Original subtitles

Co się stało?

Wojna? Nie, jestem na emeryturze. Teraz jestem panem dnia. Będę mógł wiedzieć w

każdej godzinie, co robi Michasia. Już nie będziesz motylku skrzydlaty.

Chcę latywać z kwiatuszka na kwiatek, bo gdy zagrzmią wystrzały armatnie,

o miłostkach zapomnieć już czas.

Basiu, a poza tym muszę ci powiedzieć, że postanowiłem wrócić do pracy

No musi coś po mnie zostać. Muszę coś dać społeczeństwu.

Julka zaraz. Już nie będziesz motylku strzydlaty.

Basiu, przyniosłem ci bezcenną rzecz. Bezcenną.

A co to jest?

Moja ostatnia praca.

Rozdział książki o florze i faunie Kalince i okolic.

Jak to już wychodzisz?

Tak.

No pójdę zobaczyć, co robi Michasia. Pa, Basieńko.

Julka!

Czy Julka to może odczytać?

Ale skądże? To bazgro już, jak sam Pan Bóg by nie odczytał.

Najgorsze to to, że wszystko jest bez ładu i składu. Wiersz zachodzi na

Widocznie Daniel traci wzrok.

Szkoda.

Teraz, kiedy przyszły warunki, kiedy mógłby na nowo żyć.

Mógłby czegoś dokonać.

Jest już na wszystko za późno.

Niech Asia to niczego nie widzi, tylko w kółko powtarza zdziwaczał do reszty,

zdziwaczał do reszty.

Wczoraj byłam w parku na spacerze i zdawało mi się, że był zębą w ogółu.

To lepiej.

To lepiej, że odsuwa pani od siebie świadomość, że go już nie ma.

Nie ma.

Tak rzeczywiście sama kazałam wziąć mu kożu, kiedy ostatni raz szedł w pole.

Gdybym wtedy kazała wziąć mu jesionkę, może nie zgrzałby się i nie zaziębił,

żyłby jeszcze.

Niniulka, co?

To ciche życie w mieście zaczyna mnie nudzić.

Ja muszę zacząć coś robić.

Pamiętam, jaka byłam szczęśliwa z Bogumiłem w Krępie, kiedy dostaliśmy

winczewskich.

Oho, barometr idzie na pogodę.

W Serbinowie to na pewno zaczęły się już zniwa.

Ja zaraz po wakacjach wezmę się za Tomaszka. Muszę z nareszcie zacząć

nad jego ciężkim charakterem.

A może wziąć się do jakiejś społecznej pracy, żeby nie było za późno, tak jak u

Daniela? Eee, to też pani się porównuje do pana profesora. Przecież to dziadek,

a pani młoda i ładna.

Słyszałam raz, jak pan Wojnarowski mówił, ile w tej pani barbarze młodości,

życia. A jaki dowcip i bystrość umysłu.

Za stara już jestem, moja Julko.

Za stara, żeby cokolwiek zaczynać na nowo.

Proszę pani, liściki od dzieci. Dziękuję.

Dziękuję bardzo.

Julka! Niech Julka zobaczy listy od dzieci. Zawsze poznaje po kopertach.

Od Agnisi są pieczętowane lakiem, a od Emilki małe, pomarańczowe, dziecinne.

Szkoda, że Tomaszek pisze tak rzadko.

U Marcinów wszystko w porządku, tylko tyle, że na świecie kotłuje się coraz

bardziej.

Za to u Emilki niedobrze.

Przecież nikt z panienki do tego zamążpuścia za włosy nie ciągnął. Sama

nogami przepierała do tej rzemiaczki.

Sewer mnie nie rozumie, mamusiu, i nigdy nie siedzi w domu. Ja zbrzydłam tak, że

pewnie nikt na mnie nie spojrzy.

Teraz dopiero widzę, że najlepiej było siedzieć przy mamie.

Jaka szkoda, że się sprzedało pamiętów.

Wszystko przez tego z tym bała Sewera.

On mi się nigdy nie podobał.

Ona tam gotowa umrzeć z udręki. Emilka jest delikatna, wrażliwa.

Z

powodu

zbliżającej się wojny mało kto moja droga wyjechał tego lata na wywczasy.

Choszańcy są w Reichenholu, to wiesz. Ze zdrowiem Rejenta niedobrze. Natomiast

Anselm umieścił żonę i synka w Ciechanowie.

Wasiu, ten mój Anzel, wyobraź sobie, założył biuro.

Jakże się to biuro nazywa, bo ja nigdy nie mogę zapamiętać. Taryfowo,

ekspedycyjno.

Anzel stał się pośrednikiem i handlowcem na wielką skalę.

Tak, tak, tak.

Jego działalność jest niemal mistyczna.

Dlaczego mistyczna?

Wyobraź sobie, Basiu, że on pośredniczy na niewidziane. On towaru nie bierze do

ręki. Interesują go tylko transakcje, obojętne czym.

Tak, byleby nie ustał proceder pośredniczenia i chwytania zysków. O, o,

powietrze.

Prawdziwy z niego motor, Basiu. Stacja węzłowa między Kalincem a Warszawą. Co

mówię? Między Niemcami a Rosją.

W lipcu moja droga kupił sobie piękną kamienicę na raciborskim przedmieściu.

Basiu, zapomniałam ci powiedzieć o najważniejszym. W niedzielę zaprosiłam

herbatę pana Ceglarskiego i pana Wojnarowskiego.

Straszny się z niego zrobił staruszek. Ledwo się kupy trzyma.

Kroku już nie zrobi bez służącego. No oczywiście, nie zawiedziesz nas.

Idą ciekawe czasy, moi państwo.

No jest się nad czym zastanowić.

Weźmy, panie Ludwiku, chociażby pod uwagę owo zabójstwo księcia Ferdynanda w

Sarajewie. No i tę wojnę wiszącą w powietrzu. obrzut na ciele Europy

już za bardzo i musi dojść do katastrofy.

Wiem, że tej wojny Rosji z Niemcami, że też oni idą jak na manewry.

Wojna francusko -niemiecka też już wisi na włosach. Według wszelkiego

prawdopodobieństwa, mamo, Rosjanie będą się bronić na linii Wisły.

Rozmawiałem z jednym oficerem Polakiem, który mnie o tym zapewnił.

W nocy wojsko ma opuścić miasto, pozostaną tylko patrole, a i te nad

się wycofać. W takim razie należy uważać Kaliniec za najbardziej stosowne miasto

do przetrwania całej tej wojny. Ciekaw jestem, gdzie się odbędzie pierwsza

historyczna bitwa.

Słyszałaś? Podobno Rosjanie będą się bronić na linii Wisły, a więc koło

Zabłocia. Pewno Tomaszek i Bartoudowie lada chwila przyjadą do Kalinka.

A i śniadowskich już spodziewam się od dwóch dni.

Trzeba będzie na wszelki wypadek kupić szynki.

Tylko pamiętaj koniecznie chudej, bo tutaj ta Agnieszka nawet by dołud nie

widziała.

Może byś na targu dostała trochę owoców dla Tomaszka.

I bułeczki, parki.

Ty wiesz, jak on za nimi przepada.

Tak, proszę pani, ale...

Kolej już przestała chodzić.

A te soldaci, jak wychodzili z koszar, to mówili, że zostawiają tylko tych, co

mają wysadzać dworzec i most kolejowy na rzece.

Więc ja nie wiem, jak to nasze dzieci przyjadą.

Cóż ty myślisz, że jak się koleją spodziewam?

W czasie wojny to przecież różnie się podróżuje.

Może.

Wszyscy muszą wyjść.

Ale co się stało?

Dlaczego? Ale co się stało?

Proszę wyjść.

Co się dzieje? Dlaczego tak wszyscy biegają?

Mobilizacja!

Ogłosili mobilizację! Wojna będzie!

Wojna! Wojna, bo idziecie tak daleko. Tu mnie w sklepie wykupili.

Proszę pani, co się dzieje?

Wszystko wykupili. Wojna, mobilizacja.

Pojutrze opuszczamy miasto.

Dziękuje.

Proszę pani, proszę pani, już jest wojna.

Całe miasto schuczy.

Może ja bym zostawał pani na noc.

Tylko ja polecę, dam znać swojemu i zaraz będę latać.

Dajże spokój, moja droga.

Takich rzeczy jak wojna to ja już się nie boję.

Zresztą... Wszystkich nas nie pozabijają.

A nawet jakby mieli zabić wszystkich, to co, ty pomożesz? Ale jakby w nocy ktoś

przyjechał. Pani Tomaszek albo państwo Śniadowcy, to może bym herbatę zrobiła,

albo co?

No, sama zrobi. Nic takiego się nie dzieje. Wyjdą Rosjanie, przyjdą Niemcy i

pomaszerują sobie dalej. A Niemcy to kulturalny naród i nie z nami prowadzą

wojnę, tylko z Rosją.

Proszę pani!

Proszę pani!

Proszę pani!

Wojska nie ma już w mieście.

Podobno gubernator wywiózł wszystkie pieniądze. W kasie rządowej na owocowym

rynku ludziom mało się nie pozabijali, żeby swoje poodbierać, ale gdzie tam?

nikomu nie wypłacili.

Niech by już wszystko zabrali, byleby nie wracali.

Nie idę.

Wincenty! Co się tam dzieje?

Co się tam dzieje?

To czego to podobne, żeby tak naród bez opieki zostawił? Żeby rząd tak postąpił?

Bo też to taki żart.

Niemcom w miasto bez jednego szału oddać.

I wyś wszystko to potrafili.

Ponoć wczoraj.

Na owocowym rynku, jak się ludzie zabijali za tymi pieniędzmi, w tłoku

zadusi. Rany boskie.

Obywatele Kalińca, proszę o zachowanie spokoju, rozwagi i dyscypliny.

Spokój, obywatele, spokój, proszę o spokój. Panie Kazimierzu! Panie

Pan Kazimierz Kielczyk, od wczoraj komendant Straży Obywatelskiej. Panie

Kazimierzu, prosimy o najświeższe wiadomości.

Życie w re, pani profesor Obok. Trudność Kalińca okazała się całkowicie

przygotowana do samorządu. Jak dotąd same sukcesy. Wydaliśmy już bony

zorganizowaliśmy dostawę żywności do zakładów dobroczynnych i szpitali. Pan

Ludwik Ceglacki zdajął się sprawą robót publicznych. Ale co Niemcy na to?

Jeżeli Rosja będzie się bronić na linii Wisły, a kto wie, może na linii Bugu,

Niemcy pójdą za niebi, a nam pozostanie doskonała rola państwa neutralnego. I tę

neutralność możemy rzucić na stale! Neutralność?

W jedynej chwili, która stanowi o naszych losach.

Neutralność. Jeżeli nie rzucimy na szale w tej wojnie, w własnej krwi, pod

własną komendą i z własnymi hasłami, to jeszcze raz przegramy Polskę.

Rusacy! Ludzie, pójdźcie!

Rusacy!

Rusacy jadą!

Niech Julka podejdzie na chwilę.

Niemiec tu się nie utrzymał.

Teraz to będzie koniec.

Dzieci też zapodziały mi się gdzieś na tym świecie.

Nie mam żadnych wiadomości od moich dzików. Może pan Anzel będzie... Ale

pani, co tam pan Anzel może wiedzieć, jak on lata ciągle za swoimi interesami?

Podobno narogatka widzioną patrolką.

Panowie, może na przedmieścia widziano kozaków? Co? Co on powiedział?

Co on powiedział?

Kozaki są na rogach jak miasta. Kozaki?

Moje hyjny! Kozaki!

Kozaki! Kozaki!

Kozaki! Kozaki!

Kozaki!

Kozaki! Kozaki!

Kozaki!

Kozaki!

Panie Ojciec!

Kiedy ludność Kalinczaka stradziła się do brony niemieckiej żołnierzy,

wierzył, że wierzy, że wierzy, że wierzy, że wierzy, że wierzy, że

wierzy, że wierzy, że wierzy, że

wierzy.

Masakra niewinnych ludzi przed ratuszem.

To dopiero początek represji pruskich.

Teraz może przyjść najgorsze.

Musimy stąd natychmiast wyjechać.

Nigdzie stąd nie wyjadę, tu będzie Polska.

Ciocia ma przecież córkę pod Warszawą, prawda?

A my jedziemy na Warszawę i wkutnie przesiadamy się na kolej.

Ale kilkadziesiąt mil trzeba będzie...

Trzeba będzie jechać furmanką, dlatego chciałem spytać ciocię, jaką gotówką

ciocia rozporządza.

No cóż jednak, ja... nie mam na utrzymaniu rodziców,

żony, dziecko.

Nie wiadomo, czy my siebie doliczymy w tej wojnie.

A już ile kto ma pieniędzy, to naprawdę najmniej ważne.

Basiu, nie możesz tu zostać sama.

Owszem, zostanę sama.

Ja tu czekam na moje dzieci.

Wiedziałem, mamo, że ciocia będzie nam robić kawały.

Dosyć tego, idziemy, mamo.

Idziemy.

A ciocia niech będzie gotowa.

Chodźcie!

Chodźcie!

Chodźcie! Chodźcie!

Chodźcie!

Chodźcie! Chodźcie! Chodźcie!

Wyjeżdżamy prędzej!

Niech się czasami zabierze! Proszę, brać coś pod rękę!

Nie ma minuty do stracenia!

Ciociu, maszyny się uciekają! Ja się nie boję! Jedźcie z Bogiem! Ja zostaję! Ja

nie mogę!

Niemcy są już na raciborskim przedmieściu! Ja tu zostanę!

Palić miasto!

Palić miasto!

Ciociu, niech czasami jedzie! Ja zostanę! Ja się nie boję! Jedźcie z

się nie boję! Basiu, zginiesz tu! Nie możesz tu zostać sama!

No to zginę! Ja tu przecham na dzieci! Ja się nie boję!

Ja tu czekam na moje dzieci!

Michasiu! Michasiu! Na Boga! Gdzie ty się podziewałeś?

Będziemy notować czarnówkę!

No właśnie!

Czarnówkę! Daj spokój, Michasiu!

Czarnówka, Basiu! Dobrze!

Barometr idzie na zmianę.

Serbinowie na pewno zaczęli kosić kwenity.

Bogumiłby się martwił.

Otóż się pali, wszystko się pali, uciekaj, wynajęłam mnorożkę!

Niech się pani fachuje!

Bo tam za tą kapliczką mam krewnik.

Ale ja pojadę, Pani.

Nie, nie, nie. Proszę. Nie, nie, nie. Ja Pani samę nie zostawię. Na chwileczkę.

Ja Pani samę nie zostawię. Nie, moja Julko pustła porażę. Każda z nas musi

swoją drogą do domu.

A ja ze mną jedziemy.

Któreś z dzieci przyjechało, to już w mieście nie będą szukać. A ja tu

rozpowiem, że Pani wyjechała i że Pani jedzie do Zabłocia. Nie, nie, nie, nie.

Ja pojedę.

A Pani zdrowa.

Pani zdrowa. I wspominaj mnie dobrze.

Nie jedziemy dalej. Jak to? Przecież pan nas nie zostawi chyba na środku. Nie

widzi pani, co się dzieje dookoła?

Trusacy!

Proszę

zrobić

przejście. Niesiemy ranne dzieci.

Cześć!

Patrz na mnie, że to nie jest na nowo, to moich dzieci.

To jest wola, a może to to, co nawet chcę ja.

Ależ mnie wyrzuci Pan nas tak na środku drogi! Proszę Pana! Może Państwo

widzieli Pana Profesora?

Może Państwo widzieli Pana Profesora Ostrzyńskiego z żoną i z dziećmi?

Widzieli Państwo Pana Profesora?

Może Pani widziała Pana Profesora Ostrzyńskiego?

Czy może... Może pan wie, jak pana profesora Ostrzyńskiego tutaj z żoną, z

rodziną... Proszę pani!

Proszę pani!

O, Aleksander!

Aleksander, wie, czy pan profesor Ostrzyński z rodziną są tutaj?

Wczoraj wyjechali. Dokąd?

Nie wiadomo. Pojechali nieznanowską szosą.

A jak pan Wojnarowski? Pan dziedzic. Pan dziedzic skończył przed godziną. Zmarł

nagłą śmiercią. Tam leży. W tej szopie, proszę bardzo.

Nawet nie ma z czego trumny zrobić.

Bogumił, ratuj mnie.

Ratuj nasze dzieci.

Wielmożna pani Niechcic mnie nie poznaje?

To ja, szymszel z kurzy.

Stare bańtuchy, stare szmaty, łapy od indyki kupuję, kupuję.

A jak się szymszelowi teraz wiedzie? Najmuję się jako woźnica, proszę

pani Niechcic. Do Kalińca, do...

Czałbowa, o!

Boże, cudzy towar.

Albo i ludzi.

O, co ja się teraz tych ludzi nawoziłem. Ale wolą mnie zarobić ani kopiejki, niż

patrzeć na to nieszczęście. A teraz, teraz to ja jestem gotów zawieść panią

Niechczyc, dokąd pani każe.

Pięć wiosn stąd jest gdzieś borowno. Gdzieś borowno, panie Niekis. A majątek

pana dziedzica Tolibowskiego jest po drugiej stronie. Nie, nie, nie. Do dworu

nie pojadę. Ja zmieniłam zamiar. Niech się mszel zawraca. Trzeba pytać wśród

chłopów o nocleg.

Na pewno coś się znajdzie. A co się może znaleźć u chłopa? Brud, smród. A pan

Tolibowski to on jest wielki pan. On ma pokoje. To nie jest dwór, to jest palac,

panie Niekis. On panią przyjmie z otwartymi rękami. No, no.

Myślę, że z tego nieszczęścia, jakie nawiedziło świat, urodzi się wolna

Po stu latach niewoli kraj nasz na nowo stanie się wolny, niepodległy.

Widzisz, mszel dzieci rozpierzchły mi się gdzieś po świecie.

Tomaszek z Emilką to pewno siedzą w zabłociu, nawet nie wiedzą, co się na

świecie dzieje.

No, w czasie wojny przecież.

Zwykła rzecz, że jedno o drugim nic nie wiem.

Tym większa radość będzie, kiedy się potem spotkamy.

Szkoda, że mój mąż tego nie doczekał.

Wielmożny pan Niechcic, to nie był pan.

To była wielka majątność.

Na ścianie wisiała powiększona fotografia Bogumiła.

Fotografię dzieci chwyciłam w ostatniej chwili, a...

O Bogu mile zapomniałam.

Nawet teraz o Nim zapomniałam.

Boże litościwy, gdyby ten bieg wiejów, co ruszył z posad, mógł nagle stanąć i

ocalić fotografię Bogu miła.

Ale czy ja sama, czy ja nie fotografia,

ja żywy człowiek,

Nie byłam raz na zawsze przez kogoś zapomniana?

Wielmożna pani niech ci zna dziedzic Tolibowski?

Tak.

Kiedyś znałam pana Tolibowskiego, ale to było tak dawno.

Dzisiaj ani on mnie, ani ja jego chyba bym nie poznała.

Słyszałam, że podobno owdowiał.

Owszem, owdowiał.

Ale po nieboszce jego dzieci mają piękny majątek.

A pan Tolibowski?

To on jest teraz pan.

No, no.

Szymszelu, zmieniłam zamiar. Do dworu nie pojadę. Niech Szymszel natychmiast

zawraca. Co znaczy zawraca?

Nam nie pozostaje nic innego, jak tylko jechać do Borowna.

Pan dziedzic Tolibowski, to on jest wielki pan.

Żeby tam u niego nie było nawet szpilki wepnąć, to on powie dla pani nie chcieć.

U mnie zawsze się miejsce znajdzie.

Państwo powinno jechać do państwa, a nie do chłopów.

No, no.

Krzymszelu. Krzymszelu, zawracamy, nie jedziemy do Borowna.

Zresztą tam na pewno nie ma gdzie włożyć pancerz.

Wielmożna, panie Niewczyc, widzi, że tu nie ma żadne inne, drugie wyjście, jak

tylko jechać do dziedzin Tolibowskich. A jak nas nie przyjmij? Jak powie na

przykład, co mnie obchodzą, wasze nieszczęście?

Ja, wielmożny, panie Niewczyc, coś powiem. Jak zły człowiek, piekut, palił

Krzymszel z kurzy.

To wielmożna pani niech sama przyjechała do te żywotkie nieszczęście i

powiedziała, szybszelu, zabieram was do siebie, bo u mnie w Serbinowie zawsze

znajdzie się miejsce na ludzkie nieszczęście.

No.

Pani nie chci, to jest koniec świata.

Wojna odebrala tym ludziom rozum.

Ludzie, co robicie? Ludzie!

Ludzie, odejdźcie!

Ludzie, odejdźcie!

Przepraszamy bardzo państwa, ale u nas już nie ma miejsca. Przepraszam,

zajęte. Przepraszam bardzo.

Pani pewno też z Kalinca.

Ja strasznie przepraszam, ale ojciec pojechał na drugi folwark, żeby tam

umieścić część przyjezdnych.

Kazał mi tu stać i prosić, żeby państwo byli łaskawi przebaczyć. Ale u nas już

nie ma gdzie nocować, bo się zjeżdżają od trzech dni.

Ojciec prosił, żeby wszystkich kierować do Hetów i na Jastrzębice. Tam jest

jeszcze miejsce.

Dziękuję panu bardzo. Doskonale się składa. Ja świetnie znam pana katelby z

Jastrzębic.

My jeszcze raz przepraszamy, ale to naprawdę niedaleko. Pani sama zobaczy.

Pani zajedzie tam przed 11.

Jeszcze raz przepraszamy.

Dobranoc.