Original subtitles

W czerwcu 1940 r., po kl�sce armii francuskiej,

do niemieckiej niewoli trafia ponad 15 tysi�cy strzelc�w senegalskich.

Jednym z je�c�w jest sier�ant Addi B�.

Niniejsza opowie�� powsta�a na kanwie rzeczywistych wydarze�.

Wybrano was do udzia�u w filmie propagandowym.

Nasze wojska zwyci�y�y w takim tempie,

�e zabrak�o nam czasu na nakr�cenie kroniki.

A zatem urz�dzimy zabaw� w wojn�.

Nie macie amunicji.

Nie zastanawiajcie si�, po prostu grajcie.

Pr�dko, wszyscy do magazynu!

Nie tra�my czasu.

Jazda, szybciej!

Pr�dzej!

A teraz wychod�cie! Biegiem!

Naprz�d. Wychodzi�!

Naprz�d!

No dalej, wychodzi�!

Uciekajcie!

Addi, zostaw mnie! Ratuj si�!

Ja wr�c�.

Zana, odnajd� ci�! Przyrzekam.

W rolach g��wnych

NASI PATRIOCI

Na podstawie powie�ci "Le terroriste noir" Tierna Mon�nembo

Pi�knie pachnie!

Udane polowanie?

Polowanie?

Przecie� Niemcy zarekwirowali ca�� bro�. Mamy zaj�ca.

Podobni w dzieci�stwie zabraniali nam m�wi� po francusku.

Ta sama wynios�o�� i buta.

Urodzi�a� si� Niemk�, co poradzisz?

Przesta�! Urodzi�am si� w okupowanej francuskiej Alzacji!

To powiedzia�em.

Etienne?

W prefekturze czeka jeszcze walizka dodatk�w.

Nie wiem, co mu jest. Od powrotu siedzi u siebie.

- Najad�e� si�? - Tak, dzi�kuj�.

Nie przeci�gajmy, mam du�o sprawdzania.

Nie pal, szkodzi ci na oskrzela!

Zostawimy tego Murzyna w lesie?

O co chodzi?

Pytam taty, czy zostawimy tam tego Murzyna.

Jakiego Murzyna?

Dogorywa�. Co zrobisz?

- Mogli�my pom�c. - Zbieg�y jeniec w domu?

Wiesz, na co si� nara�asz? Zobaczy�by� Niemc�w w akcji!

Gdzie� tam. Tak mi si� wydaje.

Tutaj!

Spokojnie. Prosz� si� nie ba�.

Zaprowad� go na strych.

Ale �mierdzi!

Niewiele mam, ale to cho� troch� zbije gor�czk�.

Powoli.

Addi B�, Mamadou, 12. pu�k strzelc�w senegalskich.

Pole�y tu pan par� dni.

Bez obawy, zajmiemy si� panem.

Spokojnie...

Etienne, do ��ka!

- Oszala�a�? - Przesta�, musz� sprawdza� prace.

Troch� odpowiedzialno�ci! Niemcy s� u siebie, robi�, co chc�.

Je�li odkryj�, �e ukrywasz zbiega, rozstrzelaj� nas!

Wiedzia�am, �e �yj� z pijakiem, ale nie �e z tch�rzem.

- Popatrz! - Boli!

Krzy� Wojenny. Gaz w p�ucach mam do dzi�.

Powt�rz to s�owo.

Wszystko, co chcesz, byle nie tch�rzostwo.

Jak nazwa� pozostawienie kogo� na pewn� �mier�?

Wiem, co to wojna, i nie chc� jej wi�cej ogl�da�.

Chcesz czy nie, mamy j� wok�.

Nie wolno siedzie� z za�o�onymi r�kami i uwa�a�, �e oni s� u siebie.

Jutro o brzasku, gdy zja�niej� pola, wyrusz�.

Wszak wiem, �e na mnie czekasz.

Przejd� przez lasy i pokonam g�ry.

Nie umiem ju� d�u�ej �y� z dala od ciebie.

P�jd� z oczyma wpatrzonymi we w�asne my�li.

Nie widz�c nic wok� i na wszystko g�uchy.

Sam, obcy, zgarbiony, ze splecionymi d�o�mi,

posmutnia�y...

Zaczekaj. Zachowujcie si�, zaraz wracam.

Co tu si� dzieje?

Prosz� wybaczy�, musimy przeszuka� pani szko��.

- Dlaczego? - �cigamy zbiega.

Widzi pan, �e tu s� tylko dzieci, uczniowie.

Zg�oszono nam czyj�� obecno��. Czarnego, Murzyna.

Anonimowe doniesienie z rana.

Bardzo szanuj� pani zaw�d. Moja �ona te� jest nauczycielk�.

Tak? Gdzie uczy?

Co si� sta�o, psze pani?

Nic, wracajcie do klasy. Przepiszcie wiersz.

W Monachium. Jeste�my z Monachium.

O tej porze moje dzieci te� siedz� w szkole.

Uczy�em je francuskiego do wybuchu wojny.

Wr�c� do tego po jej zako�czeniu.

Oby jak najpr�dzej.

Pusto, panie poruczniku.

C�, mieli�my b��dne informacje.

Nie warto wierzy� anonimom.

- Wykonali�my sw�j obowi�zek. - Oczywi�cie.

Niech pan zaczeka!

- Dok�d si� pan wybiera? - Musz� odnale�� Zan�.

- Kogo? - Przyjaciela.

Nie mo�e pan tak chodzi�! Wie pan, gdzie jeste�my?

To strefa zamkni�ta, obszar s�siaduj�cy z Rzesz�!

Bez papier�w nie ujdzie pan stu metr�w.

Jest pan dla nich jedynie zbieg�ym czarnym je�cem. Chod�my.

Tam s� pa�scy koledzy. Frontstalag.

Niemcy zamkn�li w nim je�c�w takich jak pan.

Francuskich?

Czarnych.

Co z nimi zrobi�?

Na pewno nie wywioz� do Niemiec.

Hitler nie chce tam Murzyn�w i Arab�w.

Prosz� pani!

- Panienko! Zna pani Zan�? - Sk�d mam wiedzie�?

Zana. K�b�. Jest tam?

Oszala� pan? Niech pan wsiada!

Jest mi jak brat!

Pan nie z nimi?

Zana! nazywa si� Zana.

Niech pan nad sob� panuje! Nie zawsze b�d� mog�a panu pom�c!

Wierz� w opiek� anio��w.

I znam modlitw�, �eby sta� si� niewidzialnym.

Kr�l powstanie.

Niszczyciel miast powstanie.

Pod�wignijcie si� z kolan!

Powoli. Poma�u i ostro�nie.

Uwa�ajcie, �eby si� nie potkn��.

Kr�lu, pozw�l nam p�j�� przed Tob�!

Na zawsze niewidzialnym.

Nie wygl�da najlepiej.

Nie wie, jak d�ugo by� w lesie. Cud, �e �yje.

Potrzebuj� robotnika, a nie dodatkowej g�by do michy.

Je�li si� nie nada, odchodzi.

Pierre, w szkole nie mo�na. A tu Niemcy nie bywaj�.

Takich jak on jest wielu.

- Jak to? - Ukrytych po gospodarstwach.

Niemcy czesali, ale kilkudziesi�ciu im zwia�o...

Znajdowali�my ich w polach, w lasach...

Jest gdzie� tu.

B�dziesz pracowa�, jak reszta. I bez numer�w.

Wiedzia�am, �e mog� na ciebie liczy�.

Niech idzie do stodo�y.

Jeden posi�ek dziennie. Wieczorem.

Pami�taj o swoim koszyku. Na�o�y�am ci ziemniak�w.

Dzi�kuj�.

Prosz� na siebie uwa�a�.

Dzi�kuj�, Christine.

M�j aniele str�u.

Ma pan pi�kne d�onie.

Tu s� innego koloru?

Tata prosi�, �eby panu da�.

Dzi�kuj�.

Podci�gnijmy.

W porz�dku, wystarczy. Zlu�nij.

Chcesz chleba?

- Kawa�ek kie�basy? - Nie, dzi�kuj�.

- Trzeba je��. Musisz nabra� si�. - Nie jem wieprzowiny.

Jeste� ludo�erc�?

Nie.

Gada�em z lud�mi z doliny.

Trzeba was przerzuci� do Szwajcarii.

Przejdziecie do wolnej strefy i zostaniecie zdemobilizowani.

P�tain ode�le was do domu.

M�j dom jest tutaj.

Jasne...

Francja to m�j kraj.

Og�upia�e� przez t� wojn�?

Tw�j kraj jest gdzie� hen, w koloniach.

Dlaczego pan tak m�wi?

- Bo jeste� czarny. - To co?

Szk� nie ko�czy�em, ale swoje wiem.

Czarni mieszkaj� w Afryce. A moje pszczo�y w ulu.

Je�li chcesz zna� moje zdanie, lepiej, jak ka�dy siedzi u siebie.

Niemcy w Niemczech, Francuzi we Francji,

a Murzyni w Afryce.

Pochodz� z Langeais, to par� kilometr�w od Orleanu.

Zna pan Orlean? Histori� Joanny d'Arc?

Kpisz sobie?

Niech wyt�umaczy, tato.

Mieszka�em tam w dzieci�stwie, u pana Maurice'a.

Kto to?

By� poborc� podatkowym w Bomboli, gdzie si� urodzi�em.

No prosz�.

Wyje�d�aj�c z Gwinei, zaproponowa�, �e zabierze mnie ze sob�.

Gdyby nie on, o�lep�bym jak m�j brat.

Co?

U nas s� takie muszki, paso�yty, zjadaj�ce oko od �rodka.

Leczyli mnie w Orleanie.

Jeszcze p� roku i straci�bym wzrok.

Nie wiem, po kim to ma. Pewnie po swojej biednej matce.

Musisz wyjecha�. W Pary�u jest szko�a dla takich jak ty.

Pary� te� znasz?

Tak, prosz� pana. I zamki nad Loar�. I Riwier�.

Prosz�.

Dzi�kuj�, Marguerite.

Tak...

Tak, panie prefekcie, mam t� list�...

Nie, zosta�o jeszcze kilka kanton�w...

Dobrze, przygotuj� to.

Naturalnie, jak najszybciej...

Dzi�kuj�.

Pro�cie, a b�dzie wam dane, szukajcie, a znajdziecie.

Ko�aczcie, a otworz� wam.

Gauthier?

Dzie� dobry, F�lixie. Podobno chce pan dzia�a�?

To znaczy... nie wolno bezczynnie siedzie�.

Kontakt powiedzia�, �e mo�emy panu ufa�.

M�wi prawd�.

Jest pan komunist�?

Nie.

B�dzie nam pan potrzebny.

Chcemy przenikn�� do urz�d�w,

zebra� jak najwi�cej informacji i dzia�a�, gdy nadejdzie czas.

To w�a�nie m�g�bym robi�.

Dzi� otrzymali�my spis Francuz�w wyznania moj�eszowego.

I co?

Nazwiska, adresy, wiek. Nie wiem, jakie s� plany.

Vichy sporz�dza wykaz �yd�w. Wed�ug naszych informacji

w�adze chc� im odci�� dost�p do pewnych zawod�w:

do urz�d�w, szk� i bank�w.

Wie pan, �ydzi i masoni to obsesja P�taina.

Co mo�emy zrobi�?

Nic.

Jak to?

- A co pan zdzia�a? - Ostrze�my tych ludzi.

Nie nasza sprawa.

My mamy stworzy� tajn� siatk�

gotow� do dzia�a� zbrojnych i politycznych,

gdy przyjdzie nam wyzwala� kraj.

Licz�, �e zwerbuje pan pewnych ludzi.

A co z tymi listami?

Odda je pan prefektowi, niczego si� nie domy�li.

Musi pan by� urz�dnikiem o nieposzlakowanej opinii.

Dzie� dobry, panie prefekcie...

Tak, spis zako�czony.

284 osoby, adresy na odwrocie...

Doskonale, za godzin� na pa�skim biurku.

Christine!

Baptiste? Co si� sta�o?

Szukam pewnych i zdecydowanych os�b, takich jak pani.

Ja?

Tak.

Ludzie s� zupe�nie bezwolni.

Nie wolno si� przyzwyczaja� do okupacji. A tak si� dzieje.

Co mo�na zrobi�?

Szko�a by�aby dobrym miejscem. Zacz�liby�my dzia�a�.

Trzeba wszystko obmy�li�.

Jedno jest pewne: nale�y co� robi�.

To, co si� dzieje, nie przypomina Francji.

- Mog� na pani� liczy�? - Musz� si� zastanowi�.

Co do szko�y, nie chc� nara�a� dzieci.

Odprowadzaj� ci� nieznajomi?

Wpad�am do apteki.

- Kto to by�? - Uczynny cz�owiek.

Baptiste Ehlinger, m�wi�am ci, z podprefektury.

Za�atwi� dzieciom zeszyty i atrament.

Komunista?

Spenetrowali ca�� administracj�. To ju� wol� Niemc�w.

Milcz, Hubert.

- My�l o s�siadach. - Przesta�!

Wstyd. Kombinowa� z komunist�.

Jeste� m�cz�cy. Wiesz? M�czysz mnie.

W ten spos�b. Sp�jrz, o, tak.

Tak, ju� widz�.

Zaczekaj.

Ukrywaj� si� u gospodarzy jak ty. Jeannot ich zebra�.

Nie mo�emy ju� ich trzyma�.

Zbyt niebezpieczne.

Widzia� kt�ry� z was Zan�?

Nie widzieli�cie go?

Wszystko gotowe.

Wystarczy i�� za przewodnikiem. Powiesz im?

Odejdziemy st�d.

Wolicie wraca� do domu czy tu zosta�?

Wraca�.

Wolicie wr�ci� do domu czy zosta�?

Wracamy.

Idziemy, ch�opcy.

Co� mi nie daje spokoju. Czemu nie siedzia�e� na ty�ku?

Na ty�ku?

Kiedy wybuch�a wojna, rzuci�e� robot�, �eby si� zaci�gn��.

Szkolenie na po�udniu, walki nad Moz�...

Nat�ukli�my Niemc�w.

Wiesz, Pierre, najtrudniej zabi� pierwszego. Potem ju� idzie.

Mog�e� si� zadekowa�, nie musia�e� i�� na ochotnika.

Jestem Francji co� winien.

Tu s� moje korzenie, cho� niekt�rych to dziwi.

Ja nawet w Afryce pozosta�bym ch�opem z Wogez�w.

Co z wami? Czekam od godziny!

Daj spok�j, to nie g�rale.

Chod�my, szkoda czasu.

Id�. Zaraz do��cz�.

Na pewno?

Jestem zharowany, ale jeszcze �yj�.

- Odpocznij, zaraz wracam. - Ruszaj z nimi. Po to tu jeste�.

Nie pozb�dziesz si� mnie tak �atwo.

To dla ciebie lepsze. Id� do wolnej strefy.

�ycie przed tob�.

Ruszaj.

Po drugiej stronie Szwajcaria.

Wystarczy zej��, prosto przed siebie.

To Szwajcaria.

Addi, nie idziesz?

Chod� z nami.

Mam jeszcze co� do zrobienia. Musz� odnale�� Zan�.

- Dzi�kujemy. - Niech ci� B�g prowadzi.

To ja. Christine.

Pierre m�wi, �e sobie radzisz.

Lubi� t� robot�.

Na co czekasz? Otw�rz.

Ju� nie jeste� �o�nierzem.

- Jak to? - Dow�d to�samo�ci, metryka,

nie jeste� ju� poddanym, lecz obywatelem.

Jean Rousseau?

Tak si� odt�d nazywasz.

Gdyby ci� skontrolowali, nic nie zrobi�.

Pracujesz u Pierre'a jako pomocnik.

Ciesz si�, trudno o takie dokumenty.

Dla Niemc�w b�d� Murzynem, nawet z papierami.

Ale obywatelem francuskim, a to r�nica.

Mo�esz si� porusza� po ca�ej strefie okupowanej.

Po wolnej nie, tam potrzebny jest ausweiss - co� nie do zdobycia.

Chcia�bym nie by� Francuzem, by m�c powiedzie�,

�e wybieram ciebie, Francjo, i w twym m�cze�stwie

og�aszam ci�, kraj, kt�ry z�era s�p,

m� ojczyzn�, m� chlub� i jedyn� mi�o�ci�.

Jeste� nauczycielk�! To Wiktor Hugo.

Nazywam si� Jean Rousseau,

urodzi�em si� 25 grudnia 1916 roku w Orleanie...

Nazywam si� Rousseau, Jean Rousseau...

Rousseau, Jean.

Jean Rousseau, jestem pomocnikiem w tartaku u pana Lagrange'a.

Urodzi�em si� w Orleanie.

Dzie� dobry, nazywam si� Rousseau.

Jestem Francuzem, oto moje dokumenty.

- Nie lubi� natr�t�w. - Chcia�em porozmawia�.

Poznaj� ci�, ty wariacie. Czemu nie siedzisz z innymi?

Nie jestem taki jak oni. Jestem Francuzem.

- Zbieg, tak? - M�wi�, jestem Francuzem.

Tu nie milicja.

Szukam przyjaciela, Zany. Pochodzimy z Bomboli w Gwinei.

My�la�am, �e jeste� Francuzem.

To zawi�e. Na pewno jest w wi�zieniu.

Dosta� si� tam, to sprawdzisz.

- Jak? - Daj si� z�apa�.

- A pani? - Co?

Ma pani dost�p.

Ja to co innego. Ja jestem kolabo.

Nie b�j si�, �artuj�.

Pracuj� dla Czerwonego Krzy�a. W stalagach.

Pi� mi si� chce. Postawisz?

Nie mam grosza.

To nic. Znam bistro w pobli�u.

Rozgrzewa. Na pewno nie chcesz?

Uwielbiam nalewk� na mirabelkach. Ale jest zdradliwa.

Czym si� zajmujesz?

Pracuj� na poczcie, a tam je�d�� jako ochotniczka.

Rz�d wywalczy� regularne wizytacje Czerwonego Krzy�a...

Prosz� si� nie gniewa�, ale wyjd�cie.

S�ucham?

Nie chodzi o mnie, znamy si�, ale klienci si� skar��.

To panu przeszkadzamy?

Pogarsza pani sytuacj�.

Ciszej, to spokojny lokal.

Niech pan m�wi wprost. Co panu nie pasuje?

Nie wstyd pani?

Z takimi jak wy Francja si� nie podniesie.

- Biedaczka. - Ba�wan!

Zwariowa�a! Won, wyw�oko!

Wynocha!

Przesadzasz.

Takie co� wyprowadza mnie z r�wnowagi.

Ja przywyk�em.

Nie wierz�. To boli.

Mnie strasznie, a ciebie na pewno jeszcze bardziej.

Z twoim koleg� zobacz�, ale nic nie obiecuj�.

Przyjd� w poniedzia�ek na poczt� przy Sadi-Carnot.

Zaczynam o si�dmej. Wej�cie od podw�rza.

Prosz� pani, przyszed� pan, kt�ry...

Kt�ry co?

Chce si� z pani� widzie�. Odprawi�am go, ale nalega.

- Dlaczego go odprawi�a�? - Jest czarny.

To od Pierre'a, do okiennic. Niech wejdzie.

Tak? Dobrze, prosz� pani.

Spr�chnia�y.

Drewno si� sypie, wystarczy dotkn��.

Pierre m�wi�, �e da si� je szybko wymieni�.

Jest ich sporo. To ju� trzeba z nim...

Zdaj� si� na pana. Zawsze bra�am Pierre'a.

Remontowa� nam stodo�y za �ycia m�a.

Nie widzia�am tu pana. D�ugo pan u niego pracuje?

Nie. Kilka tygodni.

Dobry szef, zobaczy pan.

Tak, wiem.

Te te� do wymiany.

Co pan u niego robi?

Zajmuj� si� �cink�, ostrzeniem narz�dzi, stolark�...

Sk�d pan pochodzi?

W tej okolicy nie spotyka si� czarnych.

Bo siedz� na drzewach.

Mog� na pana liczy�?

Mo�e pani.

M�j rekrut: Addi B�.

Christine m�wi�a. Przyda si� pan.

Pan z prefektury? Dzi�kuj� za papiery.

Co� nie tak, Antoine?

Nie, nic.

Chodzi o to, �e jest inny?

Nie, sk�d. Nawet nie zauwa�y�em.

Ufam mu. Jak bratu.

Ma wi�cej niemieckiej krwi na r�kach ni� ktokolwiek st�d.

Zadanie jest proste: pozyskiwa� innych i szerzy� nasze idee.

- Chc� walczy�, nie roznosi� ulotki. - Na nic walka bez organizacji.

Na razie potrzebujemy broni i pieni�dzy.

Poza tym ka�dy �yje jak dot�d.

Spotykamy si� tylko w razie konieczno�ci.

Je�li kto� wpadnie, zostanie poddany torturom.

Zapewne zacznie sypa�.

Gdyby to was spotka�o, wytrzymajcie 24 godziny.

Tyle wystarczy, �eby zapewni� bezpiecze�stwo reszcie siatki.

Ostatnia sprawa: przyjmujemy pseudonimy.

Odt�d nazywam si� F�lix.

A ja Victoire. Wierz� w zwyci�stwo.

Ty?

Nie wiem, musz� si� zastanowi�.

Kardyna� Lemoine.

Dlaczego?

Mieszka�em w Pary�u przy tej ulicy.

Nie jestem w stanie mu zaufa�.

- Dlaczego? - Nie wiem, ufam tylko g�ralom.

G�ralom?

Takim jak my. Tutejszym, bia�ym.

Znamy ich rodziny, wiemy, �e �yj� tu od dawna.

Normalnym ludziom. Ufam g�ralom.

Jest taki jak my, wierz mi.

Mam sobie za z�e ten rasizm.

Przejdzie ci.

Kt�ra? Zd��ymy wpa�� na szklaneczk�?

Pan sam?

Tak.

D�ugo to panu zajmie?

Powinienem sko�czy� w cztery dni.

Poka�� te� boazeri� w bibliotece. Domaga si� od�wie�enia.

Dobrze.

To by� ulubiony pok�j m�a.

Od dawna nie �yje? Przepraszam, nie chcia�em...

Nie szkodzi. Trzy lata.

Straci�am go w wypadku. Polowa� na dziki.

Potkn�� si� i bro� wypali�a.

Mog� by� szczery?

�ycie jest za kr�tkie, �eby owija� w bawe�n�.

M�� by� my�liwym?

- To go zabi�o. - Wi�c ma pani fuzje?

Mia�am, owszem. Wspania�y zbi�r.

Tak�e bro� kr�tk�.

Wszystko zarekwirowali Niemcy. Kiedy tylko tu dotarli.

Po co panu?

Kiedy mia�d�y pani pszczo�� d�oni�, nie podda si� bez u��dlenia.

Jednego.

Tylko jednego.

Wie, �e to j� zabije, ale ��dli.

B�ahostka, zdawa�oby si�,

ale gdyby nie to, pszcz� ju� by nie by�o.

M�� chcia�, �ebym mia�a si� czym obroni�, gdyby go nie by�o.

Prosz�, niech pan b�dzie ostro�ny.

Sprowokowani Niemcy staj� si� straszni.

Spal� ca�y ul.

Oczywi�cie nikomu ani s�owa.

Jeste�my skazani na konspiracj�.

Mi�ej pracy, na razie.

Dobrze, �e jeste�. Widzieli twojego kumpla.

Wiedzia�em.

- Najlepiej jed� ze mn�. - Do wi�zienia?

Powiemy, �e jeste� ochotnikiem, �e pomagasz.

- Bez paniki. - Nie panikuj�.

Chcesz go odnale�� czy nie?

A on?

- To m�j t�umacz. - T�umacz?

Do rozm�w z Afrykanami. Takie s� ustalenia mi�dzyrz�dowe.

Francuz?

Nazywam si� Jean Rousseau, urodzi�em si� w Orleanie.

Przechodzi�.

Znasz Zan�?

Nie. Kto to?

Zna pani Zan�?

Nie, przykro mi.

Widzieli�cie Zan�?

Znacie Zan�?

Jakiego Zan�? Nie znam.

W porz�dku?

Nie b�j si�, pewnie jest ju� w wolnej strefie.

Chodzi nie tylko o niego...

Mam pomys�. Chod�.

Miesi�c temu zaleci�em przeniesienie

najbardziej zara�aj�cych.

Zapalenie p�uc, gru�lica, zrosty w p�ucach, ma pani obraz.

Nie przydzielono mi nikogo do pomocy.

�ywimy ich, a gdyby przysz�o jeszcze ich leczy�...

Niemcy boj� si� zara�e� jak ognia.

Dziwne. Tacy mocni, a tacy tch�rzliwi.

Zana K�b� - zmar� na gru�lic�.

Dzi�kuj�, do zobaczenia za tydzie�.

Jest pani bardzo �adna.

- Podobam ci si�? - Tak.

Co ci strzeli�o do �ba? Nie zaprzeczaj, poda�a rysopis.

Czarny, szczup�y, metr siedemdziesi�t.

Wisz� wsz�dzie! Jeste� spalony!

Chod�!

Nie b�d� si� ukrywa�!

Opanowanie i organizacja, taka jest zasada!

Ale ty jeste� ponad! Wsiadaj!

Pomy�la�e� o konsekwencjach?

Wojny nie toczymy na papierze, tylko przelewaj�c krew.

Na wojnie si� zabija.

�akn��em zemsty, potrzebowa�em sprawiedliwo�ci.

Tw�j strza� zabije 50 os�b.

Wczoraj aresztowano 50 Francuz�w.

50 pod �cian� za jednego Niemca, oto nowa zasada!

O tobie nawet nie m�wi�! Nie masz szans!

Czarnego nietrudno tu dopa��.

Pokaza�em, �e mo�na. To si� nie liczy?

Powiedz mi, �e to si� nie liczy!

Wy�ej znajdziesz ruiny budynku. Tam czekaj.

Na kogo? na co?

Bez pyta�. Id�.

Wci�� ratujesz mi �ycie...

Powinienem ci� wykluczy� z siatki.

Za zabicie Niemca?

Nie rozumiesz. Za samowol�.

Potrzebuj� �o�nierzy, nie zab�jc�w.

A masz o�owiane �o�nierzyki. W moich �y�ach p�ynie krew.

Liczy si� zwyci�stwo, a zwyci�ymy, gromadz�c jak najwi�cej ludzi.

Rozumiesz?

Mamy cele polityczne, nie wojskowe.

Nie chc� �adnej przemocy na w�asn� r�k�, jasne?

Rozkazy, tylko rozkazy!

Panuj nad sob�.

Rozkazy przychodz� z g�ry, ja je tylko przekazuj�.

Jestem trybikiem, jednym z wielu...

A bro�? Sk�d masz?

Niewa�ne.

Za�atwisz wi�cej?

Gdzie jeste�my?

W twoim nowym domu.

Nazwa�em go Obozem Wyzwolenia.

W tym lesie wszyscy b��dz�. Niemcy tu nie dotr�.

- Nic nie wiedzia�em. - Mam nadziej�.

Im szczelniej, tym jeste�my silniejsi.

My�la�em, �e wszystko zarekwirowali?

Po kl�sce cz�� oficer�w kaza�a �o�nierzom ukry� bro�.

�eby nie wpad�a w r�ce wroga. Tajna armia.

Nie wszyscy Francuzi to P�tainowscy zaprzeda�cy.

Wiatr mo�e si� zmieni�.

Lebel, bije na trzy kilometry. Wspania�y.

Mamy te� pi�ciostrza�owe berthiery.

W porz�dku?

B�dzie dobrze.

Bez samowoli, jasne? Addi, rozumiesz?

Rozumiem.

Najwa�niejsza sprawa to nakarmi� ludzi.

Pogadaj z ch�opami.

Gospodarstwo spod lasu ch�tnie si� dzieli.

Cze��, ma�y. Jest ojciec?

Dzie� dobry.

- Czego pan chce? - Ja do m�a.

Chyba do mnie. M�� w niewoli.

Szukam �ywno�ci. Zap�ac�.

Nie jestem handlar�.

S�ysza�em, �e dostan� tu mleko albo jajka.

Od kogo?

Od F�lixa.

C�lestin, przynie� dwa sery. R�b, co m�wi�.

F�lix ma si� dobrze?

Dzi�kuj�, C�lestin.

Szkoda fatygi, jest niemow�.

C�... Dzi�kuj�.

Niech pan zajrzy za tydzie�. B�d� mia�a ziemniaki dla ch�opc�w.

Przyszli�cie tu nie dlatego, �e chcecie walczy� z wrogiem,

tylko �eby uciec przed wyw�zk�.

Roboty przymusowe, najwi�kszy b��d Vichy.

A dla nas najlepsze �r�d�o werbunku.

Nie jeste�cie patriotami, jeste�cie uciekinierami.

Cisza.

- My nie uciekamy. - Cisza!

Ale wiem, �e trzeba odwagi, by porzuci� rodzin�,

powiedzie� "nie", sta� si� wyj�tym spod prawa.

Pieprzenie.

Porzucili�cie spokojne �ycie dla partyzantki.

Tu si� �mierdzi, nie dojada, marzniemy

i budzimy si� wyko�czeni.

Zapomnia�bym o wa�nym szczeg�le.

Nie ma w�r�d nas kobiet. To bywa dokuczliwsze od g�odu.

Przychodz�c tu, wiecie, �e nie ma odwrotu.

Nabyli�cie jedno prawo, do �mierci.

Odt�d podlegacie komendantowi obozu.

To Addi B�, wasz dow�dca.

Zadba o wasze wyszkolenie.

Niekt�rzy z was nie mieli karabinu w r�kach.

Musicie si� nauczy� wszystkiego o broni i materia�ach wybuchowych.

Chc� mie� sprawne i zdyscyplinowane wojsko.

Gdy nadejdzie wielki dzie�, b�dziemy na pierwszej linii.

Karabin to przed�u�enie cia�a, musi ci� s�ucha�.

Wystrzeli�e� w�a�ciwie niechc�cy.

Chybisz. Ale tw�j cel nie spud�uje.

Boisz si� broni? To twoja przyjaci�ka.

Lewa d�o�, pewnie.

Przy�� policzek.

Tu lu�no. A tutaj mocno.

Ognia.

Thibaut.

- Najch�tniej bym st�d prysn��. - Nie mo�esz.

Kto mi zabroni, on?

Nie zaci�ga�em si� do Murzyn�w.

Cel!

Mog� si� bi� za Francj�, ale nie pod jego rozkazami.

Na dodatek zdycham z g�odu.

Jeste� mi�y, lubi� ci�.

Pewnie. Cel. Pal.

Jak to, poszed�? Gdzie?

Nie wiem, odla� si�. I nie wraca.

Wiesz, co masz zrobi�.

Nie ryzykujmy, to kwestia �ycia i �mierci.

Pewnie nic nie powie. Wr�ci do siebie.

Lepszy b��d ni� katastrofa.

Maurice!

Ty idioto!

- Zamknij si�. - Co ty robisz? Oszala�e�?

Mog�e� nie ucieka�.

Co za g�upota! Tak zdechn��?

Wytrzymamy jeszcze dwa dni. Potem b�d� naprawd� g�odowa�.

Wiem. Jedziemy na jednym w�zku.

Pierre przy�le za par� dni jajka.

To nie wystarczy.

- Za�atwione. - Jestem z ciebie dumny.

G�wno mnie to obchodzi. Ty te�.

Wie pani, co wi��e wojownik�w, droga Louise?

Braterstwo broni. Charles cz�sto mi o nim m�wi�.

Wie pani, co to?

Rodzaj m�skiej przyja�ni, rzecz nie dla kobiet?

Jednocz� ich wszystkie dra�stwa, kt�re ogl�dali b�d� robili.

��czy nas nie dobro, lecz z�o.

Jeste�my wsp�lnikami, milcz�cymi i przepe�nionymi wstydem.

To nierozerwalna wi�.

Nasz agent przechwyci� telegram z prefektury.

Niemcy czekaj� w tym miesi�cu na transport broni.

Dla francuskiej milicji.

Uzbroj� Francuz�w?

Tak. Laval podpisa� umow�.

Francuscy robotnicy za niemieck� bro�.

Bydlak!

Milicja dosta�a woln� r�k�, wolno im nas zabija�,

a teraz b�d� na dodatek mieli czym.

Zatrzymanie tego transportu to kwestia �ycia i �mierci.

G�ra si� k��ci, Londyn nie chce dzia�a�, nie obchodzimy ich.

Ale Gauthier da� zgod�.

Najlepiej uderzy� tutaj.

Nad Raynie.

Dwie pieczenie przy jednym ogniu: zniszczymy i �adunek, i most.

A materia�y wybuchowe? To, co mamy, nie wystarczy.

Nasz kontakt kieruje wydobyciem w kopalni w Thillot.

Urabiam go od miesi�cy.

Od paru tygodni podkrada dynamit i wysy�a na poste restante.

Kiedy transport?

Nie wiadomo. Wiemy tylko, �e sk�ad wyruszy z Oberhausen.

Szukamy ca�y czas informacji.

Ale, jak si� domy�lasz, nie mamy doj�cia do komendantury.

Na razie odbierz materia�y wybuchowe.

Tu masz adres.

Drugie pi�tro.

Has�o: "Pod mostem Mirabeau p�ynie Sekwana".

Kontakt: Cordey.

List go�czy.

Nagroda za wskazanie czarnego terrorysty: 200 tysi�cy frank�w.

Pod mostem Mirabeau p�ynie Sekwana...

- Cordey to ty? - Kardyna�? W�a�.

Nie wiem, co z d�emami.

Bior�! Ch�opcy si� uciesz�, g�odujemy.

Zjemy kanapki.

- Gdzie jeste�my? - U mnie, g�upku.

- Od dawna to robisz? - Zacz�am od list�w.

Otwiera�am po cichu te do komendantury.

Donosy wywala�am do kosza.

Trzymaj, jagodowy.

Co robimy dalej?

Jak to?

- B�d� kolejne paczki. - Ile?

Nie wiem. Ostatni ma by� detonator.

- Sk�d wiesz, od F�lixa? - Od kogo?

- Od F�lixa. - Nie znam. Pierwszy raz s�ysz�.

To kto ci wydaje rozkazy?

Ju� m�wi�!

Racja. Podaj s�oik.

- Chcia�abym by� z wami. - Jeste�.

Nie, na fajerwerkach.

Chc� z wami i��.

Kiedy to?

Nie wiemy. Szukamy informacji.

B�d� ostro�niejszy, nie jeste� sam.

- O mnie si� nie b�j. - Ludzie gadaj�. Wiem, co robisz.

- Co? - Idziesz podyma�, nara�asz nas!

Kretyn.

Przepraszam, ma pani go�cia.

Kt�ra jest? Powiedz, �e ju� za p�no.

Dobry wiecz�r, Louise.

Znikasz na wieki i wracasz ot tak?

Je�li potrzebujesz kobiety, s� burdele.

Louise, ja wiem.

Co?

O tym Niemcu.

Ach, to? Zrobisz mi scen� zazdro�ci?

- Nie tak rozumiem �ycie. - To potw�r.

Nie podoba ci si�, to si� rozsta�my.

Nie wiesz, do czego jest zdolny.

Dobrze znam barona von Dinkla, jeszcze sprzed wojny.

Przyja�nili si� z moim m�em.

Charles latami powierza� mu swoje wina do sprzeda�y w Niemczech.

Zdumiewam ci�? Tak jest, i ju�.

��czy�y ich interesy, a z czasem si� zaprzyja�nili�my.

Ma si� nagle sta� moim wrogiem,

bo jacy� szale�cy ubrali go w mundur i kazali walczy�?

Tw�j kochanek morduje ludzi, jakby rozgniata� robaki.

To wojna.

Znam wojn�, obowi�zuj� pewne zasady! On ich nie przestrzega.

Wstawi�am si� u niego za Pierre'em. Wys�ucha� mnie.

Maj� Pierre'a?

Tak. Wpadli do nich Niemcy. Zabrali te� jego c�rk�, H�lene.

Ju� rozumiem.

Zacz�� m�wi�?

W co� ty si� wpakowa�?

- Sypa�? - Sk�d mam wiedzie�?

A H�lene?

Nic jej nie jest, zamieszka�a u kuzyn�w w Pary�u.

Trzeba dzia�a�. Tylko ty mo�esz mi pom�c.

Milicja czeka na transport z Niemiec.

Zamierzaj� wydusi� partyzantk�. Musz� zna� dat� jego przyjazdu.

Sk�d mia�abym to wiedzie�?

Tw�j pu�kownik wie.

Za��my... �e zdob�d� t� informacj�.

Gdzie ci� znajd�? Znikasz na ca�e tygodnie.

Kojarzysz ko�ci� w Champ du Pin?

Mniej wi�cej.

Zostaw wiadomo�� pod pos�giem Madonny z Dzieci�tkiem.

Louise? Zrobisz to?

Spr�buj�.

Kr�ci� si� pod obozem. Szpicluje dla Niemc�w.

Ja ci� znam. Syn Martine z Eparges.

Tej od sera?

C�lestin, tak?

- Nie chce m�wi�. - Nie mo�e.

Szpiclowa�e�, to prawda?

Przysta�? Do kogo?

My nie zabijamy, kto ci to powiedzia�?

Widzia� ob�z. Zna okolic�, jest gro�ny.

- To niemowa. - Ale nie �lepiec.

Mamy zasad�, pami�tasz? Obowi�zuje ka�dego.

Lepszy b��d ni� katastrofa.

Ruszaj si�!

Dlaczego to zrobi�e�?

Naprawd� szpiegujesz dla szwab�w? Id�!

A dla kogo? Dla milicji?

Dla milicji? Na jedno wychodzi.

Pod drzewo!

Lepiej go pilnuj. Kr�ci� si� w pobli�u obozu.

Ojciec spu�ci�by ci lanie. Zajmij si� kr�likami!

C�lestin?

Nie miejcie mu za z�e.

- Bywa u Niemc�w? - On? Jest zawsze tutaj.

Nie wychodzi z domu. On i szkopy?

Poza tym to niemowa. Co im powie?

Zaczekaj.

Poci�g wjedzie na dworzec w Epinal w pi�tek, �smego, o sz�stej rano.

Dzi�kuj�.

�wietny z ciebie �o�nierz, moja ma�a Marie.

Uwa�aj na siebie.

Wiesz co? Sta�e� si� prawdziwym g�ralem.

Rozumiem, �e to komplement?

I to jaki!

To tam?

Przykro mi, pu�kownik von Dinkel pani nie przyjmie.

- Chodzi o czarnego je�ca. - Prosz� nie nalega�.

Mam mandat Czerwonego Krzy�a

i prawo, by troszczy� si� o tych �o�nierzy. To wynika z konwencji.

Niech pani ju� idzie.

Prosz� pani? Chodzi o Addiego?

Ten jeniec to Mamadou Addi B�?

Nie wiem, o kim pani m�wi.

Zna go pani? Kim pani jest?

- Przyjaci�k�. - Zdo�a pani co� dla niego zrobi�?

Nie wiem. Mo�e.

Powiedziano mi, �e w s�dzie w Nancy by�a rozprawa.

Mamy 75 kilometr�w.

- Jak to? - To si� da zrobi�.

Ale co?

Niemcy to bydl�ta, ale szarmanckie.

Kobieta, awaria auta, karetka wi�zienna przystaje...

I co?

Bierzemy ich na muszk� i zabieramy go.

Trzeba spr�bowa�.

Niech si� pani do tego nie miesza.

Francuzi s� niebezpieczni, nie uwa�asz?

Kiedy� pozwolili czarnym zabija� bia�ych.

I to nie byle jakich, bo Niemc�w.

Odwr�cili naturalny porz�dek cywilizacji.

Na twoim miejscu m�wi�bym od razu,

zaoszcz�dzisz nam obu okropnego poni�enia tortur.

Moi ludzie zamierzaj� przypi�� ci elektrody do j�zyka.

Wiem z do�wiadczenia,

�e po 10 porcjach pr�du ten organ tak puchnie,

�e cz�owiek nie mo�e si� wys�owi�.

Radz� zapali� teraz, bo potem b�dzie ci trudniej.

Chyba �e co� mi powiesz.

Zamach na mo�cie nad Raynie to twoja robota?

Sk�d ty i ta twoja banda dzikus�w o tym wiedzieli�cie?

Nie rozumiem twojej postawy.

Wygl�dasz na bystrego m�odzie�ca.

Obaj wiemy, �e w ko�cu zaczniesz m�wi�.

Po co odwleka�?

Po co si� nara�a� na ten ponury moment,

kt�ry pozbawi nas obu godno�ci?

Kto jest twoim dow�dc�? Kto wydaje rozkazy?

Kto kieruje siatk�?

Wej��.

Dobrze.

Baptiste'a Ehlingera nie musz� ci przedstawia�.

Jego nazwisko ujawni�a bliska wam osoba,

niejaki Pierre Lagrange.

Drwal kieruj�cy tartakiem s�u��cym ci za przykrywk�.

Uspokoj� was, troch� si� opiera�. Krzepkie ch�opisko.

Ale poradzili�my sobie.

U�y�em jednej ze swoich ulubionych metod,

uderzam w s�aby punkt,

�eby dany osobnik zrobi� to, czego chcemy.

S�abym punktem pana Lagrange'a jest jego c�rka.

Swoj� drog� ca�kiem niebrzydka...

Ale zbaczam z tematu.

Ten pan nie by� w stanie nam powiedzie�,

jaka was ��czy zale�no��.

Kto jest szefem, a kto podw�adnym?

Kim jest F�lix? Kim jest Gauthier?

Czy to wasz dow�dca?

C�... wybacz� panowie, ale jestem ju� sp�niony.

Powierz� was zatem swoim podkomendnym,

kt�rych pan Ehlinger ju� zna.

Aha! Zanim wyjd�.

Mam tu rozkaz deportacyjny na nazwisko...

Valdenaire, Christine.

Niniejszy dokument nakazuje wywiezienie tej osoby,

gdy�, wed�ug naszych informacji, wsp�pracowa�a z wami,

cho� jeszcze nie wiem, w jakim zakresie.

Je�li z�o�� na nim podpis,

ta dama opu�ci dzi� komendantur�

i wyruszy w drog� do jednego z naszych oboz�w pracy w Polsce.

Je�eli go nie podpisz�, pozostanie tutaj

i je�li okoliczno�ci pozwol�, b�dzie mia�a uczciwy proces.

To zale�y wy��cznie od pan�w.

Podajcie mi nazwiska zwierzchnik�w,

a Christine Valdenaire

nie zakosztuje urok�w pobytu w naszych obozach na wschodzie.

Do pana Ernesta Maurice'a, kt�remu tak wiele zawdzi�czam.

Kochany tato, dzi� mnie zabij�. Nie boj� si�.

Umr� z Baptiste'em, towarzyszem broni.

Wiem, �e to tylko etap w naszej walce.

Nie koniec, na pewno.

Dorastanie w kraju wolno�ci i braterstwa do czego� zobowi�zuje.

Pragn� wierzy�, �e �wiat�o zawsze zwyci�y z mrokiem.

Udowodni�e� to, tato, przywracaj�c mi wzrok.

Ca�uj� ci�, przepe�niony mi�o�ci� i wdzi�czno�ci�.

Tw�j Addi.

Mo�emy prosi� o rozkucie?

Bez obawy, chyba nic wam nie grozi?

Addi B� zosta� stracony 18 grudnia 1943 roku w Epinal

13 lipca 2003 roku odznaczono go po�miertnie Medalem Ruchu Oporu.