daarna? -Eén ervoor en één erna?

Ja, kan ook. Eén ervoor en één erna.

Even kijken, want die andere kleedkamer ziet er niet uit.

Daarom. Laat hun die bodypaint in die andere kleedkamer doen.

[Heidy] En dan Marlies een halfuur.

Om drie uur ging jij boksen. O, hoe laat hadden we Right Choice? Om drie uur, hè?

De muntjes voor de frisdrank komt dadelijk.

Hou die maar op vijf dan. Ja, zo. Ik zou het anders niet weten.

Hebben jullie nou al gedanst? -Ja, maar er was niemand.

Visagie en dan één, twee, drie, vier, vijf zes…

Ja, nou weet ik het niet meer.

Hoe schrijf je dat? -Dat weet ik niet.

Dat zegt die spellingscontrole dan wel.

Eén, twee, drie, vier, vijf, zes…

En dan een halfuur. -[man] Ja.

[Heidy] En dat is één groep dan, hè, en dat is dan 30 minuten.

[onverstaanbaar gepraat]

Ik leg dit alvast boven neer voor jou.

[vrouw] Ja. -Ja?

[Bob] Hoe is het om in twee culturen te leven?

Ik ben gewoon wie ik ben en ik ben niet of een zigeuner of een Nederlander.

Ik ben gewoon Heidy en ik ben Sinti.

In een Nederlandse wereld.

In Nederland.

En daar heb ik helemaal geen moeite mee, want Nederland is 'n keifijn land.

Microfoon. -[rumoer]

Dank je wel. Ik ga ze nou aankondigen, hè?

[man] Ja, dat weet ik. -Ja?

Ja, ik ben speciaal. Ik ben een Sintezza.

En dat vind ik speciaal aan mezelf. Daar ben ik trots op dat ik dat ben.

Ik vind gewoon dat dat het een beetje specialer maakt. Ik vind me niet anders.

Als ik met een Nederlander ga trouwen…

…dan zorg ik er toch zelf voor dat mijn cultuur in leven blijft.

Dan zorg ik er toch zelf voor dat mijn taal in leven blijft.

Dat heb je toch zelf in de hand.

Stel dat jij nu in verwachting zou zijn. -Ja.

Dan kan ik daar met jou niet over praten.

Ja, tuurlijk wel. Kan je wel met me over praten.

Zolang er maar geen oudere mensen bij zitten.

Snap je?

Maar vroeger bij mijn moeder was dat er niet. Dat klopt, ja.

Het is allemaal een beetje versoepeld. Ik zou er niks om geven…

…als jij aan mij zou vragen van: 'Hoeveel maanden ben je zwanger?'

Ligt eraan wie erbij is. Als alleen mijn moeder erbij zou zijn…

…zou ik het niet erg vinden, maar als m'n vader erbij zit…

…dan hoor je dat niet te vragen.

En daar hou jij je aan? -Daar hou ik me aan.

[Heidy] Seksuele voorlichting.

Dat is bij ons ook… Ja, dat wordt wel gegeven. Op school ook natuurlijk…

…maar mijn moeder… Dat was wel leuk, want dan kan je ook wel zien…

…dat mijn moeder een beetje anders is dan de rest.

Die heeft toen een tekenfilmpje laten zien aan ons…

…over hoe de bloemetjes en bijtjes… [lacht]

…en dat als je in de puberteit komt, dat je okselhaar krijgt.

Van die dingen en zo.

Dat heeft mijn moeder toen geregeld dat wij dat te zien krijgen.

Daar waren de andere moeders niet zo blij mee. [giechelt]

Die vonden dat een beetje… 'Lalla, wat doe je nou toch?'

Maar wij wisten in ieder geval dat we okselhaar zouden krijgen in de puberteit.

Ja, ik weet niet of dit nou allemaal zo… Of mama dit nou leuk… [rommelt]

Of het nou goed is als we dit gaan uitzenden.

Als ik over… Over seks en zo ga praten, want daar heb ik allemaal geen zin in.

Maar waarom ligt dat zo gevoelig?

Ja, omdat ik toch niet weet wie deze film gaat kijken.

Ja, omdat ik niet weet wie deze film gaat kijken.

Als het nou… Stel je voor dat mijn vader dit nou te zien krijgt.

Dat is natuurlijk niet de bedoeling, hè. dat ik over…

Die weet niet dat jullie naar dat filmpje hebben gekeken?

Tuurlijk wel, maar ik wil andere dingen gaan zeggen.

Als je even dat ding dan uitzet, dan kan ik het zeggen.

[swingende muziek] -Hallo, allemaal. Hij doet het. [giechelt]

[haalt diep adem, schraapt keel]

De meidenmanifestatie is nou begonnen. We zijn eigenlijk al een halfuur bezig.

Om één uur, dan is er in de…

Even wachten. [giechelt]

Om één uur, dan kunnen we naar boven…

…en dan in de sfeerruimte hebben we een hele leuke kamer…

…en daar wordt gepraat over loverboys.

Om twee uur komt Marlies van Idols.

Om halfvier… hebben we Star Planet. Die gaat dansen voor ons.

En…

[vrouw praat onverstaanbaar] -Ja.

Nou, ja, sorry, het klopt allemaal niet meer zo heel erg…

…maar in ieder geval toch een hele leuke dag met hele leuke dingen.

[publiek klapt, juicht] -[Heidy giechelt]

[Heidy] O, het gaat helemaal nergens meer over.

En allemaal bedankt dat jullie er zijn. [giechelt]

O. [lacht]

O nee. [lacht]

[vrolijke muziek]

[praat Romani]

[praat Romani]

[praat Romani]

[melancholische muziek]

[vrouw zingt opera]

[zang, muziek gaat door]

[vrouw praat Romani] -[praat Romani]

[zang gaat verder]

[muziek gaat door] -[vrouw zingt mee]

[zang, muziek gaat door]

[zang, muziek stopt] -[auto ronkt]

[zacht gepraat]

[oma praat Romani]

[praten Romani]

[swingende muziek]

[muziek stopt] -Dat moet ik aan m'n geluidsman geven?

Ja, want sorry, dit is de eerste keer dat ik zoiets doe.

[muziek gaat door]

[muziek stopt] -Dat is onze geluidsman.

[muziek gaat door]

[muziek stopt] -[Heidy] Ze moeten nog dansen.

[dansmuziek]

[vrouw] Geef haar een heel hartelijk applaus. Idols 2004, Marlies.

[Marlies] ♪ And their guns ♪ -[rockmuziek]

♪ In your head, in your head They are dying ♪

Kennen jullie hem al?

♪ In your… ♪ -[publiek zingt zacht mee]

[Marlies] ♪ Zombie, zombie ♪

[zang, lied stopt] -[melancholische muziek]

[Bob] Hoeveel jaar zorg jij nu al voor allerlei mensen?

Al heel lang, Bob. Al heel lang.

Ik weet het eigenlijk niet hoelang, maar ik weet wel lang.

Dat zijn de tweeling. Lowida en Jentilly. -[kinderen brabbelen]

Zij is de oudste zus. Sugaly.

Zij is Sevilia.

Dat zijn van mijn broers, de vier kinderen.

Zij is van mijn jongste broer. Zij met de baby.

Zij is… Hij is van mijn zus. Miguel.

Giovanni is van mijn andere zus.

[praat onverstaanbaar]

Sinti zijn is ook een beetje een gevoel.

En zodoende dat ook onze kinderen… Ja, gewoon vanzelfsprekend weten…

…waarom dingen zo zijn en zo moeten blijven.

Jullie hebben dat gevoel niet. Jullie zijn geen Sinti.

Daarom dat jullie moeten vragen om te begrijpen.

Jullie vragen ons het hemd van het lijf af.

Wat dat betreft zijn jullie hartstikke onbeschoft.

Ja, waarom wil jij alles van mij weten? -[man praat door megafoon]

[Bob] Omdat daar mijn film over gaat. -Daar gaat jouw film over.

En dat geeft jou het recht om mij te cesseren.

Nou, niet het recht. -[gepraat gaat door]

Nog net niet.

Maar jij staat het mij toe. -Ja.

Omdat ik eraan mee wil werken om het slechte beeld te veranderen.

Ik wil eraan meewerken dat mensen zien…

…dat we gewoon ook mensen zijn met alles wat erbij hoort…

…met gebreken, met vooroordelen, met gevoelens, dat we kwetsbaar zijn.

En dat je vaak uit angst om gekwetst te worden…

…je stoerder voordoet dan je in werkelijkheid bent.

Tuurlijk gebruik ik jou ook net zo hoe jij mij gebruikt.

Als je me gewoon neemt zo hoe ik ben.

[Bob] Maar vind je niet dat accepteren ook te maken heeft met kunnen begrijpen?

Kun je alleen maar begrijpen als je alles weet?

Accepteer ons en je zult onze vriend kunnen worden.

Je kunt bij mij binnenkomen, je kunt bij mij eten en drinken.

Ik wil met je samen feesten en dansen, ik wil mijn verdriet met je delen.

Maar laat me in mijn waarde.

Dan kun je mijn vriend worden en dan zul je veel meer van me horen…

…en zodoende ook begrijpen alsof je zo doorgaat.

Oké, leg ik nu die camera weg. -Oké. Welkom vriend.

[gestommel] -[melancholische muziek]

[muziek gaat door] -[zacht gepraat]