Original subtitles

[melancholische muziek begint]

[man] Mijn naam is Bob Entrop en ik ga jullie meenemen…

…op m'n persoonlijke zoektocht naar de cultuur van de Sinti-zigeuners.

Want sinds m'n vorige film De Witte Raaf…

…ben ik nog meer betrokken geraakt bij deze gesloten gemeenschap…

…die me overigens weer gastvrij heeft ontvangen en heeft leren vertrouwen.

Door dit gegroeide vertrouwen is het me gelukt om uit 80 uur filmmateriaal…

…vier lange films te monteren, waarvan dit er één is.

[navigatiesysteem] Bestemming bereikt.

[muziek stopt]

[man] Zeven uur komt die man soundchecken, hè.

[gerepeteer]

[zacht gepraat]

[rustige muziek]

Zou vier uur zijn. -Dan hoeven we ook hier niet te blijven.

Nee. Nou, we moeten maar even kijken. En ook even… En ook…

Een cafeetje opzoeken. [grinnikt]

Anders komen we wel halfzeven terug of zo.

[gerepeteer]

[contrabastonen] -[zacht gepraat]

[rustig getokkel]

Hoe laat is 't? Kwart voor vier? Halfvier. Ik ga even mijn andere blouse aantrekken.

Ik hoorde net met het weer dat het toch niet zo erg druk wordt.

Maar ja, het is… Je kunt nooit zeggen waar je van tevoren komt, hè.

We moesten ook een workshop doen hier van vier tot zes…

…maar dat is ook afgelast.

[zacht gepraat]

[camera klikt] -[fotografe] Ja.

[camera klikt] -[zacht gepraat]

[gelach] -[camera klikt]

[praten Romani]

[muziek klinkt gedempt] -[persoon lacht]

[vrolijke muziek] -[zingen mee]

[muziek, zang versnelt]

[muziek stopt] -[vrouw lacht]

[man] Ik was een hele grote Beatles-fan toen ik jong was.

Toen ik eenmaal een paar greepjes kon, begon ik Beatles-songs na te spelen

En het eerste groepje dat ik had was echt zo'n oerouderwetse rock-’n-rollband.

Ik zie er hier wel heel braaf uit…

…maar zo hoe ik er hier uitzie, zo was ik niet, hoor.

Ja, dat was een van mijn eerste eigen composities die ik toen gemaakt had.

Ook een beetje 'n ruig nummer zo, hè.

[Engelstalige zang Roger, rockmuziek speelt op cd]

[Roger praat verder] Ik begon dus liedjes te schrijven in het Zwitserse dialect.

En dat vond iedereen… maar niks.

Ze wilden liever Engels. Als je Engels zingt, dan ben je iemand.

Wie gaat er nou in het Zwitsers dialect zingen, dachten ze zo, hè.

Dus dat is dan eigenlijk ook nooit wat geworden.

En toen, ja, toen ik later uit dat…

Toen die groep uiteen is gegaan, heb ik in mijn eentje als een soort troubadour…

…heb ik dan mijn eigen nummers gespeeld in het Zwitsers dialect.

Inderdaad, kwam toentertijd nog niet aan. Dat is toen pas…

…eigenlijk een jaar of twee jaar voordat ik uit Zwitserland vertrokken ben…

…toen is dat pas een beetje in zwang gekomen, is dat modern geworden.

Dus ik was misschien een beetje mijn tijd vooruit.

[man tokkelt, zingt] -[meisje zingt mee]

[gestommel in de keuken]

Goed, Dora.

[man] Tuurlijk hadden papa en mama meer moeten zeggen van:

'Jongen, luister, je moet naar school gaan.' Dit en dat en dit.

Maar papa en mama kunnen zelf niet lezen.

Zelfs een letter zo groot als 'n huis kunnen ze niet lezen.

Die zeiden wel tegen mij: 'Ga naar school, jongen. En doe dit en doe dat.'

Maar ja, die weten er eigenlijk niks van, snap je?

Maar ik kan redelijk lezen en schrijven. Dat vind ik heel goed.

Maar wat ik nog belangrijker vind dat ik speel…

…en dat ik daar mijn boterham een beetje mee kan verdienen, ja.

Kijk, als ik geen gitaar kon spelen…

…en ik kon mijn boterham niet meer zo goed verdienen…

…dan zou ik toch iets moeten doen, snap je?

Om, ja, ik moest dan… Ik moet dan gaan werken.

[vrolijke muziek]

[publiek fluit]

[publiek juicht]

Ik heb een tijdje lang in een platenzaak gewerkt.

Toen kwam er een keer een jongen, die kwam dan steeds naar binnen.

Die kwam naar Django Reinhardt luisteren.

Ja, mij zei dat niks.

Maar doordat hij daar altijd kwam…

…en af en toe een plaatje kocht en steeds wel aan het luisteren was…

…dacht ik: kijken wat dat is, die Django Reinhardt.

En dat was inderdaad lekker swingen. Dat heeft me meteen gepakt.

Nou, hij had dan weer een vriend die viool speelde nog…

…en een andere vriend die ook nog gitaar speelde…

…dus zo hebben we dan op een gegeven moment daar in Zwitserland…

…het String Jazz Quintet opgericht.

Daar zat ik nog in Zwitserland.

Maar het was toch altijd, als er iets niet goed was…

…of er was een beetje ruzie of zo, was ik toch altijd 'de vieze, vuile zigeuner'.

Ja, en ik liet me dat niet zeggen.

Ik zeg: 'Jongens, jullie willen toch zigeunermuziek spelen? Wat is dat dan?'

Hè.

Nou goed, op een gegeven moment, is dat dan in, ik weet niet meer…

…Middelburg of in Vlissingen…

…in ieder geval in Zeeland, stonden we in een jazzclub te spelen op een podium…

…en toen kregen we op de bühne, kregen we werkelijk slaande ruzie.

Ik heb die kerels brilletje afgenomen en baf.

En toen gingen we op de vuist op het podium.

Man, dat was… [lacht] Dat was echt net als het Wilde Westen.

Die lui zijn allemaal schreeuwend naar buiten gerend…

…en dat heeft de volgende dag nog de krant gehaald.

Ja, ja. En toen was het voor mij afgelopen. Ik heb gezegd:

'Jongens, ik maak de tournee nog af en dan blijf ik hier.'

En zo gezegd, zo gedaan. Ik heb dus die tournee toen afgemaakt…

…en, ja, hun zijn teruggegaan naar Zwitserland en ik ben hier gebleven.

[rustige noot speelt]

[man] Ja, dit zijn ook Django Reinhardt-gitaren.

Gelijk herkenbaar voor de buitenwereld, ook in het buitenland of in Nederland.

Als mensen zo'n gitaar zien, die denken: hé, dat is Hot Club de France-muziek.

Omdat Django Reinhardt zelf ook altijd op zo'n model speelde…

…en dat is heel herkenbaar voor de mensen.

Daarom was het ook voor ons belangrijk als wij een cd maken of een dvd…

…dat dit echt op de voorkant van de cd-cover komt te staan, die gitaren…

…want mensen herkennen gelijk de soort muziek wat je speelt een beetje.

[rustige gitaarsolo]

[praat onverstaanbaar]

[praat onverstaanbaar]

[melancholische muziek]

Meestal als ik zeg maar gewoon thuis zit…

…en ik heb een gitaar zo in mijn hand en dan ben ik een beetje…

En als ik dat nou leuk vind, zeg maar zoiets, dan werk ik het uit…

…en dan zoek ik akkoorden erbij en dan…

…en zo ontstaat er zeg maar een nummer. -[Bob] Maar hoe doe je dat dan…

…want je kan geen noten lezen. -Nee, geen noten lezen en…

Nou, het is gewoon verzinnen en we zijn… Niemand kan bij ons noten lezen.

[vrolijke muziek]

[zacht gepraat, speelt verder]

[praat zacht]

[man 2 praat zacht]

[man 1 speelt verder]

Voilà.

Nou, wat ik nou zeg maar met Martin heb gedaan…

…dat vergeet hij nou niet meer. -[speelt verder]

[muziek klinkt gedempt]

[vrolijke muziek]

[man] Een maand of vier, vijf geleden was ik in Frankrijk, heb ik gespeeld.

Heb ik vier dagen gebleven daar.

Dat was ook wel mooi. Nou, elke dag telefoontje: 'Hoe is het? Kijk uit daar.'

Maar ook als ik gewoon vrijdag, zaterdag wegga op stap…

…of met de jongens biljarten…

…als ik dan om twee uur thuiskom of drie uur thuiskom…

…dan kom ik aan, een uur of drie, en belt ze op, mama.

'Ben jij thuis? Alles goed?' 'Ja.' 'Jongen, nou, welterusten, hè.'

Nou, dat is gewoon. Anders kan ze niet slapen.

En papa ook. Maar dat doen ze met al die jongens, hè.

[vrolijke muziek gaat verder]

[man] Dan kom ik af en toe wat sneller thuis dan gepland was.

Maar ja, ik vind het aan de andere kant toch wel mooi…

…dat ze een beetje bezorgd zijn om mij. [grinnikt]

[Sonja Barend op tv] Zes neven van de zigeunerfamilie Basily.

Ze kunnen geen noot lezen.

Ze hebben geen idee hoe al die ingewikkelde akkoorden heten…

…die ze wel spelen. Zij heten dus: Basily.

[vrolijke muziek speelt op tv]

Helemaal in de lijn van de Hot Club de France is de groep Basily.

[vrolijke muziek, applaus speelt op tv]

U hoort vanmiddag hun onvervalste, prachtige zigeunermuziek

[vrolijke muziek speelt op tv]

[Bob] Lang geleden zo te zien aan die haren.

[man] Ja, dat is allemaal tussen de 10 en de 15 jaar terug weer.

Wat ons echt bijblijft, wat het mooiste voor ons was, dat was een optreden…

…met de violist van Django Reinhardt.

En daar hebben we samen mee gespeeld in het concertgebouw in München.

Daar hebben we samen 'n concert gedaan.

[vrolijke muziek speelt op tv]

[man] Dit is de bassist van Grapelli zelf. Grapelli en Mark Fossett.

En ik zit hier aan de rechterkant helemaal.

Martin zit hier aan de linkerkant helemaal en Tucsi hierzo.

Wij moesten daar een concert doen, de eerste drie kwartier…

…en toen Grapelli drie kwartier en hij was zo enthousiast over ons…

…dat we dan samen dan twee, drie nummers hebben gespeeld samen.

[zacht geklap]

[automotor loopt] -[zacht gepraat]

[gepraat] -[rumoer]

[man] Ik heb vijf broers en vier zussen en mijn vier zussen zingen allemaal.

Al mijn vijf broers spelen gitaar en papa viool.

We hebben een pianist bij. Ja, hele muzikale familie.

[Bob] Wat voor soort muziek maken jullie? -[man] Toch de Django-stijl muziek. Jazz.

Maar we hebben het een beetje gecombineerd met andere stijlen muziek.

Een beetje bossa nova met zang erbij…

…een beetje rumba erbij, snap je? En dan krijg je een soort mengelmoes, zeg maar…

…maar je hoort wel dat we de achtergrond van Django hebben.

Als wij spelen… -[geroezemoes, muziek]

…en die nummers, wat hij toen speelde, heeft ie zelf gecomponeerd…

…die krijgen wij nog niet klaar met onze vier vingers.

Dat deed hij met twee vingers.

Hij laat de snaren gewoon huilen, snap je? -[gefluit]

Dat proberen wij natuurlijk ook zo… zo goed mogelijk na te doen…

…maar je hoort het verschil gewoon.

Dus daarom als wij een nummertje van Django spelen…

…dan zet ik meestal eigen fantasaties in, snap je?

En dan komen ook stukken van hem, maar meestal gewoon eigen fantasaties.

Zeg ik dat nou goed?

[man 2] Improvisaties. -Improvisaties van mijzelf, ja.

[zacht gepraat] -[gedempte muziek]

[rustige gitaarmuziek]

[fluit]

[mannen praten Romani]

[muziek wordt upbeat]

[praten Romani]

[rustige muziek] -[neuriet mee]

[praten Romani]

[instrumentmuziek klinkt door elkaar]

Als ik 'n mooi stukje leer op mijn gitaar, dan moet ik die onthouden gewoon…

…want die kan ik dan niet ergens opbergen. Ja, hier, snap je?

Maar op een papier of wat dan ook. Dat zou dan ook wel weer interessant zijn…

…als je noten zou kunnen lezen, snap je? -[gedempte muziek]

Dan speel ik en er gaat zoveel door mijn hoofd wat ik wil doen met die gitaar…

…dan kom ik op nieuwe stukken uit.

Of ik denk: o, dat was een mooi stuk, die moet ik even onthouden.

Nou, als het afgelopen is…

…ga ik in de kleedkamer het stukje nog een keer nadoen.

Dan krijg je zo'n oppepper. Ik kan dat niet zeggen, snap je?

Kom je nou over 20 jaar en ik hoor dat nummertje…

…dan moet ik even zoeken even hierboven…

…en dan vind ik ze terug. Dan speel ik het mee.

[vrolijke muziek]

[melancholische pianonoten]

[vrolijke saxofoonnoten]

[dirigent] Trombones.

[dirigent praat zacht] Ja? Drie, twee… En één, twee, drie vier.

[vrolijke muziek]

[muziek stopt]

[Bob] Roger, jij woont in Vaals en jij woont in Duitsland. Hoe zit dat?

Ja, ik zit op het woonwagenkamp in Vaals…

…en mijn vrouw woont in… die woont in Duitsland.

Ze heeft een woning daar.

Ik heb eigenlijk de wagen hier, zodat ik mijn rust heb.

Als ik moet gaan werken…

…als ik aan het componeren ben of aan het werk ben en zo…

…of iets moet instuderen…

…ja, dan kan ik dat geschreeuw van die kinderen niet hebben.

Dan moet ik mijn rust hebben.

Dus zodoende heb ik mijn plaats hier nog gehouden.

[Bob] Maar het is belangrijk voor jou om af en toe alleen te zijn?

[Roger] O ja. Heel belangrijk zelfs.

Kijk, als ik met zoiets dan bezig ben, als de kinderen rondschreeuwen…

…wagen in, wagen uit, ja, dan word je afgeleid.

[mannen praten Romani]

[tokkelt op gitaar]

[melancholische vioolmuziek]

[gedempt gepraat] -[muziek gaat verder]

[melancholisch vioolspel]

[vrouw neuriet] -[getokkel]

[muziek stopt]

[Roger] Ook als ik lange routes auto moet rijden…

…vallen mij meestal opeens melodieën in de kop zo.

Uit het niets of als ik zo in bed lig en zo half slaap…

…komt er opeens zo'n melodie op me af.

Soort ingeving. Ja, dat moet ik opslaan op de computer.

Dan denk ik: meteen opslaan. Want anders zou die meteen weg zijn.

Ik heb tegen Pino, schoonvader, gezegd:

Moet je eens luisteren, ik ben in eerste instantie met mijn muziek getrouwd.

Al het andere komt op de tweede plaats. -[vrolijke muziek]

[Roger praat Duits]

♪ Its wonderful ♪

♪ It's marvelous ♪

[muziek stopt] -[praten Duits]

[vrolijke muziek wordt hervat]

♪ Its wonderful ♪

♪ It's marvelous ♪

♪ You should care for me ♪

♪ Awfully nice, it's paradise ♪

♪ It's marvelous ♪

♪ That you should care for That you should care for ♪

♪ That you should care for me ♪ -[muziek loopt af]

[Roger praat Duits] De gitaarsolo is te langzaam.

O nee, hij heeft helemaal niet opgenomen.

[gelach]

[getokkel] -[man praat Duits]

[vrouw lacht hard] -[man praat Duits]

[contrabas klinkt]

[anderen vallen bij]

[Roger praat Duits] Wacht, rustig.

De band loopt.

[vrolijke muziek] -[zingt verder]

[opname klinkt]

[gedempt gepraat]

Dat is een beetje veel bas.

[Roger] Jongens, wil er iemand een pilsje?

[rustige gitaarmuziek] -[zacht gepraat]

[man] Ik begon pas echt pas met negen à tien jaar…

…toen ik eigenlijk voor het eerst pas een gitaar in mijn handen pakte.

Eigenlijk vrij laat eigenlijk.

Want andere kinderen zie je nou al spelen met vijf, zes, zeven jaar.

En dan met de jaren door…

…ja, dan ga je toch zelf cd'tjes beluisteren, naspelen…

…en dan proberen op het laatst dan een eigen stijl te creëren…

…om dan niet iedereen na te spelen, weet je wel.

Dat vind ik dan zelf ook het leukste, weet je wel, als ik iemand hoor spelen…

…dat die echt z'n eigen stijl heeft, weet je wel. Dat vind ik dan mooi en knap.

De contrabas is dan eigenlijk een hele goeie viend van ons, dus Marc Giodano.

En dan de rest is eigenlijk familie. Allemaal neefjes en twee broers.

[melancholische muziek]

[muziek stopt]

Ik heb toen ik 35 was, heb ik een beetje vioollessen genomen…

…bij een Hongaarse violist.

En ja, daar heb ik dus automatisch ook meteen leren noten lezen.

En het gekke is, al die mensen die mij kenden, zeiden altijd:

'O, begin toch niet met dat noten lezen. Dat verpest je enkel maar.'

'Dat verpest je muzikale talenten.' Nou, ik heb het dus heel anders ervaren.

Integendeel. Voor mij is het dus, toen ik eenmaal begreep…

…toen ik die noten, dat systeem begreep…

…ging er voor mij plotseling een hele nieuwe wereld open.

[melancholische keyboardmuziek] -[neuriet]

Eén, twee, één, twee en één, twee.

[swingende orkestmuziek]

[muziek stopt]

[opname klinkt zacht door koptelefoon]

[swingende orkestmuziek]

[opname klinkt zacht door koptelefoon]

[swingende orkestmuziek]

[muziek stopt] -[applaus]

Nou, zang, ja, dat ging goed. -[man] Mooi, toch?

Ja, dat was super. Dat is voor een live-cd.

Ik vond die…

…tweede laatste nummertjes, dat ik die niet goed heb gespeeld.

Maar voor de rest ging het wel goed, hoor. Ja.

[Bob] Lastig?

Ja, alleen maar met die stops allemaal, hè.

Dan gaf ie mij dat nog wel aan…

…maar ja, je moet toch zeven, acht nummertjes, moet je onthouden.

Die onthoud je ook wel makkelijk, maar die stops en dat invallen…

… en in dat ene lied moest ik nog acht maten doorgaan, wat ik normaal niet doe.

Moest ik ook even onthouden, dus het ging even…

Het is wel moeilijk, hoor. Ja. Als men voor het orkest speelt.

[jongen] Wat vond jij ervan, Martin?

Ik vond er niks aan. -[man 2 fluit]

[zacht gelach]

[man 1] Maar jij kunt ook helemaal niet zingen.

Ja, jongen. Niet normaal. -Dat is punt één, het grootste probleem.

En het grootste probleem: ik hoorde niks. [lacht]

Nou, laten we de spullen inpakken. -[man 1 praat zacht]

Ik heb in 19… 98, '98 heb ik ermee begonnen.

En ik had toen het idee om een requiem te maken…

…ter gedachtenis van de slachtoffers van Auschwitz.

Kijk, hier. Het heet dan ook Het Auschwitz-Requiem.

En… goed, daar ben ik '98 mee begonnen en ik heb er…

…het idee gehad om dat eigenlijk in het jaar 2000 klaar te hebben…

…en om het dan bij de… bij de dodenherdenking in Auschwitz zelf…

…dat het daar dan eventueel zou kunnen… eh, uitgevoerd worden.

Nou, in het begin ging dat heel vlot. Een requiem heeft bepaalde delen.

Ik heb geen klassieke opleiding gehad…

…dus ik heb dan maar het voorbeeld genomen…

…van het Requiem van Giuseppe Verdi.

[melancholische muziek]

Ja, die eerste zes delen zijn heel vlot uit mijn mouw gekomen, moet ik zeggen.

Daar had ik binnen drie weken bijna drie kwartier muziek bij geschreven.

Maar toen ging het opeens… was ik leeg.

En ik dacht: ja, wat kan ik daaraan doen?

En ik moest toen eens een keer in Polen optreden…

…in het plaatsje, in het dorp Auschwitz. Dus ik dacht:

ik neem de gelegenheid en ik ga meteen een kijkje nemen op het kamp daar.

Toen was het helemaal voorbij met de inspiratie.

Ik dacht dat ik daar misschien… dat daar ergens weer in mijn geest zou komen…

…maar nee, het was precies het tegendeel gebeurde er…

…want ik had dus echt een dik halfjaar nodig…

…om… om dat geziene te verwerken, psychisch.

En ja, goed, sindsdien is dat ding gewoon stop.

Maar ik heb wel zoiets van: ergens moet het toch een keer afkomen.

Dus ik heb me nou maar weer eens eraan gezet.

En in de hoop dat er weer iets komt van bovenaf.

[romantische muziek klinkt zacht]

[muziek versnelt]

[geklap]

[man slaakt kreet] -[muziek vertraagt]

[muziek versnelt] -[publiek klapt mee]

[muziek stopt] -[gejuich, applaus]

[zacht gepraat] -[muziek op de achtergrond]

[Bob] Met wat voor gevoel gaan jullie nu naar huis?

Altijd met een goed gevoel.

Dus weer tevreden. -[rumoer]

We hebben twee setten, twee keer drie kwartier gespeeld, uitgespeeld.

De mensen waren enthousiast.

Mensen kopen cd's en ja, dat is voor ons voldoende.

Morgen weer een dag.

Ik kan niet zeggen, die of die is mooier. Dit is in Waalwijk.

[Bob] Wat zijn de momenten dat je de mooiste nummers maakt?

Dat je je heel erg goed voelt of juist helemaal niet goed voelt?

Als het echt moet. Als ik weet: Jongens, we gaan over drie maanden een cd maken.

Dan denk ik: o, dan moet ik toch even drie, vier, vijf goeie nummers hebben.

Weet je wel? Kijk, een paar nummertjes, dat kun je sowieso maken…

…maar een beetje goeie nummers…

…daar ben je toch wel even mee bezig, weet je wel…

…om dat allemaal precies uit te zoeken.

En als ik weet dat die tijd er is, dan ga ik aan de slag.

Maar als er niks vooruit is voor te maken, dan laat ik het ook even zitten.

[droevige kerkmuziek]

Een bassolo moet dat worden.

Domine.

♪ Jesu Christe ♪

En dan het koor: Rex. -[harde noot]

♪ Gloria ♪ -[muziek wordt intenser]

Rex. -[muziek wordt rustiger]

♪ Gloria ♪

[muziek loopt af]

[Bob] Hoe verklaar je dat dat toen je daar geweest bent…

…de inspiratie in één keer weg was?

Zolang je het enkel maar op televisie ziet, is dat altijd nog een afstand.

Maar nu ik daar dan zelf stond…

Het begon al onmiddellijk op dat moment toen ik onder die poort doorliep…

…waarop stond 'Arbeit macht frei'…

…toen gingen al mijn nekharen rechtop staan…

…en ik voelde een heel raar gevoel in mijn maag, echt zo'n zware steen hier.

Toen dacht ik: ja, kijk, daar sta je nou, inderdaad.

Ik kan daar nou doorheen en ik kan er ook weer naar buiten…

…maar die mensen die toen door die poort zijn gelopen, die zijn daar gebleven.

Die konden niet meer terug.

En dan begint het opeens heel dichtbij te komen.

Dan begin je het lichamelijk te voelen zo.

Dat het er werkelijk… Dat 't er werkelijk was. Zo onbegrijpelijk dat het is.

Maar ik vind dat er best wel… die mensen die daar geleden hebben…

…die daar moesten overlijden…

…dat die mensen ook best eens een keer muzikaal geëerd mogen worden.

[speelt van laag naar hoog, zingt mee]

[speelt van hoog naar laag]

Dus zo ga ik met dat motief spelen. Dan ga je het omdraaien.

[noten klinken gedempt]

[man] Burgermensen die hier komen…

…zien het eigenlijk meer als een soort camping hierzo.

Hoe die zouden leven op de camping, zo leven wij dan eigenlijk constant.

Hier bij ons loopt iedereen naar binnen, naar buiten. Dat gaat de hele dag door zo.

Maar ja, wij zijn niet anders gewend…

…en we zouden ook niet anders willen. Iedereen let op elkaar.

Dat kleintje van mij loopt naar buiten en die loopt hier over dat kamp heen.

En als ie daarvoor is, daar woont een tante van mij…

…die let heus wel op dat ie niet te ver loopt naar de weg toe, weet je wel.

Af en toe vind ik het ook fijn om zeg maar in het clubhuis te gaan.

Dan zit ik gewoon helemaal alleen binnen. Dan draai ik mijn cd's…

…en dan luister ik oude cd's en dan vind ik het wel fijn om alleen te zijn.

Dan vind ik het nog fijner…

…dan als we met 20 man binnen zitten. Heel af en toe natuurlijk.

[jazzmuziek klinkt]

Django Reinhardt-swing, gipsy-jazz. -[zachte muziek]

En dan stevig, weet je wel.

Daar houden mensen van.

Als ik echt nummers alleen maar voor mezelf moet gaan maken…

…dan maak ik hele andere muziek waar de mensen nog geeneens van houden.

Nou, lijkt mij het mooie om een paar mooie Spaanse nummers te hebben…

…en dan achter je een band met drums en percussie en synthesizer…

…en alles erop en eraan. Is voor mij hartstikke mooi.

Maar ik weet, daar heb je honderdduizend, miljoen orkesten van…

…van dat soort dingen. -[swingende jazzmuziek]

[muziek stopt]

[romantische gitaarmuziek]

[zacht gepraat] -[muziek gaat door]

[kinderen praten gedempt]

Ja, we koken altijd veel, hè. We wonen op een kamp. Er komen altijd mensen binnen.

Die eten gewoon mee. Die schuiven gewoon aan aan tafel natuurlijk, hè.

Nou, ik heb nou tien, twaalf stukken vlees en zo kook ik altijd.

Het ruikt wel lekker. Echt wel. -Nou, het ruikt hier echt lekker.

Maar als ik nou hier gegeten heb en ik loop straks buiten…

…en ja, mijn vader heeft een specialiteit gemaakt, dan schuif ik daar ook aan.

Dan eet ik ook 'n klein beetje mee voor de gezelligheid.

[melancholische muziek] -[zacht gepraat]

[vrouw praat Romani]

[Bob] Hoe vind je het als Paulus een paar dagen weg is voor zijn werk?

Op de ene kant vind ik het mooi, maar aan de andere kant wil ik het liever niet.

Hij hoeft niet altijd bij mij te zijn, dat niet…

…ik bedoel, in deze wereld moet je een beetje bang hebben.

Er zijn te veel dingen wat er allemaal gebeurt.

Dan zeggen ze soms: 'Had ik nooit gedacht dat die jongen dat doet.'

Of: 'Die dochter, dat die meid dat doet.'

Maar het gebeurt wel. Dat hoor je toch veel van andere mensen.

[Bob] Maar je bent er niet altijd bij natuurlijk.

Dat bedoel ik.

Maar ja, ik leg hem toch altijd, ook mijn andere kinderen… Ik…

Eén woord heb ik: Ik leg alles in Gods handen.

Dan weet ik wel zeker dat het goed uitkomt. Daar ben ik zeker van.

Dat is ook wat, hè.

[melancholische muziek] -[vrouw zingt mee]

[geklap, gejoel] -[muziek wordt upbeat]

[zang wordt hervat] -[muziek wordt melancholisch]

[man praat Duits]

[muziek stopt]

Zo, jongens. Daar gaan we weer.

Daar gaat ie weer.

[vrolijke muziek]

Meestal als wij gaan repeteren in de club, dan zitten hun er ook bij…

…en dan automatisch repeteren hun ook dan natuurlijk, weet je wel.

En zo, ja, zo gaat dat van vader op zoon. Dat gaat automatisch.

[vrolijke muziek]

Je ziet dan: O, dat is leuk. Een optreden, groot optreden.

En je verdient wat en je staat in de belangstelling.

Als je klein bent, denk je: dat wil ik ook.

Nou, zodoende ga je een band oprichten.

Die pakt een bas, die pakt een viool en die een gitaar…

…en zo ontstaat er wat dan.

Dit is mijn drumstel, dit is mijn gitaar.

[gekletter]

Dit zijn mijn twee mondharmonica's

En…

…deze.

[speelt losse noten]

[tokkelt zacht]

[Bob] En wanneer ga je spelen voor mensen, weet je dat al?

Ja, dan ben ik groot.

Hoe oud moet je dan zijn? -Tien.

En dan ga je voor mensen spelen? -Ja.

En heb je ook vriendjes waar je samen mee kan spelen?

Nee.

Doe je het helemaal alleen dan? -Ja. Met mijn vader.

[Bob] Stille hoop dat ie straks hetzelfde gaat doen als jij?

Ja, toch wel.

Waarom?

Ja, laat ik het toch…

Misschien dadelijk over 20 jaar zijn wij misschien wel gestopt.

En dan gaan we met onze zoons mee. Dat blijft dan toch altijd doorgaan.

Hebben we toch een mooie alibi voor de vrouw. 'Ja, ik moet met mijn zoon mee.'

[Bob] Heb je 't gevoel dat jonge mensen ook nog steeds enthousiast zijn…

…over de traditionele zigeunermuziek?

Ja…

Weinig, heel weinig.

Het is… Er zijn er zelfs… Ik zou zeggen maar een enkeling…

…die er echt interesse in heeft.

Dat maakt me eigenlijk een beetje bang. Ik vind het een beetje triest.

Maar ik vergelijk het altijd zo: het verdwijnen van de muziek…

…is net als 'n stuk van je taal verdwijnt.

[praat Duits]

Hallo. -[gedempte pianomuziek]

[zacht gepraat]

[melancholische pianomuziek]

[muziek gaat door] -[zacht gepraat]

[Roger] Mijn schoonvader heeft ooit voor 40 jaar een stukje gegrond gekocht hier…

…voor een habbekratsje.

Hij heeft dat allemaal zelf opgebouwd.

[Bob] Hoe zag jouw jeugd eruit?

[Roger] Nou, ik ben eigenlijk vrij burgerlijk opgegroeid.

Mijn moeder is een Sinti, mijn vader is gewoon een Zwitserse burgerman.

Dus ik ben ook gewoon op school geweest…

…en ik heb zelfs tot mijn 12e jaar niet eens geweten…

…dat mijn moeder van Sinti-afstamming is.

Omdat daar gewoon niet over gepraat werd.

Maar dat heeft weer met iets anders te maken.

In Zwitserland was tot in 1979… -[zacht gepraat]

…werden de kinderen gewoon…

…meteen na de geboorte werden ze afgenomen door de overheid…

…en werden ergens in een boerengezin geplaatst…

…of in een klooster of ergens in een tehuis.

Ze wilden namelijk op die manier bereiken…

…dat de kinderen hun afstamming niet meer weten.

Dus dat is een… een soort ook…

…uitroeien van het volk, hè, op lange termijn.

[Bob] Onvoorstelbaar. Tot 1979? -Tot 1979.

Daar zijn onge… ongelooflijke rampen zijn daar gebeurd, hè.

Die ouders, die gingen jarenlang hun kinderen zoeken.

[gepraat, gelach]

Ik werd op school altijd als 'vieze zigeuner' uitgescholden.

En ik heb me daar geweldig over geërgerd. -[gerommel]

En toen, ja, op een gegeven moment, ik was geloof ik een jaar of 12 of zo.

Kwam ik dus huilend naar huis en ik zeg:

'Waarom schelden die kinderen mij altijd voor 'vieze zigeuner' uit?

Wat moet dat?' -[kind praat]

Nou, en toen kreeg ik pas de eerste keer te horen…

…dat mijn moeder eigenlijk van Sinti-afstamming is.

Ja, toen heb ik eerst wel jarenlang een geweldig identiteitsprobleem gehad.

Zoiets van: Wat ben ik nou eigenlijk? Ben ik een Zwitser, ben ik een Sinto? Wat?

Dus daar ben ik eerst wel jarenlang naar op zoek gegaan.

Maar ik heb natuurlijk vanbinnen altijd gevoeld dat er iets niet klopt, hè.

[Duitse melancholische muziek speelt]

[melancholische muziek]

Als je die andere ziet, die KLM, ziet er toch wel beter uit.

[man] We hebben gister ook gespeeld. Waren we om 01.00 uur thuis.

En 05.30 uur opgestaan, dus maar vier uurtjes geslapen. Nog geeneens.

Dus dat worden weer lange dagen.

Mijn vrouw wil weleens mee, maar dan zeg ik:

'Wacht maar als we keertje in Portugal spelen of in Spanje of Italië.'

Tsjechië vind ik toch weer niet echt… Zij ziet dat heel anders weer voor haar.

Zij ziet dan weer palmbomen en zwembad, weet je wel.

Ja, dat is natuurlijk hier niet…

…en bij dit soort optredens laten we gewoon de vrouwen thuis.

[romantische muziek]

Ik heb wel meegemaakt op mijn 11e, 12e jaar of nog wat ouder eigenlijk…

…dat we echt reisden langs de weg van plekkie naar plekkie.

En nu is het toch een beetje anders. Nu zijn we meer op campings.

En ik heb ook vaak meegemaakt of wij allemaal eigenlijk…

…dat we weleens met 20, 30 caravans rondreisden.

En dan was je toch bekend in de gemeente en bij de politie…

…en dan mocht je toch overal 'n week blijven staan.

En op sommige plekken was zelfs water en stroom en dat was dan wel bijzonder…

…maar het was echt die gezelligheid ook. Verschillende gezinnen…

…met al hun kinderen en sommige met kleinkinderen.

Met de hele ploeg bij mekaar en ja, dat is helaas niet meer.

Of je wil of niet, je moet met de tijd mee.

Om even naar Tsjechië te gaan met de caravan, ja…

…dan moeten we… een dag of twee, drie geleden hadden we al weg moeten gaan.

Hoeveel… Hoeveel kruizen wij in één vlucht maken met z'n allen…

…dat is ontelbaar, denk ik.

En toch weer altijd weer terug. Toch weer altijd terug erin.

[melancholische muziek]

[zacht gepraat]

New York, daar moesten we optreden. Zijn we maanden mee bezig geweest.

Met financieel en alles erop en eraan.

Toen zijn we daar uitgekomen en we moesten daar zeven optredens doen…

…in New York in de Charlie Parker club in Birdland.

En… onze fout ook, hè. Wij hebben gewacht op de laatste dag…

…op de laatste uren.

Hebben we besloten… [hoest] …om niet meer te gaan.

Toen zeiden we: 'Jongens, tien, elf uur vliegen, dat wordt te gek'

Twaalf dagen van huis af en we hebben eigenlijk besloten niet meer te gaan.'

De organisatie boos. Naar ons gebeld waar we bleven. Nou.

Dus wij: 'Gaat niet door. Ja, we durven niet meer om eerlijk te zijn.'

[melancholische muziek]

[zacht gepraat]

[zacht gelach]

[man] Beetje aan de calorieën denken, hè.

Je denkt ook niet aan de calorieën, hè? -Denkt hij nooit aan.

Vandaag niet. -En morgen ook niet.

Morgen ook niet. -Maandag weer.

[man] Dat heeft wel gesmaakt, hè, die schnitzels.

[man 2] Ja, super. Klein beetje weinig vond ik het. [lacht]

Wij zijn thuis op zigeunerfestivals, maar ook natuurlijk op de jazzfestivals.

Door onze jazzmuziek. Ik speelde vanaf klein af, speelde ik al mee.

En… Met mijn 7e, 8e jaar begon mijn interesse ook te gaan…

…in traditionele zigeunermuziek.

Ik vond Roemeens hartstikke mooi. Eigenlijk toch al omdat het…

…toch uptempo muziek is. -[man praat door speaker]

En… En toen ik 10, 11 jaar was, begon ik ernaar te luisteren…

…uit Duitsland een hele grote violist, Titi Winterstein en…

…toen begon mijn interesse te gaan naar de jazz.

[swingende jazzmuziek]

[muziek gaat door]

[melancholische muziek]

[Roger] Wij herkennen elkaar altijd. Als we ergens op een markt zijn of zo…

…daar lopen dan miljoenen buitenlanders rond die ook donker zijn…

…maar het is ook op een of andere manier van de manier van lopen…

…wij kunnen meteen eraan zien welke van de Sinti of de Roma is.

Dat kan je meteen…

Heel gek is dat. Ik denk dat het is gewoon de manier van lopen en zo.

[Bob] Maar hoe loop jij dan anders dan ik?

Ja, dat is gewoon, omdat je…[lacht] Omdat je altijd met politie te doen had…

…en met lui die je achtervolgen of zo…

…ben je altijd een beetje zo dit aan het doen.

Je bent… Je neemt de hele omgeving steeds hou je in de gaten en zo.

En ik denk dat… -[fietsbel rinkelt]

Dat het dat gewoon is, hè.

Een andere manier van lopen. Altijd zo'n beetje dat.

[melancholische muziek wordt hervat]

[man praat Duits] Mijn taal heeft geen woord voor vrijheid.

Dat hadden we simpelweg niet, omdat we altijd vrij waren.

We wisten niet beter en het punt is…

…als je een woord voor vrijheid hebt, heb je ook een woord voor onvrijheid.

Je hebt een beeld van wat vrijheid betekent.

Maar de oorspronkelijke Sinti hadden geen woord voor vrijheid…

…omdat ze niet vrij waren. Ze hoefden er niet over na te denken.

[melancholische muziek wordt hervat] -[vrouw zingt]

[man praat door] De Sinti-taal heeft geen woorden voor de toekomst of het verleden.

Het heeft alleen het woord 'tysa,' wat 'gisteren' en 'morgen' betekent.

Maar er is geen woord voor het verleden of de toekomst, toch?

[Roger praat Duits] Een Sinto houdt zich niet bezig met de toekomst…

…alleen met het heden.

Maar het is een goed leven.

Het maakt je bewust van wie je echt bent.

De taal helpt me daar ook bij en de muziek natuurlijk.

[muziek, zang wordt hervat]

[muziek stopt] -[geklap]

[gepraat in het Duits]

[mannen praten]

[Paulus] Het Rosenberg Trio. Het is toch een eer dat ik met die jongens mag spelen.

En ja, ik vind het hartstikke leuk natuurlijk.

Ja, en een beetje zenuwachtig ben ik wel, hoor.

Ja, als ik nou alleen met mijn orkest moet spelen daar, dat gaat wel.

Maar we moeten met zoveel man.

We zitten nou met tien of negen gitaristen daar.

Ja, dan moet je toch een beetje alles in de gaten houden, snap je?

Maar dat loopt wel los natuurlijk.

[zacht gepraat]

Ja, jongen, zie je wel, hè. Dat is materiaal, hè.

Ja.

Ja, jongen, dat is materiaal. Dat zie je zo wel, hè.

Nou, als er iets iets, bellen, meid, hè. Dat weet je wel, hè. Kijk. Nou.

[Martin kucht] -[Paulus roept] Noah.

Noah.

Noah.

[fietsbel rinkelt] -[ademt uit]

Alles goed, jongen? -[automotor loopt]

[Bob] Wat maakt de muziek van Django Reinhardt zo bijzonder?

[Paulus] Django, zo moet je dat zien, Django is een satelliet.

En wij zijn de schotels die hem ontvangen natuurlijk, snap je?

Hij heeft echt de Hot Club de France uitgevonden. De zigeunerjazz.

En nogmaals, hij was de satelliet gewoon…

…en wij zijn de schoteltjes die hem ontvangen natuurlijk.

En je hebt er af en toe schoteltjes bij die hem niet zo goed ontvangen, snap je?

Ja, die heb je erbij en je hebt af en toe ook schotels…

…die ze helemaal goed vangen, snap je?

De signalen, Martin, snap je? Ik weet niet hoe ik het anders moet uitleggen.

[Martin] Je hebt mensen, die vangen het op en kunnen het…

Juist. -…en binnen een uur kunnen ze alles.

Juist, en je hebt er mensen bij, die hebben voor een liedje…

Een week nodig. -…misschien een week nodig.

En sommigen vangen die signalen op en hebben het binnen een halfuurtje.

Kijk. En de kleedkamer is oké.

[praten Duits] -[zachte muziek]

Ik ga kijken waar we de auto zetten.

[man] En jullie gaan nou een beetje fantaseren?

Ja, jongen. -[man grinnikt]

Dag, Martin.

Jongen, wat zie je er puik uit, jongen. -Ja, ja.

[losse instrumentale tonen] -[gepraat]

[gefluit] -[vrolijke muziek]

[geneurie]

[melancholische muziek]

[speaker metro galmt]

[omroepster praat Tsjechisch]

[man Wij moeten ons altijd bewijzen en doen het nooit niet goed.

Als ze de naam 'zigeuner' horen, is altijd negatief, in hun hoofd dan.

Dan telt maar één ding, dat is muziek maken en dat is dan wel weer goed.

En dan die zigeuners zelf is in mensen eigenlijk, ja…

…slecht of dat deugt niet. -[muziek gaat door]

[speelt romantische muziek]

[romantische vioolsolo]

[vrolijk samenspel]

Ja, 14 bandjes en 14 eetbonnen. -[Paulus praat]

Daar moet je het mee doen, hoor, want er zijn 14 opgegeven.

[man] We hebben nog familie die komen. -Ja, dan hebben ze pech.

[vrolijke muziek]

[lage tonen]

[vrolijke muziek]

Bam, bam, bam, bam.

[vrolijke muziek gaat door]

[muziek stopt] -[lage tonen]

[gepraat]

[muziek gaat door]

[muziek stopt] -[man] Eén, twee, drie vier.

[vrolijke muziek]

[Paulus mompelt]

[gepraat]

Joseph, Joseph. En dan?

[man praat onverstaanbaar]

[Bob] Hoe bepaal je nu de volgorde van vanavond?

Ja, als we in het theater spelen, dan hebben we deze lijst hier…

…maar ja, dat is nou niet echt geschikt ervoor in een jazzclub.

Dan spelen we ook weer afwisselingen met trio en dan weer met z'n vijven.

Maar hier blijven we met z'n allen zitten, dus dan moet ik die nummers aanpassen.

Ja, meestal hoe je te werk gaat, is even rustig beginnen, snel, dan rustig…

…en weer een snel nummer. Dan zou je weer een snel nummer kunnen doen…

…want als je toevallig vijf snelle nummers achter elkaar hebt, dan…

…lopen de mensen er gillend uit. -[gelach]

Dat kan ik je wel vertellen.

[schaterlachen]

Ja, zo gaat dat, een setblaadje maken. Wel altijd serieus altijd zo.

[man hoest van het lachen]

En meestal, we hebben anderhalf uur, dan staan er vier nummers op.

En af en toe doe ik dan zo, net als nou, denk ik. [grinnikt]

Een kruisje erdoorheen. -[gelach]

En dan zien we het wel wat we spelen. Dat doen we ook heel vaak, hoor.

[man praat Engels in microfoon] Welkom bij de 4e nacht van de 30e editie…

…van het Prague International Jazz Festival.

We hebben twee bands vanavond.

De eerste komt uit Nederland…

…en is een erg speciale zigeunerband…

…die zichzelf toewijdt aan het erfgoed van Hot Club de France…

…een band die eind jaren 30 werd opgericht in Parijs…

…en werd geleid door een beroemde zigeunergitaarspeler uit België…

…Django Reinhardt. Hier is Basily. -[applaus]

[muziek begint rustig]

[muziek wordt uptempo]

[muziek stopt]

[vrouw begint met zingen]

[vrouwen zingen mee] -[muziek wordt hervat]

[zang, muziek versnelt]

[muziek, zang stopt] -[gepraat]

[man geeft zanginstructies]

[zang, muziek wordt hervat]

[gepraat]

[oefenen met zingen]

[zang, muziek wordt hervat]

[gepraat]

[gefluit]

[muziek, zang wordt hervat]

[gerepeteer]

[zang, muziek gaat door] -[geklap]

[zang, muziek stopt]

[kwetterende vogels]

[klokkengelui]

[Roger] Ja, hier is mijn schoonvader.

Nu is hij ziek. Hij heeft twee keer een hersenbloeding gehad.

Eigenlijk zou hij opgenomen moeten worden in het ziekenhuis…

…maar ja, het probleem is altijd, als je zo'n man in het ziekenhuis zou brengen…

…dan vrees ik, dan is het binnen nu en een paar weken is het afgelopen.

Kijk, bij ons heerst er sowieso een angst voor doktoren en voor…

…voor… voor ziekenhuizen. Die worden daar zo bang van dat…

…dat ze misschien nog weleens aan een hartinfarct zou kunnen overlijden.

Nee, maar het is gewoon… Zo'n oude man…

…als die zijn omgeving, zijn vertrouwde omgeving hier niet meer heeft…

…dan is dat net als een kaars die langzaam uitgaat.

Het is een enorme opgave en als ik het dan zie, vooral hier nou…

…kijk, die man is in feite terug verzet nu in zijn jeugd, in zijn kindertijd…

…en je moet hem ook bijna behandelen als een klein kind.

Bij ons, dat is ook zo'n traditie waar ik eigenlijk heel trots op ben.

Bij ons worden de ouderen niet gewoon afgeschoven…

…in een bejaardentehuis of in een verpleegkliniek of zo.

Die worden dus tot het bittere einde thuis verzorgd.

Dat is ook iets waar ik heel trots op ben.

[melancholische gitaarmuziek] -[vrouw zingt]

[vrouw praat Duits] 'De zomer komt niet meer terug.

Vroeger hadden we woonwagens en paarden en gingen we graag op reis.

Nu wonen we in huizen. De winters zijn te lang.

We hebben caravans in plaats van paarden en we reizen niet meer.

Maar de zomer zal terugkomen…

…en we zullen weer een paard en een woonwagen kopen…

…en weer op reis gaan.'

Dat is wat het betekent. Dat heeft mijn vader geschreven.

Het is al erg oud. En…

…we zongen het als kinderen.

[Bob praat Duits] Veel drama. -Veel drama. Veel verhalen.

We reizen niet meer, dus voor mij is het een reis…

…door de muziek die blijft, waardoor ik reizen kan.

Een reis door de muziek. Wat je van je vader hebt geleerd.

Een erg muzikale familie. Van je ooms.

Je bent geboren en opgegroeid met muziek.

[melancholische muziek] -[zingt Duits]

[kind zingt zacht mee]

[upbeat muziek]

[applaus, gejuich]

[muziek stopt] -[applaus, gejuich]

[man praat Engels] Ik heb één boodschap: Na het concert hebben we natuurlijk cd's.

In de cd-winkel daar.

[gepraat] -[zachte muziek]

[melancholische muziek]

[gelach]

[vrouw zingt mee]

[vrouw praat Duits] Alles wat je doormaakt…

…en meemaakt als mens…

…kan in een lied worden gestopt, wat vaak beter is dan erover praten.

Mensen praten te veel.

En als je een liefdeslied voor iemand speelt…

…raakt je dat nog meer in je hart dan wanneer je het zegt.

Je komt dichter bij het gevoel.

[melancholische muziek en zang]

[Roger] Hij heeft er zelf ook plezier aan en leeft voor een moment helemaal op.

Hij is altijd artiest geweest. Hij heeft altijd stepdans gedaan, gezongen.

Ja, dat was altijd zijn leven.

Als ie dan zo'n moment even meemaakt, dan leeft ie eventjes weer op zo.

[geneurie]

Hij komt oorspronkelijk uit Polen. Hij is in Polen geboren.

Hij praat ook bijna enkel maar nog Pools.

Dat kan ie dan wel nog. Dat herinnert hij zich blijkbaar.

En oude liedjes kan ie ook nog, die herinnert ie zich ook nog soms.

[rustige muziek] -[zingen samen]

[vader zingt alleen door]

[zang stopt] -[muziek loopt af]

[Roger neuriet en speelt verder]

[muziek wordt intenser] -[vrouw zingt zacht mee]

[vader praat] -[muziek stopt]

[praten Pools]

[vrolijke muziek]

[gefluit]

[muziek stopt] -[applaus, gejuich]

[gefluit]

[zacht gepraat]

[rumoer] -[muziek]

[vrolijke muziek]

[Roger] Ja, het is altijd zo, tot 's middags blijft het droog…

…en meestal na de middag begint het, hè. -[regen plenst]

Ja, ik had het eigenlijk buiten gepland, hè.

Daar het podium, daar het eten, daar de tafel.

Maar het is binnen ook leuk. Gezellig. -[vrouw zingt binnen]

Of niet dan? -De mensen moeten het feest maken.

[vrolijke muziek] -[vrouw zingt]

[Roger] Ik vier anders nooit mijn verjaardag.

Echt waar, ik heb vroeger zelfs mijn eigen verjaardag vergeten.

Ik geef er eigenlijk ook niet veel om, maar nu word ik 50 en iedereen zei:

'Je moet wat doen. Je komt er niet onderuit. Je moet wat doen.'

Nou, dan dacht ik: 'Ja, goed, als ik dan toch iets moet organiseren…

…dan neem ik ook meteen het feit dat ik 35 jaar beroepsmusicus ben.'

Nou, dan kwam ik op het idee. Ik zou eigenlijk iedere muzikant…

…met wie ik in de laatste 35 jaar ooit eens heb…

…op de een of andere manier heb samengewerkt, om die uit te nodigen.

Met de bedoeling dat iedereen een bijdrage brengt…

…in vorm van een klein concertje van een kwartier of een halfuur of zo.

[vrolijke muziek]

[Roger] Als ik dat zo zie, heb ik toch wel het een en ander bereikt.

Vroeger als beginnende muzikant heeft iedereen de droom…

…om eens een keer groot uit te komen, een grote ster te worden.

Maar goed, dat heeft zich dan na een paar jaar gelegd…

…en ik ben blij dat ik mijn brood er mee kan verdienen.

[vrolijke muziek gaat door]

[Roger] Natuurlijk heb ik af en toe ook kansen gemist, ja.

Ik heb een aanbieding gehad om ooit eens een keer een langspeelplaat te maken.

Toen ze me dan het contract voorlegden…

…wilden ze wel allemaal de rechten van mijn liedjes voor zichzelf.

En ze hebben zich ook voorbehouden om de nummers zo te arrangeren…

…dat ze verkoopbaar zijn, volgens hun dan.

En ik heb gezegd: 'Nee, doe ik niet.

De nummers komen zo erop hoe ik wil en niet anders.' Nou, ging het niet door.

Dat was zeker een gemiste kans.

[vrolijke muziek gaat door]

[gejoel]

[muziek stopt]

[romantische muziek] -[regen plenst]

[man] Als ik zo naar de toekomst kijk, zeg maar…

Als wij zeg maar bij wijze van spreken over 10, 15 jaar in een huis wonen…

…en dan mijn kleinkinderen zeggen op school:

'Ja, mijn opa heeft ook altijd in een wagen gewoond.'

En die kinderen weer, die hebben nog nooit een wagen gezien…

…die moeten het op een fotootje zien en zo gaat het allemaal verloren, denk ik.

Daarvoor moeten wij dat ook proberen…

…de kampen ook en de woonwagenbewoners en de zigeuners…

…om dat allemaal echt intact te houden hoe wij leven.

Hoe we geleefd hebben en altijd zo voort blijven bestaan.

Cultuur gaat weg, families worden uit elkaar gedreven.

Je bent niet meer samen meer. Iedereen woont in een huis.

Je komt elkaar één keer in de maand opzoeken.

Terwijl we elkaar nou dag en nacht zien, weet je wel.

Dat is in één keer een heel ander leven.

[Bob] Ja, je zou kunnen zeggen: Dat is de moderne tijd.

Ja, dat is voor ons te modern.

Wij leven liever een beetje ouderwets zo.

[man praat Engels in microfoon] We kennen een echt zigeunernummer.

Weet je, wij zijn allemaal zigeuners.

En in de zigeunermuziek heb je jazz, Spaans, muziek van Hongarije…

…en van hier, uit dit land.

Van Holland… Nee, in Holland heb je geen zigeunernummers.

[publiek lacht] -Nee.

[upbeat muziek]

[man praat Engels] Dank je, dank je. -[applaus]

Tot de volgende keer. Heel erg bedankt. -[gefluit]

Bedankt, Praag.

Mooi land, mooie stad. -[gejuich, applaus]

Bedankt. -[gejuich, applaus]