Original subtitles

G�ne� sistemimiz...

...g�ne�in etraf�nda 8 gezegeni ve 300'�n �zerinde uydusuyla...

...t�pk� bir saat gibi i�liyor.

Ancak, her �ey b�yle ba�lamad�.

G�ne� sistemimizin �iddetle dolu uzun bir hikayesi var.

Bug�n g�rd���m�z g�ne� sistemi...

...uzun s�ren bir �iddet ve karga�a d�neminden hayatta kalanlar�n hikayesidir.

Ve gelecekte de bu karga�a tekrar geri d�necek.

Elimizdeki son kartlar, yani g�ne� sistemimiz...

...sonunda tamamen par�alan�p yok olacak.

Ba�lang�c�ndan sonuna...

...g�ne� sistemlerinin nas�l i�lediklerini g�receksiniz.

G�ne� Sistemleri

Samanyolu galaksisinde milyarlarca y�ld�z bulunmakta.

Onlardan biri de G�ne�'imiz.

Ve g�ne�in etraf�ndaki y�r�ngelerinde bir gezegenler ve aylar sistemi yer almakta.

Bir g�ne� sistemi.

G�ne� sistemimiz a��k�a, �ok nadir bulunan ve de �ok de�erli bir gezegen sistemidir.

Ve bu da beraberinde ba�ka bir soruyu getirir.

Di�er y�ld�zlar�n etraf�nda d�nen, bizimkine benzeyen...

...ba�ka g�ne� sistemleri de var m�d�r?

Bunu ��renmek i�in, Marcy, uzay� Keck teleskobu ile tar�yor.

D�nyadaki en b�y�k optik teleskoplardan biriyle.

Hawaii'deki Mauna Kea'n�n zirvesinde 5.000 metrede konu�land�r�lm��...

...�ok �ok uzaklardaki yeni g�ne� sistemlerini tespit ediyor.

Harika olan ger�ek ise Samanyolu galaksimizin...

...kendisinin 2 milyar y�ld�z bar�nd�r�yor olmas� ve de...

...bu y�ld�zlar�n �o�unun da kendi gezegen sistemlerinin bulunmas�.

G�ne� sistemimiz, sekiz b�y�k gezegeni ile...

...yaln�z de�il.

Di�er karde� gezegen sistemleri de var.

Hem de milyarlarca.

Elbetteki astronomlar, D�nya'ya benzeyen ba�ka bir g�ne� sistemi bulabilmeyi �mit ediyorlar.

Ve de iyi bir ba�lang�� yapt�lar.

�imdiye kadar Marcy ve di�er astronom arkada�lar�...

...y�r�ngelerinde gezegenleri olan 360'�n �zerinde y�ld�z ke�fettiler.

Yapt���m�z heyecan verici ke�iflerden bir tanesi de...

...y�ld�zlar�n y�r�ngelerinde...

...sadece tek bir gezegene de�il...

...genelde iki, ��, d�rt yada �oklu gezegenlere sahip olma e�iliminde olmalar�.

Gezegenler bir aile olu�turuyorlar.

Bu da bizim g�ne�in etraf�nda sahip oldu�umuz gezegen ailesinden...

...pek farkl� bir �ey de�il.

�lk kez...

...bilim insanlar� onlar� baz� detaylar�yla inceleyebildiler.

Gezegenlerin g�ne�leri etraf�nda d�nerken...

...nas�l �s�nd�klar�n� g�zlemleyebiliriz.

�rne�in, bir gezegenin, y�ld�z�n�n y�r�ngesinde d�nd�k�e...

...�s�nd���n� ve so�udu�unu g�r�yoruz.

Ve fark ettik ki asl�nda...

...gezegenin gece vaktindeki y�zeyini...

...ve sonra da g�nd�z vaktindeki y�zeyini g�r�yormu�uz.

Bu �s�ya ba�l� bir de�i�imdi.

Bir gezegenin do�u�unu ve bat���n� izliyorduk.

Bir ba�ka g�ne� sistemindeki.

Ancak bu gezegen, D�nya'n�n yerini tutamaz.

Ve bu yeni ke�fedilen g�ne� sistemlerinin �o�u da...

...kesinlikle bizimkine benzemiyorlar.

Onlar�n gezegenleri �ok b�y�k. J�piter'den bile daha b�y�k.

Baz�lar� ac�mas�z bir y�r�nge izler.

Baz�lar� ters y�nde d�ner.

Ve baz�lar� da uzayda binlerce milyon kilometre mesafeye uzan�rlar.

Ve tekrar y�ld�zlar�na geri d�nerler.

Baz�lar� ise y�ld�zlar�na �ok yak�n bir y�r�ngede d�nerler...

...ve d�� katmanlar� buharla��r.

Tamamen korkutucu olmasa bile, yine de en az�ndan, olduk�a tuhaft�r.

Gezegen sistemleri, olduk�a geni� bir �e�itliliktedir.

Mimarilerinin farkl�l���, boyutlar�...

...gezegenlerinin k�tleleri, ve bu b�yle devam edip gidiyor.

Bizim g�ne� sistemimiz...

...binlerce gezegen sisteminin i�inde sadece bir t�rd�r.

Her bir g�ne� sisteminin, kendinin tek �rne�i oldu�u da ortaya ��kabilir.

Fakat hepsinin ortak bir �zellikleri vard�r.

Her biri bir y�ld�zla ba�lar.

�lk olarak, bir gaz ve toz bulutundan nebula dedi�imiz toz bulutundan bir y�ld�z do�ar.

Bu Kartal nebulas�d�r.

Bunlar yarat�l���n temel ta�lar�d�r.

Ve bu da Atba�� nebulas�.

Muazzam bir y�ld�z do�umevi.

Bilim insanlar�n�n tespit etmeye �al��t�klar� �ey...

...y�ld�z olu�um s�recini neyin tetikledi�idir.

Bir ihtimale g�re, yak�nda bir s�pernova patlamas�...

...meydana gelir.

...kendi halinde...

...zarars�z bir �ekilde duran bu gaz ve toz molek�llerini harekete ge�irir.

Ezer, b�zer, s�k��t�r�r.

Ta ki yer�ekim devreye girene kadar.

Bir kez yer�ekimi devreye girdi�inde...

...bulutlar b�z��meye ba�lar.

Daha fazla gaz� artan bir �ekilde d�nen dev bir diskin i�ine �eker.

Merkezdeki yer�ekimi her �eyi ezerek...

...yo�un, s�per s�cak bir ate� topuna d�nd�r�r.

Gittik�e daha da s�cak olur.

Aniden, gaz atomlar� f�zyona girerler...

...ve y�ld�z parlamaya ba�lar.

Kalan gaz ve toz bulutlar�...

...yeni y�ld�z�n etraf�nda d�nen bir disk olu�turur.

Gezegenlerin...

...aylar�n, kuyruklu y�ld�zlar�n...

...ve g�kta�lar�n�n tohumlar�n� i�ermektedir.

2001 y�l�nda, Hubble Uzay Teleskobu...

...Orion nebulas�n� tar�yordu.

Ve bu disklerden biriyle �evrili...

...bu gen� y�ld�z�n g�r�nt�s�n� elde etti.

Bu do�makta olan bir g�ne� sisteminin g�r�nt�s�d�r.

Ne zaman bu harika nebula g�r�nt�lerine baksam...

...beni ger�ekten etkileyen �ey...

...bunlar�n bizim g�ne� sistemimizin de bebeklik foto�raflar� olmas�d��r.

Bir zamanlar bizler de buna benziyorduk.

Bu bulan�k g�r�nt�ler, gezegen sisteminin...

...nas�l olu�tu�unu g�steren yolun kap�s�n� a�t�lar.

Elimizde bu harika ilk f�rsat var ki...

...gezegenlerin olu�um s�reci durumundaki g�r�nt�lerini...

...elde edebiliriz.

Olduk�a muhte�em bir f�rsat.

Bizim i�in, ba�ka y�ld�zlar�n etraf�nda �ekillenen gezegenleri g�rmek...

...bize bir fikir verebilir.

Kendi g�ne� sistemimizin nas�l meydana geldi�i konusunda da bize kesin bilgi veriyor.

Bilim insanlar� y�ld�zlar�n nereden geldiklerini anlad�lar.

Ancak gezegenlerin bu toz ve gaz diskinden nas�l ortaya ��kt�klar�n� anlayamad�lar.

Cevab� bir kaza sonucu bulundu.

Uluslararas� Uzay �stasyonu'nda.

Astronaut Don Pettit...

...a��rl�ks�z ortamda �eker ve tuz par�ac�klar� ile...

...deney yap�yordu.

Stanley Love da G�rev Kontrol Odas�'ndan...

...Pettit'i gezegenlerin kozmik toz bulutlar�ndan nas�l olu�tu�u konusunda cevaba y�nlendiren...

...deneysel hatay� yaparken izliyordu.

Don'un s�radan...

...cumartesi sabah� proje deneylerinden birinde...

...i�ecekleri saklad���m�z torbalar� al�p...

...i�lerine �eker, tuz gibi malzemeler dolduruyordu.

Hatta bir torbada da kahve tozu b�rakm��t�.

Sonra i�inde bu par�ac�klarla...

...torbalar� �i�irdi ve...

...par�ac�klar�n aniden bir araya geldiklerini g�zlemledi.

Tozdan bir tav�an gibi oldular.

Bir s�re bunlar� izleyece�im.

Dedim ki, Don, bu inan�lmaz.

Gezegen biliminin 40 y�ll�k bilmecesini ��zd�n.

Astronot Pettit b�y�k bir �ey ke�fetmi�ti.

Uzay�n s�f�r yer�ekimi ortam�nda...

...toz par�ac�klar� etrafa yay�lm�yorlard�.

Bir araya toplan�yorlard�.

Bu da g��l� gezegenlerin kozmik tozdan nas�l meydana geldikleri idi.

Toz par�ac�klar� �arp��acaklar ve birbirlerine tutunacaklar, b�y�yecekler...

...ve daha da b�y�k toz par�ac�klar� meydana getirecekler.

Sonra ta�lara ve nihayetinde de dev kayalara d�n��ecekler.

Kaya na kadar b�y�kse...

...�ekim g�c� de o kadar b�y�kt�r.

Etraf�ndaki her �eyi yemeye ba�lar ve daha da b�y�r.

Daha da b�y�r, a��rla��r...

...ve de gittik�e daha da b�y�k kayalar� i�ine almaya ba�lar.

Sonunda bu dev kayalar�n bir k�sm� gezegenlere d�n���r.

Bizim g�ne� sistemimizde de...

...4,6 milyar y�l �nce olan buydu.

Tamam� g�ne�in etraf�nda d�nen...

...yakla��k 100 gen� gezegen bulunmaktayd�.

�arp��malar ka��n�lmazd�.

Ba�lang��ta, g�ne� sistemleri �iddetle doludur.

Bizimkisi de farkl� de�ildi.

Yakla��k 100 yeni, k���k gezegenle ba�lad�.

�yleyse, nas�l oldu da 100 k���k gezegenden...

...bug�nk� ana 8 gezegene d�n��t�?

Cevab�...

...di�er g�ne� sistemlerinin olu�umunu inceleyerek bulduk.

Gezegenler olu�turan g�ne� sistemleri g�r�yoruz.

Ve aniden, onlar� etraflar�nda dev disklerle buluyoruz.

Bu diskler muazzam �arp��malar�n izleri olmal�.

E�er gezegenler, di�er sistemlerde birbirleriyle �arp���yorlarsa...

...muhtemelen bizimkinde de �arp��t�lar.

Art�k biliyoruz ki, istikrarl� hale gelinceye kadar t�m g�ne� sistemlerinde...

...bu s�re� ya�anmaktad�r.

Bu onlar�n olu�um s�recidir.

Bug�n g�rd���m�z g�zel ve d�zenli g�ne� sistemiz...

...her zaman b�yle de�ildi.

�lk g�nlerinde, esasen bir ka� milyon y�l kadar �nce...

...gezegenlerin olu�maya ba�lad�klar� zamanlarda...

...g�ne� sisteminde oradan oraya s��rayan...

...d�zinelerce belki de y�zlerce gen� gezegen mevcuttu.

Birbirlerine �arp�yorlard�.

Bazen etraf�ndakileri de toplay�p daha b�y�k gezegenlere d�n���yorlard�.

Bazen de birbirlerine �arparak, parampar�a oluyorlar...

...ve k���k par�alara d�n���yorlard�.

Yeni g�ne� sisteminde yo�un bir trafik vard�.

Her boyutta cisimler...

...�arp��malara mahkumdurlar.

Baz�lar� daha b�y�k gezegenlere d�n��t�ler.

Ve b�ylece �arp��malar� da b�y�d�.

G�z�mde canland�rmaya �al���yorum...

...D�nya'n�n ilk zamanlar�nda...

...�ylece durup g�ky�z�ne bakt���m�.

Her �ey farkl� g�r�necekti.

Gezegenler birbirleri ile �arp��t�.

Sadece en b�y�kler hayatta kald�.

Di�erleri ise par�alara ayr�ld�lar.

Olduk�a b�y�k bir tanesi, gen� gezegen Merk�r'e �arpt�.

D�� kabu�unu soydu...

...ve geriye sadece demir �ekirde�ini b�rakt�.

Ve gen� D�nya gezegeni de ka�amad�.

Gezegen b�y�kl���nde bir cisim...

...D�nya'n�n merkezinden uzak yatay bir a��yla �arpt�...

...ve kabu�undan b�y�k bir par�ay� kopararak uzaya savurdu.

Kal�nt�lar, D�nya'n�n etraf�n� �evrelediler.

Ve sonunda da bir araya gelerek Ay'� olu�turdular.

Y�k�m dolu, ortal��� kas�p kavuran bu s�re� yakla��k 500 milyon y�l s�rd�.

Bug�n g�rd�klerimiz...

...Mars, D�nya, Merk�r ve Ven�s...

...i� g�ne� sistemimizin...

...hayatta kalanlar�.

Dev �arp��malardan hayatta kalmay� ba�arm�� olanlar.

Gezegen �arp��malar�ndan geriye kalan kal�nt�lar...

...Asteroid Ku�a��'n� olu�turdu.

Kayalardan olu�an bir gezegen kal�nt� mezarl���.

B�y�k �arp��malar�n �o�u...

...g�ne� sistemimizin i� k�sm�nda meydana geldi.

Ancak d�� ku�aktakilerden Uran�s...

...vuruldu ve yan yatt�.

Bir di�er gizem de d�� ku�ak gezegenlerinin...

...i� ku�ak gezegenlerinin maruz kald��� �iddetten kurtularak gaz k�tleleri halinde kalm�� olmalar�.

Bu kayasal �ekirdekler olu�tu. Gaz onlar�n �evresinde yo�unla�t�.

Bu olu�um asl�nda �ok h�zl� meydana geldi.

Astronomik �l��lerde yani, yakla��k bir milyon y�lda.

Ve onlar da bug�n g�rd���m�z dev gezegenler.

Gaz devleri J�piter ve Sat�rn'�n ilerisinde...

...Uran�s ve Nept�n yer almaktad�r.

Bu ikisi gazdan ve buzdan meydana gelmi�lerdir.

Onlar�n da �tesinde, Kuiper Ku�a�� yer almaktad�r.

...y�r�ngede, buzlu kayalardan ve c�ce gezegenlerden olu�an bir ku�ak.

Kuiper Ku�a�� cisimlerinden birinin...

...Pl�to'nun dokuzuncu gezegen oldu�unu d���n�yorduk.

Ancak sonra karar verdik ki Pl�to bir c�ce gezegendi.

G�ne�'in 6 milyon kilometresindeki...

...bir �o�undan sadece biri.

Orada bu �eylerden milyonlarcas� var.

O kadar uzak ve o kadar soluklar ki g�r�lmeleri ger�ekten �ok zor.

Bunlar g�ne� sisteminin...

...olu�um s�recinden arta kalanlar.

Kuiper Ku�a��, G�ne�'in etki alan�n�n s�n�r�n� belirler.

Burada s�cakl�k ve fazla bir ���k...

...mevcut de�ildir.

Ancak Kuiper Ku�a��, g�ne� sistemimizin sonu de�ildir.

Trilyonlarca buzdan olu�mu� cisimlerden meydana gelen bir kabuk...

...Oort Bulutu, daha da uzaktad�r.

Oort Bulutu, o kadar uzaktad�r ki...

...G�ne�'in ���klar�n�n buraya ula�mas� tam bir y�l s�rer.

D��taki so�uk kenardan merkezdeki s�cak y�ld�za...

...g�ne� sistemimiz dengeli g�r�nmektedir.

Her �ey d�zenli ve yerli yerindedir.

Ancak bir �ey yolunda de�il.

Uran�s ve Nept�n yanl�� yerdeler.

G�ne� sistemimizin gezegenleri...

...dev bir gaz ve toz diskinden meydana geldiler.

D�rt i� y�r�nge kaya gezegeni G�ne�'e yak�nd�r.

Dev gaz gezegenleri ise daha uzakta yer al�rlar.

Ancak, Uran�s ve Nept�n yerlerinde de�ilmi� gibi duruyorlar.

G�ne�'ten bu kadar uzakta bu kadar b�y�k gezegenler olu�turmak i�in...

...yeterli malzeme yoktu.

�yleyse, burada ne ar�yorlar?

Bu bizi bir teoriye, Nept�n ve Uran�s'�n...

...G�ne�'e yak�n bir konumda olu�tuklar�na...

...ve sonra da �iddetle ileriye f�rlat�ld�klar� fikrine g�t�r�yor.

�yleyse, b�ylesine muazzam k�tleli iki gezegeni...

...g�ne� sisteminin di�er ucuna ne f�rlatabilir?

�nan�yoruz ki J�piter ve Sat�rn'�n...

...garip bir yap�land�rmas� vard�.

J�piter, G�ne�'in etraf�n� tam iki kez turluyordu.

Sat�rn'�n bir turuna kar��l�k.

Ve bu yap�land�rma da...

...gezegenlerin kar��l�kl� itme etkilerinin...

...birbirlerini her ge�i�lerinde daha da artmas�na neden oluyordu.

Ve bu da t�m sistemin d�zeninin bozulmas�na sebep oldu.

J�piter ve Sat�rn'�n toplam �ekim g��leri...

...Uran�s ve Nept�n'e b�y�k bir g��le yans�d�...

...ve onlar� G�ne�'ten uza�a do�ru �ekti.

D��ar�ya do�ru uzakla��rken...

...bu iki gezegen, g�kta�lar� ve gezegenlerin olu�um s�recinden...

...geriye kalan art�k maddeleri de toplayarak ge�tiler.

Bu ise, milyarlarca art�k malzemenin d�rt bir yana da��lmas�na neden oldu.

Baz� kayalar Asteroid Ku�a��'n� olu�turdu.

Ancak, �o�u d��ar�ya at�larak, geni� Kuiper Ku�a��'n� olu�turdu.

Burada kullanmay� sevdi�im bir benzetme, bir bowling ma�� gibi.

Bowling topu lobutlara do�ru gider ve g�m.

G�ne� sisteminin d�� b�l�mlerinde de meydana gelen i�te buydu.

J�piter ve Sat�rn'den...

...kaynaklanan �ekim g�c� o kadar kuvvetliydi ki...

...iki gezegenin yerlerini de�i�tirmi� olabilir.

Bu durum m�mk�n gibi g�r�n�yor. Uran�s ve Nept�n...

...ba�lang��ta tam ters s�rada olu�mu� olabilir.

Nept�n, G�ne�'e �ran�s'ten daha yak�n bir konumda ba�lam�� olabilir.

Ancak bu �ekim g�c� kaynakl� etkile�im...

...yerlerini de�i�tirmi� olabilir.

Uran�s ve Nept�n'�n...

...i�ine d��t�kleri �ey bir kaya sa�ana�� gibiydi...

...ve bir fren gibi i� g�rerek...

...onlar� bug�nk� y�r�ngelerini almalar� i�in yava�latt�lar.

Gezegenlerin y�r�ngelerini de�i�tirme fikri ��lg�nca gelebilir.

Ancak bilim insanlar� bunun oldu�unu di�er g�ne� sistemlerinde de g�zlemlediler.

Art�k bunun t�m g�ne� sistemlerinin bir i�leyi� �ekli olabilece�ini d���n�yorlar.

Galaksiye bakt���m�zda...

...ve y�ld�zlar�n etraf�ndaki gezegenlere bakt���m�zda...

...bu t�r olaylar�n...

...her yerde meydana geldi�ine dair bir �ok kan�t mevcuttur.

Uzaklarda bir sistemde...

...bilim insanlar� ak�l almaz bir olaya...

...�ahit oldular.

J�piter b�y�kl���ndeki bir gezegen...

...ancak bizim bildi�imiz J�piter gibi davranm�yordu.

Bu dev gezegenlerin baz�lar�n�n...

...y�ld�zlar�na �ok yak�n olduklar� tespit edildi.

Y�r�ngelerini, sadece g�nlerle, sadece bir ka� g�nde...

...y�ld�z�n�n etraf�nda tamaml�yordu.

A��k�as�, y�ld�z�na bu kadar yak�n...

...J�piter gibi gezegenler y�ksek �s�ya maruz kal�yorlard�.

Gezegenin �s�s� 1.000 belki de...

...2.000 derece y�kseliyordu.

Bir gaz devinin bu kadar yak�nda olu�mu� olmas�n�n imkan� yoktu.

Is� �ok y�ksekti.

Tek a��klamas�, uzak bir yerde olu�mas�...

...ve buraya ta��nm�� olmas�yd�.

Ayn� olay bizim g�ne� sistemimizde de...

...meydana gelmi� olabilir.

Bilim insanlar� g�ne�in y�zeyinde b�y�k miktarlarda...

...lityum elementine rastlad�lar.

Lityum normalde y�ld�zlarda bulunmaz.

Fakat gaz gezegenlerde bulunur.

Belki de g�ne� sistemimizde...

...ba�ka bir dev gaz gezegeni vard�...

...i�eriye do�ru yakla�t� ve de G�ne�'e �arpt�.

Bu durum lityumun burada nas�l bulundu�unu a��klamaktad�r.

�ok �iddetli bir �ey ya�and�.

J�piter boyutlar�nda bir gezegenin...

...uzun zaman �nce G�ne�'e do�ru f�rlat�lm�� olmas� m�mk�nd�r.

Ba�lang��ta...

...g�ne� sistemleri vah�et ve karma�a i�indedirler.

Fakat zaman i�erisinde dinginle�irler ve daha dengeli bir hale gelirler.

Ancak denge bir yan�lsamad�r.

G�ne� sistemindeki her hangi bir gezegen...

...her zaman t�m�yle yok olma tehlikesi alt�ndad�r.

Samanyolu galaksisinde...

...her t�rden g�ne� sistemi mevcuttur.

Bir �o�u bizim g�ne� sistemimizle kar��la�t�r�ld���nda �ok gariptirler.

Baz� gezegenler ��lg�nca bir y�r�nge izlerler.

Baz�lar� birbirlerine �arparlar.

Baz�lar� da y�ld�zlar�n�n i�ine d��erler.

�yleyse, ni�in bizim sistemimizde...

...y�r�ngeler olduk�a d�zg�n ve dengeli bir �ekilde bulunuyor?

��nk� b�t�n gezegenlerin hareketlerinde...

...olu�tuklar� sistemin etkileri vard�r.

Nebula do�makta olan G�ne�'in i�ine do�ru ��kt�k�e...

...�ok yo�un bir hareketlilik mevcuttu ve bu hareketlilik de...

...gezegenlerimze h�zlar�n� kazand�rd�.

Asl�nda, hepimiz G�ne�'in �zerine do�ru serbest d���� halindeyiz.

Ancak o kadar h�zl� gidiyoruz ki, s�rekli olarak �skal�yoruz.

��te y�r�nge hareketi dedi�imiz �ey budur.

Bir atl�kar�nca d���n�n.

Daha h�zl� d�nd�k�e...

...siz de merkezden daha da uzakla��rs�n�z.

Yava�lad���nda da...

...ivmenizi kaybedersiniz ve tekrar i�e do�ru yakla��rs�n�z.

Gezegenlerinki de buna benzer.

Gezegenlere hayat veren disk s�ratli bir �ekilde d�n�yordu...

...ve bug�n ondan kalan ivme de...

...geride kalan her �eyin bug�n de d�nmelerini sa�lamaktad�r.

Saatte yakla��k 66.000 mil h�zla...

...D�nya, G�ne�'in etraf�nda bir y�lda d�n���n� tamamlar.

G�ne�'ten daha uzaktaki gezegenlerin daha b�y�k y�r�ngeleri vard�r.

Daha yava� d�nerler ve turlar� daha uzun s�rer.

Saturn, G�ne�'in etraf�ndaki y�r�ngesini 29 y�lda bir tamamlar.

Nept�n'�n ise 164 y�l s�rer.

Her gezegen G�ne�'in etraf�nda kesin bir yol izler.

Ve bu bizim i�in iyi bir �eydir.

G�ne� sistemimiz �ok �ansl� bir bi�imde...

...yakla��k dairesel �ekilde...

...y�r�nge hareketlerine sahiptir.

B�ylece t�m kartlar�m�z�n avucumuzda bir arada durmas�n�...

...r�zgara kap�l�p etrafa sa��lmalar�n� �nler.

E�er g�ne� sistemimiz...

...d�zenli, dengeli ve daireye yak�n y�r�nge sistemine sahip olmasayd�...

...D�nya burada olamazd�.

...ve bizlerde bunlar� konu�mak �zere burada olamazd�k.

Gezegenler, g�venli ve dengeli y�r�ngelerinde seyrediyor.

Ancak milyarlarca g�kta�� ve kuyruklu y�ld�z b�yle de�il.

Bir�o�u g�ne� sistemine ak�nlar halinde gelir.

Ve de geldiklerinde, dikkat!

Bug�n burada g�rm�� oldu�umuz krater...

...50 metrelik bir kaya metal kar���m� bir cismin...

...gelerek D�nya'ya �arpmas�n�n bir sonucudur.

Yakla��k 50.000 y�l �nce.

Yolumuzun �n�ne ��kan baz� cisimler �ok daha b�y�kt�r.

Ay'a bak�n.

Y�zeyi dev �arp��ma kraterleri ile �rt�l�d�r.

D�nya da vurulmu�tur. Hem de bir �ok kez.

Ancak kraterleri a��nmalar y�z�nden kaybolmu�lard�r.

Biliyoruz ki dev bir g�kta��, 65 milyon y�l �nce...

...Meksika K�rfezi b�lgesine �arpt�.

Saatteki h�z� da 90.000 km idi.

Ve �arpt���nda da...

...Hiro�ima'ya at�lan bomban�n 5 milyar kat�ndan fazla bir enerjiyi a���a ��kard�.

D�nya'daki ya�am�n %70'ini silip s�p�rd�.

Buna benzer bir ka� �arp��ma daha D�nya'daki t�m ya�am� yok edebilir.

Ancak, ister inan�n ister inanmay�n D�nya'n�n dev bir korumas� var.

J�piter, teleskopta g�zel y�zl�...

...bir gezegen olman�n �ok �tesinde.

Asl�nda, D�nya �zerindeki ya�am i�in ger�ekten �ok �nemli.

J�piter'in �ekim g�c� �ylesine kuvvetli ki...

...ve g�ne� sistemindeki konumu o kadar uygun bir yerde ki...

...D�nya'y� G�ne�'in �ekim etkisi ile...

...uzay�n derinliklerinden gelen...

...ve D�nya'ya �arpmas� muhtemel g�kta�lar�ndan korur.

J�piter g�ne� sisteminin...

...en b�y�k beyzbol sopas� gibidir.

Yakla�an g�kta�lar�n�n...

...�o�u Jup�ter taraf�ndan g�ne� sisteminin d���na do�ru f�rlat�l�r.

1994'te...

Shoemaker-Levy 9 kuyruklu y�ld�z� g�ne� sisteminin i� ku�a��na do�ru y�neldi.

Ancak, hi� bir �ekilde J�piter'i ge�emedi.

Astronomlar J�piter'in onu par�alara ay�rmas�n�...

...ve arta kalan par�alar�n� da gezegenin y�zeyine �ekerek tamamen yok edi�ini izlediler.

J�piter'e kuyruklu y�ld�zlar�n �arpt�klar�n�...

...ve D�nya'dan bile b�y�k ate� toplar� olu�turduklar�n� g�rd�k.

Bunlar, �u ana kadar g�ne� sisteminde g�r�lm��...

...en b�y�k patlamalard�.

E�er o kuyruklu y�ld�z bize �arpm�� olsayd�...

...gezegenimizin alt�n� �st�ne getirirdi.

Ve bu, bildi�imiz �ekliyle ya�am�n sonu olurdu.

E�er J�piter orada olmasayd�...

...inan�yoruz ki �arp��man�n D�nya'daki etkisi...

...bug�n g�rd���m�zden 1.000 kat daha fazla olacakt�.

�ans�m�za, D�nya m�kemmel bir y�r�ngeye sahip.

J�piter bizi kuyruklu y�ld�z ve g�kta�lar�ndan korumaktad�r.

S�v� formda suya sahip olmak i�in G�ne�'e yeterince yak�n bir konumday�z.

Ancak kaynay�p gidecek kadar yak�n bir konumda de�iliz.

Ya�am i�in tam do�ru bir bile�imde.

Soru �u ki, e�er g�ne� sistemimiz m�kemmel �artlar� sa�layabiliyorsa...

...di�er g�ne� sistemleri de bunu sa�layabilirler mi?

Gezegen avc�lar� 20 ���k y�l� uzakl�kta...

...bir g�ne� sistemi tespit ettiler.

Ve de tam olarak da olmas� gereken boyutta.

Ve de do�ru yerde.

D�nyan�n her yan�ndan astronomlar, yeni gezegenler bulmak i�in...

...uzak y�ld�z sistemlerini ara�t�r�yorlar.

�u ana kadar 420'den fazla tespit ettiler.

�o�u J�piter gibi dev gaz toplar�.

Ancak, y�ld�zlar�na ya �ok yak�nlar...

...ya da �ok uzaklar.

Sonra, 2005 y�l�nda, astronomlar heyecan verici bir ke�if yapt�lar.

Bizimkine benzeyen kaya formunda gezegenlere sahip bir g�ne� sistemi tespit ettiler.

Bu gezegenler Gliese 581 ad�ndaki bir y�ld�z�n y�r�ngesinde bulunuyorlar.

Bu Gliese 581 y�ld�z� ve ve d�rt gezegeni...

...asl�nda bizim g�ne� sistemimizle kar��la�t�r�ld���nda olduk�a gariptir.

Bu bildi�imiz d�rt gezegenin...

...tamam� y�ld�zlar�na �ok yak�nd�rlar.

T�m d�rd�n�n de y�r�ngeleri...

...y�ld�zlar�na neredeyse bizim en yak�n gezegenimiz Merk�r'�n G�ne� etraf�ndaki...

...y�r�ngesinden bile daha yak�nd�r.

Ancak Gliese 581 k���k bir y�ld�zd�r.

O kadar da parlak de�ildir.

Ve de bizim g�ne�imiz kadar da �s� yaymamaktad�r.

Sonu� olarak, gezegenler buharla�madan...

...�ok daha yak�n bir konumda y�r�ngelerinde d�nebilirler.

Y�ld�z�n etraf�nda d�rt gezegeninin oldu�unu biliyoruz.

Ve bir ka� tanesi de olduk�a ilgin�tir.

Bir tanesi de D�nya'n�n iki kat� b�y�kl���nde bir k�tleye sahip.

Belirli bir tanesi bu y�ld�za �ok yak�nd�r.

Muhtemelen �ok s�cakt�r. Ya�am olamayacak kadar s�cak.

Ancak bir tanesi de var ki...

...D�nya'dan sekiz kat daha b�y�k bir k�tleye sahip...

...ve y�ld�z�ndan da yeterince uzak bir konumda.

Bu yer de ya�ama uygun bir b�lge olabilir.

D�nya gibi...

...bu gezegenin y�r�ngesi de s�v� formda suyun bulunabilece�i bir mesafede.

Ve s�v� suyun oldu�u yerde de okyanuslar olabilir ve de ya�am.

Mart 2009'da, Nasa Kepler Uzay Teleskobunu f�rlatt�.

G�revi...

...yeni g�ne� sistemlerinde bizimkine benzer...

...gezegenler ara�t�rmak.

Metan atmosfere sahip gezegenler bulabiliriz.

Ya da amonyak atmosferleri olan.

Yo�un organik malzemeyle kapl� gezegenler bulabiliriz.

Katran benzeri bir malzemeyle kapl�.

Baz�lar�n�n suyla �rt�l� oldu�unu da bulabiliriz.

Bana g�re buradaki bulmaca...

...gelecek on yada yirmi y�l�n en g�rkemli bulmacas�...

...evrendeki D�nya benzeri...

...gezegenler aras�ndaki...

...farkl�l�klar� ortaya ��karmam�z ve bunlar� ��renmemizdir.

Kepler ile...

...astronomlar y�zlerce hatta...

...belki de binlerce yeni g�ne� sistemini ke�fetmeyi �mit ediyorlar.

Kendi Samanyolu galaksimizi d���n�n.

Galakside yakla��k 500 milyar ile bir trilyon aras�nda y�ld�z var.

Bunun �ok b�y�k bir y�zdesinin de gezegenleri var.

�imdi, ka� tane bildi�imiz galaksi oldu�unu d���n�n.

Hen�z daha evrendeki t�m galaksileri bulamad�k ama...

...ancak �u anda resmini �ekebildi�imiz kadar�yla...

...asl�nda 60 milyar galaksi mevcut.

Bu gece g�ky�z�ne bakt���n�zda...

...bak�� y�n�n�z do�rultusunda...

...g�remiyor bile olsan�z...

...her taraf�n�zda milyarlarca g�ne� sistemi bulunmakta.

Ve bir g�ne� sistemi olabilir ki...

...ayn� D�nya benzeri bir gezegene sahip olsun.

E�er bir kez oldu ise, tekrar olabilir.

G�ne� sistemleri sonsuza dek ya�ay�p gitmez.

Y�r�ngeleri bozulabilir.

Gezegenler �arp��abilir.

Bizim de ba��m�za gelebilir.

Ancak e�er gelmezse bile...

...5 milyar y�l sonra...

...bir felaket bildi�imiz kadar�yla g�ne� sistemimizin sonunu getirecek.

Hi� bir �ey sonsuza dek s�rmez. G�ne� sistemleri dahi.

Bizimki de �u an dengede gibi g�r�nebilir.

Fakat, asl�nda yava� yava� da��l�yor.

E�er g�ne� sistemi ge�mi�inde d�zensiz idiyse...

...�imdi dingile�ip de kararl� hale geldi, anlam�na gelmez.

Gelecekte bir d�zensizli�e ili�kin...

...k���k bir olas�l�k mevcut.

Gelecekte...

...gezegenlerin bir birleri �zerindeki �ekim g�c� etkileri...

...gittik�e y�r�ngelerini bozacak.

Belki de milyarlarca y�l i�erisinde...

...gezegenler �ekimsel anlamda birbirlerini etkileyecekler...

...ve sonunda...

...gezegenlerden iki tanesi bir birine yak�n hale gelecek.

Bu meydana geldi�inde, ki bu olacak...

...bu iki gezegen bir biri ile iki ileri bir geri bir etkile�ime girecek.

Ve de biri di�erini f�rlatacak, belki de ikisi de f�rlat�lacak.

Yabani bir y�r�ngeye girecekler.

Hatta belki de biri ya da ikisi birden g�ne� sisteminin d���na f�rlat�lacaklar.

Mars, g�ne� sisteminin d���na f�rlat�labilir.

Ve Merk�r de D�nya'ya �arpabilir.

T�m elimizdeki kartlar ki, bu g�ne� sistemimizdir.

Tamamen par�alanacak.

G�ne� sistemleri do�arlar ve �l�rler.

Bir s�r� �arp��ma ve y�k�m ile.

Hen�z paniklemeyin.

Bu milyarlarca y�l s�recek.

Ancak, g�ne� sistemimizin �mr� boyunca...

...bunlar ba��m�zdan ge�ecek olaylard�r.

Ancak, �yle veya b�yle...

...bu g�ne� sistemimizin kaderidir.

T�m di�er g�ne� sistemleri gibi...

...merkezindeki y�ld�z �ld���nde sonu gelecektir.

5 milyar y�l i�erisinde...

...bizim y�ld�z�m�z da yak�t�n� t�ketecektir.

Ve k�rm�z� bir deve d�n��ecektir.

Is�nacak, �i�ecek ve i� gezegenleri yutacakt�r.

D�nya'n�n y�zeyi kavrulacak...

...denizler buharla�acak...

...ve karalar eriyecektir.

G�ne�'in b�y�kl��� D�nya'n�n y�r�ngesine kadar ula�acakt�r.

�yle ki, olas� senaryolardan biri de...

...bir s�reli�ine G�ne�'in i�ine girecek olmam�zd�r.

D�nya G�ne� taraf�ndan yutulacak...

...kavrulacak ve kelimenin tam anlam�yla buharla�acakt�r.

Bir s�re sonra...

...k�rm�z� dev de par�alanacak ve...

...arkas�nda bir y�ld�z�n k���k bir kal�nt�s�n� b�rakacakt�r. Bir beyaz c�ce.

Yakla��k olarak D�nya boyutlar�nda olacakt�r.

Ve so�umas� da milyonlarca belki de milyarlarca y�l s�recektir.

G�ne� sistemimizin ger�ek anlamda sonu i�te o zaman gelecektir.

D�nya'dan...

...bu �l� ve bir zamanlar...

...inan�lmaz medeniyetlere ev sahipli�i yapm�� olan...

...bu so�uk k�tleden bakaca��z.

Ve bu olduk�a zay�f, soluk noktay� G�ne�'imizi g�rece�iz.

�imdi bir beyaz c�ceye d�n��en, �lmekte olan neredeyse �lm�� bir y�ld�z g�rece�iz.

�� y�r�ngedeki gezegenlerin kal�nt�lar�...

...beyaz c�cenin y�r�ngesinde d�nmeye devam edeceklerdir.

Fakat dev d�� y�r�nge gezegenleri, dokunulmam�� bir bi�imde ya�amlar�na devam edeceklerdir.

G�ne�'in k�rm�z� dev s�recinde...

...�s�nacaklar...

...ancak g�ne� bir kez beyaz c�ceye d�n��t���nde...

...bu devler yine mevcut durumlar�ndaki gibi ya�amlar�na devam edecekler...

...kendi i�lerindeki hidrojen ve helyumu kullanacaklar...

...ancak olduklar�ndan daha da so�uk bir hale geleceklerdir.

��nk� beyaz c�ce art�k onlar� �s�tamayacakt�r.

Bizim g�ne� sistemimizde, bu durum 5 milyar sonra...

...meydana gelecek olsa da...

...evrendeki bir �ok sistemde...

...zaten olmu� olabilir.

G�ne� sistemimiz bir karma�a ortam�ndan meydana geldi...

...ve sonunda da ya�am� destekler bir hale geldi.

Bizler �ansl�yd�k.

Bizim gezegenlerimiz tam uygun bir say�dayd�.

Do�ru yerde...

...birbirlerinden do�ru mesafelerde...

...t�m� do�ru t�rde bir y�ld�z�n y�r�ngesinde olan.

Ancak bu tamamen farkl� bir hikaye de olabilirdi.

G�ne� sistemimizin...

...�ansl� oldu�u bir �ok nokta var.

G�ne�'le ba�layacak olursak...

...G�ne�'imiz �ok dengeli, sakin bir y�ld�z.

�evresinde ya�am�n ba�layabilece�i �ok uygun bir nesne.

Burada olmam�z, muhtemelen bir tesad�f de�il.

Milyarlarca y�l boyunca...

...inan�lmaz bir olaylar zinciri...

...g�ne� sistemimizi ya�am�n geli�mesi i�in m�kemmel bir yer haline getirdi.

Bug�n g�rd�klerimiz her zaman b�yle de�ildi.

Ve her zaman b�yle olmayacak da.

Bizler e�siz de�iliz.

Ama olaylar b�yle geli�ti.

D�nya do�ru yerde olmak zorunda.

Gezegenler do�ru yerde olmak zorunda.

Dev gezegenler de bizleri �arp��malardan koruyabilmek i�in...

...do�ru yerde olmak zorunda.

D�nya �zerinde ya�am olabilmesi i�in t�m bu her �eyin do�ru olmas� gerekir.

Ya�am� destekledi�ini bildi�imiz...

...tek g�ne� sistemi bizimkisi.

G�ne� sistemi ya�ay�p gittik�e...

...bu bizi �zel mi k�lar ya da sadece normali mudur?

Bilmiyoruz.

Ancak her hafta...

Yeni gezegenleriyle...

...yeni g�ne� sistemleri ke�fediyoruz.

Ama yeni gezegenleri,..

..ke�fetmek..

..belki sadece bir..

..zaman meselesidir.

Yaln�z de�iliz.

2019 / time encoding, by aSa