Would you like to inspect the original subtitles? These are the user uploaded subtitles that are being translated:
1
00:00:03,680 --> 00:00:06,923
Dinosauriërs, de meest verfijnde,
best gebouwde...
2
00:00:07,040 --> 00:00:13,241
en aangepaste overlevingsmachines
die de natuur ooit heeft geschapen.
3
00:00:13,320 --> 00:00:15,527
Ze waren heel succesvol.
4
00:00:15,600 --> 00:00:21,130
Tijdens 165 miljoen jaar evolutie
kregen deze reuzen wapens...
5
00:00:21,240 --> 00:00:26,007
verdedigingsmechanismen en zintuigen
die alles overtreffen.
6
00:00:26,080 --> 00:00:31,564
Dankzij moderne technologie kunnen
we in de dinosauriërs kijken...
7
00:00:31,640 --> 00:00:36,487
en laten zien hoe ze sterker,
slimmer en gevaarlijker werden.
8
00:00:36,560 --> 00:00:41,771
De vraag is hoe ze zo lang
zo succesvol konden zijn.
9
00:00:55,720 --> 00:00:59,486
Dinosauriërs
zijn de ultieme dieren.
10
00:01:01,000 --> 00:01:05,210
Ze overleefden het 165 miljoen jaar.
11
00:01:06,320 --> 00:01:13,090
De sleutel was een goed ontworpen
lichaam, zowel binnen als buiten.
12
00:01:15,760 --> 00:01:19,287
Hun lichaamsbouw kwam neer
op één ding:
13
00:01:19,360 --> 00:01:24,400
Aanpassingsvermogen, het resultaat
van natuurlijke en seksuele selectie.
14
00:01:26,480 --> 00:01:31,486
Gedurende tien miljoen generaties
bleven ze zich verbeteren.
15
00:01:33,960 --> 00:01:38,170
De ene dinosauriër werd
nog beter dan de andere.
16
00:01:38,240 --> 00:01:44,361
Door natuurlijke selectie sterven
dieren uit die niet slim genoeg zijn.
17
00:01:47,800 --> 00:01:52,681
Sommige soorten bloeien op
en andere sterven uit.
18
00:01:53,520 --> 00:02:00,608
Bij dieren met zulke wapens wordt
de strijd om te overleven dodelijk.
19
00:02:03,040 --> 00:02:07,125
Het is het einde van de lente
in het Krijt.
20
00:02:12,160 --> 00:02:15,209
De jeugd is een belangrijke
periode.
21
00:02:17,000 --> 00:02:21,130
De dinosauriërs bereiden zich voor
op de paringstijd.
22
00:02:21,200 --> 00:02:24,761
Sommigen zullen slagen,
anderen zullen mislukken.
23
00:02:26,360 --> 00:02:29,921
Je kunt de allerbeste jager zijn...
24
00:02:30,000 --> 00:02:35,882
maar als je geen partner vindt met
goede genen, ben je 'n mislukkeling.
25
00:02:37,200 --> 00:02:41,603
Een mislukkeling wiens genen
voorgoed zullen verdwijnen.
26
00:02:41,680 --> 00:02:46,322
Paren is belangrijk en er staan
grote belangen op het spel.
27
00:02:46,400 --> 00:02:51,167
Een mannetje kijkt naar een vrouwtje
en het vrouwtje kijkt naar hem.
28
00:02:51,240 --> 00:02:55,131
Wat ze doen, zonder er
bewust mee bezig te zijn...
29
00:02:55,200 --> 00:02:59,888
is inschatten hoe de genen zijn
van de ander. Heb je goede genen?
30
00:02:59,960 --> 00:03:05,364
Krijgen wij gezonde, sterke jongen
als onze genen zich vermengen?
31
00:03:12,600 --> 00:03:17,288
Er zijn volop tekenen dat de
mannetjes geslachtsrijp worden.
32
00:03:17,360 --> 00:03:23,003
De kam van de Parasaurolophus
is volledig ontwikkeld.
33
00:03:23,080 --> 00:03:29,008
De hoorns van de Triceratops
veranderen in dodelijke wapens.
34
00:03:32,560 --> 00:03:37,487
En de Tyrannosaurus rex
heeft z'n territorium afgebakend.
35
00:03:41,080 --> 00:03:46,371
De mannetjes willen bewijzen dat
ze uit het juiste hout zijn gesneden.
36
00:03:46,440 --> 00:03:52,527
De vrouwtjes kiezen zorgvuldig
de sterkste of slimste mannetjes uit.
37
00:03:54,480 --> 00:04:00,362
En bij de voortplanting is er
nog iets van belang: De timing.
38
00:04:01,640 --> 00:04:04,849
Dieren die eieren leggen,
doen dat in de lente of zomer.
39
00:04:04,920 --> 00:04:08,925
Dan kunnen ze de eieren uitbroeden
tijdens de warme periode.
40
00:04:09,000 --> 00:04:13,801
Dan is het klimaat het meest
geschikt jongen te krijgen.
41
00:04:19,160 --> 00:04:24,200
Dinosauriërs stemden hun paartijd
af op de seizoenen.
42
00:04:24,280 --> 00:04:29,286
In de weken voor de paartijd treden
er hormonale veranderingen op.
43
00:04:29,360 --> 00:04:34,400
Die worden bijvoorbeeld in gang gezet
door het lengen van de dagen.
44
00:04:34,480 --> 00:04:38,849
De winter trekt zich terug
en de dagen worden langer.
45
00:04:38,920 --> 00:04:42,845
Sensoren in de ogen reageren
op veranderingen in het licht...
46
00:04:42,960 --> 00:04:45,884
en sturen deze informatie
naar de hersenen.
47
00:04:47,760 --> 00:04:52,891
Hier scheidt de hypofyse
het hormoon gonadotropine af.
48
00:04:52,960 --> 00:04:57,648
Daardoor komen er eieren vrij
of wordt er sperma aangemaakt.
49
00:04:59,640 --> 00:05:04,123
De hormonen leiden ook tot
grote veranderingen in het gedrag.
50
00:05:04,200 --> 00:05:08,250
Die zijn heel verschillend
bij mannetjes en vrouwtjes.
51
00:05:09,560 --> 00:05:13,167
Vrouwtjes gaan inslaan
voor de voortplanting.
52
00:05:13,240 --> 00:05:19,122
De mannetjes zullen proberen
hun concurrenten te verslaan.
53
00:05:25,960 --> 00:05:30,648
Ze zijn alerter en meer gericht
op visuele prikkels.
54
00:05:30,720 --> 00:05:34,691
Ze zijn agressiever
en vechten meer.
55
00:05:34,760 --> 00:05:40,688
Er ontstaat een hele reeks
complex sociaal gedrag.
56
00:05:40,760 --> 00:05:43,570
Het zou leuk zijn om dat te zien.
57
00:05:46,560 --> 00:05:48,801
De hormonen gieren
door hun aderen.
58
00:05:48,920 --> 00:05:52,766
Hun geavanceerde wapens
worden nog dodelijker.
59
00:05:54,920 --> 00:05:57,002
Tussen hun 15e en 18e
levensjaar...
60
00:05:57,120 --> 00:06:02,251
neemt de sterfte onder de T. rex toe
met een factor vijf.
61
00:06:02,320 --> 00:06:07,565
Op deze leeftijd dagen de jonge
mannetjes oudere dieren uit.
62
00:06:09,000 --> 00:06:15,531
De strijd begint om een vrouwtje,
maar het kan snel dodelijk worden.
63
00:06:15,600 --> 00:06:20,731
Er is een drempel. Het mannetje
moet een beproeving doorstaan...
64
00:06:20,800 --> 00:06:25,647
om het voorrecht van paren
en voortplanten te verdienen.
65
00:06:29,920 --> 00:06:37,042
Er wordt gevochten over territorium
en om vrouwtjes te imponeren.
66
00:06:38,480 --> 00:06:44,203
Tijdens deze conflicten moet naar
voren komen wie de beste genen heeft.
67
00:06:44,320 --> 00:06:48,962
De dood van de tegenstander
is gelukkig meestal niet het streven.
68
00:06:50,920 --> 00:06:54,686
Het gaat uiteindelijk
om het overdragen van je genen.
69
00:06:54,760 --> 00:07:00,961
In de evolutie zien we meestal
gedrag tussen soortgenoten...
70
00:07:01,040 --> 00:07:03,122
dat niet per se dodelijk is.
71
00:07:03,240 --> 00:07:10,169
Het is duidelijk dat de overwinnaar
beter is dan z'n tegenstander.
72
00:07:10,280 --> 00:07:13,568
Hij is gezonder of krachtiger.
73
00:07:13,640 --> 00:07:19,044
Dat wijst op een beter lichaam,
een gezonder lichaam.
74
00:07:19,320 --> 00:07:24,486
De zes ton zware Triceratops
zijn de straatvechters uit het Krijt.
75
00:07:27,000 --> 00:07:31,847
Dit is de krachtigste planteneter
die ooit heeft bestaan.
76
00:07:31,920 --> 00:07:36,767
Hij werd tijdens z'n ontwikkeling
harder, sterker en gemener.
77
00:07:36,840 --> 00:07:40,890
En dat zijn nou net de kenmerken
waar vrouwtjes op vallen.
78
00:07:42,040 --> 00:07:46,489
De kraag van de Triceratops
vormt een verdedigingsschild.
79
00:07:47,440 --> 00:07:50,489
Een sterke kraag
is een teken van kracht.
80
00:07:50,600 --> 00:07:54,446
Maar misschien laat hij
nog iets anders zien.
81
00:07:54,560 --> 00:07:58,121
De kraag ontwikkelde
zich ter verdediging...
82
00:07:58,240 --> 00:08:01,847
of misschien als specifiek kenmerk
voor die soort.
83
00:08:03,400 --> 00:08:10,090
Maar ze konden hem prima gebruiken
om een partner aan te trekken.
84
00:08:15,760 --> 00:08:20,926
Was de kraag van de Triceratops
een teken van mannelijkheid?
85
00:08:22,880 --> 00:08:26,646
Eén aanwijzing is het feit
dat hij van kleur verandert.
86
00:08:26,720 --> 00:08:32,489
Het bot van het schild is bezaaid
met slagaderen en aderen.
87
00:08:32,560 --> 00:08:37,202
Als het dier gestrest of opgewonden
is, komen er hormonen vrij.
88
00:08:37,280 --> 00:08:42,810
De aderen zetten uit en bloed stroomt
naar de kraag die rood wordt.
89
00:08:45,080 --> 00:08:50,291
Het is een geritualiseerd drama
met maar één doel:
90
00:08:50,360 --> 00:08:56,766
Ze moeten laten zien dat ze de
grootste en wellicht de slimste zijn.
91
00:08:56,840 --> 00:09:03,041
Ze hebben het recht op voortplanting
verdiend door zich waardig te tonen.
92
00:09:03,120 --> 00:09:08,684
Dit betekent ook dat je invloed hebt
op de toekomst van je soort.
93
00:09:08,760 --> 00:09:13,209
De choreografie van die dans
loopt door hun hele leven.
94
00:09:13,280 --> 00:09:18,241
Hun hoorns grepen in elkaar
en ze begonnen te duwen.
95
00:09:18,320 --> 00:09:23,565
Als de stieren elkaar ontmoeten
kan er een lange strijd ontstaan.
96
00:09:23,640 --> 00:09:30,330
Niet alleen gesnuif en dergelijke,
maar stoten en tegenstoten.
97
00:09:31,160 --> 00:09:35,802
Het is zoiets als armpjesdrukken
met hoorns.
98
00:09:35,880 --> 00:09:38,087
Ze bezaten hoorns van 1,2 meter...
99
00:09:38,200 --> 00:09:41,886
zes ton aan spieren
en een keiharde kraag van bot.
100
00:09:42,000 --> 00:09:45,766
De paringsstrijd was een riskante
onderneming.
101
00:09:46,720 --> 00:09:51,089
De voortplanting is ook hard werk
voor de vrouwtjes.
102
00:09:51,200 --> 00:09:53,931
Het is een kwestie van leven en dood.
103
00:09:54,040 --> 00:09:57,283
Als ze mislukken komen de jongen
terecht in een harde wereld.
104
00:09:57,400 --> 00:10:01,724
Een wereld waarin ze
geen schijn van kans hebben.
105
00:10:06,000 --> 00:10:12,963
Dinosauriërs ontwikkelden zich tot
de meest geavanceerde dieren ooit.
106
00:10:13,040 --> 00:10:19,047
Een Sauroposeidon kan wel 18 meter
boven de grond uittorenen.
107
00:10:26,440 --> 00:10:31,002
De Quetzalcoatlus is een vliegend
reptiel ter grootte van een giraf.
108
00:10:31,080 --> 00:10:36,484
De Tyrannosaurus rex is het
krachtigste roofdier aller tijden.
109
00:10:38,640 --> 00:10:45,489
Dit is het gevolg van evolutie,
aanpassingen van vele generaties.
110
00:10:45,560 --> 00:10:50,566
Maar de evolutie is meedogenloos,
vooral voor mannetjes.
111
00:10:50,640 --> 00:10:57,330
De zwakkeren blijven achter door
natuurlijke en seksuele selectie.
112
00:10:57,400 --> 00:11:00,324
De meeste mannetjes
planten zich niet voort.
113
00:11:00,400 --> 00:11:07,568
Slechts een klein deel van
de mannetjes geeft z'n genen door.
114
00:11:08,680 --> 00:11:15,245
De natuur houdt niet van verliezers.
De beste genen moeten het redden.
115
00:11:16,240 --> 00:11:21,485
Het is een keiharde wet en alles
gaat naar de overwinnaar.
116
00:11:23,200 --> 00:11:28,445
Er is een grote groep vrouwtjes
die één mannetje kan opeisen.
117
00:11:28,520 --> 00:11:34,971
Je gaat vechten want de beloning
is enorm: 30 of 40 vrouwtjes.
118
00:11:38,840 --> 00:11:42,561
De beloning is enorm voor
het mannetje dat geluk heeft...
119
00:11:42,640 --> 00:11:46,690
maar er gebeuren
ook dodelijke ongelukken.
120
00:11:46,760 --> 00:11:52,210
De strijd om de heerschappij kan
slecht aflopen voor een jong dier.
121
00:11:56,160 --> 00:12:02,247
Vrouwtjes hebben ook problemen.
Zij moeten jongen ter wereld brengen.
122
00:12:02,320 --> 00:12:06,928
Een nieuwe generatie die iets
beter moet zijn dan de vorige.
123
00:12:09,120 --> 00:12:14,524
Uit fossielen blijkt dat ze zich al
jong voorbereidden op de paartijd.
124
00:12:15,520 --> 00:12:21,004
Dinosauriërs plantten zich voort
terwijl ze nog in de groei waren.
125
00:12:21,080 --> 00:12:25,608
Dat wijst erop dat een leven
toen niet veel waard was.
126
00:12:25,720 --> 00:12:30,726
Deze dieren zijn jong en hebben
nog veel werk voor de boeg.
127
00:12:30,800 --> 00:12:37,843
Ze moeten gezond blijven en voldoende
voedsel hebben voor hun eieren.
128
00:12:38,920 --> 00:12:41,400
Terwijl die dinosauriërs
volwassen worden...
129
00:12:41,520 --> 00:12:48,529
moeten ze ook energie gaan steken
in de voortplanting.
130
00:12:50,800 --> 00:12:55,601
Calorieën zijn van groot belang
voor zowel vlees- als planteneters.
131
00:12:55,680 --> 00:13:00,481
Om succesvol te zijn,
moeten de vrouwtjes veel eten.
132
00:13:00,560 --> 00:13:04,281
Dat betekent veel blaadjes
die rijk aan voedingsstoffen zijn.
133
00:13:04,360 --> 00:13:10,367
Of meer vlees voor vleeseters.
Anders komen er geen eieren.
134
00:13:12,120 --> 00:13:18,730
Vrouwtjes moeten flink inslaan.
Veel eiwitten, vet en calcium.
135
00:13:18,800 --> 00:13:21,041
Dat moeten ze opslaan...
136
00:13:21,120 --> 00:13:27,730
zodat ze meteen eieren
kunnen aanmaken na het paren.
137
00:13:28,960 --> 00:13:33,727
Hormonen stimuleren de lever die
eidooiers naar de eierstokken voert.
138
00:13:35,560 --> 00:13:39,360
Als de eieren zijn bevrucht levert
de dooier voldoende voeding...
139
00:13:39,440 --> 00:13:44,162
om een embryo drie maanden
in leven te houden.
140
00:13:45,880 --> 00:13:51,046
De moeders hebben ook calcium
nodig voor de eierschalen.
141
00:13:51,120 --> 00:13:55,887
Hun eierschalen bestaan uit
calciumcarbonaat, net als bij vogels.
142
00:13:55,960 --> 00:14:00,727
Krokodillen hebben ook een
eierschaal van calciumcarbonaat.
143
00:14:00,800 --> 00:14:04,247
Die eierschaal beschermt
het embryo.
144
00:14:07,800 --> 00:14:13,921
Een Sauroposeidon kan 300 tot
500 eieren per seizoen leggen.
145
00:14:14,000 --> 00:14:19,928
Dat vereist veel calcium, 'n mineraal
dat niet veel voorkwam in planten.
146
00:14:21,040 --> 00:14:27,844
Hoe slaagt deze kolos die 400.000
calorieën per dag nodig heeft erin...
147
00:14:27,960 --> 00:14:33,251
om niet alleen op gewicht te blijven,
maar ook eieren te produceren?
148
00:14:35,040 --> 00:14:41,650
Veel eten in de lente is van belang.
Dan zit er veel eiwit in planten.
149
00:14:41,760 --> 00:14:48,211
Calcium komt niet veel voor dus je
moet hoogwaardige planten eten:
150
00:14:48,280 --> 00:14:51,648
De knopen, de loten,
de jonge blaadjes...
151
00:14:51,720 --> 00:14:57,011
om genoeg voedingstoffen binnen
te krijgen voor de voortplanting.
152
00:14:57,080 --> 00:15:02,405
Sauroposeidons eten enorm veel
en krijgen zo genoeg calcium binnen.
153
00:15:02,480 --> 00:15:08,761
Het wordt opgeslagen in haar botten,
met name in de medulla.
154
00:15:08,840 --> 00:15:14,131
Dit wordt alleen aangemaakt
door ovulerende vrouwtjes.
155
00:15:14,200 --> 00:15:18,125
Op die manier kan ze
voldoende calcium opslaan.
156
00:15:18,200 --> 00:15:23,240
Dat gebruikt ze om de eierschalen
te maken na de ovulatie.
157
00:15:23,320 --> 00:15:27,723
De medulla is een laag
in de botten van de poten.
158
00:15:27,800 --> 00:15:33,330
Het is een opslagplaats voor calcium
en andere mineralen...
159
00:15:33,400 --> 00:15:37,928
waarmee eierschalen worden gemaakt.
Eenmaal opgeslagen in de medulla...
160
00:15:38,000 --> 00:15:42,881
kunnen calcium en mineralen snel
worden afgebroken en vervoerd.
161
00:15:45,080 --> 00:15:50,849
Er wordt dus iets opgebouwd
dat begint als een enkele cel...
162
00:15:50,920 --> 00:15:55,926
en eindigt in een dier zo groot als
een walvis. Er mag niets fout gaan.
163
00:15:58,000 --> 00:16:02,050
Bij de Sauroposeidon heeft
de evolutie nog in iets voorzien:
164
00:16:02,120 --> 00:16:05,681
De productie van een enorme
hoeveelheid eieren.
165
00:16:05,800 --> 00:16:09,009
En al die eieren kosten energie.
166
00:16:09,120 --> 00:16:13,603
Na de paring beginnen de eieren
in het vrouwtje te groeien.
167
00:16:13,680 --> 00:16:17,366
Eieren hebben eiwitten nodig,
vet en calcium.
168
00:16:17,440 --> 00:16:22,048
Calcium voor de botten van
het embryo en de eierschaal.
169
00:16:24,720 --> 00:16:28,122
Een Sauroposeidon legt jaarlijks
honderden eieren...
170
00:16:28,240 --> 00:16:30,846
maar de meeste
worden opgepeuzeld.
171
00:16:30,960 --> 00:16:34,851
En de meeste jongen vallen
ten prooi aan vleeseters.
172
00:16:38,800 --> 00:16:44,011
De Tyrannosaurus rex koos echter
voor een heel andere aanpak.
173
00:16:44,080 --> 00:16:47,448
Deze slimme carnivoren
zijn goed bewapend.
174
00:16:47,560 --> 00:16:50,291
Het zijn jagers en aaseters.
175
00:16:53,480 --> 00:16:59,487
Een vrouwtje dat wil paren, zoekt
een mannetje met enorme kaken...
176
00:16:59,560 --> 00:17:04,646
een krachtige grip en een bek
vol ijzersterke tanden.
177
00:17:08,160 --> 00:17:13,326
Sauroposeidons zijn planteneters.
De strategie van deze reuzen...
178
00:17:13,400 --> 00:17:18,645
is dat ze honderden eieren leggen in
de hoop dat een paar het overleven.
179
00:17:20,720 --> 00:17:26,124
Om de eieren te maken, moeten
ze duizenden calorieën binnenkrijgen.
180
00:17:27,720 --> 00:17:30,485
De Tyrannosaurus rex
is een vleeseter.
181
00:17:30,560 --> 00:17:35,248
Zij heeft ook calcium en eiwitten
nodig om eieren te kunnen maken.
182
00:17:37,160 --> 00:17:41,609
Maar dit vrouwtje krijgt haar calcium
niet binnen via planten.
183
00:17:41,680 --> 00:17:47,403
Ze vermorzelt botten.
De botten van planteneters.
184
00:17:47,480 --> 00:17:52,646
Een Tyrannosaurus kan veel meer
van z'n prooi verteren.
185
00:17:52,720 --> 00:18:00,127
Hij krijgt voedingsstoffen uit het
merg en kan zelfs bot verteren.
186
00:18:00,200 --> 00:18:05,445
Er zijn bewijzen dat de T. rex
z'n calcium uit botten haalde.
187
00:18:06,520 --> 00:18:12,368
We hebben gefossiliseerde
uitwerpselen gevonden van de T. rex.
188
00:18:12,440 --> 00:18:17,651
Daarin vinden we stukjes van
de botten van planteneters.
189
00:18:17,720 --> 00:18:23,887
Hij peuzelde het vlees op,
de organen en de botten.
190
00:18:23,960 --> 00:18:31,287
Hij slikte alles door en de botten
kwamen er half-verteerd weer uit.
191
00:18:34,280 --> 00:18:39,127
Een T. rex vrouwtje moet de calcium
opslaan die ze binnenkrijgt.
192
00:18:39,240 --> 00:18:44,121
En ook zij slaat de calcium op
in de medulla.
193
00:18:46,120 --> 00:18:49,727
Het is van groot belang
dat ze sterk blijft.
194
00:18:49,800 --> 00:18:56,490
Ook omdat ze 'n beperkt aantal kansen
heeft om zich voort te planten.
195
00:18:56,560 --> 00:19:01,600
Vrouwtjes worden geboren
met een bepaald aantal eitjes.
196
00:19:01,680 --> 00:19:06,163
Ze heeft dus een vast aantal
'kaartjes naar de eeuwigheid'.
197
00:19:06,240 --> 00:19:11,087
Mannetjes produceren altijd sperma,
vrouwtjes hebben maar enkele eitjes.
198
00:19:11,160 --> 00:19:17,441
Ze moeten alles investeren
in de ontwikkeling van die eitjes.
199
00:19:17,520 --> 00:19:22,606
Tijdens hun evolutie hebben ze
zich aangepast aan de verschillen.
200
00:19:24,040 --> 00:19:30,127
Een interessant aspect van
dinosauriërs is hun skelet.
201
00:19:30,200 --> 00:19:34,808
De een heeft dan vaak
dikkere botten dan de ander.
202
00:19:34,880 --> 00:19:41,047
De grootste en engste exemplaren
waren vrouwtjes.
203
00:19:41,120 --> 00:19:46,729
Het juiste, sterke mannetje vinden
dat voor nageslacht kan zorgen...
204
00:19:46,800 --> 00:19:53,206
dat net die ene eigenschap bezit
die ze nodig hebben, valt niet mee.
205
00:19:53,280 --> 00:20:00,641
Het zijn solitaire dieren en ze
hebben een enorm territorium.
206
00:20:00,720 --> 00:20:06,841
Hoe groter het dier, hoe minder
dieren in een gebied kunnen leven.
207
00:20:06,960 --> 00:20:14,082
Mannetjes en vrouwtjes kwamen
elkaar misschien niet zo vaak tegen.
208
00:20:16,880 --> 00:20:20,805
Er is weinig concurrentie
van andere mannetjes.
209
00:20:20,920 --> 00:20:25,528
De T. rex moet z'n territorium
beschermen tegen indringers...
210
00:20:27,320 --> 00:20:31,166
en ieder vrouwtje in de buurt
opsporen.
211
00:20:31,240 --> 00:20:37,885
Dankzij z'n reukvermogen kon
een mannetje een vrouwtje ruiken.
212
00:20:38,000 --> 00:20:40,651
Waarschijnlijk al
van kilometers afstand.
213
00:20:40,720 --> 00:20:47,171
De Tyrannosaurus rex was een
van de krachtigste roofdieren ooit.
214
00:20:48,680 --> 00:20:55,484
Een mannetje moet echter afstand
bewaren tot de tijd rijp is.
215
00:20:55,560 --> 00:21:01,283
Het paringsritueel van een
T. rex was vast heel interessant.
216
00:21:01,360 --> 00:21:06,651
Een mannetje probeert contact
te maken met een vrouwtje.
217
00:21:06,720 --> 00:21:11,760
Ze neemt hem op:
Is dit het soort mannetje...
218
00:21:11,840 --> 00:21:17,563
met wie ik mijn genen wil vermengen
voor de volgende generatie?
219
00:21:19,160 --> 00:21:24,121
Een T. rex is niet alleen
roofzuchtig, maar ook slim.
220
00:21:24,200 --> 00:21:27,966
De paring verliep vast
volgens strikte regels.
221
00:21:28,040 --> 00:21:33,490
Het vrouwtje moet
de juiste signalen krijgen.
222
00:21:33,560 --> 00:21:39,886
In de loop van enkele dagen of weken
gaan ze naar elkaar op zoek.
223
00:21:39,960 --> 00:21:43,965
'Laten we een keer iets afspreken.
Een etentje en naar de film?'
224
00:21:45,040 --> 00:21:50,570
Een mannetje dat een vrouwtje wil
imponeren heeft nog 'n probleem.
225
00:21:50,640 --> 00:21:56,921
Het vrouwtje ziet er hetzelfde uit,
maar ze is 10 tot 30 procent groter.
226
00:21:57,000 --> 00:22:03,565
Ze is sterker en tijdens een
confrontatie zal ze altijd winnen.
227
00:22:03,640 --> 00:22:08,328
Een mannetje neemt dus wel
een risico bij een vrouwtje.
228
00:22:08,400 --> 00:22:14,328
Signalen goed interpreteren vormt
het verschil tussen leven en dood.
229
00:22:14,400 --> 00:22:21,443
Een mannetje is een derde
kleiner dan een vrouwtje.
230
00:22:21,520 --> 00:22:25,366
Als er ruzie komt
dan wint het vrouwtje.
231
00:22:27,240 --> 00:22:30,164
Alle dinosauriërs kennen
dit verschil in omvang...
232
00:22:30,280 --> 00:22:33,204
maar het is extreem bij de T. rex.
233
00:22:33,320 --> 00:22:39,089
Je loopt het risico dat ze je
opvreet als je haar kwaad maakt.
234
00:22:39,160 --> 00:22:43,848
Zelfs voor een mannetje
dat op het punt staat te paren...
235
00:22:43,920 --> 00:22:46,844
kan deze uitdaging
nog dodelijk worden.
236
00:22:46,920 --> 00:22:52,165
Nu zit hij in de gevarenzone.
Als het vrouwtje hem nu afwijst...
237
00:22:52,240 --> 00:22:57,451
dan kan ze z'n kop eraf bijten
en dan houdt het op voor hem.
238
00:23:03,320 --> 00:23:06,847
Maar ondanks de vele risico's
en gevaren...
239
00:23:06,920 --> 00:23:13,121
zal de sterkste T. rex zijn genen
doorgeven aan 'n nieuwe generatie.
240
00:23:15,400 --> 00:23:20,247
Een generatie dieren die wellicht
net iets slimmer en sterker zijn...
241
00:23:20,320 --> 00:23:24,325
en misschien ook wel gevaarlijker
dan hun ouders.
242
00:23:27,520 --> 00:23:31,809
Dinosaurussen maken veel
mee gedurende hun leven...
243
00:23:32,280 --> 00:23:33,930
gevaren...
244
00:23:34,080 --> 00:23:37,448
...en levensbedreigende
rituelen.
245
00:23:39,440 --> 00:23:44,526
Alleen de sterkste of slimste
mannetjes mogen paren.
246
00:23:44,600 --> 00:23:47,490
Alleen hun genen
worden doorgegeven.
247
00:23:47,600 --> 00:23:52,401
Dat is misschien een langere kam,
een sterkere nekkraag...
248
00:23:52,520 --> 00:23:58,721
een grotere klauw, beter gehoor,
zicht of reukvermogen.
249
00:23:58,800 --> 00:24:04,091
De genen voor minder nuttige
eigenschappen sterven uit.
250
00:24:04,160 --> 00:24:07,767
Fossielen laten zien
hoe dinosauriërs zich aanpasten...
251
00:24:07,840 --> 00:24:12,926
maar ze vertellen ons weinig
over het paringsritueel.
252
00:24:13,000 --> 00:24:19,042
Stel je voor dat die enorme beesten
een paardans uitvoeren.
253
00:24:19,120 --> 00:24:22,090
Dat is nogal bizar.
254
00:24:23,160 --> 00:24:27,085
We weten echter wel dat er
gevaren kleefden aan het paren.
255
00:24:27,160 --> 00:24:31,085
Fossielen laten dodelijke
verwondingen zien:
256
00:24:31,160 --> 00:24:36,769
Verbrijzelde staarten, gebroken
wervels, doorboorde schedels.
257
00:24:36,840 --> 00:24:41,528
Dinosauriërs maken de volgende
generatie ten koste van zichzelf.
258
00:24:41,600 --> 00:24:47,926
Als het mannetje wil paren, dan
moet het vrouwtje er klaar voor zijn.
259
00:24:48,000 --> 00:24:54,007
Anders kan ze hem op een zeer
dodelijke manier afwijzen.
260
00:24:56,240 --> 00:25:00,643
Er is een reden
waarom vrouwtjes de baas zijn.
261
00:25:00,720 --> 00:25:04,725
Zij doen al het echte werk
tijdens de voortplanting.
262
00:25:04,800 --> 00:25:10,728
Zij mogen bepalen welke
eigenschappen het wel of niet redden.
263
00:25:12,960 --> 00:25:16,931
De vrouwtjes zijn van cruciaal
belang. Zij maken de jongen.
264
00:25:17,000 --> 00:25:22,530
De meeste mannetjes planten zich
waarschijnlijk niet voort.
265
00:25:24,440 --> 00:25:30,641
Net als nu vochten ook dinosauriërs
om het recht te mogen paren.
266
00:25:30,720 --> 00:25:38,127
Vrouwtjes willen een mannetje dat
sterk is en slimmer dan de rest.
267
00:25:41,160 --> 00:25:43,891
Maar soms kiest de evolutie
een ander pad...
268
00:25:44,000 --> 00:25:47,971
en wordt ongebruikelijk
gedrag beloond.
269
00:25:48,080 --> 00:25:51,971
De kam van de Parasaurolophus
is nutteloos als wapen.
270
00:25:52,320 --> 00:25:56,166
Hij is hol en breekbaar
en slechts 25 mm dik.
271
00:25:56,240 --> 00:26:00,848
Maar als communicatiemiddel
is het buitengewoon effectief.
272
00:26:00,920 --> 00:26:06,450
Hij kan berichten versturen die
waarschuwen voor gevaar of nood.
273
00:26:06,520 --> 00:26:10,491
De beenkam werd gedurende
talloze generaties langer...
274
00:26:10,560 --> 00:26:16,363
en het geluid werd dieper.
Lage frequenties reiken verder.
275
00:26:17,880 --> 00:26:22,647
Communicatie wordt een belangrijk
evolutionair voordeel.
276
00:26:22,720 --> 00:26:29,126
Al snel willen vrouwtjes paren met
een kerel met een flinke kam.
277
00:26:29,200 --> 00:26:35,651
Het is een geluidsorgaan. Ze blazen
er lucht doorheen om geluid te maken.
278
00:26:35,720 --> 00:26:41,762
Iedere soort heeft een eigen
vorm en dus een eigen geluid.
279
00:26:41,840 --> 00:26:48,644
Hoe is deze kam ontstaan die een
geluid produceert dat zo ver draagt?
280
00:26:49,200 --> 00:26:51,521
Het antwoord is eenvoudig.
281
00:26:51,600 --> 00:26:56,401
De Parasaurolophus kon overleven
in deze wrede wereld...
282
00:26:56,480 --> 00:27:00,724
door de eigenschap
die ook een partner aantrok.
283
00:27:00,800 --> 00:27:07,251
De beenkam is het perfecte middel
om een vrouwtje het hof te maken.
284
00:27:08,600 --> 00:27:13,686
Die trombone werd gebruikt als muziek
tijdens het paringsritueel.
285
00:27:13,760 --> 00:27:19,608
Het mannetje riep verschillende
vrouwtjes tijdens het paarseizoen.
286
00:27:19,680 --> 00:27:23,571
De vrouwtjes dagen de mannetjes uit
om zichzelf te bewijzen.
287
00:27:23,640 --> 00:27:29,443
Het basisprincipe is dat mannetjes
liegen en vrouwtjes sceptisch zijn.
288
00:27:29,520 --> 00:27:36,130
Hierdoor moeten de mannetjes steeds
gekkere bokkensprongen maken...
289
00:27:37,200 --> 00:27:40,841
om het vrouwtje over te halen
om met hem te paren.
290
00:27:40,920 --> 00:27:47,530
Dit heet seksuele selectie. Vrouwtjes
kiezen eigenschappen in mannetjes...
291
00:27:47,600 --> 00:27:51,207
die de kans vergroten
dat hun jongen het zullen overleven.
292
00:27:51,280 --> 00:27:54,682
Als dat duizenden generaties
lang gebeurt...
293
00:27:54,760 --> 00:28:01,211
dan wordt de klauw van Deinonychus
scherper, sneller en dodelijker.
294
00:28:02,400 --> 00:28:07,281
De hoorns van de Triceratops worden
langer en het schild wordt dikker.
295
00:28:07,360 --> 00:28:10,887
De kam van de Parasaurolophus
wordt geavanceerder...
296
00:28:11,000 --> 00:28:14,561
en hun communicatievermogen
wordt steeds beter.
297
00:28:14,680 --> 00:28:20,722
Voor een Parasaurolophus-vrouwtje
is de paartijd een vleeskeuring.
298
00:28:20,800 --> 00:28:25,249
Ze gaan op zoek naar
het gezondste mannetje.
299
00:28:25,320 --> 00:28:30,724
Dat is waarschijnlijk de beste vader
voor de volgende generatie.
300
00:28:31,760 --> 00:28:36,448
Niet alleen hun vermogen om
geluid te produceren is verbeterd...
301
00:28:36,520 --> 00:28:42,641
maar er is ook geselecteerd op genen
die de geluiden kunnen interpreteren.
302
00:28:42,720 --> 00:28:50,047
De mannetjes produceren
waarschijnlijk een luide lokroep...
303
00:28:50,120 --> 00:28:53,010
op een hele specifieke wijze.
304
00:28:53,120 --> 00:28:57,444
De vrouwtjes evalueren
de kwaliteit van hun lokroep.
305
00:28:57,560 --> 00:29:02,964
Het geluid is mogelijk een weergave
van de gezondheid van het mannetje...
306
00:29:03,040 --> 00:29:07,568
en z'n vermogen om een
nauwkeurig geluid te produceren.
307
00:29:07,640 --> 00:29:14,171
Het laat zien dat hij de juiste genen
heeft voor een Parasaurolophus.
308
00:29:15,680 --> 00:29:20,208
De mannetjes met de grootste kammen
maken de laagste geluiden...
309
00:29:20,280 --> 00:29:23,648
die vele kilometers ver
kunnen dragen.
310
00:29:23,720 --> 00:29:29,170
Die lage lokroepen worden
heel aantrekkelijk voor vrouwtjes.
311
00:29:29,240 --> 00:29:35,009
De Parasaurolophus-mannetjes
nemen het zo tegen elkaar op...
312
00:29:35,080 --> 00:29:40,928
en de vrouwtjes zeggen:
Dat klinkt lekker. Jou kies ik.
313
00:29:43,320 --> 00:29:47,006
Door de genetische veranderingen
in de Parasaurolophus...
314
00:29:47,080 --> 00:29:51,324
konden ze geluiden met lage
frequenties horen en produceren.
315
00:29:53,160 --> 00:29:56,004
In de loop van de tijd...
316
00:29:56,080 --> 00:30:01,962
konden ze zelfs extreem lage
trillingen produceren en oppikken.
317
00:30:02,040 --> 00:30:05,806
Iedere soort had z'n eigen tonen.
318
00:30:05,880 --> 00:30:09,726
Er konden wel vijf soorten
op één plek leven...
319
00:30:09,800 --> 00:30:13,771
dus tijdens de paartijd hoorde je
vijf verschillende orkesten.
320
00:30:13,880 --> 00:30:17,089
Vijf verschillende lokroepen.
321
00:30:17,200 --> 00:30:22,081
Je kon de diepe tonen zelfs
door de grond heen voelen.
322
00:30:23,680 --> 00:30:28,083
Maar de Parasaurolophus
was de uitzondering, niet de regel.
323
00:30:28,160 --> 00:30:32,643
Voor de meeste vrouwtjes
was een slimmer, sterker...
324
00:30:32,720 --> 00:30:39,046
en dodelijker mannetje het enige
dat telde. Maar dat is niet alles.
325
00:30:40,400 --> 00:30:47,124
Een volwassen T. rex-mannetje
had zelf ook goede ouders.
326
00:30:47,200 --> 00:30:51,489
Hij heeft ook goede
jachttechnieken ontwikkeld.
327
00:30:52,560 --> 00:30:59,011
Hij leerde zich te verstoppen wanneer
er 'n Quetzalcoatlus in de buurt was.
328
00:30:59,080 --> 00:31:04,120
Met andere woorden:
Je redt het niet zonder goede genen.
329
00:31:07,800 --> 00:31:10,326
De evolutie gaat niet alleen
over paren.
330
00:31:10,400 --> 00:31:16,806
Het is ook van belang dat de embryo's
uitkomen en volwassen worden.
331
00:31:22,600 --> 00:31:25,524
Het prehistorische Krijttijdperk.
332
00:31:26,600 --> 00:31:32,960
Toen leefden er belachelijk grote
en angstaanjagende dieren.
333
00:31:33,040 --> 00:31:35,327
En ook ongelooflijk bizarre dieren.
334
00:31:37,160 --> 00:31:42,405
Maar iedere dinosauriër
kwam uit een ei gekropen.
335
00:31:42,480 --> 00:31:47,008
En net als de perfecte lichamen
die ze ooit zullen krijgen...
336
00:31:47,080 --> 00:31:52,564
heeft de evolutie ook de meest
geavanceerde eieren geproduceerd.
337
00:31:54,360 --> 00:31:56,681
Een ei is een soort
ruimtecapsule.
338
00:31:56,760 --> 00:32:01,163
Het bevat alles
wat een embryo nodig heeft.
339
00:32:06,320 --> 00:32:12,089
De eieren van dinosauriërs
lijken op een valhelm.
340
00:32:12,160 --> 00:32:15,164
Ze kunnen een flinke klap
weerstaan.
341
00:32:16,240 --> 00:32:19,926
Voor verdere bescherming
is er ook nog het eiwit.
342
00:32:21,000 --> 00:32:24,800
Het eiwit heeft
verschillende functies.
343
00:32:24,880 --> 00:32:29,841
Het houdt het embryo vochtig
en doet dienst als schokbreker.
344
00:32:29,920 --> 00:32:37,122
Anders zou je het embryo doden
als het ei een klap krijgt.
345
00:32:37,200 --> 00:32:42,684
Een goed ei vergroot de kans
dat het jong het overleeft.
346
00:32:42,800 --> 00:32:49,888
En die geeft later de genen door
die hem in leven hebben gehouden.
347
00:32:51,240 --> 00:32:57,009
Een bevruchte cel deelt zich
snel in de besloten ruimte.
348
00:32:57,120 --> 00:32:59,487
Deze cellen worden de weefsels...
349
00:32:59,600 --> 00:33:04,766
die botten, huid, zenuwen
en organen zullen vormen.
350
00:33:06,320 --> 00:33:12,885
Er worden hersenen gevormd en
wapens die het jong beschermen.
351
00:33:15,320 --> 00:33:22,249
In dit stadium ontstaan kleine
veranderingen in eigenschappen...
352
00:33:22,320 --> 00:33:25,449
die het verschil betekenen
tussen overleven...
353
00:33:25,520 --> 00:33:32,608
en opgepeuzeld of vermorzeld worden
of zelfs verhongeren.
354
00:33:32,680 --> 00:33:39,325
De geboorte van een T. rex zien, is
zoiets als een ruimtereis meemaken.
355
00:33:39,440 --> 00:33:45,209
Ik zou meer geld betalen voor een
ruimtereis, maar niet veel meer.
356
00:33:49,200 --> 00:33:53,683
Het tijdperk van de dinosauriërs
was een periode van biodiversiteit.
357
00:33:53,760 --> 00:33:56,240
En dat bewees één ding:
358
00:33:56,320 --> 00:34:01,451
De evolutie kiest vele strategieën
om te overleven.
359
00:34:01,560 --> 00:34:06,885
Maar deze strategie lijkt bijna wreed
voor een van deze dieren.
360
00:34:06,960 --> 00:34:11,727
Een Sauroposeidon-vrouwtje legt
in haar leven duizenden eieren...
361
00:34:11,800 --> 00:34:15,725
maar slechts twee of drie daarvan
worden uiteindelijk volwassen.
362
00:34:15,800 --> 00:34:22,410
Dat betekent dat vrijwel alle jongen
ten prooi vallen aan roofdieren.
363
00:34:23,480 --> 00:34:29,249
Vrijwel je hele nageslacht verliezen
lijkt een nachtmerrie.
364
00:34:29,320 --> 00:34:35,168
Maar het tegenovergestelde is waar.
Die ene op de 3000 die het redt...
365
00:34:35,240 --> 00:34:42,044
heeft misschien net die eigenschap
waardoor hij snel kan wegkomen.
366
00:34:42,120 --> 00:34:45,329
Of hij erft een genetische
combinatie...
367
00:34:45,400 --> 00:34:50,964
waardoor hij sterker, groter
en misschien net iets sneller is.
368
00:34:51,040 --> 00:34:56,649
De Sauroposeidons graven een gat
in de grond, hurken...
369
00:34:56,720 --> 00:35:03,922
leggen een stuk of twaalf eieren
en vertrekken weer.
370
00:35:04,000 --> 00:35:07,607
De eieren liggen er
maandenlang onbewaakt.
371
00:35:07,720 --> 00:35:13,090
Ze worden alleen beschermd
door aarde en rottende planten.
372
00:35:13,160 --> 00:35:16,130
De nesten worden executieplaatsen.
373
00:35:16,200 --> 00:35:22,765
Veel nesten werden leeggeroofd
voor de eieren uitkwamen.
374
00:35:26,320 --> 00:35:32,248
Maar toch gedijden de Sauroposeidons
15 miljoen jaar lang.
375
00:35:33,320 --> 00:35:36,563
Ze zijn een evolutionair succes.
376
00:35:36,640 --> 00:35:41,771
Volgens sommigen hadden ze het
echter nog verder kunnen schoppen.
377
00:35:41,840 --> 00:35:47,404
Ik zou zo'n dier grotere hersenen
geven. Dat is een kleine investering.
378
00:35:47,480 --> 00:35:50,882
We hebben het over een paar kilo
voor zo'n enorm dier.
379
00:35:50,960 --> 00:35:56,126
Als hij slimmer was, zou hij beter
voor z'n jongen kunnen zorgen.
380
00:35:56,200 --> 00:36:01,684
Minder energie aan de voortplanting
besteden, betekent meer groei.
381
00:36:01,760 --> 00:36:07,483
Het lijkt onmogelijk om nog zwaarder
te worden dan 50 ton, maar het kan.
382
00:36:07,560 --> 00:36:12,248
Voor een dier van 200 ton zou ik
beginnen met drie kilo meer hersenen.
383
00:36:14,040 --> 00:36:17,203
Geen enkel landdier
heeft ooit 200 ton bereikt...
384
00:36:17,280 --> 00:36:23,731
maar de evolutie hield dinosauriërs
wel 165 miljoen jaar in leven.
385
00:36:25,200 --> 00:36:31,207
Ze ondergingen veranderingen
in hun omgeving en het klimaat.
386
00:36:31,280 --> 00:36:34,727
Een wereld waarin weinig dingen
constant waren.
387
00:36:34,800 --> 00:36:37,565
Maar toen trof het onheil hen.
388
00:36:39,040 --> 00:36:43,011
Dinosaurussen verdwenen
uit het landschap.
389
00:36:43,120 --> 00:36:47,648
Ze leken voor altijd verdwenen.
Maar is dat ook zo?
390
00:36:51,000 --> 00:36:55,005
De strijd voor leven of dood
duurde voor de dinosauriërs...
391
00:36:55,120 --> 00:36:58,647
bijna 200 miljoen jaar.
392
00:36:59,520 --> 00:37:04,208
Elke generatie verbeterde zich
ten opzichte van de voorgaande.
393
00:37:07,040 --> 00:37:09,964
Deze reuzen verspreide zich
over alle continenten...
394
00:37:10,080 --> 00:37:14,244
...en pasten zicht aan alle
omstandigheden aan.
395
00:37:15,040 --> 00:37:18,044
Maar dan komt er rampspoed
uit de hemel...
396
00:37:18,160 --> 00:37:20,686
...een meteoriet raakt de aarde.
397
00:37:32,520 --> 00:37:39,085
Na de massasterfte leken deze dieren
voorgoed verdwenen.
398
00:37:41,080 --> 00:37:44,289
Maar niet alles is zoals het lijkt.
399
00:37:46,720 --> 00:37:53,285
Dinosauriërs zijn er misschien
wel nog, overal om ons heen.
400
00:37:53,360 --> 00:37:57,046
De aanwijzingen zijn overal.
401
00:37:58,320 --> 00:38:03,486
De Sauroposeidon kon z'n kop
wel 18 meter in de lucht tillen.
402
00:38:05,680 --> 00:38:11,767
Dat was alleen mogelijk omdat
hun wervels voor 85% hol waren.
403
00:38:13,840 --> 00:38:18,641
Hun nekwervels zijn 1,3 meter lang,
maar er zat voornamelijk lucht in.
404
00:38:23,200 --> 00:38:28,889
Een T. rex woog zeven ton,
dat is de omvang van een orka.
405
00:38:28,960 --> 00:38:33,602
Maar ook zijn botten waren
bezaaid met lege ruimtes.
406
00:38:35,880 --> 00:38:37,928
Er is nog een aanwijzing:
407
00:38:38,040 --> 00:38:42,170
De longen van de Deinonychus,
T. rex en Sauroposeidon...
408
00:38:42,280 --> 00:38:47,889
zijn identiek aan die van dieren
die we dagelijks om ons heen zien.
409
00:38:47,960 --> 00:38:51,521
Hun longen zijn heel anders
dan die van zoogdieren.
410
00:38:51,640 --> 00:38:54,689
Ze zijn veel kleiner en verfijnder,
als die van vogels.
411
00:38:56,520 --> 00:38:58,921
Ze zweven elegant door de lucht.
412
00:38:59,040 --> 00:39:03,523
Ze behoren tot de best aangepaste
dieren op aarde.
413
00:39:06,160 --> 00:39:10,529
Vogels stammen vrijwel zeker
af van dinosauriërs.
414
00:39:10,600 --> 00:39:15,322
Vogels hebben holle botten en dat
lijkt zo te zijn omdat ze vliegen.
415
00:39:15,400 --> 00:39:21,965
Ze hebben die botten geërfd van
hun voorouders de dinosauriërs.
416
00:39:22,960 --> 00:39:29,570
Vogels vullen vrijwel
iedere ecologische niche op.
417
00:39:29,640 --> 00:39:34,680
Van de regenwouden
tot aan de bergen en kusten.
418
00:39:34,760 --> 00:39:38,003
De struisvogel is 2,7 meter hoog
en weegt 135 kilo.
419
00:39:38,120 --> 00:39:40,805
Dit is de grootste vogel.
420
00:39:40,920 --> 00:39:46,404
Hij valt in het niet bij een T. rex
of Sauroposeidon...
421
00:39:48,760 --> 00:39:55,325
maar het ontwerp waardoor ze kunnen
vliegen en zich voortplanten...
422
00:39:55,400 --> 00:39:58,051
vinden we ook bij dinosauriërs.
423
00:39:59,520 --> 00:40:04,003
De eigenschappen waardoor
dinosauriërs ooit enorm werden...
424
00:40:04,080 --> 00:40:07,971
of het konden redden in een wereld
vol brute roofdieren...
425
00:40:08,040 --> 00:40:14,605
deze eigenschappen van 165 miljoen
jaar evolutie zijn nooit verdwenen.
426
00:40:16,720 --> 00:40:23,251
De eigenschappen waar ze baat bij
hadden, kregen een nieuwe functie.
427
00:40:25,440 --> 00:40:29,843
Ze hadden holle botten
om heel groot te kunnen worden.
428
00:40:29,920 --> 00:40:33,561
Vogels gebruiken ze
om gewicht te besparen.
429
00:40:33,640 --> 00:40:38,885
Dinosauriërs hadden luchtzakken
om lucht rond te pompen.
430
00:40:38,960 --> 00:40:42,203
Vogels gebruiken ze
om te kunnen zweven.
431
00:40:42,320 --> 00:40:49,010
Het enige echte verschil tussen
dinosauriërs en vogels is hun omvang.
432
00:40:49,080 --> 00:40:54,928
Veel landdinosauriërs waren
bijna in staat om te vliegen.
433
00:40:55,080 --> 00:41:00,086
De voorpoten van een Deinonychus
lijken verdacht veel op vleugels.
434
00:41:04,520 --> 00:41:07,410
Beide hebben een speciaal bot
tussen arm en de hand...
435
00:41:07,520 --> 00:41:11,445
waarmee de pols extreem
snel kan bewegen.
436
00:41:15,400 --> 00:41:18,927
Door deze snelle beweging kan een
Deinonychus...
437
00:41:19,160 --> 00:41:22,164
...diep in het vlees grijpen.
438
00:41:23,640 --> 00:41:28,567
Vogels zijn ook in staat
om met deze snelheid te bewegen.
439
00:41:29,720 --> 00:41:33,406
De armen van een Deinonychus
waren zeer speciaal.
440
00:41:33,520 --> 00:41:39,482
Ze hadden dezelfde
eigenschappen als vogels.
441
00:41:39,600 --> 00:41:44,891
Hierdoor kunnen vogels
vliegen.
442
00:41:45,000 --> 00:41:51,167
Een vliegende vogel laat zien hoe
de klauw van 'n Deinonychus werkte.
443
00:41:51,280 --> 00:41:54,921
Kijk maar hoe een vliegende vogel
z'n vleugels beweegt.
444
00:41:55,040 --> 00:41:59,489
De gewrichten en de hoek
waaronder vleugels zich bewegen...
445
00:41:59,600 --> 00:42:04,322
lijken heel sterk het patroon
bij een Deinonychus.
446
00:42:06,320 --> 00:42:12,885
Er is nog een laatste aanwijzing,
die bijna het sluitende bewijs vormt.
447
00:42:12,960 --> 00:42:17,648
En deze is onverwachts.
Het heet officieel de 'furcula'.
448
00:42:17,760 --> 00:42:20,206
Wij noemen het een vorkbeen.
449
00:42:20,320 --> 00:42:23,324
Die komen tegenwoordig
alleen voor bij vogels.
450
00:42:23,400 --> 00:42:29,487
Maar vrijwel iedere woeste,
roofzuchtige dinosauriër had er een.
451
00:42:29,560 --> 00:42:33,849
De bewijzen leiden allemaal
tot één conclusie:
452
00:42:33,920 --> 00:42:38,244
De machtige T. rex,
de sluwe Deinonychus...
453
00:42:38,320 --> 00:42:43,611
de elegante Quetzalcoatlus
en de reusachtige Sauroposeidon...
454
00:42:43,680 --> 00:42:47,446
waren allemaal
gewoon enorm grote vogels.
455
00:42:47,520 --> 00:42:52,162
Als u de volgende keer
een kalkoen aansnijdt...
456
00:42:52,240 --> 00:42:57,041
stelt u zich dan eens voor wat
de verre voorouder van die vogel...
457
00:42:57,160 --> 00:42:59,606
met u had kunnen aanrichten.43769
Can't find what you're looking for?
Get subtitles in any language from opensubtitles.com, and translate them here.