Original subtitles

Downloaded from YTS.MX

Official YIFY movies site: YTS.MX

Dit bos is het thuis van de grootste en zwaarste…

…van alle in bomen levende dieren.

Tijdens hun lange leven…

…zetten ze misschien nooit een voet op de grond.

Daarom was er zo weinig over ze bekend tot een paar decennia geleden.

Toch zijn ze een van onze nauwste verwanten…

…en delen ze bijna dertig fysieke kenmerken met ons.

Zelfs hun naam, orang hutan, betekent 'persoon van het bos'.

Ondanks hun grote omvang en kracht…

…zijn ze zachtaardige, attente, probleemoplossende wezens…

…en lijken ze misschien meer op ons dan elke andere mensaap.

Als we naar een orang-oetan kijken…

…is het moeilijk om niet iets van onszelf te zien.

En hoewel we misschien nooit precies weten wat ze denken…

…denken ze zeker en vast.

Ooit leefden er orang-oetans op heel het Indonesische eiland Sumatra.

Maar veel van hun bos is nu gekapt.

En vandaag zijn de paar duizend die overblijven…

…beperkt tot het uiterste noorden.

Hier valt één plek op.

Suaq.

Een klein stuk moerasbos…

…dat in het westen begrensd wordt door de rivier de Limbang…

…die een barrière vormt voor de menselijke ontwikkeling.

Suaqs bos is al duizenden jaren onveranderd.

Het is een uitstekende habitat voor orang-oetans…

…en heeft nu de hoogste dichtheid van deze roodharige mensapen…

…van de hele planeet.

Het is een buurt met meer dan 200 identificeerbare individuen.

En de afgelopen dertig jaar werden ze in de gaten gehouden…

…door wetenschappers van het Orangutan Research Project.

Maar of de waarnemers nu veldwetenschappers of filmmakers zijn…

…een glimp opvangen van een orang-oetan in de boomtoppen vanaf het moeras eronder…

…is niet genoeg.

Je moet ze van dichtbij zien, hoog in het bladerdak.

En nieuwe filmtechnieken, zoals kleine drones…

…stellen ons nu in staat om dat te doen…

…en onthullen meer details van hun privéleven dan ooit tevoren.

Orangs leven normaal alleen…

…maar de dieren die hier wonen zijn bijzonder sociaal.

Ze kijken en leren van elkaar…

…en hebben zo een unieke cultuur gecreëerd.

Het gebruik van gereedschap is elders zeldzaam onder orang-oetans…

…maar niet hier…

…en zulke vaardigheden worden doorgegeven aan elke nieuwe generatie.

Centraal in dit langlopende onderzoek staan drie nauw verwante vrouwtjes.

De oudste is Friska…

…bedreven in het zuigen van termieten uit stokken.

Ze is ouder dan zestig en een van 's werelds oudste wilde orangs.

Dan is er Friska's dochter Ellie, die altijd aan het eten is.

En tot slot Ellies kind, Eden…

…die de grootste mijlpaal in het leven van een orang nadert.

Ze is te herkennen aan de piek in haar haar…

…die ze al heeft sinds ze een baby was.

Dit is Eden op tweejarige leeftijd…

…bij moeder Ellie.

De band tussen moeder orang-oetan en kind…

…is een van de langste en sterkste in de natuurlijke wereld…

…en wordt alleen overtroffen door die van mensen.

Een jonge orang-oetan zal duizenden uren naar z'n moeder kijken.

Zo leren ze welke van de vele plantensoorten in de jungle…

…veilig zijn om te eten…

…en, net zo belangrijk, hoe ze te eten.

Het is een opleiding die tien jaar kan duren.

Maar dat was zes jaar geleden.

Eden is nu acht en weet best veel over de jungle.

Ze heeft geleerd welke planten in deze zee van groen goed zijn om te eten.

Wat nog niet veranderd is, is haar relatie met haar moeder.

Ellie is nooit ver weg…

…en naar haar kijken is nog steeds Edens snelste manier om voedsel te vinden.

Zoals deze termieten.

Voor Eden is delen met haar moeder een manier van leven.

Tot nu.

Die klap is geen goed teken.

Er is iets veranderd.

Er is een nieuwkomer.

Hij is half zo groot als een mensenbaby…

…en waarschijnlijk de eerste pasgeborene die Eden ooit heeft gezien.

Allemaal nogal verbijsterend.

Maar de nieuwkomer is zeker het bekijken waard.

Maar haar moeder wil haar niet te dichtbij.

Acht jaar lang hebben moeder en eerstgeborene alles samen gedaan.

Twee zijn nu drie geworden…

…en het lijkt allemaal anders.

Toch is het nog steeds het beste om mama te volgen.

Zelfs op achtjarige leeftijd hield Eden haar moeder altijd in het oog.

Dat is niet makkelijk in de dichte jungle…

…maar verdwalen zou gevaarlijk zijn.

En waar Ellie is, is eten niet ver weg.

Om hun grote hersenen en lichamen van energie te voorzien…

…brengen orang-oetans een groot deel van hun dag door met eten.

Deze melaka-vruchten zijn slechts een van de 300 soorten voedsel…

…die Ellie en Eden zullen eten.

Sommige voedingsmiddelen vragen speciale technieken.

Voor Eden was mama kopiëren altijd het beste beleid.

Maar als een snack terug kan bijten…

…moet je de techniek precies goed hebben.

Eden zal snel leren dat je vingertoppen gebruiken…

…niet de beste manier is om mieren te pakken.

Zoals altijd komt er niets tussen Ellie en haar eten…

…en dat geldt ook voor de arm van de baby.

Met een nieuwe baby om voor te zorgen, moet Ellie 3000 calorieën per dag eten.

Bladeren zijn een belangrijk onderdeel van hun dieet.

Maar zelfs de juiste soort heeft wat verwerking nodig.

Dat betekent de bitter smakende tannines uitspugen.

Pasgeboren orang-oetans brengen veel tijd slapend door…

…net als mensenbaby's.

Het enige verschil is dat ze dat moeten doen…

…terwijl ze hun moeder vasthouden.

Na een paar uur eten doen orang-oetans graag een dutje.

Maar nu lijkt de nieuwe baby Edens plek in het nest te hebben ingenomen.

Het is moeilijk als je moeder niet meer…

…zo geïnteresseerd in je lijkt te zijn als vroeger.

Binnenkort moet Eden een nieuw thuis zoeken in dit bos…

…en voor zichzelf zorgen.

Elders in de buurt…

…staat Edens neef Pepito voor zijn eigen moment van de waarheid.

Zijn moeder, Piniata, is klaar voor nog een baby.

Hij is een jaar ouder dan Eden…

…dus dit is een goed teken dat het tijd is dat Pepito alleen op pad gaat.

Solo gaan is de gevaarlijkste tijd in het leven van een jonge orang.

Om te slagen heb je kennis, vertrouwen…

…en waakzaamheid nodig.

En hoe kun je beter vertrouwen uitstralen…

…dan door de demonen in het moeras te onderdrukken?

Ook al is het maar een onschuldige schildpad.

Deze reactie lijkt misschien wat overdreven…

…maar in de orang-samenleving…

…zijn jongens onstuimiger dan meisjes.

En dat is niet het enige verschil tussen de geslachten.

Om hun potentieel te benutten…

…moeten pas onafhankelijk geworden jonge mannetjes zoals Pepito…

…een volwassen mannetje vinden als rolmodel van wie ze kunnen leren.

In de tussentijd is er een kans om het gebruik te bekijken…

…van een belangrijke Suaq-vaardigheid.

De vruchtzetting van cemanangbomen…

…is iets waar volwassen orang-oetans erg naar uitkijken.

De peulen bevatten zeer voedzame zaden.

Maar je moet weten hoe je ze kunt bereiken.

Tot ze rijp zijn, zijn de peulen bijna niet te openen.

Binnenin zitten tientallen zaden…

…beschermd door duizenden glasachtige haartjes.

Eenmaal geopend zijn de calorierijke zaden alleen veilig te bereiken…

…met een gereedschap.

Met tientallen jaren ervaring is de zestigjarige Friska een expert.

Met de juiste maat stok…

…kan ze de zaadjes eruit halen zonder de irritante haartjes aan te raken.

Suaqs orangs zijn vrijwel de enigen die dit kunnen…

…maar het kan jaren duren om de vaardigheid te perfectioneren.

Vrouwtjes kunnen het meestal als ze ongeveer 14 jaar oud zijn.

De meeste mannetjes doen er wat langer over.

Jongeren als Pepito en Eden moeten de volwassenen goed in de gaten houden…

…om de techniek onder de knie te krijgen en van dit eiwitrijke voedsel te genieten.

En opmerkelijk genoeg…

…zelfs nadat de orang-oetans erop hebben gekauwd…

…kunnen de zaden nog ontkiemen.

De oude Friska is op reis door de buurt.

Ze komt haar dochter Ellie bezoeken.

Misschien is ze op de hoogte van de nieuwe aanwinst in haar familie.

Friska is niet alleen moeder van zes kinderen…

…ze is ook een overgrootmoeder.

En deze nieuwe baby is haar vijfde kleinkind…

…wat haar het meest succesvolle vrouwtje van de buurt maakt.

Maar de relatie tussen kleinkind nummer vijf en nummer vier…

…stekelharige Eden, blijft ijzig.

Moederschapsstijlen bij orang-oetans variëren.

Friska staat bekend als streng.

De onderzoekers merkten dat ze in vergelijking met andere moeders…

…haar baby's vaker liet huilen…

…en minder vaak aan hun eisen toegaf.

Een harde aanpak die is geërfd door Ellie…

…die het nu toepast op haar oudste kind, Eden.

De aandacht van haar moeder is nu gericht op de nieuwe baby…

…die zelfs de knorrige oma voor zich lijkt te hebben gewonnen.

Net als neef Pepito…

…is voor Eden het moment aangebroken om tijd door te brengen zonder mama.

Het wordt een hele nieuwe ervaring…

…om alleen te zijn.

En zonder haar moeder…

…zal ze te maken krijgen met veel onbekende orang-oetans.

Een van hen zal erg geïnteresseerd zijn in de meer onafhankelijke Eden.

De 28-jarige Sulli…

…altijd op zoek naar nieuwe relaties.

Dus elke beweging in de bomen trekt zijn aandacht.

Ondanks zijn leeftijd is Sulli nog geen volledig volgroeid mannetje…

…met de kussentjes op zijn wangen die bekend staan als flenzen.

En zelfs voor een mannetje zonder flens is hij nog vrij klein.

Maar wat hij mist in gestalte, compenseert hij met vastberadenheid.

En Sulli zonder flens heeft een bekend gezicht gezien.

De 21-jarige Lily.

Als ondergeschikt mannetje…

…moet Sulli het initiatief nemen om vriendschap te sluiten met vrouwtjes.

Ze lijkt niet geïnteresseerd…

…maar als je een mannetje zonder flens bent, moet je volhouden.

Met zijn focus op Lily…

…beseft Sulli niet dat hij in de gaten wordt gehouden door Split Lip Otto…

…Suaqs oude maar nog steeds dominante mannetje met flens.

Hij duldt niet dat een ondergeschikte als Sulli…

…aanpapt met vrouwtjes op zijn terrein.

Otto moet hem eraan herinneren wie de baas is.

Sulli kan zich maar beter uit de voeten maken.

Een voordeel van een mannetje zonder flens zijn…

…is dat je veel sneller kunt bewegen dan zwaargewichten als Otto.

Een stap voor blijven is dus niet moeilijk.

Voor Otto is het niet makkelijk om iemand bang te maken…

…als je niet dichtbij kunt komen.

Maar met takken schudden…

…is de manier van een mannetje met flens om te zeggen: 'Ophoepelen.'

Klus geklaard.

Voorlopig althans.

Dit geluid is een lange roep…

…gemaakt door een ander mannetje met flens.

Titan.

Hij wil Otto's titel.

Als hij die krijgt, zal hij de keuze zijn van de zich voortplantende vrouwtjes.

Titan, de uitdager, zet de achtervolging in…

…en Otto gaat op de vlucht.

Gevechten riskeren verwondingen of erger.

Dus mannetjes met flens vechten alleen als het moet.

Het is veel beter als de strijd kan worden beslist door krachtsvertoon.

En Titan weet hoe hij de oude man bang kan maken.

Otto's enige doel is nu om zo ver mogelijk van Titan weg te komen.

Titan heeft Otto dan wel weggejaagd…

…maar hij is nog niet het dominante mannetje.

Om die titel te winnen…

…zal hij veel sterkere tegenstanders moeten trotseren.

Dit zal er niet één van zijn.

Het is Pepito.

Voor een pas onafhankelijk mannetje…

…is Titan het perfecte rolmodel om van te leren.

Met zijn bijna 90 kilo kan Titan zijn gewicht gebruiken…

…om over ruimtes tussen bomen te slingeren en zo energie te besparen.

Dat is het proberen waard, toch?

Het probleem van een lichtgewicht zijn.

Er zijn andere manieren om openingen te overbruggen.

De vraag is of deze liaan zijn gewicht kan dragen.

Het is misschien wat riskant.

Het is een grote val naar het moeras beneden.

O, wat maakt het uit.

Hij heeft geen energie bespaard…

…maar spelen hoort bij de leerervaring.

Titan adverteert.

Tijd voor Pepito om het grote mannetje met flens weer te schaduwen.

Als hij zich kan losmaken van deze takken.

Lange roepen gaan niet alleen over macht en territorium.

Wetenschappers hebben ontdekt…

…dat ze ook toekomstige reisplannen communiceren.

Titans roep vertelt andere orang-oetans in welke richting hij zal reizen…

…zelfs de volgende dag.

Een waarschuwing voor andere mannetjes met flens op zijn pad.

Het is geen goed nieuws voor Split Lip Otto.

Hij was ooit de koning van Suaq…

…maar nu heeft hij een rustig pensioen nodig.

Dat kan aan de andere kant van de rivier liggen…

…maar hoe komt hij daar?

Orang-oetans zijn bang voor water.

Een brug die door de apen wordt gebruikt kan het antwoord zijn.

Maar Otto is meer dan tien keer zwaarder dan een langoer-aap.

En er kunnen krokodillen in de rivier zitten.

Otto's zelfopgelegde verbanning uit Suaq markeert het einde van een tijdperk.

En zonder een gevestigd dominant mannetje…

…zullen andere jongere mannetjes uit de gelederen opstaan…

…om de positie te claimen.

Dus het zal niet lang duren voordat Titan een andere tegenstander moet trotseren.

DRIE MAANDEN LATER

De afgelopen maanden…

…is Eden neergestreken in haar eigen stukje moerasbos…

…niet ver van Ellie, haar moeder.

Ze is een paar keer naar huis teruggekeerd…

…maar zulke bezoeken komen nu minder vaak voor.

En net als alle orang-oetans in de buurt went ze eraan om alleen te zijn.

Maar ze wil weten wat er gebeurt als er andere bewoners verschijnen…

…vooral als het familie of vrienden zijn.

Het is Olala, een jong vrouwtje.

Ze is geen familie…

…maar hier in Suaq tolereren jonge niet-verwante vrouwtjes elkaar vaak.

Maar deze keer niet.

De families van Eden en Olala hebben een langdurige vete.

En er is geen teken dat het bekoelt.

Eden moet proberen Olala weg te jagen.

Opkomen tegen Olala en haar territorium verdedigen…

…laat zien dat ze een lange weg heeft afgelegd sinds ze thuis wegging.

Ze keert terug naar haar bessen…

…zich nog niet bewust van een nieuwe bezoeker.

Het is Sulli, het mannetje zonder flens.

Hij is hier om vrienden te worden met Eden.

Eden lijkt onzeker.

Ze is nog nooit alleen geweest met een mannetje.

Eden pauzeert, misschien om de situatie in te schatten.

Hij lijkt vriendelijk.

Maar wat Eden niet weet…

…is dat Sulli's strategie meer berekend is.

Als hij nu een vriendschap met haar kan ontwikkelen…

…heeft hij meer kans als ze oud genoeg is om zich voort te planten.

Misschien was die blik een bemoedigend teken.

Eden gaat zitten met een stok vol termieten.

En als Sulli haar inhaalt, deelt hij haar stok.

Tot nu toe komt alles wat Eden heeft geleerd van haar moeder, Ellie.

Maar door naar Sulli te kijken, kan ze andere manieren leren om dingen te doen…

…en haar kennis over het leven in dit bos vergroten.

En hoewel ze nog niet aan het moederschap denkt…

…is dit vreemde mannetje misschien interessanter dan ze eerst dacht.

Niet ver daarvandaan zit Edens moeder, Ellie, in een mangoboom.

Het gaat goed met haar baby.

De menselijke waarnemers hebben hem Emen genoemd.

Hij is drie maanden oud en moet nog veel leren over de wereld om hem heen.

In Suaq zijn termieten een heel bekend gezicht.

De verlegen stekelrugtimalia daarentegen…

…wordt vaker gehoord dan gezien.

Er zijn duizenden verschillende diersoorten in dit bos.

En waar de twee orangs ook gaan…

…er zullen nieuwe dingen zijn waar Emen zich over kan verwonderen.

Emen zal uiteindelijk vertrouwd raken met de meeste van deze wezens…

…en leren welke ongevaarlijk zijn…

…en welke niet.

Ellie moet haar zoon waarschuwen als dieren gevaarlijk zijn…

…zodat Emen weet hoe hij ze kan ontwijken.

Een beet van een groefkopadder kan dodelijk zijn.

Net als Eden voor hem…

…zal Emen de komende jaren goed in de gaten worden gehouden door Ellie.

Daarom is de overlevingskans van baby's hoger bij orang-oetans…

…dan bij elke andere mensaap.

Het is tijd voor Ellie om een nest te maken voor de nacht.

Ze maakt een matras van bladeren klaar.

Het zal nog jaren duren voor Emen zelf een nest kan bouwen.

Hoe dat precies moet, zal hij van zijn moeder leren.

Orang-oetans bouwen elke nacht nieuwe nesten.

En ze zijn de meest complexe gemaakt door een mensaap.

De stijl verschilt van individu tot individu.

Sommige voegen zelfs kussens van bladeren toe.

Het is zes uur 's morgens.

Tijd om wakker te worden.

Voor degene die uitslapen, gaat de ochtendwekker zo af.

Siamang-gibbons.

Suaqs ochtendkoor.

Hun opblaasbare keelzakken versterken hun roep.

En het is oorverdovend als je, zoals Titan, eronder hebt geslapen.

Andere bewoners zijn al in beweging.

Er zijn meer dan dertig verschillende soorten termieten in Suaq.

Dit zijn processietermieten.

Ze voeden zich met bladeren, korstmos en bast, die ze meenemen naar hun nest.

Hun colonnes kunnen honderden meters lang zijn.

Termieten spelen een cruciale rol…

…bij het recyclen van voedingsstoffen in het bos…

…en zijn zelf ook voedsel voor grote, harige mensapen…

…zoals Titan.

Pepito kijkt nog steeds naar wat er gebeurt.

Alles wat hij van Titan leert…

…zal nuttig zijn als hij uiteindelijk een mannetje met flens wordt.

Titan heeft belangrijkere zaken aan zijn hoofd…

…zoals rijp fruit.

En hij weet waar er een goed gevulde boom is.

Hij neemt de kortste route…

…en stopt alleen als hij onderweg andere lekkernijen ziet.

Titan was volwassen toen hij in Suaq verscheen…

…maar de afgelopen tien jaar…

…heeft hij een mentale kaart van de vruchtbomen gemaakt.

Hij weet niet alleen waar ze zijn, maar ook wanneer ze geplukt kunnen worden.

Als hij zijn toch al indrukwekkende lichaam wil versterken…

…en koning van de jungle wil worden, moet hij eten.

Maar liefst 8000 calorieën per dag.

Pepito kan Titan niet bijhouden…

…en heeft Olala, het jonge vrouwtje, in het oog.

Ze is de vruchten van een medang baru-boom aan het eten.

Pepito is waarschijnlijk nog nooit bij haar geweest.

Ze is het bekijken dus waard.

En ze lijkt in hem geïnteresseerd.

Maar of dit de introductie was die ze in gedachten had…

…is moeilijk te zeggen.

Op deze afstand kan Pepito haar voertechniek goed bekijken.

En misschien iets nieuws leren.

Maar Olala heeft er genoeg van om aangestaard te worden.

Voor Pepito is leren van leeftijdsgenoten een ander deel van zijn opleiding…

…en kan het zelfs zijn overlevingskansen vergroten.

Er is iets anders wat Titan bezighoudt.

En het lijkt niet Yulia te zijn.

Het leidende mannetje is een magneet voor volwassen vrouwtjes zoals Yulia…

…die op zoek zijn naar een relatie.

Vreemd genoeg krijgt ze hem moeilijk in de juiste stemming.

Misschien helpt het om hem op een gevoelige plek te porren.

Tijd om opnieuw na te denken.

Een geschenk van een paar bladeren, misschien?

Er is een limiet aan wat je kunt doen om iemands aandacht te krijgen.

Of niet?

Yulia snapt het eindelijk.

Ze laat de afgeleide Titan aan zijn gedachten over…

…die misschien bezorgd is over de mogelijkheid van een uitdaging…

…van een sterker mannetje met flens.

Eden heeft haar eigen medang baru-vruchten gevonden.

Aan haar zijde is Sulli, het mannetje zonder flens.

Zijn doorzettingsvermogen lijkt te hebben geloond.

Om de onsmakelijke stukjes uit het fruit te filteren…

…zeeft Eden het sap door haar vacht.

Verrassend genoeg gebruikt Sulli Edens vacht voor dezelfde taak.

Maar is hij over de schreef gegaan met deze ogenschijnlijk intieme actie?

Ze creëert wat afstand tussen hen.

Sulli volgt.

Hij is erg volhardend.

Onderzoekers in Suaq kennen Sulli als vriendelijk en speels…

…maar hij leest de signalen van Eden niet.

Wat speelsheid zou kunnen zijn, begint er dreigender uit te zien…

…en Eden wil er niets meer van weten.

Zelfs een plotselinge regenbui kan Sulli's enthousiasme niet temperen.

Het wordt Eden allemaal te veel.

En Sulli wordt alleen gelaten om na te denken.

De lange roep van volwassen mannetjes is zo individueel als vingerafdrukken…

…en deze is niet van Titan.

Het is een ander mannetje met flens, en een met verse littekens van de strijd.

Dit is Rakus.

Tien maanden geleden was hij een ondergeschikt mannetje.

Sindsdien is hij door een enorme golf van hormonen…

…bijna verdubbeld in omvang en heeft hij wangkussens gekregen.

Rakus wil nu de toppositie…

…maar hij heeft z'n huidige tegenstander nog niet weggejaagd.

Het is Titan.

Titans titelverdediging kan voorbij zijn.

En Rakus lijkt de nieuwe kandidaat te zijn…

…maar dat heeft hem wel wat gekost.

Hij heeft een zwaar gehavende hand…

…een gebroken middelvinger…

…en een verscheurd gezicht.

Deze wonden zullen na verloop van tijd genezen…

…maar zijn afgerukte duim is een andere zaak.

Ondanks zijn verwondingen moet Rakus alert blijven.

Titan kan nog terugkeren.

Hij kan niet eeuwig de wacht houden.

Uitputting zal zijn tol eisen.

Boven hem passeert Sulli, het mannetje zonder flens.

Tien maanden geleden, toen Rakus nog geen flens had, waren ze vrienden.

Nu niet meer.

En mannetjes die vechten om dominantie…

…hebben een erg kort lontje.

In zijn haast om hem te achtervolgen, maakt Rakus een inschattingsfout.

Maar hij lijkt in orde.

Hij heeft dringend rust nodig.

Maar zelfs nu vindt Rakus de energie…

…om nog een boodschap naar de buurt te sturen.

Het is een waarschuwing voor mannetjes met flens…

…en een uitnodiging voor volwassen vrouwtjes.

De oude Friska reageert als eerste op Rakus' roep.

Het geluid van haar beweging in de bomen maakt hem weer kwaad.

Hij beseft nog niet dat het Friska is.

De twee kennen elkaar al jaren…

…maar Friska heeft Rakus misschien niet meer gezien…

…sinds hij mannetje met flens werd.

Maar wijze oude vrouwtjes zoals Friska…

…weten heel goed wie het volgende dominante mannetje zal zijn.

Haar bezoek is dus een blijk van vertrouwen voor de nieuwe kandidaat.

En als Friska zich weer gaat voortplanten en haar zevende kind krijgt…

…is het waarschijnlijk met hem.

ACHT MAANDEN LATER

Friska's kleinzoon, Emen, is één…

…en klaar voor zijn volgende grote mijlpaal.

De eerste vier jaar van zijn leven…

…wordt een baby-orang door zijn moeder gedragen waar ze ook gaat in het bos.

Maar Emen heeft een leeftijd bereikt…

…waarop hij de wereld weg van Ellie wil verkennen.

En hij krijgt een kans telkens als ze stopt.

Zoals nu.

Het is een heel eind naar beneden.

Hou je maar goed vast.

Maar de speeltijd is voorbij.

Nu komen de wetten van de natuurkunde om de hoek kijken.

Ellie moet de juiste kracht gebruiken om de weerstand te overwinnen.

Nog een kans?

Emen glipt weer weg.

Dit is misschien wel het verste dat Emen van zijn moeder is weggegaan.

Drie contactpunten worden meestal aanbevolen…

…maar welke peuter verlegt z'n grenzen niet?

Emens moment van vrijheid is echter grotendeels een illusie.

Net als moeders over de hele wereld…

…is het een tweede natuur voor Ellie om de baby in de gaten te houden.

En als hij het beu wordt om solo te gaan…

…is mama's lichaam een uitstekende speeltuin.

Eden is terug thuis.

Er zijn nog belangrijke dingen die Eden van moeder kan leren.

Ellie en Emen samen zien is misschien wel de beste kans die Eden heeft…

…om moederschap in actie te zien voordat ze haar eigen baby krijgt.

Wordt haar stijl…

…de harde aanpak?

Of zorgzamer?

Zoals bij alle orangs…

…is kijken en leren de sleutel tot Edens succes.

En als er één ding is dat de aandacht van alle volwassen orangs trekt…

…dan is het een boomgat.

Er leven dingen in.

Soms eetbare dingen.

Dus het is de moeite waard om elk gat te bekijken.

En als er iets zoemt rond de opening, zoals angelloze bijen, is het nog beter.

Want dat betekent larven of honing.

Voor kleine gaatjes heb je stokken nodig om erin te komen…

…maar niet deze.

Om je vingers bij af te likken.

En het beste…

…is dat het een honingmaaltijd is zonder bijkomende steken.

Helaas voor Eden is delen geen optie.

Eden moet haar eigen honingpot zoeken.

En ze kent er een.

Net als bij die van Ellie zoemen er insecten rond de ingang.

Een goed teken.

Maar deze lijken groter en dreigender.

Het is tijd voor een snelle overval.

Als je je hand in een wespennest steekt…

…maak je ze heel boos.

Het handjevol larven was misschien niet alle steken waard.

De volgende keer weet ze beter.

Er zijn enkele maanden verstreken sinds Rakus' gevecht met Titan.

Zijn oogwond is mooi genezen.

En hij heeft zijn status gevestigd als de onbetwiste koning van Suaq.

Om aan de top te blijven, moet hij fit en sterk blijven.

Eiwitrijke termieten helpen.

Maar werken rond rot hout brengt risico's met zich mee.

Au.

Het is geen goed begin van Rakus' dag…

…maar een pijnlijk hoofd voelt beter na een koel drankje…

…en in dit bos is dat niet moeilijk te vinden.

Bekerplanten.

De natuurlijke waterpotten van het bos.

Elk bevat een mengsel van regenwater en gedeeltelijk verteerde insecten.

Lekker.

Als het nu dominante mannetje…

…zal Rakus' leven nooit meer hetzelfde zijn.

Hij zal relaties aangaan met vrouwtjes uit de buurt…

…zoals Friska en Ellie.

Maar hij zal alle andere orang-oetans mijden.

Maar als de gevestigde koning zal zijn aanwezigheid voorkomen…

…dat mannetjes zonder flens flenzen ontwikkelen.

En dit verlengt zijn regeerperiode, die wel tien jaar kan duren.

Ook voor Eden is er veel geëvolueerd.

Ze maakt een gereedschapsstok…

…in een poging om te bereiken wat er in dit gat zit.

Voor het eerst weet ze hoe ze een gereedschap moet gebruiken…

…zonder dat haar moeder Ellie haar laat zien hoe.

Deze heeft echter niet het juiste resultaat opgeleverd.

Ze moet nog eens nadenken.

Ze probeert het probleem echt op te lossen.

Zou het met deze stengel lukken?

De stok is langer…

…maar misschien nog steeds niet lang genoeg.

Het duurt een paar jaar voordat Eden een ervaren gereedschapsgebruiker is…

…maar deze vaardigheid is een belangrijke mijlpaal…

…in haar eigen reis.

Een teken dat ze klaar is voor een zelfstandig leven in de jungle.

Er komen nog andere uitdagingen voor Eden…

…maar de grootste uitdaging voor haar en alle orangs in de buurt…

…zal van de wereld buiten hun grenzen komen.

Toen Friska zo oud was als Eden, waren er orang-oetans op heel Sumatra.

Nu niet.

In de afgelopen twintig jaar is maar liefst 80%…

…van de orang-oetan-jungles op aarde verdwenen.

Zal Suaqs bos lang genoeg meegaan om Pepito te laten roepen?

Of om Eden haar eigen gezin te laten stichten?

Met hun langdurige opleiding kunnen deze langzaam groeiende mensapen…

…geen snelle veranderingen aan in hun leefgebied.

Tegenwoordig staat alleen de smalle Limbang-rivier…

…tussen Edens thuis en de meedogenloze menselijke ontwikkeling.

Maar zolang Suaqs bos beschermd blijft…

…zal het verhaal van deze opmerkelijke verwanten van ons…

…nog generaties lang doorgaan.

Dat is toch niet te veel om op te hopen?

Ondertiteld door: Mieke Vanhengel