Original subtitles

Testopnames 2, take 1.

Kijk recht in de camera, Bruce.

Recht in de camera.

Nu driekwart hierheen. Zo blijven.

En nu een profiel links. Prima, zo blijven.

Nu een profiel van de andere kant. Weer blijven.

Nu driekwart aan die kant.

En dan weer recht in de camera.

Goed. De camera gaat nu achteruit.

En laat maar wat kungfubewegingen zien.

Dat is moeilijk alleen, maar ik doe mijn best.

Misschien kan iemand meedoen. - Dat zou...

Doe maar. - Ga er lekker bij staan.

Een ongeluk is niet uit te sluiten, maar goed...

Er zijn meerdere slagen.

Het hangt ervan af waar je slaat en welk wapen je gebruikt.

Voor de ogen gebruik je vingers.

Maak je geen zorgen.

De ogen.

Of recht in het gezicht.

Vanuit je middel kan ook.

Momentje. We draaien hem een beetje, dan is het beter in beeld.

Zo is het goed.

Ik weet zeker dat mijn vader niet helemaal snapte...

met welke machine hij geconfronteerd werd.

Hoe systemisch het is.

Maar ik denk niet dat hij naïef was.

Hij geloofde gewoon heel erg in zichzelf.

Er is de directe vingerstoot.

Er is de vuistslag.

De achterkant van de vuist en laag.

Dan zijn er de benen nog. In het kruis of langszij.

Hij wist dat hij iets interessants te delen had.

En hij wist hoe hard hij ervoor wou werken.

Hij was bezorgd. - Dat hoeft helemaal niet.

Bruce Lee bleef twaalf jaar in Amerika.

In 1971 keerde hij terug naar Hongkong, de thuisstad van zijn ouders.

In twee jaar tijd nam hij vier films op.

Hollywood had hem afgewezen.

Hij wou laten zien dat een Aziaat een sterke hoofdrolspeler kon zijn.

Toen Bruce een voorstel kreeg om een eerste film te maken in Hongkong...

besloot hij om te gaan kijken hoe het eraan toeging...

en hoe hij werd ontvangen.

Hij ging naar de middernachtpremière van The Big Boss.

De eerste vertoning van The Big Boss.

Bruce had hem nog niet gezien.

En Bruce zei altijd dat Hongkongers echt reageren op een film.

Als ze het niks vinden, word je op boegeroep onthaald.

THE BIG BOSS 1971

Het script van The Big Boss deugde niet echt.

De productie was ondermaats.

Maar Bruce Lee zelf was fenomenaal.

Die persona en die energie.

Die liefdesaffaire met de camera was er meteen en ze was krachtig.

Oosterse vechtkunsten hebben een diepere betekenis voor mij...

want als acteur, als vechtkunstbeoefenaar en als mens...

heb ik erg veel geleerd uit vechtkunsten.

We zaten achterin. De bioscoopzaal zat vol.

En toen de film voorbij was, was de hele zaal muisstil.

Niks.

Plots begon iedereen te juichen en te roepen en te klappen.

Ze gingen uit hun dak.

Ze bejubelden Bruce. Ze wisten intussen dat hij in de zaal zat.

En ze droegen hem de zaal uit. Het was ongelofelijk. Echt prachtig.

Toen wist hij dat het goed zat.

Als het boven alle verwachtingen een succes wordt...

is hij even verrast als de rest.

Hij proeft voor het eerst van het filmster-zijn.

Als in die tijd een film een miljoen Hongkongdollar opbracht...

120.000 Amerikaanse dollar, dan was dat heel wat in Hongkong.

Dan was je 'n filmster.

En bracht je film twee miljoen op, dan was je een superster.

Wat vind je van zijn kungfu? - Heel snel en krachtig.

Zijn techniek is top. - Hij is een klasse apart.

Bruce Lee is ongelofelijk.

Hij verliest niet graag tijd. Hij vat de koe bij de hoorns.

Is Bruce Lee je held? - Ja.

Wat vind je zo leuk aan hem?

Hij wint altijd van de slechteriken en hij beweegt heel snel.

Hij is geen actieheld als Eastwood of Bronson.

Hij is meer een Noerejev.

Hongkong was in de jaren 70 een heel dynamische en spannende stad.

Er waren veel gemeenschappen.

Amerikaanse soldaten ontspanden er tijdens de Vietnamoorlog.

Het was een stad die dag en nacht feestte.

Het was een soort Wilde Oosten waar alles mogelijk was.

China was een eeuw gedomineerd en vernederd geweest door het Westen.

Er was veel blijven hangen. Er was veel woede.

Hongkong ervaart nu zijn eigen revolutie van de jeugd.

Studentenprotest op straat...

spanningen tussen de Britse koloniale autoriteiten en Hongkongers.

De politie komt langs. Er worden dingen gegooid.

Dit is een anti-Britse betoging.

Bruce vond het Britse koloniale bewind corrupt.

Hij was een nationalist...

in die zin dat hij wou dat het Chinese volk vrij en onafhankelijk was.

Toen The Big Boss aansloeg, wou hij dat succes herhalen.

Maar de volgende film moest groter en beter worden. En dat was zo.

Fist of Fury was een veel grotere productie.

De film gaf Bruce de kans om te laten zien...

hoe een hoofdrolspeler zich moest gedragen en kleden...

en hoe de vechtscènes er moesten uitzien.

We zien het Shanghai van de koloniale tijd.

Hé, kinkel. Wat kom jij hier doen?

Shanghai werd bezet, vernederd en beledigd door buitenlanders.

Doe alsof je onze hond bent en ik laat je binnen.

Bruce Lee bundelt heel veel emotie in een erg passionele explosie.

We waren 1972 in Hongkong.

Het was een moment waarop mensen in 'n kolonie zeiden:

ja, we pikken het niet langer om tweederangsburgers te zijn.

Dat was hoog tijd.

Fist of Fury was niet alleen gericht tegen Japanse kolonialisten...

maar ook tegen het Westen.

De film is heel erg cathartisch.

ZIEKE MAN VAN OOST-AZIË

Mensen begonnen fel te reageren op het racisme van het Westen.

Dit keer eet je papier.

Volgende keer is het glas.

Bruce had intussen door...

Hij was niet helemaal doorgebroken in Hollywood...

maar hij wist dat het daar te doen was.

Hollywood was het hoofdpodium en Hongkong zou altijd bijzaak blijven.

De vraag werd: kunnen we onze films aan de rest van de wereld verkopen?

Dit is de Pierre Berton Show.

Bruce Lee, de Mandarijnse superster.

Opname 9 december 1971 in Hongkong.

Bruce Lee staat voor een dilemma. Hij staat op doorbreken in Amerika...

maar hij is als acteur al een superster hier in Hongkong.

Wat kiest hij? Het Oosten of het Westen?

Wat ga je doen? Kun je in beide werelden leven? Wil je allebei?

Ik ga het allebei doen, want ik heb al beslist.

De Verenigde Staten moeten kennismaken met het Oosten...

en dan bedoel ik het echt Oosten.

Daar heeft Hollywood gefaald. - Zeg dat wel.

Ik heb alleen heel abstracte herinneringen aan hem.

Ik herinner me ons huis en de filmstudio's.

Ik herinner me een glimp hier en daar.

Maar ik weet nog heel goed hoe hij was op energetisch vlak.

Hoe het was om bij hem te zijn...

om zijn liefde te voelen, om samen te spelen.

En ik ken hem ook door zijn eigen woorden.

12 jaar eerder

16 mei 1960.

Beste Hawkins, nu sta ik er echt alleen voor.

Sinds ik in dit land ben, heb ik geen geld van mijn vader uitgegeven.

Ik heb nu een deeltijdse job als ober na de school.

Ik kan je zeggen: het is zwaar, jongen. Ik ben altijd in de weer.

Mijn vriend, word maar snel beter. Je vriend, Bruce.

Bruce verhuisde van Hongkong naar Seattle op zijn achttiende.

Hij had zich in de problemen gewerkt en was toe aan een nieuwe start.

Hij was een knappe jongeman en heel vindingrijk.

Hij wou zijn vader bewijzen dat hij verder kon studeren zonder hem.

Toen ik hem leerde kennen, was Bruce een tengere man.

Ik denk dat hij toen zo'n zestig kilo woog.

Hij noemde mij Roy.

Als Bruce naar de VS verhuist, behoort hij plots tot een minderheid.

Een Chinese minderheid in een blank land.

Hij wordt zoals elke immigrant met vragen geconfronteerd.

Wie zal ik zijn? Wat is mijn identiteit? Hoe druk ik me uit?

En hoe kan ik gezien worden in deze maatschappij?

Mijn vader werkte in Ruby Chow haar restaurant.

En tezelfdertijd studeerde hij Wing Chun, in zijn eentje.

Hij was altijd geïnteresseerd in evenementen rond vechtkunsten.

Veel Japanse vechtkunsten waren vrij populair, zoals karate en judo.

Maar niet het Chinese kungfu.

Hij zag daar een mogelijkheid...

en hij liet mensen lessen nemen bij hem.

In een parkeergarage en van die plekken.

Het was een heel atraditionele benadering van de vechtkunst.

Veel Chinezen gaven geen les aan westerlingen.

Er werd op hem neergekeken in de gemeenschap.

Hij doorbak de barrière.

Bruce gaf les aan wie het wou.

Het maakte niks uit of je Chinees was of niet.

Ik ben een tijdje heel close met hem geweest.

Hij schakelde soms over naar het Kantonees en dan moest ik zeggen:

Ik snap er helemaal niks van.

Hij zoekt manieren om zijn accent te maskeren.

Hij raakt vertrouwd met het leven van de Amerikaanse jeugd.

Hij ziet mensen uit de werkende klasse, gekleurde mensen...

en vormt zich zo een idee van wie hij wil worden.

Ik heb hem geholpen met hoe hij zich moest gedragen op straat...

en hoe hij mensen moest lezen.

Houdingen aannemen. Wat cool gedrag was en wat niet.

Bruce was de straten van Hongkong gewend en niet de onze.

Hij leerde veel over Amerika...

van de tien jongens die hij onder z'n vleugels nam.

Goed of slecht, we leerden hem het Amerikaanse leven kennen.

Wie ben ik?

Dat is de eeuwenoude vraag die elke mens zich weleens stelt.

Hij kijkt in de spiegel en herkent zijn eigen gezicht.

Hij kent zijn naam, leeftijd en geschiedenis.

En toch vraagt hij zich diep vanbinnen af: wie ben ik?

Ik denk dat we nooit kunnen vergeten wat we zijn.

Hoe we eruitzien, daar kun je niet van weglopen.

Ik heb hem het belang geleerd van trots te zijn op je afkomst.

Hij vond dat aantrekkelijk, dat ik geen gezeik pikte.

En hij had dat ook. Hij was zelf ook etnocentrisch.

Ik vond dat ik me bij niemand moest excuseren.

Vooral als Japans-Amerikaanse, door de Tweede Wereldoorlog.

Hij wist wat ik had meegemaakt in de relocatiekampen.

Honderdduizend mannen, vrouwen en kinderen van Japanse afkomst...

samengebracht om de dreiging te verkleinen...

op een moment dat de kans op een invasie reëel was.

Elk gezin moest bij aankomst...

De Japanners werden opgesloten.

Je kunt het concentratiekampen noemen.

Zij spraken van relocatiekampen.

Om de Japanners te bekampen en dat grondig te doen...

moeten we grondig bestuderen hoe ze denken.

De Aziatische gemeenschap hier was verwarrend voor blanke Amerikanen.

De Japanners waren de slechteriken, toch?

De spleetogen die tegen de Amerikanen vochten in de oorlog...

en vreselijke dingen deden.

...meedogenloze verwoestingen van ongewapende steden

en weerloze mensen.

De Vietnamezen waren dan weer heel slecht omdat het communisten waren.

En de Chinezen waren de anomalie.

Was China goed of was China slecht?

De Chinezen werden al in de jaren 1830 hierheen gehaald om één reden:

als goedkope arbeidskrachten voor de opbouw van het Westen.

Het stereotype is dat ze onderdanig, stil en heel ijverig zijn.

Toen was er de opkomst van een blanke werkende klasse...

geleid door Ierse Amerikanen.

Ze wisten een hetze te creëren tegen de Chinese Amerikanen.

En zo werd de Chinese Exclusion Act goedgekeurd in 1882.

Het was de eerste keer dat één groep mensen expliciet verbannen werd.

De Chinezen werden letterlijk niet als mensen gezien.

Ik vraag jullie om op te staan en samen met mij te vechten...

om Amerika terug te geven aan de Amerikanen.

Het is als met 'n slachtoffer van verkrachting.

Een slachtoffer wiens grondwettelijke rechten verkracht zijn...

praat daar niet graag over.

Hij wijst ook de schuldige niet met de vinger.

Hij ziet zichzelf als de verantwoordelijke...

van die vreselijke misdaad.

Door naar de ervaringen van die mensen te luisteren...

krijgt Bruce een beeld van hoe hij overkomt op blanke Amerikanen.

Aziaten werden afgedaan als anders.

Jesse, Bruce en ik gingen vaak uit.

En dan wisselden we van vriendin, zodat de rassen gemengd waren.

We wilden zien of iemand ons erop zou aanspreken.

We gingen naar boeddhistische dansfeesten...

rhythm-and-bluesavonden, maar ook de populaire dingen.

Ik noemde hem een kinetisch genie.

Toen ik hem een dubbele pirouette leerde, hoefde hij maar te kijken.

Hij deed het perfect na. Dat was verbluffend.

Hij was een fantastische danser, maar romantiek was zijn ding niet.

We zijn gewoon uiteengegroeid.

Bruce had veel troeven, maar voor mij was dat niet genoeg.

September 1962.

Beste Pearl, in deze brief staan mijn dromen en denkwijzen.

Je zou het mijn manier van leven kunnen noemen.

Ideeën is waar Amerika naar op zoek is.

Ideeën hebben Amerika gemaakt tot wat het is...

en één goed idee maakt een mens tot wat hij wil zijn.

Als je een steen in een plas laat vallen...

maakt de steen kringen die uitdijen tot ze de hele plas vullen.

Dit is precies wat zal gebeuren als ik mijn ideeën in een actieplan giet.

Hartelijke groet, Bruce.

Mijn vader opende zijn eerste officiële school...

het Jun Fan kungfu-instituut, in 1963 in Seattle.

Dat was een overgangsperiode.

Toen hij zag dat er geld mee te verdienen was...

haakten zijn oorspronkelijke leerlingen af.

Achteraf gezien heeft Bruce altijd een agenda gehad.

Hij was nu een product, geen vriend en leraar.

Hij opende die studio en daar heeft hij Linda ontmoet.

Zijn doel is altijd geweest...

om de schoonheid van de Chinese cultuur te tonen aan de wereld.

En hij is begonnen met mij.

We studeerden aan dezelfde universiteit.

Er was een plek met witte zuilen en een groot grasveld...

en daar oefenden we kungfu.

Hij was heel vlot en voorkomend.

Hij legde praktisch uit hoe je moest staan en wat je moest doen.

Oké, Linda, hou je armen zo.

Hij gooide me over zijn schouder en ik lag plat op de grond.

Hij boog zich over mij en vroeg: Wil je de Space Needle bezoeken?

Ja, graag.

Dat was onze eerste date.

Hij hield van de levensstijl die je kon leiden in Amerika.

Hij wou toen kungfuscholen oprichten over het hele land.

Hij had grootse dromen, grootse ambities.

Hij wou me laten proeven van Chinese gerechten en Chinese films.

We gingen met de hele groep kungfustudenten naar de bioscoop...

om naar The Orphan te kijken.

Hij verscheen op het scherm en bleek ook nog eens de ster te zijn.

Ik stond helemaal perplex. Ik wist niet wat ik zag.

Hij was een filmster.

Ik keek naar hem en ik zei: Ben jij dat?

En hij zei: Ja.

Maar hij vond dat niks buitengewoons.

Hij bekeek het als: dat was mijn job als tiener.

Eerst een korte biografie. Je bent geboren in San Francisco?

Klopt. 27 november, 1940. Boogschutter.

Een diplomaat.

Hij is geboren in de chinatown van San Francisco.

In Amerika leunt niks dichter aan bij Hongkong.

Het is veruit de grootste chinatown...

door de immigratie van Chinese arbeiders...

naar aanleiding van de goldrush.

Je vader was vrij beroemd in de Chinese opera?

Dat klopt.

Hoe heette hij? - Lee H-o...

Lee Hoi-chuen en zijn gezelschap zijn in de chinatown beland...

omdat ze goed verdienden door te touren in de VS.

Mijn grootmoeder was meegereisd. Ze was toen zwanger van mijn vader.

En daarom is mijn vader geboren in San Francisco.

Hij is een Amerikaans staatsburger.

Bruce Lee speelde mee in films sinds hij een baby was.

Hij is letterlijk opgegroeid op de Hongkongse filmsets...

en in de coulissen van de Kantonese opera.

In 1940, toen Bruce geboren was, belde m'n grootmoeder m'n vader op.

Ze zei: Er komt een oorlog aan in Hongkong met de Japanners.

Maar mijn vader was een echte Chinees. Familie voor alles.

We komen naar huis.

Als er iets gebeurt, dan met de hele familie.

En kort daarna ben je naar Hongkong verhuisd?

Ja, toen ik drie maanden oud was.

Mijn vader kwam uit een arme vissersfamilie.

Mijn moeder haar oom was de eerste miljonair in Hongkong.

Zijn naam was Sir Robert Ho Tung.

Bruce Lee zijn moeder, Grace Lee, was van Europese afkomst.

We waren best welgesteld.

We hadden twee dienstmeiden en een chauffeur.

Mijn vader zorgde ook voor de familie van zijn oudere broer.

Er waren altijd vijftien, zestien mensen.

Bruce was een vrije geest.

Hij is altijd een boefje geweest.

Niet goed in leren, wel goed in vechten.

Er kwamen veel beroemdheden langs bij mijn vader.

Een regisseur-producer zag dat Bruce heel actief was.

Hij zei: Misschien moet je hem een kleine rol geven.

Hij lijkt me een geboren acteur.

Dus liet m'n vader hem wat kleine rollen spelen.

Ik ben nu een belangrijk man. Mijn leraar is Flash Knife Lee.

Hij speelde op zijn negende mee in de film The Kid.

Hij symboliseerde iemand die het zwaar te verduren had gekregen.

Oom, hier is wat geld voor eten. - Ik wil je vuile geld niet.

Het is een Chinees gezegde: yik fu si tim.

Genieten van het zoete en het bittere onthouden.

Een nostalgie naar afzien.

Toe maar. - Ik wil je niet neersteken.

Hoe durf je? Je ouders zijn dood.

Je oom heeft zo hard gewerkt om je te helpen.

En wat heeft het opgeleverd? Je wilt me neersteken.

Mijn vader wou eerst niet dat hij in de showbizz ging...

maar de films waarin hij speelde, deden het erg goed.

Hij was een van de grootste kindacteurs, dus liet hij het toe.

Op welke leeftijd begon je vechtkunsten te bestuderen?

Dertien. - Dertien?

Heb je bekende senseis gehad?

Ik heb onder Yip Man gestudeerd in de Chinese vechtkunsten.

De stijl is wing chun.

Op school zeiden ze: wie denk je wel dat je bent?

En hij werd in mekaar geslagen.

Hij dacht: ik moet mezelf leren verdedigen voor als het nodig is.

Als mens zit je altijd in een leerproces.

Yip Man had een brede kijk op oosterse vechtkunsten.

Hij was daar niet enggeestig over.

Ik denk dat Bruce Lee zijn ideale student was.

Mijn instructeur zei tegen mij: relax en kalmeer je geest.

Vergeet jezelf en volg de bewegingen van je tegenstander.

Laat je geest tegenbewegingen doen zonder enige bedachtzaamheid.

Leer bovenal de kunst van het loslaten.

Na vele uren mediteren en oefenen gaf ik het op en ging ik alleen zeilen.

Op zee dacht ik aan mijn training.

Ik was boos op mezelf en sloeg op het water.

Op dat eigenste moment schoot me iets te binnen.

Was dit water niet de essentie van kungfu?

Dit water, de zachtste substantie op aarde, leek alleen maar zwak.

In werkelijkheid kon het de hardste substantie op aarde doordringen.

Dat was het. Ik wou zijn zoals water.

Hij was toen al goed in wing chun.

Er was een andere stijl, choy li fut, en ze bekampten altijd mekaar.

Er werd gevochten op daken.

Bruce kwam thuis met kneuzingen of soms met een blauw oog...

en mijn vader pikte dat niet.

In The Orphan uit 1960 speelde Bruce Lee min of meer zichzelf.

Een jonge delinquent.

De druppel was toen een undercoveragent mijn moeder sprak.

Uw zoon heeft gevochten. We zijn bang dat hij bij een bende gaat.

Als hij er niet mee stopt, zullen we hem moeten oppakken.

Mijn vader zei: Hij is geboren in Amerika...

en we hebben er vrienden die voor hem kunnen zorgen.

We kunnen hem terugsturen en zien wat hij er alleen van maakt.

Sam, je had als kind geen ouders die voor je zorgden.

Ik herinner me de dag voor zijn vertrek.

Ik lag te slapen en hij wekte me.

Robert, ik vertrek morgen en ik weet niet wat me te wachten staat.

Ik had hem nog nooit zo onzeker gezien.

Hij was bezorgd. Hij wist niet wat te verwachten. Hij was bang.

Hij was nog maar achttien, maar het was beslist.

Mijn vader stuurde hem naar Amerika met maar honderd dollar op zak.

Toen we verkering hadden, gingen we vaak naar de film.

Zo zagen we Breakfast at Tiffany's.

Mrs Golightly, ik protesteer.

Mickey Rooney zag er belachelijk uit.

Bruce was beschaamd dat zijn cultuur zo werd voorgesteld.

Als u die grammofoon niet meteen uitzet, bel ik de politie.

Aziatische Amerikanen op het scherm...

waren ofwel gekke, maniakale, robotachtige stereotypes...

ofwel bedienden ze blanken.

De koelie verdient tien cent per dag.

Lieve dames, beste heren, mag ik mezelf even voorstellen?

Hollywood had Aziaten altijd openlijk racistisch bejegend.

Ze heeft 39 stokjes?

Een stapel als een pagode.

Hollywood liet een blanke een Chinees spelen...

in plaats van een Chinees die rol te geven.

Praat met Nancy Kwan. Praat met de acteurs die er toen waren.

Ja, met wie spreek ik?

Ik kan me geen Aziatische hoofdrollen herinneren van toen.

Ze werden gespeeld door blanken.

John Wayne speelde Dzjengis Khan.

Onder wiens gezag doorkruis je mijn land?

Mijn drift zegt: neem haar mee.

De Chinese gemeenschap sprak er niet echt schande van...

al was het ongehoord. Blanken casten?

Het leven op zijn best is amper draaglijk.

Hoe kunt u zo gevoelloos zijn? Wat voor man bent u?

Vooruitstekende tanden, brilletjes en kleine, tengere figuren.

De meeste Aziatische mannen werd ingeprent: dit is wat je bent.

Aziatische hoofdrolspelers mogen geen blanke vrouwen kussen.

Ze mogen alleen Aziatische vrouwen kussen.

Wel, jij doet hoofd naar één kant en ik doe hoofd naar andere kant.

Slim, die Chinezen.

Er zijn geen rollen om een ander aspect van hun mens-zijn te tonen.

20 oktober 1963.

Aan de liefste meid, van de man die haar waardeert.

Linda, tevreden leven met weinig middelen...

alles vrolijk dragen, alles moedig doen...

kansen afwachten, nooit gehaast.

Met andere woorden: het spirituele ongevraagd en onbewust...

laten groeien door het gewone.

Bruce.

Dat Bruce ervoor koos om met een blanke te trouwen...

liet zien hoe hij al over Amerika dacht.

Er waren nog altijd staten die interraciale huwelijken verboden.

Er werd op neergekeken.

Mijn moeder had het er moeilijk mee dat Bruce en ik wilden trouwen.

Ze vroeg ons om te wachten, maar we hadden al plannen gemaakt.

En toen ze hem leerde kennen, is ze echt van hem gaan houden.

Ik heb Bruce Lee ontmoet in juli 1964...

na een demonstratie op het internationale karatekampioenschap.

Bruce Lee stond voor het eerst voor een groot publiek.

Kungfu is ontstaan in China.

Het is de voorloper van karate en jiujitsu.

Het is completer en vloeiender. Het loopt in mekaar over.

Er is continuïteit in plaats van één of twee bewegingen en dan stop.

Het beste voorbeeld is een glas water.

Water is de zachtste substantie op aarde...

en toch kan het steen of graniet doordringen.

Je kunt het niet vastpakken. Je kunt het niet slaan of pijn doen.

Elke kungfubeoefenaar wil zacht zijn als water en flexibel.

Hij past zich aan aan de tegenstander.

Bruce Lee was toen zoekende, naar wat hij de waarheid noemde.

Hij wou af van de verschillende stijlen...

en hij promootte eenvoud en een gebrek aan traditie.

Niemand dacht zo. Hij had een andere kijk.

En ik vond het geweldig wat hij liet zien.

1964 en 1965 waren sleuteljaren. Er gebeurde heel veel.

Aan Taki Kamura.

1 februari 1965. Onze baby is er.

Naam: Brandon B. Lee.

Een flinke, gezonde jongen natuurlijk.

Een week nadat Brandon geboren is, stierf Bruce zijn vader.

Het was onverwacht en Bruce was er echt kapot van.

Het was een zwaar verlies voor hem.

Hij huilde. Hij huilde tranen met tuiten.

Hij wist dat zijn vader hem naar de VS had gestuurd met maar 100 dollar...

maar dat was goed voor hem.

Voor hij naar Amerika ging, was hij bezig met uiterlijk vertoon.

Hij had zijn looks, hij had zijn mooie kleren.

Hij dacht dat het daarom te doen was.

Maar toen hij naar Amerika trok, zag hij waar het leven echt om draaide.

Onafhankelijk zijn en verantwoordelijk zijn voor jezelf.

En niet alleen voor jezelf, ook voor je gezin.

Ik was thuis. De telefoon rinkelde en het was William Dozier zijn kantoor.

Ik wist niet wie hij was. Een producer, zeiden ze.

Nu weten we dat op dat toernooi in Long Beach in 1964...

ene Jay Sebring in het publiek zat.

Hij was de kapper van heel wat Hollywoodsterren.

Jay zag mijn vader een demonstratie geven en hij was erg onder de indruk.

En hij wist dat zijn klant, Hollywoodproducer William Dozier...

op zoek was naar een Aziatische acteur voor een tv-programma.

Toen Bruce thuiskwam, zei ik: Dit geloof je nooit.

Een producer in Hollywood wil dat je een screentest gaat doen.

Hij stond perplex. Hij was echt verrast.

Bruce had mij nooit verteld dat hij weer wou gaan acteren.

Hij was nog altijd gefocust op zijn doel...

om vechtkunstscholen te openen over het hele land.

Testopname 2, take 1

Bruce, kijk in de lens en vertel ons je naam, leeftijd en geboorteplaats.

Mijn achternaam is Lee. Bruce Lee.

Ik ben geboren in San Francisco, in 1940. Ik ben 24 jaar.

Je bent net vader geworden? - Ja.

En je hebt niet zo goed geslapen? - Al drie nachten.

Vertel de crew eens...

Die screentest toont hoe Bruce was.

Het is vooral 's morgens omdat...

Hij was een vlotte, zelfverzekerde man.

Hij wist hoe het aan te pakken.

Hij stelde zich gewoon voor zoals hij was.

De camera gaat achteruit. Laat maar wat kungfubewegingen zien, Bruce.

Dit is de kraanvogel.

Ik begin.

De tijger.

Je begint als een tijger.

Je klauwt in het gezicht of je haalt uit met de bek van de kraanvogel.

Dat zijn enkel bewegingen. - Hartelijk dank.

Dat is wat we bedoelen met eenvoud.

Ze waren zo onder de indruk dat ze een huis voor hem wilden zoeken.

Ze betaalden Bruce 1800 dollar, zo veel geld hadden we nog nooit gezien...

om hem daar achttien maanden te houden.

Neem me niet kwalijk.

Er werd veel geweld gebruikt.

Negers werden geslagen en opgejaagd met honden en veedrijvers.

De jaren zestig was een tijd van onrust en sociale verandering.

Je had de mensenrechtenbeweging van Martin Luther King...

de marsen op Washington.

Wie heeft je geleerd om de textuur van je haar te haten?

Om je huidskleur zodanig te haten dat je je huid bleekt om blank te lijken.

Er zijn tragedies gebeurd in die tijd.

President Kennedy en Martin Luther King werden vermoord.

Martin Luther King is vannacht doodgeschoten in Memphis.

Bruce had het gevoel dat het land in de problemen zat...

door al die rassenconflicten.

De blanken zijn mijn vijand. Niet de Vietcongs of de Chinezen.

Jij werkt me tegen als ik vrijheid en gerechtigheid wil.

Als ik gelijkheid wil. Je komt niet eens op voor mij en mijn geloof.

Je wilt dat ik ergens ga vechten en je komt thuis niet voor me op.

Bruce was zich bewust van de Black Liberationbeweging.

Hij verwachtte dat zwarte Amerikanen zouden opkomen voor hun rechten.

Afro-Amerikanen vonden steeds meer steun...

om de burger- en mensenrechten van alle Amerikanen te verbeteren.

De teneur was: Afro-Amerikanen roepen te luid. Kijk naar de Aziaten.

Als ze wat stiller en volgzamer waren zoals de Aziaten...

zouden ze misschien meer bereiken.

Als Amerikaan wiens voorouders uit Japan kwamen...

heb ik al meermaals de vraag gekregen:

waarom doen negers niet zoals jullie?

In die schandelijke rassenhiërarchie in Amerika...

werden Aziaten beter behandeld dan zwarte Amerikanen.

De mythe van de modelminderheid is 't stereotype van de volgzame Aziaat.

Hij past zich aan en klaagt niet over discriminatie, armoede en uitsluiting.

Hij houdt zich gedeisd, werkt had...

en volgt de regels die de blanke maatschappij oplegt.

We zijn nooit behandeld als volwaardige mensen.

We werden altijd in een hoekje geduwd.

En voor mij is dat overduidelijk racisme.

Bruce zat intussen te wachten op zijn kans in Hollywood.

Uiteindelijk zieden ze dat ze The Green Hornet zouden maken...

en zijn we naar Los Angeles verhuisd.

Hier zijn Bruce Lee, die Kato speelt, en Ben Williams, de Green Hornet.

Bruce krijgt zijn kans in Hollywood door een sidekick te spelen.

De Aziatische knecht.

Ik zal het op z'n Chinees zeggen. Do ze saai. Hartelijk dank.

In die serie begon hij de mythe van de modelminderheid te doorbreken.

Het is makkelijker om te zeggen wat het niet zal zijn.

Het wordt geen imitatie van Batman. Green Hornet zal op zichzelf staan.

Vooruit, Kato.

Hij is Kato. Het was zijn job om rond te rijden met de Green Hornet.

Ze zagen Bruce en zijn fysieke, kinetische gave...

en ze zeiden: dit moeten we kunnen gebruiken op het scherm.

Voor The Green Hornet stuurden ze hem naar een acteercoach...

maar die zei: Je hebt geen dialoog.

Beste Mr Dozier, Kato is een actieve partner van de Green Hornet...

en geen stille volger.

Ik klaag niet, maar ik denk dat een actief partnerschap

Kato beter in de verf zal zetten.

Ik wil het programma verbeteren.

Toen gaven ze hem af en toe wat dialoog.

Weet je...

Als we ooit nog die gemaskerde kungfuman zien, dan wil ik hem.

Hij moest vechten als een leeuw voor elke centimeter vooruitgang.

Ik was nummer twee. - Met het plan om één te worden?

Bruce werd behandeld als een figurant.

Het probleem van gelijke verloning is een perfect voorbeeld...

van de tweederangsbehandeling...

waar niet-blanke acteurs mee te maken kregen.

Wie is die rare man op de fiets? - Hij heet Bruce Lee, denk ik.

Hij lijkt sterk op Kato. - Heb je hulp nodig?

Bezig met wat kungfu?

Wat is kungfu, Bruce? - Kungfu is een Chinese vechtstijl.

Vechtkunsten als karate en jiujitsu zijn afgeleid van kungfu.

Toen hij in Hollywood werkte, zei hij tegen mij:

Ik kan mensen sneller tot inzicht brengen met een film...

dan door een boek te schrijven of honderd scholen te openen.

Heb je geen karatescholen of zo in San Francisco? Ik ben geen kenner.

In Oakland. - Oakland?

En heb je er hier een geopend? - Nog niet.

Er zijn elke dag opnames. Het is druk.

ABC, waar we mekaar zien in The Green Hornet.

Ik ben Bruce Lee. Kijk elke vrijdagavond op de ABC-kanalen.

Bruce zet het scherm in vuur en vlam. Hij maakt indruk op mensen.

Zijn aanwezigheid op het scherm is al een protest op zich.

Als Aziaten en gekleurde mensen...

zoeken we bevestiging in de cultuur rondom ons, toch?

Iemand op het scherm zien die op jou lijkt, werkt stimulerend.

Je hebt het gevoel dat je hier thuishoort.

Dat je dingen kunt doen die je eerder niet voor mogelijk hield.

Hij merkte dat hij op de juiste plaats was, maar op het verkeerde moment.

Amerika en Hollywood waren klaar voor verandering, maar niet zo veel.

Beste Bruce...

Confucius zegt: Green Hornet zoemt niet meer.

The Green Hornet werd afgevoerd omdat de kijkcijfers tegenvielen.

Toen het programma werd afgevoerd, was hij erg kwetsbaar.

Hij was heel ontgoocheld, maar hij stelde zich nieuwe doelen.

Hij heeft toen boeken gelezen en heel veel geschreven.

Het heeft hem ergens ook goedgedaan.

Hij deed van alles om de eindjes aan mekaar te knopen.

Soms vond hij een acteerrol. Dat gebeurde niet vaak.

En soms was hij stuntcoördinator.

We werkten samen aan The Wrecking Crew.

Hij was 'n plezier om mee te werken.

We trokken samen op bij mij thuis.

Bruce had een plan.

Hij zou een grote kungfu-filmster worden.

Ik zei: Ga ervoor.

Hij weigerde rollen die Chinezen kleineerden...

en hij heeft een paar jaar heel weinig geacteerd.

Hij had makkelijk als een hamster in een rad kunnen ronddraaien...

als hij had gedaan wat Hollywood van hem verwachtte.

Het was penibel. We wisten nooit waar zijn loon vandaan zou komen.

We moesten echt de broekriem aanhalen.

We hadden het moeilijk, maar we hadden wel veel tijd samen.

Shannon werd geboren en ze wond hem meteen rond haar vinger.

Hij vond haar echt een schatje.

Hij was verzot op haar. Voor mij waren dat gelukkige tijden.

Ons gezin was samen. Bruce had veel tijd voor de kinderen.

Het waren mooie tijden.

Je opende een school in Hollywood voor mensen als James Garner...

en Steve McQueen en zo.

Waarom willen ze Chinese vechtkunsten leren? Voor een filmrol?

Niet echt. De meesten van hen...

Mijn benadering of manier van lesgeven is:

alle kennis vertaalt zich in zelfkennis.

Ze willen zich leren uitdrukken via bewegingen.

Zij het woede, vastberadenheid of iets anders.

Je hebt je natuurlijke instinct en je hebt zelfcontrole.

Je moet de twee in harmonie combineren.

Yin en yang? - Goed gezien, man.

Oké, we gaan eens kijken.

Brandon, uit de weg. - Kom hier, Brandon.

Staat hij aan?

Ik wil kijken, mama.

Bruce past in die tegencultuur.

Als leraar in de vechtkunsten is hij een soort Aziatische goeroe.

Hij leert oude oosterse wijsheden aan blanken van de westkust.

Steven McQueen stond aan de top van zijn carrière. James Coburn ook.

Ted Ashley was de baas van Warner Brothers.

Het leek me iets hips...

want er waren heel wat oudere, blanke mannen in Hollywood...

die met die coole Chinees gezien wilden worden.

Ik voel het vuur in mezelf.

Een van mijn eerste herinneringen is oom Bruce zijn huis in Bel Air.

Brandon en ik liepen door de gangen en we vielen een kamer binnen...

waar mijn peetoom over filosofie praatte...

met een kring van studenten rondom hem.

Het had bijna iets bohemiens.

Je moet je voeten er meer bij betrekken.

Het waren mensen met verschillende achtergronden.

Ik ging ervan uit dat de wereld zo zou zijn.

Ik kende Bruce via 'n gezamenlijke vriend...

de uitgever van het magazine Black Belt.

Hij zei: Bruce leert een traditionele stijl, maar het is leuk en innovatief.

Hij is 2,18 meter groot en pakt uit op zijn debuut.

De gemediatiseerde student is onhoudbaar.

Bruce hield van alle sporten.

Hij vond dat iedereen wel iets kon bijdragen aan de vechtkunst.

Veel mensen benaderen een instructeur en vragen:

Wat is de waarheid? Kun je mij die leren?

De een zal zeggen: Ik leer je de Japanse methode.

De ander zal zeggen: Ik leer je de Chinese methode.

Voor mij is dat allemaal onzin.

Zelf geloof ik niet in het woord stijl.

Door over stijlen te praten zijn mensen verdeeld.

Ze zijn niet verenigd omdat stijlen de wet zijn geworden.

Even kijken.

Na de training zit Bruce vaak in zijn werkkamer.

Hij heeft een videospeler waarop hij kijkt naar Muhammad Ali.

Muhammad Ali, Sugar Ray Robinson, Joe Lewis.

Zwarte bokskampioenen waren de trots van zwarte Amerikanen.

Hij stond open voor al die invloeden.

Hij bestudeerde waar ze hun kracht vandaan haalden.

En hij dacht na wat beter zou werken voor zijn lichaam.

Je moet weten dat Bruce Lee een bijrol had in de serie Longstreet...

en die sloeg echt aan bij het publiek. Waarom?

Volgens mij was het succesingrediënt dat ik Bruce Lee was.

Ik mocht me tonen zoals ik was.

Wat doe je precies?

In het Kantonees: jeet kune do. De weg van de onderscheppende vuist.

De onderscheppende vuist? - Of voet.

Zie je? Om mij te raken moet je naar mij bewegen.

Dat geeft mij de kans om je aanval te onderscheppen.

In dit geval gebruik ik mijn langste wapen, mijn sidekick...

tegen het dichtste doelwit, je knieschijf.

Vergelijk het met een linkse stoot bij boksen. Maar dan veel schadelijker.

Lee gaat het mij leren.

Ik kan het je niet leren. Ik help bij je zelfverkenning.

Goed, laten we nog wat van die trappen oefenen.

De jaren 60 hebben Bruce Lee sterk beïnvloed.

Het was een tijd van experimenteren, desillusie en existentiële angst.

Er was een bewuste poging om de westerse manier uit te dagen.

Ik woon hier. Mijn oma woonde hier. Ze is hier gestorven.

Dus hoor ik hier thuis, maar ik haat het hier.

Als ik een buitenstaander was, zou ik zeggen: Vertrekken, weg van hier.

Maar omdat dit mijn thuis is, absurd genoeg en wreed genoeg...

wil ik dat niet doen.

De zesde generatie groeit nu op.

Ik wil niet dat er weer een generatie aan ten onder gaat.

Ik wil niet dat ze opgroeien met het of-of-gevoel.

Dat ze zich geboren buitenlanders voelen.

Voor 1968 waren we oriëntaals. Mensen uit het Oosten.

Het Oosten vergeleken waarmee?

Je zag daarin een verschuiving.

Mensen gingen zich Aziatische Amerikanen noemen.

Daarmee zeiden ze eigenlijk:

we definiëren onszelf niet meer ten opzichte van het Westen...

waar het Westen ook is.

We definiëren onszelf van binnenuit.

Bruce leverde intussen een strijd...

om zijn filosofieën en ideeën op het scherm te krijgen.

Val niet blind aan. Je moet luisteren.

Luisteren.

Je hoort die vogel niet, hè? - Nee.

Als je de vogel niet hoort, kun je je tegenstander niet horen.

Mijn vader bleef proberen om rollen te versieren in Hollywood.

Ik wil kunnen leven als 'n Amerikaan. Je bent ouderwets.

En jij bent een dwaas...

als je denk dat je met ons kunt breken omdat je daarvoor kiest.

Hij kreeg rollen in Marlowe en Longstreet...

maar veel mensen van de studio's zagen hem als een nieuwigheid.

Hij had vrij snel door dat de impact die hij wou hebben...

er niet zou komen alleen door auditie te doen voor rollen.

De enige manier om zichzelf te tonen was zijn eigen rollen schrijven.

Toen Bruce ons opviel en we hem op het scherm bezig hadden gezien...

zagen we wel iets in hem.

We bedachten een serie over een shaolinmonnik...

die naar Amerika kwam om Chinese spoorwegarbeiders te helpen.

Bruce bedacht een concept dat later de tv-serie Kung Fu zou worden.

Hij had het voorgesteld aan Warner Brothers...

en hij was heel blij dat ze het een goed idee vonden.

Ik zei: Ik weet het niet.

Ik weet niet of Hollywood klaar is voor een Aziatisch hoofdpersonage op tv.

Hij zei: Wil je wedden?

Ik zei: Ja, mij goed. En dus hebben we gewed.

We zaten 's middags samen in mijn mooie kantoor bij Warner Brothers.

Mr Marlowe? - Ja?

Hij schopte de deur dicht met zijn voet en begon met 'n nunchaku te zwaaien.

Vervaarlijk dicht bij mijn neus. Ik dacht: wat is dit hier?

Bruce zei: Voel eens aan mijn arm.

Het was alsof ik een steen aanraakte.

Vijfhonderd dollar.

En voor wie doe ik al dat geniks?

Winslow Wong. Dat ben ik.

We hadden het over de rol in Kung Fu. Bruce wou die natuurlijk graag spelen.

Maar het kwam erop neer dat Bruce zijn accent...

moeilijk zou vallen bij het Amerikaanse televisiepubliek.

In de televisiewereld waren er maar drie klanten.

Er was commercieel gezien geen reden om te diversifiëren...

enkel en alleen om te diversifiëren.

Niemand wou het risico nemen om te ver van de mainstream af te wijken...

want dan verlies je het grote tv-publiek en dan ben je de klos.

Er waren vooroordelen in de filmindustrie tegen niet-blanken.

Kung Fu was geschreven voor Bruce, maar de studiomensen besloten...

dat Amerika niet klaar was voor een Aziatische held.

Ze gaven de rol aan... Nu ben ik zijn naam vergeten.

De serie Kung Fu, met...

De tv-serie verscheen als Kung Fu...

en David Carradine mocht de hoofdrol spelen.

ABC kreeg daar veel kritiek voor. Ik ook en Warner Brothers ook.

Maar je moet je product wel zien te verkopen.

Ik vond geen enkele Aziatische acteur die ik kon verkopen aan ABC.

Hollywood is racistisch omdat Amerika dat is.

En wat Hollywood toont, versterkt het racisme in Amerika.

Het is een vicieuze cirkel.

Hij zei: Oké, dat is nu de realiteit.

Hoe kan ik dat omzeilen en van koers veranderen?

Het belangrijkste was dat hij zich niet liet tegenhouden.

Hij zei: Ik snap het en ik heb al beslist.

Ik doe dit gewoon. Ik blijf ervoor gaan.

Ik heb een vraag over de problemen die je ervaart...

als Chinese held in een Amerikaanse serie.

Zeggen mensen in de industrie soms:

We weten niet of het publiek een niet-Amerikaan wil?

Jammer genoeg bestaat dat wel degelijk in deze wereld.

In bepaalde delen van het land.

Ze vinden het een financieel risico. En ik neem ze dat niet kwalijk.

Stel dat in Hongkong een buitenlander doorbreekt.

Als ik de man met het geld was...

zou ik me ook zorgen maken of het aanvaard zou worden.

Ik kan daarmee leven.

Zie je jezelf nog als Chinees of zie je je soms als Amerikaan?

Weet je hoe ik mezelf zie?

Als mens.

Ik wil niet met Confucius komen aanzetten...

maar onder de hemel is er maar één familie.

Het is alleen zo dat mensen verschillen.

Hij voelde zich afgewezen.

Bruce was er kapot van. Hij kon het niet vatten.

Hij zei: Waarom toch?

Hij was enorm gekwetst en hij walgde van het hele systeem.

Hij was vastbesloten om er iets aan te doen op zijn eigen manier.

Beste Ted, ik vind het jammer hoe het is gelopen met The Warrior.

Je kunt niet altijd winnen, maar een dezer dagen ga ik winnen, verdorie.

Hoe heb je Bruce Lee ontdekt?

Ik zag hem voor het eerst in een tv-interview in Hongkong.

Hij deed er geweldige dingen.

Toen Brandon vijf was, ging hij met Brandon naar Hongkong.

Hij werd er herkend als Kato uit The Green Hornet.

Iedereen in Hongkong wist dat hij het gemaakt had in Amerika.

Ik heb hem gewoon gebeld.

Hij zei: Als je goeie actiefilms wilt maken, kungfufilms...

moet je het zus en zo aanpakken.

Ik zei: Oké, maar als je me helpt kunnen we er samen iets van maken.

De waarheid is dat ik een Chinees ben met een geel gezicht.

Ik kan geen idool worden voor blanken...

en mijn landgenoten niet in vervoering brengen.

Daarom heb ik besloten om de Chinese filmindustrie te dienen.

Hij was de verloren zoon die was teruggekeerd.

Het was spannend om in Hongkong te wonen. Het is 'n opwindende stad.

Het is wel lastig om er te wonen met een filmster.

Hij werd er heel populair en het was moeilijk om op stap te gaan...

zonder belaagd te worden door fans.

Om te beginnen...

Ik hou niet van het woord superster en ik zal je vertellen waarom.

Het woord ster is een illusie.

Ik zie mezelf niet als een ster.

Echt niet. Je mag me op mijn woord geloven.

Ik zeg dat niet om...

Toen hij terugkeerde, vond hij z'n plek niet meteen in de filmindustrie.

Hij had in Amerika gestudeerd.

Hij was een bun go guay lo, een halve duivelsfiguur.

Je vindt jezelf heel wat omdat je uit Amerika komt? Niet dus.

Als je mid-Pacific bent, word je per definitie aangevallen.

Als je Bruce mid-Pacific noemt, zeg je dat hij Chinees noch Amerikaans is.

Hij leeft tussen de twee werelden.

Ik hoorde winkelbedienden weleens iets lelijks zeggen...

over mij in het Chinees. Ze wisten niet dat ik hen begreep.

Mensen zagen Bruce als een prachtige, Chinese man.

Waarom is hij met een onaantrekkelijke blanke getrouwd?

De reacties waren gemengd. Hij werd gestigmatiseerd en gehaat...

maar ook gerespecteerd, benijd en soms zelfs verafgood.

Bruce was de zelfverzekerdheid zelve.

Hij dacht: als je me negeert, als je me niet naar waarde schat...

dan is dat jouw probleem. Je zult me gelijk geven in de toekomst.

Na The Big Boss en Fist of Fury wou Raymond naar zijn ideeën luisteren...

over de regie en verhaallijnen.

Hij wou dat alle projecten waarop hij intekende...

van de hoogst mogelijke kwaliteit waren.

Hij maakte van vechten op het scherm een dialoog.

Er zat een diepere betekenis achter wat hij uitdrukte.

Hij combineerde het Oosten en het Westen.

Hij introduceerde een westerse manier van denken.

Westerse filmconcepten.

Het personage van Chuck Norris bijvoorbeeld...

was niet de cartoonschurk van Fist of Fury.

Hij is een eerbiedige karatevechter.

Die evolutie is heel belangrijk.

Daar klinkt de bel.

Cassius Clay ontwijkt een linkse. Er zijn nog geen rake klappen gevallen.

Clay in het wit, Williams in het zwart.

Clay is een kilo zwaarder en ook hun lengte verschilt.

Mensen vragen vaak: Bruce, ben je echt wel zo goed?

Dan zeg ik: Als ik zeg van wel, dan noem je mij een opschepper.

Hij blijft komen, maar Kessler zegt dat de ronde voorbij is.

En als ik zeg van niet, dan weet je dat ik lieg.

Laat me het zo stellen: ik vrees geen enkele tegenstander.

Toen we Way of the Dragon hadden gemaakt...

zag Warner Brothers dat Bruce Lee meer in zijn mars had dan gedacht.

Bruce was intussen bezig aan Game of Death.

Bruce belde me thuis op.

Hij zei: We draaien een film. Kun je komen?

Het was september, maar ik kon wel tien dagen naar Hongkong gaan.

Hij zei: Ik kan je nog niet betalen. De financiering was nog niet rond.

We namen onze scènes op en ik moest terugvliegen.

Bruce werkte aan een soort droomproject: Game of Death.

En precies op dat moment...

als hij het in zijn eentje heeft gemaakt als acteur, maar ook als regisseur...

begint Hollywood te beseffen wat hij allemaal te bieden heeft.

Ik vloog naar Hongkong.

Bruce snakte op dat moment naar een internationale film.

Raymond Chow wou in geen geval zijn ster kwijtspelen.

Ik heb lang met Raymond onderhandeld...

maar we vonden geen akkoord.

De avond voor mijn vertrek gingen Bruce, Raymond en ik uit eten.

En ik zei: Bruce, het is zonde dat je nooit een internationale ster wordt...

omdat Raymond dwarsligt.

Raymond keek me aan en hij zei: Oké, we sluiten een deal.

En zo gingen ze in zee met Warner Brothers en mezelf...

voor Enter the Dragon.

Het kwam niet meteen van de grond...

omdat Bruce niet blij was met het script.

Hij wou er wat zaken in om de film wat meer inhoud te geven.

Bruce wou er niet aan beginnen. Hij wou niet naar de set.

De Amerikaanse crew was er en alles kostte geld...

maar Bruce verscheen niet op de set.

Ik twijfel er niet aan dat hij soms moeilijk kon doen.

Hij kon heel vurig en intens zijn.

Hij kon ook een smeerlapje zijn. Hij was niet altijd de gentleman.

De verhalen zijn er. Hij was af en toe een klootzak.

Bruce had dezelfde onzekerheden die alle succesvolle acteurs hebben.

Steunt iedereen mijn project?

Dienen ze mijn belang en dat van de film?

Uiteindelijk kreeg hij zijn zin.

Wat was dat? Een demonstratie?

We hebben emotionele inhoud nodig.

Alles wat een beetje filosofisch is in de film...

heeft Bruce toegevoegd aan het script.

Zo moet het.

Hoe voelde dat? - Even denken.

Je moet niet denken. Je moet voelen.

Het is als een vinger die naar de maan wijst.

Focus niet op de vinger of je mist al die hemelse glorie.

Hij probeerde het soort films te maken dat hij wou maken.

Zijn visie. - Blijf altijd naar je opponent kijken.

Zelfs als je buigt.

In de jaren 70 waren er maar heel weinig Chinese en Aziatische films...

die Hollywood bereikten.

Bruce wou dat onze films het ook maakten in Hollywood.

Ons opzet was niet om van Enter the Dragon dat grote succes te maken.

We wilden de best mogelijke film maken met Bruce.

We hadden vlug door dat we iets spectaculairs aan het doen waren.

Bruce deed wat hij voorbestemd was om te doen.

En het voelde geweldig.

Hij was zinderend.

Er is iets unieks aan sterren.

Je voelt de integriteit van hun mens-zijn.

Ze zijn wie ze zijn en ze voelen zich heel goed in hun vel.

Dat is wat Bruce zo fascinerend maakte.

Hij genoot ervan om beroemd te zijn. Dat is wat hij wou.

Misschien vond hij het na een tijdje wel wat minder.

Je wordt beroemd, maar dan moet je beroemd blijven.

Faam heeft zijn prijs.

Ik weet nog dat hij zei: In Hongkong weet ik niet wie mijn vrienden zijn.

Ik vroeg: Hoe bedoel je? Hij zei: Ik weet niet of ze uit zijn op een filmrol.

Hij voelde zich eenzaam.

Ik denk niet dat ik zijn leven had gewild.

Je hebt geen tijd voor jezelf. Je hebt geen tijd om jezelf te zijn.

Is je leven veranderd? Ben jij veranderd nu je succes hebt?

Ik hoor dat je een cultfiguur bent in Hongkong.

Wel, het is veranderd in de zin dat het een soort gevangenis is.

Leg eens uit. - Ik ben net een aap in de zoo.

Mensen staren me aan en zo.

Je vader wees je op de duistere kant van de showbusiness. Ken je die al?

Behalve de illusie dan. - Natuurlijk.

Je lijkt er niks aan over te houden. - Laat me het zo stellen.

In alle eerlijkheid...

Ik ben niet zo slecht als sommigen...

maar ik ga zeker niet beweren dat ik een heilige ben.

In mei 1973 zakte hij in mekaar. Dat was een heel angstig moment.

Hij ging met Linda en Raymond Chow naar een medisch onderzoek...

en een dokter zei dat hij het lichaam had van een 18-jarige.

We dolden wat in de sportzaal.

Hij zei: Ik ben zo gezond als een vis.

Dat was de laatste keer dat ik hem zag.

Ik weet het nog goed.

We gingen 's morgens naar de studio...

voor een vergadering met George Lazenby, ikzelf en Raymond Chow.

En hij klaagde over hoofdpijn.

Hij had last van migraine.

Toen George er was, hebben we gepraat.

Hij was goedgeluimd.

We keken reikhalzend uit naar de release van Enter the Dragon.

Bruce zou naar LA vliegen voor The Tonight Show.

Bruce, Linda en de kinderen zouden naar de première gaan.

Hij was energiek, creatief en vrolijk zoals altijd.

Alleen had hij migraine.

Betty was Betty Ting Pei.

We hadden met Betty gepraat over een rol in Game of Death.

Hij kwam lunchen.

Ze gaf hem een pijnstiller en hij wou even gaan liggen.

Slapen tot zijn hoofdpijn weg was.

En ze liet hem slapen.

Toen ze hem wakker wou maken, lukte dat niet.

Raymond Chow zei dat ik naar het ziekenhuis moest komen.

Ik vroeg: Waarom? Wat is er gebeurd?

En hij zei: Het is zoals vorige keer.

Ik ging naar het ziekenhuis.

Ze brachten hem binnen.

Maar hij was toen al overleden.

Het was onwezenlijk.

Ik was er natuurlijk kapot van. Maar ik was daar. Ik heb hem gezien.

De telefoon rinkelde.

En ik zag dat mam begon te huilen. Ik vroeg: Wat is er?

Een vriend belde om te zeggen dat Bruce overleden was in Hongkong.

Ik zei: Nee, kom nou. Dat moet een grap zijn.

Haar vriend vroeg om naar het nieuws te kijken.

Hongkong is opgeschrikt door de dood van actiefilmster Bruce Lee.

Superster Bruce Lee sterft...

internationale martial arts-ster dood...

hij bezweek aan pijnstillers tegen migraine

De wetsdokter kwam tot de conclusie dat de pijnstiller...

een hersenoedeem heeft veroorzaakt waaruit hij nooit ontwaakt is.

Mensen stellen zich zo veel vragen bij zijn dood...

omdat een 32-jarige, ijzersterke, viriele man plots dood was.

Daarom stellen ze alles in vraag en komen ze aanzetten met theorieën.

Maar wat maakt het uit? Hij is er niet meer.

Ik herinner me bepaalde zaken.

De begrafenis was echt iets surreëels met al die mensen.

Het was gewoon chaos.

Je hoeft maar te kijken hoeveel mensen hun steun kwamen betuigen.

Daaraan zie je hoeveel de Hongkongers van hem hielden.

Ik werd door de menigte geleid.

Ik was min of meer verlamd.

Linda liep voor me. Ik droeg Shannon op mijn arm.

En Brandon liep naast me, met nog twee mensen van Golden Harvest.

We probeerden ons een weg te banen naar de herdenkingsruimte.

Hij was mijn leraar, zo'n sterke persoon.

Hij was een god voor mij.

Hoe kon hij zo jong van ons heengaan?

Het was een nachtmerrie.

Ik had mijn twee kinderen naast mij.

Het was stressvol.

Ik had naar mijn gevoel niet de kans om iets tegen hem te zeggen.

Letterlijk tien dagen later kwam Enter the Dragon uit in Amerika.

Warner Brothers pakte er groots mee uit.

De première was in Grauman's Chinese Theatre.

Hollywood Boulevard was afgezet voor een drakenparade.

De buitenkant van het theater was helemaal versierd...

met artwork van Enter the Dragon en er stond een ellenlange rij.

Jezus, dit is Bruce Lee zijn werk.

En hij heeft het resultaat niet gezien.

Misschien sterf ik op een dag zonder al mijn ambities te hebben vervuld...

maar dat maakt me niet triest.

Ik heb gedaan wat ik wou doen.

En wat ik deed, deed ik oprecht en naar mijn beste vermogen.

Veel meer kun je van het leven niet verwachten.

Je staat achter in de zaal, je kijkt naar je film op het scherm...

en je voelt dat het publiek met volle teugen geniet.

We genoten allemaal. Had hij het resultaat maar kunnen bekijken.

Enter the Dragon bracht wereldwijd 91 miljoen dollar op.

Dat zou vandaag 521 miljoen dollar zijn.

In 2004 werd de film bewaard door de Library of Congress...

vanwege zijn culturele, historische en esthetische waarde.

Dat hij niet lang genoeg geleefd heeft...

om de impact te zien die hij en die vier films gehad hebben...

is zijn persoonlijke tragedie.

Als hij niet jong gestorven was...

was zijn mythe niet zo fascinerend, groots en ontroerend geweest.

Bruce had 'n grotere impact gehad door langer te leven...

maar dat doet niets af van wat hij heeft verwezenlijkt.

Hij gaf me een veilige omgeving om in op te groeien als biraciaal kind...

en hij liet me het potentieel zien van mijn toekomst...

van wat de wereld kon zijn.

Hij was het Oosten ontmoet het Westen.

En hij begreep hoe hij de brug moest slaan.

Hij was een heel unieke persoon.

Hij is de man die hij was toen hij stierf.

Hij zal altijd zo herinnerd worden.

Hij heeft zijn eigen verwachtingen overtroffen, denk ik.

Hij is een stichtend voorbeeld voor mensen over de hele wereld.

Er is geen dag geweest dat ik niet aan hem dacht.

Wat kan ik zeggen? Ik was dol op hem.

Ik heb hem laten begraven in Seattle...

omdat hij het daar naar zijn zin had gehad.

Ik kon nu tenminste bij hem zijn en afscheid nemen.

Het was makkelijker.

Ik wist wat hij wou. Hij wou dat ik voor zijn kinderen zorgde.

Dus zijn we doorgegaan.

Makkelijk was het niet.

Een van de belangrijkste concepten in de vechtkunst...

is de kloof overbruggen.

De kloof overbruggen tussen mij en mijn tegenstander.

De kloof overbruggen tussen mij en mijn dromen.

Ik zie mijn vader als iemand die bruggen wou bouwen...

en ze open wou houden zodat mensen de oversteek konden maken.

Twintig jaar later, toen mijn broer stierf...

kreeg ik brieven van mijn vader en ik begon ze te lezen.

En het voelde als een openbaring.

Het medicijn tegen mijn lijden heb ik altijd in mij gehad.

Ik heb het gewoon niet ingenomen.

De kwaal kwam van binnenuit, maar dat had ik pas toen door.

Dat legde plots mijn lot in mijn eigen handen.

Als je bereid bent om jezelf te genezen...

om je eigen brandstof en licht te zijn...

dan kun je je perspectief veranderen en je eigen pad uitstippelen.

Zijn filosofie was er een van zelfactualisering.

Aanvaard het stereotiepe beeld niet dat anderen je opdringen.

Zoek uit wat de moeite waard is aan jezelf en druk het uit.

Ik zei: Maak je hoofd leeg.

Wees vormloos, amorf. Zoals water.

Giet water in een kopje en het wordt het kopje.

Giet het in 'n fles en het wordt de fles.

Giet het in een theepot en het wordt de theepot.

Water kan vloeien en het kan botsen.

Wees als water, mijn vriend.

Mostar, Bosnië en Herzegovina

Bruce Lee is een symbool voor de strijd van de kleine man voor gerechtigheid.

Mijn vader heeft iets moois nagelaten.

Mensen over de hele wereld bewonderen hem en zijn werk.

Ze zijn er positief door beïnvloed.

Zoals velen kreeg verzamelaar Jeff Chinn te maken met discriminatie.

Die periode in 1973 was magisch.

Plots waren Chinese mannen de grote mannen op de campus.

Meer dan 700 mensen trokken naar de studio...

in de hoop de opvolger te worden van Bruce Lee.

Zag je iemand die je deed denken aan je man?

Niemand heeft het karakter van Bruce.

Zijn moeder en broer leren ons meer over de man...

die karate-experts nu de Galileo der vechtkunsten noemen.

Waarom nam hij zulke mythische proporties aan...

in zijn leven en na zijn dood?

Hij heeft 'n dynamische persoonlijkheid...

en hij weet die over te brengen op het scherm of voor een publiek.

Soms praat je over Bruce in de tegenwoordige tijd.

Dat zal ik altijd blijven doen.