Afrikaans
Akan
Albanian
Amharic
Arabic
Armenian
Azerbaijani
Basque
Belarusian
Bemba
Bengali
Bihari
Bosnian
Breton
Bulgarian
Cambodian
Catalan
Cebuano
Cherokee
Chichewa
Chinese (Simplified)
Corsican
Croatian
Czech
Danish
Dutch
Esperanto
Estonian
Ewe
Faroese
Filipino
Finnish
French
Frisian
Ga
Galician
Georgian
German
Greek
Guarani
Gujarati
Haitian Creole
Hausa
Hawaiian
Hebrew
Hindi
Hmong
Hungarian
Icelandic
Igbo
Indonesian
Interlingua
Irish
Italian
Japanese
Javanese
Kannada
Kazakh
Kinyarwanda
Kirundi
Kongo
Korean
Krio (Sierra Leone)
Kurdish
Kurdish (Soranî)
Kyrgyz
Laothian
Latin
Latvian
Lingala
Lithuanian
Lozi
Luganda
Luo
Luxembourgish
Macedonian
Malagasy
Malay
Malayalam
Maltese
Maori
Marathi
Mauritian Creole
Moldavian
Mongolian
Myanmar (Burmese)
Montenegrin
Nepali
Nigerian Pidgin
Northern Sotho
Norwegian
Norwegian (Nynorsk)
Occitan
Oriya
Oromo
Pashto
Persian
Polish
Portuguese (Brazil)
Punjabi
Quechua
Romansh
Runyakitara
Russian
Samoan
Scots Gaelic
Serbian
Serbo-Croatian
Sesotho
Setswana
Seychellois Creole
Shona
Sindhi
Sinhalese
Slovak
Slovenian
Somali
Spanish (Latin American)
Sundanese
Swahili
Swedish
Tajik
Tamil
Tatar
Telugu
Thai
Tigrinya
Tonga
Tshiluba
Tumbuka
Turkish
Turkmen
Twi
Uighur
Ukrainian
Urdu
Uzbek
Vietnamese
Welsh
Wolof
Xhosa
Yiddish
Yoruba
Zulu
Hallo. Ik ben Stephen Hawking.
Ik ben fysicus, kosmoloog en een dromer.
Hoewel ik me niet kan bewegen en ik via een computer moet praten...
ben ik vrij in mijn gedachten.
Vrij om de grootste vraagstukken van het universum te bestuderen.
Waaronder de allergrootste vraag:
Is er een god die het universum heeft geschapen en het bepaalt?
Van de sterren en de planeten...
tot jou en mij.
Op deze zoektocht door de natuurwetten ligt het antwoord...
op het eeuwenoude mysterie hoe het universum is ontstaan...
en hoe het nu eigenlijk zit.
Kijk mee.
Aanbieding 6K BOX/1jaar Live TV 145 euro! They are back! WWW.ALLIN1BOX.NL
Ik heb onlangs een boek gepubliceerd over de vraag...
of god het universum heeft gecreëerd. Dat zorgde nogal voor wat opschudding.
Mensen waren niet blij dat een wetenschapper iets over religie zei.
Ik wil niemand opleggen wat ze moeten geloven...
maar de vraag of god bestaat, is voor mij wetenschappelijk.
Er is tenslotte geen belangrijker of fundamenteler mysterie...
dan wat of wie dit universum heeft gemaakt en het bepaalt.
Lange tijd geleden was het antwoord bijna altijd hetzelfde:
De goden hadden alles geschapen.
De wereld was een angstaanjagende plek.
Dus zelfs sterke mannen als de Vikingen...
geloofden in bovennatuurlijke wezens om natuurverschijnselen te begrijpen:
Zoals bliksem of storm.
De Vikingen geloofden in veel verschillende goden.
Thor was de god van de bliksem.
Een andere god, Aegir, veroorzaakte storm op zee.
Maar ze vreesden het meest voor de god genaamd Sköll.
Hij zorgde voor het angstaanjagende verschijnsel...
dat we nu kennen als een zonsverduistering.
Sköll was een wolf die in de hemel woonde.
Soms at hij de zon op...
en ontstond het angstige moment waarop dag veranderde in nacht.
Het is erg angstaanjagend om zonder verklaring...
de zon te zien verdwijnen.
De Vikingen reageerden op een voor hen logische manier.
Ze probeerden de wolf weg te jagen.
De Vikingen geloofden dat hierdoor de zon weer terugkwam.
Nu weten we dat ze er niets mee te maken hadden.
De zon was toch wel teruggekomen.
Het universum is niet zo mysterieus en bovennatuurlijk als het lijkt.
Maar je hebt meer moed nodig dan een Viking...
om de waarheid te achterhalen.
Gewone stervelingen, zoals jij en ik, kunnen het universum begrijpen.
Dat wisten ze al in het oude Griekenland, lang voor de Vikingen.
Rond 300 voor Christus was filosoof Aristarchus gefascineerd...
door verduisteringen. Vooral door maansverduisteringen.
Hij had de moed zich af te vragen of het wel door goden werd veroorzaakt.
Aristarchus was een echte pionier in de wetenschap.
Hij bestuurde de hemel nauwkeurig en kwam tot een dappere conclusie:
Hij besefte dat een verduistering de schaduw van de aarde was...
die over de maan schoof...
en dus geen buitenaardse gebeurtenis was.
Nu kon hij uitzoeken wat er echt boven zijn hoofd aan de hand was.
Hij tekende diagrammen met de echte verhoudingen tussen de zon...
de aarde...
en de maan.
Zijn volgende bevindingen waren nog veel opmerkelijker.
Volgens hem was de aarde niet het middelpunt van het universum...
maar draaide de aarde in een baan om de zon.
Als je deze opstelling begrijpt, zijn alle verduisteringen te verklaren.
Valt de schaduw van de maan op de aarde, is dat een zonsverduistering.
En valt de schaduw van de aarde op de maan...
dan is dat een maansverduistering.
Maar Aristarchus ging nog verder.
Hij zei dat de sterren geen gaten in de hemel waren, zoals gedacht...
maar dat het zonnen waren, net als die van ons. Alleen dan heel ver weg.
Wat een fantastische ontdekking moet dit zijn geweest.
Het universum is een machine...
bestuurd door theorieën en wetten.
Wetten die begrepen kunnen worden door de menselijke geest.
De ontdekking van deze wetten is het grootste succes van de mensheid.
Want deze natuurwetten, zoals we ze nu noemen...
vertellen ons of we een god nodig hebben om het universum te verklaren.
Eeuwenlang werd geloofd dat gehandicapte mensen zoals ik...
onder een vervloeking van god leefden.
Misschien heb ik wel iemand daarboven boos gemaakt...
maar ik denk liever dat de wetten van de natuur alles kunnen verklaren.
Maar wat is een natuurwet en waarom heeft die zo veel invloed?
Ik zal het je laten zien met een potje tennis.
Tennis heeft twee soorten regels.
Eén soort, de spelregels, zijn door de mens bedacht.
Deze regels bepalen de afmetingen van het veld...
en de hoogte van het net, en bepalen wanneer een bal in of uit is.
Als de tennisbond dat wil, kunnen deze regels gemakkelijk veranderen.
Maar de andere regels staan vast en zijn onveranderlijk.
Deze regels bepalen wat er met de bal gebeurt wanneer hij geraakt wordt.
De kracht en hoek van de slag met het racket...
bepalen wat er gaat gebeuren.
De natuurwetten zijn een beschrijving van hoe alles werkt...
in het verleden, het heden en de toekomst.
Bij tennis gaat de bal altijd daarheen waar ze zeggen dat hij gaat.
Er zijn hier veel andere wetten gelijktijdig van toepassing.
Ze bepalen alles wat er gebeurt.
Van de energie die ontstaat in de spieren van de speler...
tot de groeisnelheid van het gras onder hun voeten.
Maar het belangrijkste is dat deze natuurkundige wetten...
niet alleen onveranderlijk zijn, maar ook universeel.
Ze gelden niet alleen voor een tennisbal...
maar ook voor de beweging van een planeet...
en de rest in het universum.
Natuurwetten kun je niet veranderen, wat wel kan bij menselijke regels.
Daarom zijn ze zo machtig.
En vanuit een religieus standpunt gezien, ook controversieel.
Als je, net als ik, accepteert dat de natuurwetten onveranderlijk zijn...
dan rijst al snel de vraag: welke rol speelt god?
Dit is een groot deel van de strijd tussen wetenschap en religie.
Mijn mening is in het nieuws gekomen, maar 't is al een eeuwenoud conflict.
In 1277 voelde paus Johannes XXI zich zo bedreigd...
bij de gedachte aan natuurwetten, dat hij ze bestempelde als ketterij.
Helaas veranderde dat niets aan de wet van de zwaartekracht.
Een paar maanden later viel het dak op het hoofd van de paus.
Maar de Kerk vond al snel een verklaring.
De volgende paar honderd jaar werd verteld...
dat natuurwetten het werk van god waren.
En dat god ze kon veranderen als hij dat wilde.
Dit werd versterkt door het idee...
dat onze perfecte, blauwe planeet nog steeds het middelpunt van alles was.
Dat alle sterren en planeten rond de aarde draaiden als een uurwerk.
Aristarchus' idee van het tegendeel was al lang vergeten.
Maar mensen zijn nieuwsgierig en sommigen, zoals Galileo Galilei...
konden het niet helpen gods uurwerk nogmaals te bekijken.
Dit was het jaar 1609 en dit keer zou het resultaat alles veranderen.
Galileo is de grondlegger van moderne wetenschap en een van mijn helden.
Hij dacht net als ik dat als je het universum van dichtbij bekijkt...
je precies kunt zien wat er aan de hand is.
Hij maakte lenzen...
waarmee de hemel voor het eerst met 20 keer vergroot kon worden.
Hij bouwde een telescoop voor de lenzen.
Vanuit zijn huis in Padua gebruikte hij deze telescoop...
om avond na avond Jupiter te bestuderen.
En hij deed een prachtige ontdekking.
Drie kleine stipjes in de buurt van de reusachtige planeet.
Eerst dacht hij dat de puntjes hele zwakke sterren waren...
maar toen hij vaker keek, zag hij dat ze bewogen.
Toen dook er een vierde stipje op.
Soms verdween er een achter Jupiter en kwam daarna weer tevoorschijn.
Hij besefte dat dit manen waren die rond de enorme planeet draaiden.
Dit was het bewijs dat niet alles in een baan om de aarde draaide.
Dit zette Galileo aan...
om te bewijzen dat de aarde in een baan rond de zon draaide.
Aristarchus had al die tijd al gelijk gehad.
Er ontstond een denkrevolutie...
waardoor de greep van religie op wetenschap zou verslappen.
Maar in de 17e eeuw zorgde dit voor veel problemen met de kerk.
Hij ontkwam aan executie, door z'n zogenaamde ketterij terug te nemen...
en kreeg huisarrest voor de laatste negen jaar van zijn leven.
Er wordt gezegd dat, toen hij z'n zonde bekende, hij nog mompelde:
Maar het beweegt wel.
In de 300 jaar daarna, toen er steeds meer bekend werd over natuurwetten...
kon de wetenschap allerlei zaken verklaren.
Van bliksem, aardbevingen en storm...
tot wat de sterren laat schijnen.
Elke nieuwe ontdekking verminderde de behoefte aan een god.
Als je weet hoe een verduistering werkt...
geloof je waarschijnlijk niet in wolvengoden die in de hemel wonen.
Wetenschap ontkent religie niet, het biedt alleen een simpel alternatief.
Maar er blijven nog een paar mysteries over.
Als de aarde beweegt, kan het zijn dat god dit doet?
En in de eerste plaats, heeft god het universum geschapen?
In 1985 was ik op een congres voor kosmologie in het Vaticaan in Rome.
Het gezelschap kreeg een audiëntie bij paus Johannes Paulus II.
Hij vond het goed dat we de werking van het universum bestudeerden...
maar dat we geen vragen moesten stellen over de herkomst.
Want dat was het werk van god.
Ik kan je vertellen dat ik zijn advies niet heb opgevolgd.
Ik kan mijn nieuwsgierigheid niet zomaar uitzetten.
Het is de taak van een kosmoloog om te weten hoe het universum is ontstaan.
Gelukkig is dat niet zo moeilijk als het lijkt.
Ondanks de complexiteit van het universum...
heb je maar drie ingrediënten nodig om er een te maken.
Stel je voor dat er een kosmisch kookboek bestond.
Wat zijn de drie ingrediënten die we nodig hebben voor een universum?
Het eerste is materie. Dingen met een massa.
Materie is overal om ons heen. In de grond onder onze voeten...
en in de ruimte.
Stof, steen, ijs.
Vloeistof. Grote wolken met gas. Spiralen met sterren...
elk met miljarden zonnen...
die zich over onvoorstelbare afstanden uitstrekken.
Het volgende ingrediënt is energie.
Ook al denk je er nooit aan, iedereen weet wat energie is.
We zien het elke dag.
Kijk naar de zon en je voelt het op je gezicht.
De energie van een ster op 150 miljoen kilometer afstand.
Energie verspreidt zich door het universum.
Het stuurt de processen waardoor het een dynamische plek blijft.
We hebben materie en energie.
Het derde dat we nodig hebben voor een universum is ruimte.
Heel veel ruimte.
Je kunt veel zeggen over het universum.
Geweldig, prachtig, wreed.
Maar je kunt het niet klein noemen.
Waar je ook kijkt, zie je ruimte.
Meer ruimte en nog meer ruimte...
die zich in alle richtingen uitstrekt. Ver genoeg om je te laten duizelen.
Waar komen deze materie, energie en ruimte vandaan?
Niemand wist het, tot ver in de 20e eeuw.
Het antwoord kwam van één man.
Hij was waarschijnlijk de meest bijzondere wetenschapper ooit.
Zijn naam was Albert Einstein.
Jammer genoeg heb ik hem nooit ontmoet. Ik was 13 toen hij overleed.
Einstein realiseerde zich iets opmerkelijks.
De belangrijkste ingrediënten voor een universum, massa en energie...
waren eigenlijk hetzelfde. Twee kanten van dezelfde munt.
Zijn beroemde vergelijking, E=MC²...
betekent dat massa gezien kan worden als 'n soort energie...
en omgekeerd.
Dus in plaats van drie ingrediënten, heeft het universum er maar twee:
Energie en ruimte.
Waar komen deze energie en ruimte vandaan?
Het antwoord werd na tientallen jaren onderzoek gevonden.
Ruimte en energie zijn plotseling ontstaan...
in een gebeurtenis die we nu kennen als de Oerknal.
Tijdens de Oerknal ontstond er een heel universum vol energie...
en daarbij ook ruimte.
Het zette uit, net als een ballon die wordt opgeblazen.
Waar kwamen deze energie en ruimte vandaan?
Hoe kan een heel universum vol energie...
die immense uitgestrektheid van de ruimte...
zomaar vanuit het niets ontstaan?
Voor sommige mensen is hier weer sprake van god.
God heeft de energie en de ruimte geschapen.
De Oerknal was het moment van de Schepping.
Maar de wetenschap vertelt ons een ander verhaal.
Misschien kom ik hierdoor in de problemen...
maar ik denk dat we meer begrijpen over natuurfenomenen dan de Vikingen.
We kunnen verder gaan dan Einsteins symmetrie tussen materie en energie.
Met de natuurwetten die de oorsprong van het universum omvatten...
kunnen we uitzoeken of alleen het bestaan van god dit kan verklaren.
Ik groeide op in Engeland na de Tweede Wereldoorlog.
Het was een grimmige tijd.
We leerden dat je niets voor niets kreeg.
Maar nu, na een leven lang werken...
denk ik dat je eigenlijk een heel universum voor niets krijgt.
Het grootste mysterie van de Oerknal...
is hoe een compleet, reusachtig universum van ruimte en energie...
vanuit het niets kan ontstaan.
Het geheim ligt in een van de vreemdste dingen van onze kosmos.
Natuurkundige wetten vereisen het bestaan van negatieve energie.
Om dit vreemde maar belangrijke concept te kunnen begrijpen...
zal ik een simpele vergelijking maken.
Stel je voor dat een man een berg wil maken op een vlak stuk land.
De berg is het universum.
Om deze berg te maken graaft hij een gat in de grond...
en gebruikt die grond om zijn berg te maken.
Hij maakt niet alleen een berg...
maar hij graaft ook een gat in de grond.
Een negatieve versie van de berg.
De materie uit de grond is nu de berg geworden.
Het is dus allemaal in balans.
Dit is de theorie achter het begin van het universum.
De Oerknal produceerde zo veel positieve energie...
dat het gelijktijdig evenveel negatieve energie produceerde.
Positief en negatief maken samen altijd nul.
Dit is nog een natuurwet.
Waar is deze negatieve energie nu?
Het ligt in het derde ingrediënt uit ons kosmische kookboek.
In de ruimte.
Volgens de natuurwetten van zwaartekracht en beweging...
een van de oudste natuurwetten in de wetenschap...
is de ruimte een reusachtige opslag van negatieve energie.
Genoeg om te zorgen dat alles nul is.
Dit is misschien lastig, tenzij je van wiskunde houdt, maar het is waar.
Het eindeloze web van miljarden en miljarden sterrenstelsels...
die aan elkaar trekken door de zwaartekracht...
is net een grote opslag.
Het universum is net een grote batterij met negatieve energie.
De positieve kant, zoals massa en energie, is net als de berg.
Het bijbehorende gat, de negatieve kant, is verspreid door de ruimte.
Wat betekent dat voor onze zoektocht naar god?
Dat betekent dat als het universum altijd nul is, er geen god nodig is.
Een universum is gratis.
Nu we weten dat positief en negatief samen altijd op nul uitkomen...
moeten we alleen nog uitzoeken wat, of misschien wel wie...
deze hele gebeurtenis heeft veroorzaakt.
Wat kan het plotselinge ontstaan van een universum veroorzaken?
Dit lijkt aanvankelijk een raadsel.
In ons dagelijks leven ontstaan dingen nou eenmaal niet zomaar.
Een kopje koffie verschijnt niet zomaar als je met je vingers knipt.
Je moet het maken.
Met koffiebonen, water en misschien melk en suiker.
Maar duik je in dit kopje koffie...
door de melkdeeltjes...
naar het atomaire niveau...
en helemaal naar het subatomair niveau...
vind je een wereld waar je zomaar iets tevoorschijn kunt toveren.
In ieder geval voor korte tijd.
Want op deze schaal gedragen deeltjes, zoals protonen...
zich volgens de natuurwetten die we kwantummechanica noemen.
Ze kunnen zomaar ontstaan.
Ze blijven even rondhangen...
en verdwijnen dan ineens weer. Om ergens anders weer te verschijnen.
We weten dat het universum ooit heel klein was...
zelfs nog kleiner dan een proton.
Dit is heel bijzonder.
Dit betekent dat het universum, met zijn grootte en complexiteit...
zomaar kon ontstaan.
Zonder dat dit in strijd was met de aanwezige natuurwetten.
Grote hoeveelheden energie kwamen vrij, terwijl de ruimte uitzette.
Er was ruimte nodig voor de negatieve energie om het evenwicht te behouden.
Maar de cruciale vraag duikt weer op.
Heeft god de kwantumwet gemaakt zodat de Oerknal kon plaatsvinden?
Ofwel, hebben we een god nodig om alles te verklaren...
zodat er een Oerknal kon plaatsvinden?
Ik wil geen gelovigen beledigen...
maar de wetenschap heeft een betere verklaring dan een Hemelse Schepper.
Deze verklaring is mogelijk gemaakt door iets vreemds aan de theorie...
van oorzaak en gevolg.
Uit ervaring weten we zeker dat elke gebeurtenis...
veroorzaakt is door iets wat eerder is gebeurd.
Dus we nemen aan dat iets, misschien wel god...
het ontstaan van het universum heeft veroorzaakt.
Maar als we het hebben over het hele universum, is dat niet helemaal waar.
Ik zal het uitleggen.
Denk aan een rivier die van een berg stroomt. Waardoor is hij ontstaan?
Regen misschien, die eerder in de bergen is gevallen.
Maar waardoor is de regen ontstaan?
Een goed antwoord is: de zon. Die scheen op de oceaan...
waardoor de waterdamp opsteeg en er wolken ontstonden.
Waardoor schijnt de zon?
Als we de binnenkant bekijken, zien we een proces dat we fusie noemen.
Waterstofatomen vormen samen helium...
waarbij grote hoeveelheden energie vrijkomen.
Zo ver zijn we al.
Waar komt de waterstof vandaan?
Het antwoord: de Oerknal.
Maar nu het cruciale punt.
Niet alleen het universum kon zomaar ontstaan, zoals een proton...
zonder dat er energie voor nodig was.
Maar het is ook mogelijk dat de Oerknal veroorzaakt is door niets.
Helemaal niets.
Het antwoord ligt in Einsteins theorieën...
en zijn inzichten in hoe ruimte en tijd in het universum...
met elkaar verbonden zijn.
Er gebeurde iets wonderbaarlijks met de tijd tijdens de Oerknal.
De tijd zelf begon.
Om dit verbijsterende idee te begrijpen...
moet je je eens een zwart gat voorstellen dat in de ruimte zweeft.
Een typisch zwart gat is een ster die zo zwaar is dat hij geïmplodeerd is.
Het is zo zwaar dat zelfs licht niet aan de zwaartekracht kan ontsnappen.
Daarom is het ook bijna helemaal zwart.
Het gravitatieveld is zo sterk...
dat het niet alleen licht verstoort, maar ook tijd.
Stel je voor dat een klok naar het zwarte gat wordt gezogen.
Hoe dichter de klok bij het zwarte gat komt...
hoe langzamer hij begint te lopen.
De tijd begint te vertragen.
Stel je de klok voor terwijl hij het zwarte gat binnengaat.
Ervan uitgaande dat hij de zwaartekracht kan weerstaan...
zou de klok echt stil komen te staan.
Hij stopt niet omdat hij kapot is...
maar omdat in het zwarte gat tijd gewoonweg niet bestaat.
Dat is precies wat bij 't ontstaan van het universum gebeurde.
De rol die tijd heeft gespeeld aan het begin van het universum...
is de sleutel om de behoefte voor een Schepper weg te nemen...
en om te laten zien hoe het universum zichzelf heeft geschapen.
Als we teruggaan naar het moment van de Oerknal...
wordt het universum kleiner en kleiner.
Tot het punt...
waarop het hele universum in zo'n kleine ruimte zit...
dat het eigenlijk een oneindig klein...
en oneindig compact zwart gat is.
Net zoals bij de zwarte gaten die nu in de ruimte rondzweven...
schrijven natuurwetten iets uitzonderlijks voor.
Ze zeggen dat ook hier de tijd moet stoppen.
Je kunt niet naar een tijd voor de Oerknal...
want er was niets voor de Oerknal.
We hebben eindelijk iets gevonden zonder oorzaak...
want er was geen tijd waarin de oorzaak kon bestaan.
Dit betekent voor mij dat er geen Schepper bestaat...
want er is geen tijd waarin een Schepper kon bestaan.
Aangezien de tijd begon bij de Oerknal...
kon dit niet veroorzaakt of geschapen worden door iets of iemand.
De wetenschap heeft een antwoord gegeven op onze zoektocht.
Een antwoord dat meer dan 3000 jaar menselijke inspanning heeft gekost.
We weten hoe de natuurwetten het universum beïnvloeden...
en een proces begonnen waaruit wij uiteindelijk zijn ontstaan.
Nu zitten we hier op onze planeet. Heel tevreden dat we alles weten.
Als iemand mij vraagt of god het universum heeft geschapen...
dan vertel ik ze dat de vraag zelf nergens op slaat.
De tijd bestond nog niet voor de Oerknal...
dus er is geen tijd waarin god het universum kon scheppen.
Het is net als vragen naar de rand van de aarde.
De aarde is een bol en heeft geen rand.
Het is dus zinloos om ernaar te zoeken.
We zijn allen vrij om te geloven wat we willen.
En voor mij is de simpelste verklaring dat god niet bestaat.
Niemand heeft 't universum geschapen en niemand bepaalt ons lot.
Dat leidt me tot een nog dieper inzicht.
Er is waarschijnlijk geen hemel of leven na de dood.
We hebben maar één leven om het universum te doorgronden...
en daar ben ik heel erg dankbaar voor.
Aanbieding 6K BOX/1jaar Live TV 145 euro! They are back! WWW.ALLIN1BOX.NL
Can't find what you're looking for?
Get subtitles in any language from opensubtitles.com, and translate them here.