Original subtitles

Jako �e moje grzeszne �ycie powoli dobiega ko�ca

i w�osy mam ju� siwe,

spisuj� na pergaminie przebieg niesamowitych

i strasznych wydarze�, kt�rych by�em �wiadkiem w m�odo�ci,

gdzie� pod koniec roku Pa�skiego 1327.

Niech B�g obdarzy mnie m�dro�ci� i �ask�,

abym wiernie odtworzy� wydarzenia, kt�re mia�y miejsce

w odleg�ym opactwie na ciemnej p�nocy W�och.

Opactwie, kt�rego nazwy uwa�am, �e nawet teraz

m�drzej i roztropniej b�dzie nie wymienia�.

IMI� RӯY

Niech ma r�ka nie zadr�y, kiedy od�ywa przesz�o��,

kiedy wskrzeszam niepok�j, kt�ry m�czy� me serce,

gdy przekroczy�em furt� klasztoru.

Powinni�my mu powiedzie�?

Nie.

B�dzie szuka� nie tam, gdzie trzeba.

Ale...

Co si� stanie, gdy dowie si� sam, bez naszej pomocy?

Przeceniasz jego talent, wielebny opacie.

Jedna tylko w�adza jest w stanie zbada� t� spraw�.

�wi�ta Inkwizycja.

Co o tym s�dzisz, czcigodny bracie Jorge?

Drodzy bracia...

zostawiam doczesne sprawy w r�kach m�odszych.

Adso.

- Mistrzu? - �eby rozkazywa� naturze,

musisz najpierw nauczy� si� dawa� jej pos�uch.

Wr�� na dziedziniec, mi� budynek po lewej

i dalej po prawej znajdziesz to miejsce.

Za trzecim �ukiem.

M�wi�e�, �e nigdy tu nie by�e�.

Widzia�em brata, kt�ry zmierza� tam w po�piechu.

A potem wyszed� stamt�d powoli

i z ulg� maluj�c� si� na jego twarzy.

Dzi�kuj�, mistrzu.

W imieniu Benedyktyn�w pragn� powita� ciebie

i braci Franciszkan�w w naszym opactwie.

Inni bracia ju� przybyli?

Ubertino z Casale go�ci u nas od kilku tygodni.

Reszta zapowiedzia�a si� na jutro.

Musisz by� zm�czony po tak d�ugiej podr�y.

Nie. Niespecjalnie.

Mniemam, �e niczego nie potrzebujesz...

Nie. Dzi�kuj�.

Dobrze...

Wi�c... Pok�j z tob�.

Bolej�, �e jeden z braci niedawno po��czy� si� z Bogiem.

Tak. Wielka strata.

Brat Adelmo by� wielkim uczonym.

- Adelmo z Otranto? - Zna�e� go?

Nie, ale znam i podziwiam jego dzie�a.

Jego poczucie humoru i komiczne rysunki

prawie budz� zgorszenie.

- S�ysza�em, �e by� m�ody. - Tak.

To prawda. Bardzo m�ody.

- Niew�tpliwie by� to wypadek? - Tak.

Tak w�a�nie, wypadek.

C�, ja...

Bracie Williamie...

mog� by� z bratem szczery?

Wygl�da na to, �e chce mi co� brat powiedzie�.

Us�yszawszy o twoim przyje�dzie,

uzna�em, �e to odpowied� na moje modlitwy.

"To cz�owiek, kt�ry nie tylko dobrze zna natur� ludzk�,

ale tak�e sztuczki diab�a".

�mier� Adelma wprowadzi�a zam�t w duszach mojego stadka.

To nowicjusz, Adso.

Najm�odszy syn barona z Melku.

Prosz� m�wi� dalej.

Znale�li�my cia�o po burzy gradowej,

okropnie okaleczone, roztrzaskane o ska��, u st�p wie�y,

pod oknem, kt�re...

Jak mam to uj��?

- By�o... - By�o zamkni�te.

- Kto� ci doni�s�. - Je�li by�oby otwarte,

doszliby�cie do wniosku, �e wypad�.

Bracie Williamie...

tego okna nie da si� otworzy�.

Szyba nie by�a zbita.

Nie ma tam te� wej�cia na dach.

Rozumiem.

Nie ma racjonalnego wyt�umaczenia,

wi�c mnisi podejrzewaj� obecno�� nadnaturalnej si�y.

Dlatego potrzebuj� rady

kogo� tak przenikliwego jak ty, bracie Williamie.

Przenikliwego w dochodzeniu prawdy,

ale tak�e rozwa�nego, w miar� potrzeby,

by st�umi� rozg�os

przed przyjazdem legat�w papieskich.

Nie zajmuj� si� ju� takimi sprawami.

Niech�tnie wci�gam ci� w m�j dylemat...

ale je�li nie uspokoj� moich mnich�w,

b�d� musia�, chc�c nie chc�c, poprosi� o pomoc Inkwizycj�.

Adso!

Ubertino z Casale...

jeden z najwi�kszych przyw�dc�w naszego zakonu.

Prosz�.

Wielu uwa�a go za �yj�cego �wi�tego,

ale reszta spali�aby go jako heretyka.

Jego ksi��ka o ub�stwie kleru nie zdoby�a papieskiej akceptacji.

�yje wi�c w ukryciu jak banita.

Bracia franciszkanie...

musicie natychmiast opu�ci� to miejsce.

Diabe� zamieszka� w tym opactwie.

Ubertino,

to ja, William.

William z Baskerville.

William?

Nie.

William nie �yje.

William, m�j synu,

przebacz mi.

Tak dawno temu zagin�� nam po tobie �lad.

Stara�em si�, by o mnie zapomniano.

Prosili�my o cud,

kiedy dowiedzieli�my si� o twoich k�opotach.

Wasze modlitwy zosta�y wi�c wys�uchane.

To m�j ucze�, Adso z Melku.

Jego ojciec zleci� mi jego wychowanie i edukacj�.

Zabierz go st�d!

Nie s�ysza�e�, �e diabe� wyrzuca �adnych ch�opc�w przez okna?

By�o co�...

niewie�ciego...

co� diabolicznego...

w tym m�odzie�cu, kt�ry tu zgin��.

Mia� oczy dziewczyny

szukaj�cej kontaktu z diab�em.

Strze�cie si� tego miejsca.

Szatan nadal jest w�r�d nas.

Wyczuwam go teraz tutaj...

w tych �cianach.

Boj� si�, Williamie...

o ciebie, o mnie...

o wyniki tej debaty.

M�j synu.

W jakich czasach przysz�o nam �y�...

Ale nie przera�ajmy...

naszego m�odego przyjaciela.

Jest pi�kna, prawda?

Kiedy kobieta...

kt�ra jest z natury tak perfidna...

zostaje zmieniona przez swoj� �wi�to��...

mo�e zosta� najbardziej szlachetnym nosicielem �aski.

Pi�kne s� piersi...

lekko tylko spiczaste.

- Nie podoba mi si� tu. - Naprawd�?

Na mnie to miejsce dzia�a stymuluj�co. Chod�.

Adso, nie mo�emy da� wiary

irracjonalnym plotkom o Antychry�cie.

Zamiast tego u�yjmy g�owy i spr�bujmy

rozwi�za� t� skomplikowan� zagadk�.

Co dajesz na ziemi,

po stokro� ci b�dzie wynagrodzone w raju.

Mistrz ufa� Arystotelesowi, greckim filozofom

i swej zdolno�ci logicznego rozumowania.

Niestety, moje obawy nie by�y tworami m�odzie�czej wyobra�ni.

Ciemny koniec dla tak �wiat�ego cz�owieka.

Nast�pny szczodry dar dla biednych.

A mo�e nie spad� z wie�y,

tylko gdzie� stamt�d, a potem cia�o si� tu stoczy�o?

Adso?

W�wczas na nic nam diabe�.

Tu jest wi�cej krwi.

St�d wypad�. Wyskoczy�.

Adso! S�uchasz mnie?

Tak. Wyskoczy�.

Wyskoczy�? To znaczy, �e pope�ni� samob�jstwo?

Tak. Czemu kto� mia�by si� tam wspina� podczas burzy?

- Nie, �eby podziwia� widoki. - Nie. Mo�e...

Mo�e to by�o morderstwo.

A potem wspi�� si� na szczyt wraz z cia�em?

�atwiej wyrzuci� t� �luz�, kt�r� sp�ywa dobroczynno��.

Nie. M�j drogi Adso.

To jest oczywiste.

Samob�jstwo.

Nie uwa�asz...

�e to miejsce opuszczone przez Boga?

A znasz jakie� miejsce, w kt�rym B�g czu�by si� jak w domu?

Pro�my Boga Wszechmog�cego...

by nie podejrzewano w�r�d nas obecno�ci z�ego ducha.

Ani z tego, ani z innego �wiata.

Pro�my Pana, by debata, kt�rej dost�pili�my...

zaszczytu by� gospodarzami...

mog�a przebiega� bez cienia strachu.

Dzi�kujmy za brata Williama z Baskerville.

Oby jego do�wiadczenie wynikaj�ce

z wcze�niejszych, uci��liwych dla niego obowi�zk�w,

pos�u�y�o nam tutaj.

Oby cisza i spok�j ducha...

zago�ci�y znowu w naszych sercach.

Mnich powinien zachowa� cisz�.

Nie powinien wyra�a� swoich my�li,

chyba �e jest o nie pytany.

Mnich si� nie �mieje.

Bo tylko g�upcy

w g�os si� �miej�.

Mistrzu?

Je�li wolno mi spyta�, o jakich

"uci��liwych obowi�zkach"

m�wi� opat?

Nie zawsze by�e� mnichem?

Nawet mnisi maj� przesz�o��, Adso.

Spr�buj zasn��.

Ja tylko...

Tak, mistrzu.

"Im wi�cej wiedzy, tym wi�cej cierpienia,

a ten, kt�ry poszerza wiedz�, powi�ksza te� swoje cierpienie".

Gwarantuj�, �e ten nie pope�ni� samob�jstwa.

- Wody! - Prosz�.

To moja wina.

Gdybym nie uwierzy� twojemu t�umaczeniu,

jeszcze by �y�.

Jestem pewien, �e brat Adelmo odebra� sobie �ycie.

- Ale czy... - Po burzy gradowej...

Ale czy jest jaki� zwi�zek mi�dzy tym, co si� sta�o? Spr�buj�...

Po burzy gradowej,

przy d�wi�ku drugiej tr�by,

morze zamieni�o si� w krew.

I patrzcie,

tutaj jest krew.

- Przepowiednia z Apokalipsy! - Trzecia tr�ba.

P�on�ca gwiazda

zapadnie w wodn� kipiel.

Nie marnujcie czasu! 7 ostatnich dni!

Utarty korze� rdestu leczy biegunk�.

A cebula,

w ma�ych ilo�ciach, ciep�a i zwil�ona,

pomaga przed�u�y� m�sk� erekcj�.

U tych, co nie sk�adali �lub�w, oczywi�cie.

W wielu sytuacjach

stosuje si� arszenik, bracie Severinusie?

To najbardziej skuteczne lekarstwo na zaburzenia nerwowe.

Oczywi�cie, w ma�ych dawkach.

A co si� stanie, je�li nie b�d� takie ma�e?

Powoduje �mier�.

Czym si� zajmowa� ten cz�owiek?

By� najlepszym t�umaczem z greckiego,

ca�kowicie oddany Arystotelesowi.

Przyja�ni� si� z przystojnym Adelmo?

Bardzo. Pracowali razem w skryptorium.

Ale to by�o tylko braterskie uczucie, a nie...

Cia�o jest s�abe i mo�e by� kuszone przez natur�

lub wbrew naturze.

Oni nie przejawiali tej sk�onno�ci.

Je�li rozumiesz, o co mi chodzi.

Dracul nadejdzie in futurum, by was po�re�!

Brzydki con Salvatore, co?

Ma�y bracie, penitenziagite.

Powiedzia�e� "penitenziagite".

Mistrzu?

Jakim j�zykiem on m�wi�?

Wszystkimi j�zykami i �adnym.

A co to za s�owo, kt�rego obaj u�ywali�cie?

Penitenziagite.

- Co to znaczy? - �e garbus niew�tpliwie

by� kiedy� heretykiem.

Penitenziagite by�o zawo�aniem dulcynian�w.

Dulcynianie? Kim oni byli?

Wierzyli w ub�stwo Jezusa.

Tak jak my, franciszkanie.

Twierdzili, �e wszyscy maj� by� biedni.

Wi�c mordowali bogatych.

Widzisz, Adso,

granica mi�dzy ekstatyczn� wizj� i grzesznym sza�em

jest ledwo dostrzegalna.

Wi�c mo�e... To on zabi� t�umacza?

Nie. Dulcynianie bardziej gustowali

w grubych biskupach i bogatych ksi�ach.

Nie w specjalistach od Arystotelesa.

Ale masz racj�. Wszystko musimy bra� pod uwag�.

Mamy szcz�cie, �e tyle tu �niegu.

To pergamin, na kt�rym przest�pca zostawia sw�j podpis.

Co m�wi� ci te �lady?

S� dwa razy g��bsze

- ni� inne. - Dobrze, Adso.

A jaki z tego wniosek?

- By� bardzo ci�ki. - W�a�nie.

A dlaczego by� ci�ki?

Poniewa�...

- By� gruby? - Lub by� obci��ony ci�arem

innego m�czyzny.

Zanotujmy �lady tych st�p

w naszej pami�ci.

Ale �lady st�p prowadz�

w tym kierunku.

G�uptasie, nie przysz�o ci na my�l,

�e szed� ty�em, ci�gn�c za sob� cia�o?

Wida� bruzdy zrobione obcasami.

Gdzie nasz erudyta, t�umacz grecki

spotka� anonimowego sprawc� swojej �mierci?

Bracie bibliotekarzu.

Mo�e pozwolisz nam przejrze� prace obu tych nieszcz�nik�w,

kt�rzy odeszli do Boga?

Niezwyk�a jest twoja pro�ba.

Tak jak okoliczno�ci ich �mierci.

Brat Adelmo siedzia� tutaj.

Dzi�kuj�.

Oczy ze szk�a w oprawie.

Osio� ucz�cy biskup�w Pisma �wi�tego.

Papie� jest lisem.

Opat jest ma�p�.

Naprawd� mia� talent

do komicznych obraz�w.

Mnich si� nie �mieje. Tylko g�upcy w g�os si� �miej�.

Ufam, �e moje s�owa nie obra�� ci�, bracie.

Us�ysza�em wszak�e �miech w tej sali.

Wy, franciszkanie, podchodzicie do �miechu

- z pob�a�aniem. - To prawda.

�w. Franciszek cz�sto si� �mia�.

�miech, to diabelski wiatr,

kt�ry przekszta�ca rysy twarzy i sprawia,

�e cz�owiek upodabnia si� do ma�py.

Ma�py si� nie �miej�.

�miech, to ludzka rzecz.

Tak jak grzech.

- Jezus si� nie �mia�. - Na pewno?

Nie ma o tym w �wi�tych pismach.

Ani o tym, �e si� nie �mia�.

Nawet �wi�ci wprowadzili komedi�,

by o�mieszy� wrog�w wiary.

Kiedy poganie wrzucili �w. Maurusa do wrz�cej wody,

narzeka�, �e jego k�piel jest za zimna. Su�tan sparzy� r�k�.

Zanurzony we wrz�tku �wi�ty nie bawi si� w ten spos�b.

Powstrzymuje krzyki i cierpi dla prawdy.

Arystoteles po�wi�ci� komedii drug� cz�� Poetyki

jako instrumentowi prawdy.

- Czyta� to brat? - Oczywi�cie, �e nie.

- Zagin�a wiele wiek�w temu. - Nie. Nigdy nie zosta�a napisana.

Bo opatrzno�� nie chce gloryfikowa� b�ahych rzeczy.

- Musz� zaprzeczy�... - Starczy!

Nasz klasztor jest pogr��ony w smutku,

a brat chce tu wprowadzi� czcze �arciki!

Wybacz mi, czcigodny Jorge. Moje uwagi by�y nie na miejscu.

- Gdzie pracowa� grecki t�umacz? - Tutaj.

Chod�, Adso.

Co wywnioskowa�e� z tej wizyty?

�e nie wolno si� tam �mia�.

Nie zauwa�y�e�, jak ma�o by�o ksi��ek na p�kach?

Skrybowie, kopi�ci, t�umacze, badacze, my�liciele.

Ale gdzie s� ksi��ki, kt�rych potrzebuj� do pracy

i z kt�rych ten klasztor s�ynie?

Gdzie one s�?

- Sprawdzasz mnie, mistrzu? - Co masz na my�li?

Z ca�ym szacunkiem,

ale kiedy zadajesz mi pytanie, zawsze masz gotow� odpowied�.

- Wiesz, gdzie s� ksi��ki? - Nie.

Ale za�o�� si�, �e w wie�y jest co� wi�cej, ni� powietrze.

Gdy weszli�my, bibliotekarz zamkn�� ma�e drzwi. Widzia�e�?

- Tak. - Mog� prowadzi� do biblioteki?

Mistrzu! Szybko! Mam go!

- Przesta�! Wystarczy! - Pr�bowa� nas zabi�!

Salvatore!

Prosz�, panie, nie m�w opatowi o jego przesz�o�ci.

Nie odpowiada za ostatnie �mierci w opactwie.

Przyrzekam.

Bracie, jeste� nam potrzebny.

B�d� milcza� za pewne informacje.

Nie mog�em zrozumie�, czemu mistrz m�j tak szybko

oddali� moje podejrzenia co do garbusa

i czemu tak mu si� �pieszy�o odwiedzi� wie��.

Stwierdzi�em, �e nie m�g� oprze� si�

pokusie pogrzebania w ksi��kach.

Nie ma zamka. Musz� ryglowa� je od wewn�trz.

Jak tam wejdziemy?

Widocznie jest inne wej�cie.

Co wielkog�owy pomocnik bibliotekarza

stara� si� przed nami ukry�?

Ma�e greckie litery. Mo�e pisa�a je mr�wka.

"Pos�u� si� pospolitymi lud�mi,

dworuj�c z ich przywar... "

No tak.

Pisane sokiem z cytryny.

Strzelec.

S�o�ce.

Merkury.

Skorpion.

To wskaz�wki napisane jakim� kodem zodiakalnym. Ale dok�d?

Kto tam jest?

Kto to?

- Moje szk�a! - By�y na ksi�dze.

Id� t�dy.

Wychod�, ty ma�a suko.

Wiem, �e tu jeste�. Czuj� tw�j zapach.

Co z tob�? Boisz si� mnie?

Znajd� ci�.

Kim by�a?

Kim by�a ta istota, co zjawi�a si� jak �wit,

czarowna niczym ksi�yc, promienna jak s�o�ce,

gro�na jak armia przysposobiona do ataku?

Dobry wiecz�r, Salvatore.

Tutaj je �apiesz?

Widzisz, s� piu grasso. Wi�ksze, co?

Ty...

Je zjadasz?

Chcesz?

Dzi�kuj�, nie.

Jako dobry chrze�cijanin musisz mi powiedzie�...

Adelmo da� pergamin Berengarowi?

Nie, nie.

T�umaczo... T�umaczo...

T�umaczowi. Czarnemu Wenancjuszowi.

- I co si� potem sta�o? - Potem...

Mistrzu! Szybko, znalaz�em jeszcze jedno.

Co z twoim rozumem? Widzia�e� kogo� z klatk� piersiow�,

w kt�rej zmie�ci�oby si� serce takiej wielko�ci?

Nie.

Nie.

To wole serce.

Jeden z mnich�w da� to pewnie tej wie�niaczce

w zamian za jej us�ugi.

Dziewczynie? Jakiej...?

Tej, kt�ra st�d wybieg�a.

- To musi by� bardzo brzydki mnich. - Czemu?

Gdyby by� m�ody i przystojny,

obdarzy�aby go swymi wdzi�kami za darmo.

Tak czy inaczej, cokolwiek sta�o si� w tej kuchni,

nie ma nic wsp�lnego z naszym dochodzeniem.

Salvatore przekona� mnie, �e Berengar, pomocnik bibliotekarza,

zna klucz do zagadki. Co m�wisz?

- Nic, mistrzu. - To dobrze.

Mistrzu?

Musz� ci co� wyzna�.

Wiem.

Wys�uchasz mojej spowiedzi?

Zwierz mi si� raczej jako przyjacielowi.

Mistrzu...

Czy by�e�...

Kiedy�...

Zakochany?

Zakochany? Tak. Wiele razy.

- Naprawd�? - Oczywi�cie.

W Arystotelesie, Owidiuszu...

Nie, nie. Chodzi mi o...

Czy�by� myli� mi�o�� z ��dz�?

Myl�?

Nie wiem.

Chc� tylko jej dobra.

Chc�, �eby by�a szcz�liwa.

Chc� uwolni� j� od biedy.

- O rety. - Czemu "o rety"?

Jeste� zakochany.

Czy to �le?

Dla mnicha stanowi to pewien problem.

�w. Tomasz nie stawia� mi�o�ci ponad wszelkie cnoty?

Tak. Mi�o�ci do Boga, Adso. Mi�o�ci do Boga.

A mi�o��... do kobiety?

O kobietach �w. Tomasz z Akwinu niewiele wiedzia�.

Ale pisma s� bardzo jasne.

Przys�owie ostrzega: "Kobieta mo�e zaw�adn�� dusz� m�czyzny".

A Eklezjasta m�wi: "Od �mierci bardziej gorzka jest kobieta".

Tak, ale...

- A co ty uwa�asz, mistrzu? - C�...

Nie mam takiego do�wiadczenia jak ty.

Ale... trudno mi uwierzy�...

�e B�g stworzy�by tak haniebn� istot�,

nie obdarzywszy jej �adnymi cnotami.

Jakie spokojne by�oby �ycie bez mi�o�ci, Adso.

Jakie bezpieczne.

Ciche.

I jakie nudne.

Bo�e, kierowa�e� naszymi krokami,

by�my osi�gn�li ducha spok�j,

bo chcesz pojednania, tak jak my, franciszkanie.

- Chod�my, bracia. - Niech tak b�dzie, Panie.

Bracie Berengarze?

Pewnie si� gdzie� ukrywa.

Z ksi��k� i moimi szk�ami.

Bracie Berengarze.

Mistrzu, sp�jrz. Drzwi.

Brat Malachiasz.

Szukamy twego pomocnika, brata Berengara.

- Jest tu? - Nie.

Rozumiem.

Wiesz, gdzie mo�emy go znale��?

Nie.

Mo�e jest na g�rze, w bibliotece?

Nie.

Jestem bardzo ciekawy biblioteki.

- Mog�? - Nie.

Czemu nie?

�cis�e polecenie opata. Nikt nie mo�e wej��

do biblioteki opr�cz mnie i mojego pomocnika.

Rozumiem.

Ponownie dzi�kuj�.

Mo�e co� mu si� sta�o.

- I znajdziemy go w wodzie. - Co?

Trzecia tr�ba, jak m�wi� Ubertino.

- Ksi�ga Apokalipsy. - Nie tej ksi�gi szukamy.

To ma by� kurczak? Wygl�da jak wr�bel.

Witam brata Micha�a w naszym opactwie i was, bracia franciszkanie.

Ty, paesano! Na koniec! Jak inni, do kolejki!

- Pu��! - Salvatore, pu�� go!

To Cuthbert z Winchesteru, jeden z naszych najzacniejszych go�ci.

Chod�my, musimy rozwa�y� piln� spraw�.

Opat zda si� by� pewnym,

�e diabe� hula w tych murach.

On tu jest.

Jedynym dowodem na istnienie diab�a jest to,

�e chcecie ujrze� go w dzia�aniu.

A je�li racj� ma Ubertino, nie ty?

Ta debata jest dla nas bardzo wa�na.

Uwa�amy, �e papie� chce rozwi�za� nasz zakon.

I zrobi� z nas heretyk�w.

Chc� przes�ucha� jednego brata i sprawa b�dzie rozwi�zana.

Williamie, w tobie nasza nadzieja.

M�dl si� do Boga, �eby� nas nie zawi�d�.

Bracie Williamie.

Znalaz�e� ksi�g� po grecku?

Nie.

Mia�em racj�.

Ksi�ga Apokalipsy te�.

- Musimy natychmiast porozmawia�. - W rzeczy samej.

Mamy o czym.

Jak tylko zbadamy to cia�o.

Taka k�piel z li��mi zawsze koi b�l.

- By� lewor�czny. - To prawda.

By� odmienny pod wieloma wzgl�dami.

Czy s� tu inni lewor�czni bracia?

Nic o tym nie wiem.

Plamy z inkaustu.

Nie pisa� j�zykiem, jak mniemam.

- Kilka linijek po grecku. - Tak.

Napisa� je Wenancjusz.

Notatki z ksi�gi, kt�r� czyta� tu� przed swoj� �mierci�.

Widzisz, jak zmienia si� jego pismo?

Tu ju� zacz�� umiera�.

A jaki st�d wniosek?

Plama b��kitnej farby.

Tak, ale to unikalny b��kit.

Sporz�dzi� go tw�j wielki uczony, brat Adelmo,

kt�ry mia� ten pergamin wcze�niej.

Sk�d to wiemy? Gdy� notatki

pokrywaj� plamy, nie za� na odwr�t.

Bracie Williamie, opactwo to spowija straszna tajemnica,

ale jak do tej pory twoje m�tne wyja�nienia

wcale jej nie rozja�niaj�.

�wieca.

Kto� zada� sobie wiele trudu, by skry� tajemnic� o du�ym znaczeniu.

Pismo jest niew�tpliwie lewor�czne.

A jedyn� lewor�czn� osob� w opactwie jest,

czy raczej by� Berengar, pomocnik bibliotekarza.

Ale w jaki sekret by� wtajemniczony?

Powiesz mi to, jak s�dz�.

Chodzi o ksi�gi. Zakazane ksi�gi.

Wprowadzaj�ce zam�t duchowy.

Wszyscy znali s�abo�� Berengara do urodziwych ch�opc�w.

Gdy przystojny Adelmo chcia� przeczyta� zakazan� ksi�g�,

Berengar poda� mu jej lokalizacj�,

zaszyfrowan� na tym pergaminie...

w zamian za wynaturzone przyjemno�ci.

Do��, bracie Williamie!

Adelmo zgodzi� si� i uleg� pokusie.

Targany �alem i rozpacz�

uda� si� na cmentarz, gdzie spotka� greckiego t�umacza.

- Sk�d to wiesz? - By� tam �wiadek.

Garbus.

Widzia�, jak Adelmo dawa� pergamin Wenancjuszowi.

Pobieg� ku ma�ej wie�y i rzuci� si� z okna.

Noc�, gdy Berengar kara� swe grzeszne cia�o,

Wenancjusz, za pomoc� tajnej instrukcji,

wszed� do biblioteki i znalaz� ksi�g�.

Zani�s� j� na swoje biurko w skryptorium i zacz�� czyta�.

Przepisawszy kilka tajemniczych cytat�w,

zmar� z czarn� plam� na palcu.

Pomocnik bibliotekarza znalaz� cia�o

i zaci�gn�� je do chlewu, �eby odsun�� podejrzenia.

Ale zostawi� podpis.

I ksi�g� na biurku t�umacza.

Berengar wr�ci� tam w nocy i przeczyta� j�.

Wkr�tce potem opanowa� go straszny b�l

i uton��, bior�c koj�c� k�piel z li��mi.

Na palcu mia� czarn� plam�.

Wszyscy trzej umarli z powodu ksi�gi,

kt�ra zabija, albo kto�

zabija dla niej. Pozw�l mi wi�c wej�� do biblioteki.

Bracie Williamie!

Za�lepia ci� duma.

Dufny w sw�j rozum,

nie potrafisz dostrzec tego, co jest oczywiste dla ka�dego.

Dzi�kuj�, bracie Williamie.

Doceniamy twoje wysi�ki...

lecz teraz musz� ci� prosi�,

by� wstrzyma� dalsze �ledztwo.

Szcz�liwie dla nas, z delegacj� papiesk� przybywa kto�,

kto �wietnie zna sztuczki Z�ego.

Cz�owiek, kt�rego znasz, jak s�dz�, nazbyt dobrze.

Bernardo Gui.

Inkwizytor.

Mistrzu,

kim jest Bernardo Gui?

William! Szuka�em ci� w ca�ym opactwie.

Micha� chce ci� niezw�ocznie widzie�.

Samego.

- Wiesz, kto przybywa? - Wiem. Bernardo Gui.

Ubertino musi opu�ci� klasztor.

Ju� to za�atwili�my, ale ciebie to te� dotyczy.

Porzu� szukanie rozwi�zania tej nieszcz�snej sprawy.

- I b��dne wnioski. - Taka jest prawda.

William ma zawsze racj�!

Bez wzgl�du na skutki dla niego samego lub innych os�b,

William z Baskerville zawsze musi udowodni�, �e ma racj�.

Czy� nie twa pr�no�� i uparta wiara w rozum

przywiod�y ci� do konfliktu z Bernardem?

Nie ku� zn�w losu.

Nawet cesarz nie b�dzie m�g� ci� teraz ocali�.

Moje cia�o zapomnia�o o grzesznej przyjemno�ci naszego po��czenia,

ale moja dusza nie mog�a jej zapomnie�.

A teraz?

Teraz, kiedy j� zobaczy�em po�r�d ub�stwa.

Wielbi�em Boga, �e by�em Franciszkaninem.

Pragn��em, aby wiedzia�a, �e nie nale�a�em do tego opactwa

lecz do zakonu ratuj�cego jej ludzi z ub�stwa.

I duchowego zepsucia.

�egnaj, Williamie.

Jeste� szalony i arogancki.

Ale kocham ci� i nigdy nie przestan� modli� si� za ciebie.

�egnaj, drogie dziecko.

Staraj si� nie bra� z�ego przyk�adu ze swojego mistrza.

Za du�o my�li. I zawsze polega tylko na swoim rozumie.

Zamiast pok�ada� ufno�� w zdolno�ci prorocze... swojego serca.

Staraj si� nie b�yszcze� inteligencj�.

P�aczcie nad ranami naszego Pana...

i wyrzu� w ko�cu te ksi��ki!

Jest cz�� Ubertino, o kt�r� naprawd� jestem zazdrosny.

I pami�tajcie, moi przyjaciele, obawiajcie si� ostatniej tr�bki.

Nast�pna spadnie z nieba. I wtedy nadejdzie tysi�c skorpion�w.

Tak, tak... nie zapomnimy.

Kt�ra najwi�ksz� budzi groz�?

Wszystkie.

Przyjrzyj si� dobrze.

Ta.

We mnie tak�e.

A zatem...

Ty pierwszy.

To fundament wie�y.

Jak wszak�e doj�� do biblioteki?

Szczury mi�uj� pergamin jak uczeni. Id�my za nimi.

166 - zaryglowane drzwi do skryptorium. 167,168,169,170

Wiedzia�em!

Adso. Ja wiedzia�em!

Czy pojmujesz?

To jedna z najwi�kszych bibliotek w naszym �wiecie.

Odnajdziemy tu ksi�g�, kt�rej szukamy?

Z czasem.

To arcydzie�o Adso.

Te wersje komentowa� Umberto z Bolonii.

Ile jeszcze sal? Ile jeszcze ksi�g?

Nie nale�y wzbrania� nikomu swobodnego z nich korzystania.

Mo�e s� zbyt cenne? Zbyt delikatne?

Nie w tym rzecz, Adso.

Zawieraj� cz�sto wiedz� odmienn� od naszej

i poj�cia, kt�re mog�yby nas o�mieli�, by podda� w w�tpliwo�� nieomylno�� S�owa Bo�ego.

Mistrzu...

A zw�tpienie, Adso, to wr�g wiary.

Mistrzu...

Zaczekaj na mnie.

W�a�nie czekam na ciebie.

Ale s�ysz� jak chodzisz.

Nie ruszam si�, Adso, jestem tutaj.

Jeste� na g�rze?

Gdzie jeste�, ch�opcze?

Zgubi�em si�.

C�, Adso... wszystko wskazuje, �e to labirynt.

Jeste� tam wci��.

Tak.

Jak st�d wyjdziemy?

Z pewnym trudem, o ile w og�le.

W tym ca�y urok labiryntu.

Adso, zachowuj spok�j, otw�rz ksi�g� i czytaj na g�os.

Id�c z sali ca�y czas skr�caj w lewo.

"Mi�o�� nie jest chorob�, lecz zmienia si� w ni�,

kiedy poczyna n�ka� my�li.

Mi�osne fantazje burz� oddech i przy�pieszaj� puls.

Mi�osna melancholia, jak linkantropia, powoduje wilcze zachowanie u swych ofiar.

Wygl�d kochanka poczyna si� zmienia�:

zawodzi wzrok, wysychaj� usta, twarz szpec� pryszcze i strupy.

Jawi� si� te� znaki, jakby k�sa� pies.

U schy�k�w dni grasowa� zaczyna po cmentarzach, nocami - niczym wilk."

Mistrzu... widz� �wiat�o.

Nie ruszaj si�, zosta� tam.

Widz� cz�owieka.

- Zatrzyma� si�. - Co robi?

Unosi kaganek.

Ile razy?

Trzy razy.

To ja. Unie� sw�j.

G�upcze. To tylko zwierciad�o.

Ratuj ksi�gi.

Chc� ratowa� ciebie.

Drzwi z zapadni�, zwierciad�o - jeste�my na miejscu.

Gdybym teraz zdo�a� odczyta� instrukcje greckiego t�umacza.

Nie s�dzisz chyba, �em odda� pergamin opatowi nim zrobi�em kopie.

Co to znaczy?

Wznosz�c r�k� nad idolem...

wci�nij pierwszy i si�dmy z czterech.

Doskonale.

Jakim idolem?

Jeste�my tu, aby si� tego dowiedzie�.

Pierwszy i si�dmy z czterech?

Gdybym na wszystko zna� odpowied�, to uczy�bym teologii.

I znowu.

S�ysza�e�?

- To moje z�by, mistrzu. - Co?

Moje z�by.

Nie b�j si�.

Nie boj� si�, zimno mi.

Wracamy.

Nie, prosz�, je�li to z mego powodu...

Nie. Musz� wyzna�, mam pewn� niejasno��.

Pomy�lmy.

By znale�� wyj�cie z labiryntu...

w miejscu rozwidlenia oznaczasz drog� strza�k�.

Nie, nie...

Mistrzu...

Ch�opcze, ja my�l�...

Gdy znaki s� na rozwidleniach...

Mistrzu...

�wietnie, m�j drogi.

Twa edukacja dobrze nam s�u�y.

Dzi�ki.

Lucyferze, b�d� na me us�ugi.

Panie Bernardzie, zechciej spojrze�.

Przeszuka� j�.

Drogi opacie, zaprosi�e� mnie tu, abym wy�ledzi� obecno�� z�ego w tym opactwie.

Ju� go znalaz�em.

Nieraz ju� widzia�em te same przedmioty kultu szatana - czarny kogut i czarny kot.

Robi�a to dla jad�a - powiedz im.

Brat William niezawodnie pami�ta, jak przewodzi� rozprawie,

gdy niewiasta wyzna�a, �e obcowa�a z diab�em, kt�ry wcieli� si� posta� czarnego kota.

Nie musisz, jak s�dz�, si�ga� do mych do�wiadcze�, by formu�owa� swe wnioski, Bernardzie.

W istocie nie, gdy dowody s� tak niezbite.

Czarownica, uwiedziony mnich, diabelskie rytua�y.

Jutro spr�bujemy dociec, czy wydarzenia te maj� zwi�zek z inn� jeszcze tajemnic� opactwa.

Zamkn�� ich, by�my wszyscy mogli spa� bezpiecznie tej nocy.

Nic nie rzek�e�.

Bo nic nie by�o do powiedzenia.

Wyg�aszasz prawdy o ksi�gach i poj�ciach tylko.

Ona ju� sp�on�a na stosie, Adso.

Bernardo Gui orzek� - jest czarownic�.

To nie prawda - wiesz o tym.

Wiem...

i wiem, �e ktokolwiek podwa�a rozstrzygni�cie inkwizytora, winien jest herezji.

Du�o wiesz o tym jak widz�.

O tak.

Powiesz mi...

jak przyjacielowi.

Co tu m�wi�...

Kiedy� sam by�em inkwizytorem - w pierwszych latach

gdy inkwizycja kierowa� chcia�a - nie kara�.

Przysz�o mi raz przewodzi� rozprawie cz�owieka...

kt�rego jedyn� win� by�o, �e prze�o�y� z greki ksi�g�

sprzeczn� w wymowie z Pismem �wi�tym.

Bernardo Qui chcia� go skaza� jako heretyka.

Ja go uniewinni�em.

Wtedy Bernardo Gui oskar�y� mnie o herezje.

Za to, �em broni� t�umacza.

Odwo�a�em si� do papie�a.

Uwi�ziono mnie...

poddano torturom...

i wypar�em si�.

Co sta�o si� potem?

Cz�owieka spalono na stosie, a ja �yj�.

Bracie Slavatore...

twe m�ki i mnie zadaj� b�l.

Mo�esz ich jednak unikn��.

Otw�rz swe serce, si�gnij w g��b duszy, zbadaj j�.

Badam...

Powiedz mi zatem...

kt�ry spo�r�d braci winien jest owych morderstw?

Ja nie wiedzie� nic.

Czy cierpia�em owej bezsennej nocy za dziewczyn�, czy za w�asne winy?

Nie wiem.

O �wicie przyby�a legacja papieska,

nasz przeciwnik w debacie, lecz niewiele to dla mnie znaczy�o.

Eminencjo, czcigodni bracia.

Spotykamy si� wreszcie na d�ugo oczekiwanej debacie.

Przybyli�my tu z odleg�ych miejsc, by zako�czy� sp�r,

kt�ry tak znaczne przyni�s� szkody Ko�cio�owi.

Ca�y chrze�cija�ski �wiat...

kieruje wzrok ku nam, czekaj�c odpowiedzi na pytanie:

By�a, czy te� nie by�a w�asno�ci� Chrystusa odzie�, kt�r� nosi�.

Drogi bracie z zakonu Franciszkan�w.

Ojciec �wi�ty, Papie�...

da� mi prawo, abym przem�wi� w Jego imieniu.

Rzecz nie w tym, czy Chrystus by� biedny...

lecz czy Ko�ci� winien by� ubogi.

Wy, Franciszkanie...

pragniecie, by ksi�a zrzekli si� swych d�br i wyrzekli bogactw.

By opactwa opr�ni�y skarbce, rozdaj�c ziemi� ch�opom.

Znalaz�em ksi�g� w mej aptece.

Ksi�g� greck�, ukryt� za s�ojem.

Nie ruszaj jej.

Zamknij si� od wewn�trz. Przyjd� tam niebawem.

Pozbawiaj�c Ko�ci� �rodk�w na nawracanie niewierz�cych

i zwalczanie wrog�w wiary.

Wszak najwi�kszy pomnik ku czci Pana

marnym jest odbiciem jego niesko�czonego majestatu i chwa�y.

Szybko, bracie.

Salvatore wyjawi� sw� heretycka przesz�o�� i twoj�.

Ma�o masz czasu, aby uciec przed stosem.

Dzi�ki, bracie.

- A ty dok�d si� wybierasz? - Pu��cie mnie.

P�jdziesz z nami.

Masz czelno�� papieski burdel zwa� domem Pana?

Odpowiedz, Eminencjo.

Te morderstwa s� znakiem, �e czas si� pojedna�.

Ewangelia m�wi jasno, �e Chrystus mia� sakiewk�.

To jest k�amstwo! Wiesz to!

Czy� nie zakaza� uczniom swoim mie� z�oto i srebro?

Bracia, je�li �aska!

Zasz�a rzecz wielkiej wagi.

Pu��cie mnie.

Przysi�gam. Nie ja go zabi�em.

By�em w�a�nie w spichlerzu. Sprawdza�em stan rzeczy.

Jak �yj� nie mam nikogo na sumieniu, przysi�gam.

Wyja�nij wi�c, czemu �e� uciec chcia�?

Remigio de Varagine niegdy� ju� poleci�em ci� aresztowa�.

Jak dzi� widz� - s�usznie.

Gdyby kto� tu wcze�niej nie obra� z�ej drogi,

kilku braci nadal by�oby w�r�d nas.

Wznosz�c r�k� nad idolem, wci�nij pierwszy i si�dmy z czterech.

Pos�u� si� pospolitymi lud�mi. Dworuj�c z ich przywar.

Prosz�, ch�opcze... usi�uj� my�le�.

Ja te�, mistrzu.

Zaprz�gnij do tego g�ow� zamiast serca, mo�e co� zyskamy.

Ksi�gi wy�ej cenisz ni� ludzi?

Czy tak m�wi�?

Nigdy nikogo nie kocha�e� pewno.

Nie masz w sobie krzty lito�ci?

Mo�e to w�a�nie jest moja lito��...

ale lito�� nie ocali jej przed stosem.

Przypomnie� musz� wszystkim tu obecnym,

�e z�o�one �luby pod gro�b� ekskomuniki

nakazuj� okaza� pomoc inkwizytorowi.

Do uczestnictwa w tym trybunale, jak te� by dzieli� ci�ar werdyktu,

potrzebna mi b�dzie rada dw�ch s�dzi�w.

Opata i...

Oraz brata Williama z Baskerville.

Salvatore, zechcesz powt�rzy� wczorajsze wyznanie,

�e wraz z Remigiuszem przysta�e� do heretyka Dulcyna.

Dzi�kuj�.

Dzi�kuj�.

Dosy�.

Remigiuszu, czy zaprzeczasz wyznaniu wsp�lnika?

Nie. Nie zaprzeczam.

Dumny jestem z tego.

Przez dwana�cie lat �ycia w tym opactwie nie czyni� nic tylko napycham sobie brzuch,

trzepi� konia lub wyciskam dziesi�cin� z g�odnych wie�niak�w.

Lecz teraz da�e� mi si��, abym przypomnia� sobie to,

w co kiedy� wierzy�em ca�ym sercem.

I za to jestem ci wdzi�czny.

Wspominasz z dum�, jak okrada�e� Ko�ci� z ich d�br?

Tak! Aby rozda� je tym, kt�rych wy najpierw okradali�cie!

Czy� nie pozbawia� �ycia biskup�w i ksi�y?

Pozbawia�em...

i zasiek�bym was teraz, gdybym mia� sposobno��.

�wi�ta Maryjo, Matko Bo�a wys�uchaj mej modlitwy.

Wiem, �e m�j grzech by� wielki,

ale b�agam Ci�, nie pozw�l, aby ona cierpia�a za moje winy.

B�ogos�awiona Matko. Niegdy� dokona�a� cudu, ratuj�c �ycie mego mistrza.

Uczy� to raz jeszcze dla tej dziewczyny.

Mistrz m�wi, �e ludzie pro�ci p�ac� za wszystko.

B�agam Ci�, Matko �wi�ta, nie dopu�� by tak si� sta�o.

Winna jest czarownica, �e uwiod�a mnicha

i odprawia�a diabelskie rytua�y w tym �wi�tym miejscu.

Winny jest Salvatore.

Dawny heretyk schwytany sam na sam z czarownic�.

Winny jest Remigiusz,

kt�ry nie okazawszy skruchy za swe herezje pozbawi� �ycia Seweryna.

K�amstwo. Nie pozbawi�em nikogo �ycia w tym opactwie.

Prosz� ci� wiec, opacie, aby� potwierdzi� m�j wyrok.

Serce wype�nia mi smutek,

nie znajduj� wszak�e powod�w,

by podwa�y� sprawiedliwy wyrok �wi�tej Inkwizycji.

A ty, Williamie.

Tak. Jest winien.

Winien, �e w swej m�odo�ci opatrznie rozumia� s�owa Ewangelii.

Jest te� winien b��du,

�e mi�o�� do ub�stwa widzia� w �lepym niszczeniu dobra i w�asno�ci.

Wszak�e, opacie, nie jest on winien mord�w i krwi tu przelanej.

Bo brat Remigiusz nie zna greki,

a przyczyn� zbrodni jest ksi�ga w tym j�zyku

skrywana w bibliotece.

Skoro brat William kwestionuje wyrok, wi�zie� sam musi wyzna� prawd�.

We�cie go do ku�ni i poka�cie narz�dzia.

Wyznam, co zechcesz.

Nie torturuj mnie. Nie dr�cz mnie, jak Salvatore.

Dobrze wiec. Czemu� ich zabi�?

Czemu? Nie wiem.

Czemu?

Bo natchn�� ci� szatan?

Tak.

W�a�nie. Natchn�� mnie szatan.

Jestem natchniony przez szatana.

Wzywam was bogowie piek�a!

Pasterz wykona� zadanie, a zatrut� owc� oczy�ci ogie�.

Mo�esz spali� brata Remigiusza,

lecz nie powstrzymasz tym dalszych zbrodni w opactwie.

B�d� kolejne ofiary.

Te� b�d� mia�y poczernia�e palce i j�zyki.

B�agam, Eminencjo. Wszystkich nas zatrwo�y� ten brak rozwagi brata Williama.

Twoje teorie broni� heretyk�w i wiod� do zbrodni.

Debata sko�czona.

Eminencjo, b�agam.

Brat William jak si� zdaje popad� na nowo w b��dy,

z kt�rych by� niegdy� oczyszczony.

Za ponown� pr�b� ochrony heretyka przed sprawiedliw� kar� inkwizycji

uda si� wraz ze mn� do Awinionu, aby stawi� si� przed papie�em.

Jest jak m�wi�.

Gdybym m�g� odnale�� ksi�g�.

Dowie��, �e Bernardo Gui si� myli.

Raz jeszcze Antychryst zwyci�y�.

I zda� si� mog�o, �e nic go nie powstrzyma.

Gdy dzi� wiecz�r zap�on� stosy,

niechaj te p�omienie oczyszcz� serca ka�dego z nas.

Powr��my do tego, co by� winno naszym tu zaj�ciem.

Zachowanie wiedzy.

Zachowanie m�wi�, nie poszukiwanie.

Bo nie ma post�p�w w historii wiedzy.

Jest jedynie ci�g�a i wznios�a rekapitulacja.

Chwalmy teraz Pana naszego, �e ten Antychryst o oczach nabieg�ych krwi�

wygnany zosta� z tego �wi�tego miejsca,

i �e w opactwie zapanowa� spok�j.

Pi�ta tr�ba mia�a si�� tysi�ca skorpion�w. M�wi� mi.

Kto? Kto ci m�wi�?

J�zyk ma czarny i palce te�. Tak jak m�wi� brat William.

Adso.

To brat Malachiasz, ojcze.

- Malachiasz? - Tak, ojcze.

Dobry Bo�e.

Nie Malachiasz.

Czy to si� nigdy nie sko�czy?

Panie Bernardzie. William mia� racj�.

Tak. On wiedzia�.

I ja bym wiedzia�, gdybym by� zab�jc�.

Odszuka� go.

Jak ruszy� zwierciad�o?

Nacisn�� pierwsza i si�dm� z liter s�owa "cztery".

Cztery ma tylko sze�� liter.

Po �acinie. Pami�tasz napis nad zwierciad�em?

Wznie� r�k� nad idolem?

Z grecka znaczy obraz lub odbicie.

Nasze odbicie.

T�dy, mistrzu.

Nie, t�dy.

Jest "Q" i "R".

Oby�my si� nie mylili.

Chod�.

Dobry wiecz�r, czcigodny Jorge.

Od wielu dni ci� oczekuj�, Williamie.

Frun�� chyba musia�e�, �e� tu przed nami.

Odkry�e� wiele rzeczy odk�d tu przyby�e�...

lecz skr�t przez labirynt nie jest ci znany.

Czego chcesz teraz?

Poka� mi te ksi�g� w j�zyku greckim, kt�ra jak twierdzisz nie istnieje.

Po�wi�con� komedii, kt�rej nienawidzisz. Tak, jak nienawidzisz �miechu.

Chc� ujrze� te zapewne jedyn� istniej�c� kopi�...

drugiej ksi�gi poetyki Arystotelesa.

Williamie, jakim by� by� wspania�ym bibliotekarzem.

Masz, oto twa zas�u�ona nagroda.

Czytaj.

Poznaj jej sekrety.

Wygra�e�.

"Teraz m�wi� b�dziemy w jaki spos�b komedia �mia� si� nam ka�e

z ludzi prostackich, dworuj�c z ich przywar."

Czytaj dalej, Williamie. Czytaj!

Mistrzu, czas nagli.

Je�li ma�o ci �wiat�a, daj ksi�g� ch�opcu.

Nie chc�, by przewraca� zatrute przez ciebie karty

bez r�kawic ochronnych, takich jak ja mam.

Drzwi. Szybko. Nim nas tu zamknie.

Czcigodny bracie...

wielu jest tu ksi�g m�wi�cych o komedii.

Czemu ta w�a�nie napawa ci� strachem?

Bo to dzie�o Arystotelesa.

Adso, t�dy.

Salvatore, czy wyrzekasz si� diab�a w imi� Jezusa Chrystusa, swego Boga i zbawiciela?

Remigiuszu, czy wyrzekasz si� diab�a w imi� Jezusa Chrystusa...

Po co? Lepiej umrze� szybko, ni� gni� w lochu.

Diab�em, kt�rego si� wyrzekam jeste� ty, Bernardo Gui.

Czy wyrzekasz si� diab�a w imi� Jezusa Chrystusa, swego Boga i zbawiciela?

C� jest tak niepokoj�cego w �miechu?

�miech zabija strach.

A bez strachu nie ma wiary.

Bez strachu przed diab�em nie ma potrzeby Boga.

Nie usuniesz wszak �miechu usuwaj�c t� ksi�g�.

Nie, to pewne.

Prosty cz�ek �mia� si� b�dzie.

Co by si� jednak sta�o, gdyby dzi�ki tej ksi�dze

ludzie uczeni g�osi� zacz�li mo�liwo�� wy�miewania wszystkiego.

Mo�na �mia� si� z Boga?

�wiat popad�by w chaos.

Zamykam wi�c to, czego nie powinno si� rzec...

w grobowcu, kt�rym si� stan�.

Jest tam, za �ukiem.

Adso...

Mistrzu.

Id� st�d! Nalegam.

Opu�� to miejsce zaraz. Nakazuj� ci!

Panie Bo�e, ocal go.

Cofn�� t�um.

Spali� j�!

Podnosicie r�k� na Ko�ci�?

Nie odjedziesz st�d. Wszystko to twoje dzie�o.

Mistrz znalaz� prawdziwego morderc�.

Pomocy.

Mistrzu...

Nigdym nie �a�owa� swej decyzji.

Mistrz nauczy� mnie bowiem, co dobre, m�dre i prawdziwe.

Na rozstaju dr�g darowa� mi swe szk�a w oprawie.

Jeste� dzi� m�ody - rzek� - lecz kiedy� b�d� ci s�u�y�.

W istocie - mam je teraz pisz�c te s�owa.

Obj�� mnie potem czule jak ojciec i wys�a� w drog�.

Nie widzia�em go wi�cej i nie wiem jaki go los spotka�.

Modli�em si� zawsze za niego, aby B�g wybaczy� mu zbytni� ufno�� w si�� rozumu.

Cho� stary dzi� jestem, u progu �mierci wyzna� musz�,

�e ze wszystkich twarzy pokrytych mg�� czasu

naj�ywszy mam obraz owej dziewczyny,

o kt�rej nigdy marzy� nie przesta�em.

By�a jedyn� ziemsk� mi�o�ci� mego �ycia,

cho� nigdy nie dane mi by�o pozna� jej imienia.