Original subtitles

ترجمه از: سیاوش به پاس میزبانی مردم ارمنستان از من و خانواده ام پس از کشتار بیرحمانه دیماه 1405 و قطعی اینترنت در ایران

کادوریان، برداشت اول.

ژاندارم‌ها اومدن، تموم پسرهایی که...

بین ۵ تا ۱۰ سالشون بود رو جمع کردن،

ما رو ریختن روی هم،

و از قضا من یکی از اولین نفرها بودم،

و اون پایینِ پایینِ اون توده افتاده بودم.

بعد از اینکه همه پسرها رو اونجا تلنبار کردن،

با شمشیرها و سرنیزه‌هاشون شروع کردن...

به کشتن ما پسرها.

و یکی از اون سرنیزه‌ها...

درست خورد به گونه راستم، همین‌جا.

و خون سرازیر شد،

نه فقط خونِ گونه خودم،

بلکه خون اون پسرهای مرده،

اون خون گرم که تمام تنم رو خیس کرده بود.

و نمی‌تونستم جیغ بزنم یا گریه کنم،

از ترس اینکه مبادا کارشون رو تموم کنن...

و دوباره من رو هم بکشن.

نسل‌کشی چیه؟ این کلمه برای شما چه معنایی داره؟

خب، این یک تعریف حقوقیه.

یعنی اینکه، می‌دونید، یک دولت یا یک نهاد...

عامدانه برای نابودی یک ملت،

یک قبیله یا یک گروه مذهبی...

یا اصلاً مجموعه‌ای از آدم‌ها با گرایشی خاص...

که می‌خوان ریشه‌کنش کنن، اقدام کنه.

کسانی که می‌خوان محوشون کنن.

واضحه، نازی‌ها با یهودی‌ها،

دولت هوتو با جمعیت توتسی در رواندا،

خمرهای سرخ با مردم کامبوج،

در تربینیه، مسلمانان بوسنیایی بودن،

و اینجا در امپراتوری عثمانی، ارمنی‌ها بودن.

«بیاین ملت ارمنی رو ریشه‌کن کنیم،

تا دیگه مشکلی توی امپراتوری عثمانی...

باقی نمونه.»

و ۱۰۰ ساله که ترک‌ها دارن بحث می‌کنن...

که قضیه این‌طور نبوده، که طلعت پاشا...

و دولت «ترک‌های جوان»، قصد نداشتن...

که جمعیت ارمنی رو ریشه‌کن کنن.

اما فکر می‌کنم شواهد بسیار محکمی وجود داره،

حداقل از روی کارهایی که کردن،

که نشون می‌ده نیتشون دقیقاً همین بوده.

بخش عظیمی...

از ادعاهای دولت ترکیه،

دروغ‌های آشکار و اثبات‌شدنیه.

اینکه چرا این کار رو می‌کنن، البته سوال جالبیه.

خیلی‌ها از این موضوع گیج شدن، چون فکر می‌کنن:

«ببین، این مال ۱۰۰ سال پیشه.

شما چطور مسئول این اتفاق هستید؟»

اون‌ها مجبور شدن آشفتگی‌های زیادی رو تحمل کنن...

تا برای مدتی بسیار طولانی، این قضیه رو انکار کنن.

ارمنی‌ها درصد بسیار قابل‌توجهی...

از امپراتوریِ ۱۰۰ سال پیش رو تشکیل می‌دادن.

و حالا امروز در ترکیه، فقط حدود ۰.۰۲ درصد...

از ارمنی‌ها باقی موندن.

اگه نسل‌کشی رخ نداده بود،

احتمالاً باید حدود ۲۰ میلیون ارمنی وجود می‌داشت،

در حالی که این‌طور نیست.

پس هر اتفاقی که افتاده،

واضحه که اون‌ها به شکلی نابود شدن.

کجا باید بشینم؟ جای مشخصی برامون در نظر گرفتن؟

حس می‌کنم احتمالاً باید بالای میز بشینی،

اما تری چیزی نگفته.

نقش کی رو می‌خونی؟ که بدونم.

من لِنا رو می‌خونم.

من همون بیوه تُرک هستم.

اوکی.

تو نقش کی رو می‌خونی؟

من میکائیل هستم.

من هم آنا.

اوه، البته.

اون‌ها الان دارن خیلی مذیبانه با قضیه برخورد می‌کنن.

همون شرکت تبلیغاتی رو دارن که روی صنعت تنباکو کار می‌کنه...

و علیه گرمایش زمین فعالیت می‌کنه.

و کل هدفشون اینه که این بذر رو بکارن...

که انگار هنوز جای بحث وجود داره.

درسته.

اون‌ها همیشه دارن ایده‌ی «جای بحث داشتن» رو پیش می‌برن.

آره، دیدی؟ اونجا...

اوه، عالیه.

واو.

آره. پس روز شلوغیه.

خب، فکر می‌کنم... بچه‌ها، ممنون که اومدید.

اساساً ما امروز این کار رو می‌کنیم،

اولاً برای دورخوانی، که بشنویم چطور از آب درمیاد،

می‌دونید، تا من رو به عنوان نویسنده و کارگردان مضطرب کنید،

و دوماً، امسال صدمین سالگرده،

۲۴ آوریل، سالگرد شروع نسل‌کشی،

زمانی که روشنفکران رو در قسطنطنیه بازداشت کردن.

صحنه‌ای در فیلمنامه هست که به اون روز اشاره می‌کنه.

پس ما می‌خوایم این فیلم رو با همون روز شروع کنیم...

و امیدواریم که این داستان رو به گوش دنیا برسونیم.

اریک بوگوسیان قراره توضیحات صحنه رو بخونه.

ممنون که همگی اومدید.

این اولین دورخوانیِ...

فیلم «وعده» (The Promise) هست.

شروع کنید بچه‌ها، باشه؟

حرکت.

خارجی. سیرون، ترکیه، ۱۹۱۴. روز.

از بالای یک قله بلند...

به سمت شهری باستانی در دامنه یک تپه،

در این منطقه کوهستانیِ مدیترانه‌ای.

داخلی، داروخانه بوگوسیان،

میکائیل بوگوسیان، ۳۰ ساله، کتاب‌خوان و خوش‌تیپ،

جوانی بلندپرواز،

مشتری رو تا دم در راهنمایی می‌کنه.

داستان «وعده» در امپراتوری عثمانی...

و در آستانه جنگ جهانی اول روایت می‌شه.

این فیلم داستان میکائیل بوگوسیان رو می‌گه،

و آرزوی قلبی اون که می‌خواد پزشک بشه.

اون از پس هزینه‌های پزشکی برنمی‌آد،

و به همین خاطر تصمیم می‌گیره که نامزد بشه...

با میرال، دخترِ یک تاجر ثروتمند محلی.

تا از مهریه (جهیزیه) استفاده کنه...

و بتونه به قسطنطنیه بره،

تا در مدرسه پزشکی تحصیل کنه.

اون قول می‌ده که برگرده و با میرال ازدواج کنه.

این درباره مواجهه یک مرد با این وحشت بزرگه،

اینکه چطور باهاش کنار می‌آد، چطور ازش عبور می‌کنه...

و با به‌چالش کشیدن این وحشت، اصالت و شرافت خودش رو پیدا می‌کنه.

قسطنطنیه؛ خانه امپراتورها، پاپ‌ها و سلطان‌ها،

قلب امپراتوری مقدس روم و حالا امپراتوری عثمانی،

چهارراه جهان.

اون از کشتی پیاده می‌شه.

از همان اولین روزهایی...

که توجه‌ها به نسل‌کشی ارامنه جلب شد،

تمایل زیادی وجود داشت تا فیلمی بلند...

درباره بلایی که سر ارمنی‌ها اومده ساخته بشه.

مخصوصاً وقتی فرانتس وِرفل کتابش رو نوشت؛

«چهل روزِ موسی‌داغ» که در دهه ۱۹۳۰ منتشر شد...

و یکی از محبوب‌ترین کتاب‌های قرن بیستم بود،

که به ده‌ها زبان ترجمه شد.

کتاب «چهل روز موسی‌داغ»...

درباره بخشی از جمعیت ارمنی‌هاست،

که خودشون رو بالای کوه بزرگی...

در جنوب ترکیه پیدا کردن، در حالی که از هر طرف محاصره شده بودن،

و موفق شدن چهل روز دوام بیارن،

تا اینکه در نهایت توسط یک ناو جنگی فرانسوی نجات پیدا کردن.

رمان ورفل توسط کمپانی MGM خریداری شد...

تا به یک فیلم بزرگ هالیوودی تبدیل بشه.

وقتی دولت ترکیه از این ماجرا باخبر شد،

به وزارت امور خارجه آمریکا فشار آورد.

سفیر اون‌ها در اون زمان مردی به نام منیر ارتیگان بود،

پدرِ احمد ارتیگان معروف،

مؤسس «آتلانتیک رکوردز»؛ که این خودش نکته جانبی جالبیه.

و سفیر ارتیگان، یک سال و نیم وقت صرف کرد...

به چاپلوسی، شکایت،

و تحت فشار گذاشتن وزارت خارجه «فرانکلین روزولت» برای این فیلم،

که تازه تولیدش شروع شده بود.

اون با وزارت خارجه تماس می‌گرفت...

و تهدید می‌کرد و اون‌ها رو مجبور کرد تا با MGM تماس بگیرن...

و ازشون بخوان که تلاش برای ساخت اون فیلم رو متوقف کنن.

ترکیه حتی اعلام کرد که نه تنها...

نمایش هر فیلمی از MGM رو در ترکیه ممنوع می‌کنه،

بلکه جلوی نمایش تمام فیلم‌های آمریکایی...

در ترکیه رو خواهد گرفت.

بنابراین، در نهایت... MGM تسلیم منافعش شد...

و ساخت فیلم رو تموم کرد،

و اون فیلم هرگز رنگ پرده رو ندید.

الان در قرن بیست و یکم... دو راه برای ساختن یک فیلم وجود داره.

یا فیلمنامه رو به هالیوود می‌فرستید،

و اگه فکر کنن پول‌سازه و ستاره‌ها رو جذب می‌کنه،

توش سرمایه‌گذاری می‌کنن و عملاً...

همه چیز رو دست می‌گیرن و بهتون می‌گن چیکار کنید.

بخش دیگه فیلمسازی که من از اونجا می‌آم،

فیلمسازی مستقله،

جایی که داستانی دارید که بهش باور دارید،

و می‌رید دنبال سرمایه‌گذار مستقل می‌گردید.

مثلاً برای فیلم «هتل رواندا» فکر کنم...

شش یا هشت تا سرمایه‌گذار مختلف داشتیم.

اما برای این موضوع، هیچ‌کس، قطعاً هیچ‌کس در هالیوود...

روی چنین سوژه‌ای سرمایه‌گذاری نمی‌کرد.

اما کرک کرکوریان، خدا بیامرزش،

این فرصت رو به ما داد،

به شکلی که هیچ‌کس دیگه در هالیوود...

یا در هیچ جای دنیا حاضر نبود انجامش بده.

اون در آمریکا به دنیا اومده بود، اما در واقع والدینش...

درست چند سال قبل از نسل‌کشی، از اونجا فرار کرده بودن.

اون تبدیل به یکی از بزرگترین چهره‌های مالی...

در قرن بیستم شد. املاک زیادی داشت...

و هتل‌ها و چیزهایی در لاس‌وگاس،

و رقیب و هماورد بزرگِ «هوارد هیوز» بود.

استودیوهای MGM رو خرید، دوباره فروخت و باز خرید.

پس توی صنایع زیادی سرک کشید،

ثروت زیادی جمع کرد،

اما همزمان، هیچ‌وقت ریشه‌هاش رو فراموش نکرد،

اون ارتباط با جامعه ارامنه رو حفظ کرد،

و منتظر این فرصت بود...

تا این فیلم ساخته بشه...

و کاری کنه که به دنیا بگه...

چه اتفاقی برای مردم ارمنی افتاده.

این مال نمای بیرونیِ کلیساست، می‌دونی؟

درسته. زیباست.

که بذاریم جلوی...

چقدر زیباست. اون «چلیپاسنگ» (خاچکار) رو ببین.

اوه خدای من.

آره، خوشت می‌آد؟

درست مثل نمونه واقعی‌شه.

واو. این واقعاً یه چیز دیگه‌ست.

مثل سنگ مرمر می‌شه، می‌دونی؟

ما داریم تمام سمت چپ رو می‌سازیم.

این‌ها داربست‌ها هستن.

ما کل عرشه رو می‌سازیم.

آماده‌ای؟ چیزی هست که نگرانت کنه؟

همه چیز سر جای خودش هست؟

می‌دونی، اگه موقع ساختن فیلم نگران نباشی،

اصلاً نباید اونجا باشی.

باید بری دنبال یه کار دیگه.

فیلم‌هایی که من ساختم و همه ردشون کردن،

همون‌هایی از آب درآمدن که برنده اسکار شدن.

می‌دونی، چه «راکی» باشه، چه «آنی هال»...

یا «آمادئوس»...

یا «رقصنده با گرگ‌ها» یا «سکوت»...

فکر کنم اکثر مردم بهت می‌گفتن: «هی،

این دیوانگیه. انجامش نده.»

بُعد دیوانه‌وارِ این فیلم چیه؟

خب، مسئله اینجاست که اون‌ها تلاش کردن...

اساساً وانمود کنن که این اتفاق هرگز نیفتاده،

و قطعاً نه به اون شکلی که واقعاً رخ داده.

فکر می‌کنم دیگه واقعاً وقتش رسیده،

که دولت ترکیه هم مثل آلمان‌ها...

این موضوع رو به رسمیت بشناسه، یعنی بگه:

«ببینید، ما متأسفیم. بله، این اتفاق افتاده.

می‌دونید، این واقعاً رخ داد.

حالا چطور می‌تونیم جبران کنیم و از این مرحله عبور کنیم؟»

از این جهت، این فیلم اهمیت فوق‌العاده‌ای داره،

و فکر نمی‌کنم این موضوع از چشمِ سازندگان فیلم دور مونده باشه.

تری، اوضاع چطوره؟ چه خبرها؟

آرامش قبل از طوفانه یا نه؟

آره.

آرامش قبل از آرامش.

آره. نه، خوبه. توی راهِ لیسبون هستیم...

تا اولین سکانس‌های فیلم رو فیلم‌برداری کنیم.

واضح بود که نمی‌تونیم توی ترکیه فیلم‌برداری کنیم.

این یک فرضِ قطعی بود.

بنابراین سوال این شد که: کجا می‌تونیم این فیلم رو بسازیم؟

ایده‌های مختلفی وجود داشت؛ اردن، شاید مراکش،

اسپانیا، پرتغال، و در نهایت مالت...

چون جغرافیا و معماریِ لازم رو داشت...

تا بتونیم ترکیه در آغازِ قرن بیستم رو بازسازی کنیم.

ترکیبِ همه‌ی اون لوکیشن‌ها کم‌دردسرترین راه به نظر می‌رسید.

از چه لحاظ؟

فقط از لحاظ تهدیدِ...

دخالت‌های احتمالی و این‌جور چیزها.

می‌دونید، این یک موضوعِ حساسِ سیاسیه،

و ما می‌خواستیم چراغ‌خاموش حرکت کنیم.

ما عملاً هیچ تبلیغاتی درباره‌ی این کار نداشتیم.

اینجا آدم حس می‌کنه ملکه یا پاپ هستش.

پاپ.

سلام.

سلام قربان، صبح بخیر.

موفق باشی. (اصطلاح سینمایی)

موفق باشی.

و دماغت رو بشکنی! (شوخی)

بله، بله، بله.

هر چی که لازم باشه.

روز اولِ خوبی داشته باشی.

آره.

آه.

صبح بخیر قربان. چطور هستید؟

خوبم.

عالی به نظر می‌آد.

مشکلِ نوشتن یا حرف زدن...

درباره ارمنستان، یا ترکیه و ارمنستان،

اینه که اکثر مردم درکِ درستی ندارن...

که اصلاً ارمنستان کجاست، یا حتی ترکیه چیه.

ترکیه‌ای که بازیکن مهمی در سیاست امروزِ دنیاست،

و فکر نمی‌کنم اکثر مردم حتی تاریخش رو بدونن.

نکته خیلی خیلی مهم اینه که...

ترکیه قبل از اینکه «جمهوری» بشه، امپراتوری عثمانی بود.

و امپراتوری عثمانی...

حدود شش قرن پابرجا بود،

و تمام منطقه‌ای رو که ما امروز...

به عنوان خاورمیانه و بالکان می‌شناسیم، کنترل می‌کرد.

تمام این مناطق، امپراتوری عثمانی بودن،

که تا دوران مدرن توسط یک «سلطان» اداره می‌شد.

در واقع، نام «عثمانی» (Ottoman)...

از عبارت «دولت علیّه عثمانیه» می‌آد.

یعنی سلسله‌ی عثمانی، خاندانِ عثمان.

اکثر کسانی که بخشی از...

نخبگانِ حاکم عثمانی بودن، تُرک بودن،

نه غیرمسلمان‌هایی که بخشِ بسیار بزرگ‌تری از اقتصاد رو در دست داشتن.

و در نتیجه، تُرک‌های قومی...

به مرور زمان به گروهِ مسلط در ترکیه تبدیل شدن.

این آقا می‌پرسه: «تو یونانی هستی؟ یا ارمنی؟»

و اون می‌گه که ارمنی هستش،

و اون آقا می‌گه: «باید بری ردیف‌های آخر بشینی.»

درسته. همه چیز با هم جوره. بزن بریم.

بسیار خب. بچه‌ها آماده‌اید؟

آماده‌ایم.

و... حرکت!

داخلی، تالار سخنرانی، دانشکده پزشکی دانشگاه. روز.

ردیف‌های نیم‌دایره‌ایِ میزها در این کلاسِ قدیمی و کهنه...

تا سقف بالا رفته‌ان.

پیش‌زمینه‌ی طولانی‌ای برای حوادثی...

که در سال ۱۹۱۵ به عنوان نسل‌کشی...

علیه مردم ارمنیِ ترکیه عثمانی رخ داد، وجود داره.

حوادثِ نسل‌کشی یه شبه اتفاق نمی‌افتن.

اون‌ها از قبل دم می‌کشن و نتیجه‌ی...

تداخلِ پیچیده‌ی عواملِ مختلف هستن.

ارمنی‌ها شروع کردن به...

پافشاری برای تغییر؛ تغییرات اجتماعی و سیاسی در سیستمی...

که قانوناً تمامِ غیرمسلمان‌ها رو «کافر» قلمداد می‌کرد.

این کارِ بسیار خطرناکی بود.

جسورانه بود. اون‌ها خطِ قرمزهای سیاسی رو جابه‌جا کردن،

و باعث خشمِ سلطان شدن؛

سلطان عبدالحمید دوم،

کسی که خلیفه...

و حاکم سیاسی ترکیه در دهه ۱۸۹۰ بود.

و به همین خاطر، ارمنی‌ها برای اعتراض به نفعِ تغییر و برابری...

در دهه ۱۸۹۰ با قتل‌عام‌های گسترده‌ای روبرو شدن،

که در اون زمان به تنهایی بین...

۱۰۰ هزار تا ۲۰۰ هزار ارمنی کشته شدن،

و این یک پیش‌زمینه‌ی تکان‌دهنده...

برای نسل‌کشی سال ۱۹۱۵ هست.

نمی‌تونی اینجا بشینی.

چرا؟

چی هستی؟ یونانی یا ارمنی؟

ارمنی.

باید از روی بوش می‌فهمیدم.

کافرها ردیف آخر. یالا برو.

اگه برای دهه‌ها و دهه‌ها... ارزشِ یک گروه اقلیت رو پایین بیارید،

خیلی راحت‌تر می‌شه علیه‌شون جبهه گرفت...

و اون‌ها رو موجوداتی «کمتر از انسان» تصور کرد.

این‌طوری کشتنِ اون‌ها خیلی راحت‌تر پذیرفته می‌شه.

خب، اون بیرون، تنگه بسفر رو می‌بینید.

الان اون شکلی نیست، اما به خاطر همینه که...

اون داربست‌ها دارن بالا می‌رن، و این چیزیه که ما سعی داریم...

تا روی این زمین ناهموار، راهی پیدا کنیم.

ببینید، اگه می‌تونستیم بریم و توی ترکیه فیلم‌برداری کنیم،

حتماً همین کار رو می‌کردیم. پس حالا که نشد،

داریم دنبال بهترین راه می‌گردیم تا کار رو واقعی دربیاریم

بدون اینکه اون باورپذیریِ صحنه از بین بره.

و فیلم‌برداری توی ترکیه برای این فیلم...؟

غیرممکنه.

به خاطر موضوع فیلم یا بودجه؟

فکر می‌کنم در درجه اول، خودِ موضوع فیلمه

که مانع انجام این کار می‌شه،

و واقعاً هم نمی‌دونم که آیا ترکیه

تسهیلاتی برای تولید فیلم ارائه می‌ده یا نه.

ما اصلاً سراغ بررسی این موضوع نرفتیم.

این صحنه مهمانی در «کاخ طلایی» است.

دوباره کلی بازیگر فرعی داریم، حدود ۵۰ نفر،

آدم‌های طبقه مرفه و شیک‌پوش،

تُرک‌ها، اروپایی‌ها، ژنرال‌ها.

آلمانی‌ها و نوازنده‌ها رو هم داریم.

خلاصه روز خیلی خیلی شلوغی داریم،

و البته، اولین روزِ کاریِ کریستینه.

یه صحنه مهمانی هست که اینجا اتفاق می‌افته،

و در طول مهمانی، اون‌ها به دریای بسفر نگاه می‌کنن

در حالی که چند ناو جنگی آلمانی وارد می‌شن

و توپ‌های خودشون رو شلیک می‌کنن.

این‌ها نماد دو ناو جنگی آلمانی هستن

که در طول جنگ به تُرک‌ها هدیه داده شد،

و اون‌ها به سمت تنگه بسفر حرکت کردن؛

این یک حقیقت تاریخیه که دو ناو آلمانی

در سال ۱۹۱۴ به عنوان هدیه به تُرک‌ها داده شد،

چون بریتانیا کشتی‌هایی رو که تُرک‌ها پولش رو داده بودن، مصادره کرد،

و تُرک‌ها از این بابت واقعاً عصبانی بودن.

پس وقتی آلمانی‌ها ناوها رو به اون‌ها دادن،

کفه ترازو رو به نفع تُرک‌ها سنگین کرد

تا در کنار آلمان وارد جنگ بشن.

دیدی؟

ناوهای آلمانی... ناوهای آلمانی؟

بله.

هدیه‌ای برای نیروی دریایی ترکیه،

یک هدیه کاملاً... کاملاً بی‌غرض

از طرف دوستانِ ژرمن...

به نیروی دریایی ترکیه.

ترکیه حق داره نیروی دریایی قدرتمندی داشته باشه.

امپراتوری باید از مرزهای خودش محافظت کنه.

هوم، امپراتوری عثمانی می‌خواد مرزهاش

از اقیانوس اطلس تا اقیانوس هند کشیده بشه،

و چیزی که این‌ها، این آلمانی‌ها، می‌خوان

اینه که سلطانِ شما علیه «کفار»،

یعنی بریتانیا، فرانسه و روسیه،

اعلانِ «جهاد» کنه.

این روز نه تنها نشان‌دهنده

ورودِ رسمی و واقعی به جنگ بود،

بلکه زمانی بود که رابطه

بین ترکیه و آلمان مستحکم شد.

آلمان متحدِ ترکیه بود،

و همین موضوع سرنوشت اون‌ها رو

تا ابد رقم زد.

اتفاقی که در تاریخ عثمانی می‌افته

اینه که از قرن نوزدهم به بعد،

به‌خصوص از دهه ۱۸۵۰ به بعد،

حتی یک جنگ هم وجود نداره که عثمانی‌ها واقعاً توش پیروز شده باشن.

از سال ۱۸۵۶ تا ۱۸۷۸،

توی تمام جنگ‌هایی که کردن،

بخش‌های بزرگی از امپراتوری رو از دست دادن.

بنابراین امپراتوری‌ای که زمانی تا اروپای مرکزی،

جنوب روسیه،

و سراسر شبه‌جزیره عربستان

و البته شمال آفریقا گسترده بود،

شروع کرد به کوچک شدنِ بسیار سریع.

در طول جنگ جهانی اول،

نیروهایی که کنترل امپراتوری عثمانی رو در دست داشتن،

و «تُرک‌های جوان» نامیده می‌شدن،

از ایدئولوژی جدیدی پیروی کردن،

که همون ناسیونالیسم (ملی‌گرایی) تُرکی بود.

ناسیونالیسم تُرکی در اون زمان پدیده بسیار جدیدی بود.

پس برای درک نسل‌کشی، باید برید و

روانشناسیِ توده‌ایِ این گروه، یعنی ترک‌های جوان رو مطالعه کنید،

به‌خصوص جناحِ ملی‌گرای رادیکال‌شون رو،

که بین دو حسِ متضاد بودن.

یکی «ترس» بود، ترس از دست دادنِ همه چیز،

و دیگری «شوقِ وافر» برای یک شروع جدید.

اون‌ها می‌خواستن یک امپراتوری جدید بسازن، یک امپراتوریِ تُرکیِ جدید،

که از ترکیه امروزی تا قفقاز

و آسیای مرکزی کشیده بشه،

و تمام مردمانِ تُرک‌زبان رو

در یک امپراتوریِ جدید و شگفت‌انگیز متحد کنه.

بزن بریم! آماده‌ایم.

دوربین‌ها روشن.

در حال ضبط.

فیلم‌هایی که من عاشق‌شون بودم

و ازشون درس گرفتم،

قطعاً «فهرست شیندلر»، «میدان‌های کشتار»،

«سرخ‌ها» که فیلم فوق‌العاده‌ایه، و «گمشده»...

همه این‌ها فیلم‌های عمیقاً سیاسی هستن

که با احساسات آدم بازی می‌کنن.

وقتی حسِ ترحم، همدلی، خشم،

دلسوزی یا غم رو تجربه می‌کنید،

این دقیقاً همون چیزیه که من بهش علاقه دارم.

خوبه.

این فیلم درباره تبِ جنگه،

درباره شکوه و عظمت،

اون حسِ تغییرِ قسطنطنیه

و فرو رفتن در این فضای فرقه‌گرایی و جنگ‌طلبی،

و اینکه چطور تُرک‌ها علیه جمعیت ارمنی

و قومیت‌های مختلف جبهه گرفتن.

این صحنه یه جورایی شروعِ همون ماجراست.

بله؟

بنگ، بنگ.

اون یکی این‌ها رو می‌شکنه.

بعد تو می‌گی، بنگ!

صبر کن، چون اون می‌خواد بهت ضربه بزنه و این رو روی کمرت خرد کنه.

چوبِ بالسا (سبک) است. باید پنجره رو بشکنن؟

و بعد برن تو و اون رو بکشن بیرون؟

آره، در رو بشکنید. با لگد در رو باز کنید.

اوه، لگد زدن به در. آره، دقیقاً.

و برید داخل.

و بعد بکشیدش بیرون،

توی اون یکی مغازه هم همین‌طور.

حله؟

آره.

بسیار خب بچه‌ها. دوربین‌ها حرکت.

در حال ضبط!

در حال ضبط!

اینجا شما با فضایی روبرو هستید

که توش امپراتوری در بالکان در حال فروپاشیه.

میلیون‌ها مسلمان دارن فرار می‌کنن،

اون هم از دستِ دسته‌های خون‌خوارِ قزاق‌های روسی.

ناسیونالیست‌ها در ارمنستان و بلغارستان قد علم کردن

تا حق استقلال‌شون رو بگیرن.

می‌دونید، این یک نابودیِ فاجعه‌بار برای دنیای اون‌ها بود؛

برای جوامع‌شون، دره‌هاشون، قبیله‌هاشون...

و همه‌شون دارن به سمت آناتولی فرار می‌کنن،

جایی که امروز تُرکیه است.

اکشن!

حرکت!

و در این میان، این ایدئولوژی جدید از راه می‌رسه،

ویروسی به اسم ناسیونالیسم (ملی‌گرایی)،

که می‌گه هر کسی باید وطن خودش رو داشته باشه،

پرچم خودش، سرود خودش و سرزمین مادریِ خودش.

و «تُرک‌های جوان» این تفکر رو

در روزهای پایانی امپراتوری عثمانی،

به قلب سرزمین آناتولی آوردن.

تُرک‌های جوان خیلی نگران بودن،

به‌خصوص وقتی وارد جنگ جهانی اول شدن،

که نکنه متحدین فشار رو از سمت بالکان شروع کنن.

و روس‌ها هم از اون طرف فشار بیارن.

و این دو جبهه در آسیای صغیر به هم برسن،

جایی که اون‌ها (تُرک‌ها) معتقد بودن قلب سرزمین‌شونه،

و بعدش نژادِ تُرک رو به کلی نابود کنن.

و طبیعتاً، اون‌ها به جای پذیرش این انقراض،

گفتن: «ما هر کاری لازم باشه انجام می‌دیم تا پابرجا بمونیم،

تا دولت و نژاد تُرک رو

به هر قیمتی حفظ کنیم.»

اما این بقا به چه قیمتی بود؟ کدوم گروهِ دیگه بود

که ادعا می‌کرد همون سرزمین‌ها،

سرزمین‌های اجدادیِ اون‌هاست؟

ارمنی‌ها.

خیلی خب، اون مرد رو کشیدن بیرون.

دارن مغازه‌دارِ ارمنی رو کتک می‌زنن.

یه نگاه به گوشه خیابون بنداز و حرکت کن.

جناح تندرویِ تُرک‌های جوان،

ارمنی‌ها رو به عنوان یک «دیگریِ» ایده‌آل شناسایی کردن.

ارمنی‌ها تُرک نبودن.

ارمنی‌ها مسیحی بودن،

و ارمنی‌ها اکثر جمعیتِ

طبقه متوسطِ شهری و

بورژوازیِ شهرنشین رو تشکیل می‌دادن. و تُرک‌های جوان

احساس می‌کردن نمی‌تونن با اون‌ها رقابت کنن.

در واقع، اون‌ها می‌خواستن با تصاحب اموال‌شون

و حذف فیزیکی‌شون، جایگاه اجتماعی اون‌ها رو بگیرن.

بسیار خب. یه لحظه استاپ.

آیا می‌شه حذفِ فرهنگی

در این ابعاد رو با ارقام بیان کرد؟

نه.

این کار خیلی سخته،

و به خاطر این حقیقت که ارمنی‌ها

در تار و پودِ بسیار پیچیده

امپراتوری عثمانی تنیده شده بودن،

موضوع خیلی پیچیده‌تر هم می‌شه.

ارمنی‌ها مردمی هستن

که هزاران سال اونجا زندگی کردن.

اون‌ها چند هزار سال اونجا بودن،

حتی قبل از اینکه اقوام تُرک حدود ۱۰۰۰ سال پیش

از آسیای مرکزی به اونجا بیان.

در قرن چهارم میلادی،

ارمنی‌ها اولین ملتی شدن

که مسیحیت رو دین رسمی کشورشون اعلام کردن؛

حتی کمی زودتر از رومی‌ها.

این تمدنیه که میراث فکری و فرهنگیِ

والایی رو ایجاد یا اصلاح کرده.

فقط برای مثال، خودِ الفبای ارمنی

یکی از زیباترین الفباهای دنیاست؛

و دلیلش هم اینه که واقعاً با هدفِ

زیبا بودن طراحی شده. هنرمندها طراحیش کردن

و ابداع شد تا کتاب مقدس رو به ارمنی ترجمه کنن.

پس ارمنی‌ها تاریخِ بسیار عمیق، غنی و طولانی‌ای دارن.

سخته که بدونیم اگه این اتفاق وحشتناک نمی‌افتاد،

آینده چه شکلی می‌تونست باشه. با آغاز جنگ،

نخبگان حاکم تُرک به این نتیجه می‌رسند

که زمینه و توجیه لازم را

برای خلاص شدن از شر جمعیت ارمنی،

یعنی تمام جمعیت ارمنی ترکیه، در اختیار دارند.

حالا دیگر بهانه مهیاست.

ترکیه در حال جنگ است.

همان‌طور که می‌دانیم، در دوران جنگ،

نسل‌کشی‌ها شایع‌تر می‌شوند چون جوامع بسیج شده‌اند.

آن‌ها مسلح هستند.

تمرکز زیادی روی شورش و رفتارهای بیگانه وجود دارد.

مسائل امنیتی بر همه‌چیز مقدم است.

سه تفنگدارِ حاکم بر تُرک‌های جوان،

طلعت پاشا، انور پاشا و جمال پاشا،

این سه مرد گرد هم آمدند تا نقشه‌ای بکشند

برای نابودی ارمنی‌ها،

آن هم با استفاده از جنگ به عنوان پوشش

و منطقی برای انجام این کار.

ارمنی‌ها خائن هستند.

مردهایشان برای پیوستن به روس‌ها و جنگ با ارتش ما هجوم برده‌اند.

در حالی که هزاران نفر از آن‌ها عضو ارتش ما هستند.

و یک جمله دیگر هست، شریف، می‌خواهم این را اضافه کنی،

که چون بسیاری از ارمنی‌ها داوطلب شده‌اند،

و در آن مقطع، پاتریارک (رهبر مذهبی) به ارمنی‌ها توصیه کرده

که از جنگ حمایت کنند.

پس قضیه این‌طوری است که:

«من اینجا ارمنی‌های زیادی در ارتشم دارم.

می‌دانید، شاید چندتایی خائن باشند،

اما ما رعایای وفادار زیادی هم داریم.»

بله.

بسیار خب.

اگر همه را آماده کنیم، می‌توانیم صحنه را دوباره بچینیم و اجرا کنیم.

حدود ۳۵ تا ۴۰ دقیقه طول می‌کشد...

بسیار خب. عالیه. خوبه.

...تا آماده شویم.

و ممکن است چند خط دیالوگ را اینجا و آنجا تغییر دهیم.

بله. بله.

بسیار خب.

پس بچه‌ها، لطفاً این دیوارها را بردارید.

این دیوارها را خارج کنید.

من در واقع معمار،

و مهندسِ نابودیِ

مردم ارمنی هستم،

و در دیالوگ‌هایم می‌گویم: «کاملاً ضروری است

که ملت ارمنی به طور کامل حذف شود،

تا حتی مفهومِ ارمنستان هم از بین برود.»

این شخصیت در واقع مشاور سلطان

و دولت بود.

او یک شخصیت واقعی در تاریخ است.

هدف آن‌ها این بود:

«ما باید تعداد ارمنی‌ها را

تا حدی کاهش دهیم که آن‌ها دیگر هرگز نتوانند

برای حقوق دموکراتیک و اجتماعی‌شان صدا بلند کنند.»

این درصد چقدر است؟

آن‌ها یک درصد مشخص تعیین می‌کنند.

۵ تا ۱۰ درصد.

ارمنی‌هایی که قرار است در آناتولی باقی بمانند،

تعدادشان نباید از ۵ درصد جمعیت مسلمانان فراتر رود،

و ارمنی‌هایی که قرار است به سوریه و عراق تبعید شوند،

نباید بیش از ۱۰ درصد باشند.

بنابراین، این عملاً به معنای نابود کردنِ حیاتِ

فرهنگی، اجتماعی و سیاسی این مردم است.

اینجا قرون وسطی نیست.

ما نمی‌توانیم همین‌طوری یک ملت کامل را از بین ببریم.

دنیا در برابر آن سکوت نخواهد کرد.

ارمنی‌ها خائن هستند.

مردهایشان برای پیوستن به روس‌ها و جنگ با ارتش ما هجوم برده‌اند.

در حالی که هزاران نفر از آن‌ها عضو ارتش ما هستند.

آن‌ها ملتی غیرقابل اعتماد هستند.

چیزی می‌گویند و کار دیگری انجام می‌دهند.

ما آن‌ها را به صحراهای جنوبی منتقل می‌کنیم.

ژنرال، بیایید برویم و سلطان را از پیروزی‌مان باخبر کنیم.

آقایان.

این تخلیه‌ها همین حالا هم در جریان است.

ما انتظار حمایت کامل شما را داریم.

بسیار خب، خوبه. یکی دیگه.

یک بار دیگر.

سازمان‌دهندگان نسل‌کشی ارامنه در استانبول،

داروینیست‌های اجتماعی بودند.

آن‌ها مهندسان اجتماعی بودند،

و یک سیاست جمعیتیِ بی‌نقص را پیاده کردند.

البته این یکی از دلایل انکارِ ترکیه است،

چرا که دولت ترکیه محصولِ

همین مهندسیِ جمعیتی بود.

اگر واقعاً به این موضوع بپردازید، در واقع دارید به

اسطوره‌های بنیان‌گذارِ جمهوری ترکیه دست می‌زنید.

این چیزی است که تا عمق استخوان نفوذ می‌کند.

بسیار خب، بیایید یک بار دیگر انجام دهیم.

خیلی خب، یک بار دیگر. همه آماده باشند.

نسل‌کشی ارامنه نشان‌دهنده

اولین مورد از نسل‌کشی است

که با شیوه‌ای مدرن انجام شد،

تا آن را از نسل‌کشی‌های پیشامدرن متمایز کند،

که البته قدمتی به اندازه خود تاریخ دارند.

اما در این مورد، ما مثالی داریم

از دولتی که از بوروکراسی،

ارتش، ارتباطات و فناوری پیشرفته‌اش،

و یک ایدئولوژی ناسیونالیستیِ افراطی یعنی پان‌ترکیسم استفاده می‌کند،

و این واقعه، لحظه‌ای تعیین‌کننده را

در شیوه اجرای کشتار دسته‌جمعی و نسل‌کشی رقم می‌زند.

یک میلیون ارمنی کشته شدند،

آن هم تنها در عرض هفت یا هشت ماه در سال ۱۹۱۵؛

یک میلیون ارمنی فقط در همین بازه زمانی.

این در تاریخ مدرن بی‌سابقه بود.

ما هیچ نمونه‌ای نداشتیم که در آن یک میلیون نفر

توسط دستگاهِ یک دولت ملی،

در چنین بازه زمانی فشرده‌ای از بین بروند.

در سال ۱۹۱۶، چند صد هزار ارمنی دیگر هم

به طور دسته‌جمعی قتل‌عام شدند.

بنابراین می‌توان گفت، به طور کلی،

حدود ۱.۲ میلیون ارمنی تا پایان سال ۱۹۱۶،

با این شیوه جدید و مدرنِ

کشتار دسته‌جمعی نابود شدند.

این نسل‌کشی آغاز شد،

یعنی در واقع در ۲۴ آوریل ۱۹۱۵ کلید خورد،

آن هم با دستگیری ۲۴۰ نفر از روشنفکران

و شخصیت‌های کلیدی و بنیادینِ

جامعه ارمنی در قسطنطنیه.

چرا این کار را کردند؟ چون به این ترتیب، دولت ترکیه

سرِ فرهنگ ارمنی را برید.

آن را ساکت کرد. زبانش را از حلقوم بیرون کشید.

بعدی.

مردان ارمنیِ عثمانی

به خدمت سربازی فراخوانده شدند...

شما به لشکر سوم نظامی اعزام شده‌اید.

...و در گردان‌های کار گمارده شدند،

جایی که باید کارهای سختی مثل ساخت راه‌آهن،

توالت‌های عمومی و جاده‌ها را انجام می‌دادند.

و در نهایت همه آن‌ها

توسط همرزمانِ مسلمانِ عثمانی‌شان کشته شدند.

بنابراین، تا بهار ۱۹۱۵، دولت ترکیه

پیشاپیش مردانِ توانمندِ

۱۵ تا ۵۰ ساله را حذف کرده بود.

بسیاری از آن‌ها از میان رفته بودند.

سپس دولت عثمانی از پارلمان خود استفاده کرد

تا دو مصوبه قانونی را به تصویب برساند؛

یک قانون موقت برای اخراج و تبعید،

که به هر استاندار و شهردارِ ولایتی

این حق را می‌داد که ارمنی‌ها را به طور دسته‌جمعی از خانه‌هایشان بازداشت کنند،

آن هم به این بهانه واهی

که آن‌ها به نوعی شورشی و فتنه‌گر هستند.

چه بچه‌های ۵ ساله‌ای که در حیاط بازی می‌کردند،

و چه مادربزرگ‌های ۸۰ ساله‌ای که در آشپزخانه غذا می‌پختند،

همگی بازداشت شدند و سپس به قتل رسیدند؛

اکثر آن‌ها در جریان پیاده‌روی‌های اجباریِ تبعید،

که آن‌ها را از شهرهایشان خارج می‌کرد.

و بعد از آن، یک قانون موقت برای مصادره

و خلع ید تصویب شد که به دولت ترکیه مشروعیت می‌داد

تا تمام ثروت ارمنی‌ها را تصاحب کند.

درباره چند نفر صحبت می‌کنیم؟

در واگن‌های واقعی، حدود ۱۰۰ نفر را

در یک واگن می‌چپاندند،

و گاهی تا هفته‌ها اجازه خروج به آن‌ها نمی‌دادند.

آن‌ها هیچ... می‌دانید —

به آن‌ها غذا و آب نمی‌دادند، در نتیجه مردم می‌مردند.

این اولین نمونه از جابه‌جایی مردم

به این شیوه با قطار بود.

این‌ها عمدتاً زنان، کودکان و افراد مسن بودند.

آلمانی‌ها در حال ساخت راه‌آهنی بودند

که از برلین به بغداد برود،

و آن را در طول جنگ جهانی اول می‌ساختند.

بنابراین، آن‌ها طبیعتاً می‌خواستند تسلیحات را

از نقطه‌ای به نقطه دیگر جابه‌جا کنند تا در تلاش‌های جنگی به آن‌ها کمک شود،

اما تُرک‌ها می‌خواستند از راه‌آهن برای هدف دیگری استفاده کنند.

راه‌آهن مشهور آناتولی بین برلین و بغداد،

برای تبعید مردان، زنان و کودکان ارمنی

از مناطق غربی

به سمت مرکز و جنوب شرقی ترکیه استفاده شد؛

جایی که اغلب آن‌ها را در بیابان بزرگ و پهناورِ

شمال شرقی سوریه به نام «دیرالزور» رها می‌کردند،

جایی که بین ۴۰۰,۰۰۰ تا ۴۵۰,۰۰۰ نفر جان باختند.

آنجا را به «آشویتسِ» نسل‌کشی ارامنه تشبیه کرده‌اند.

افسران آلمانی چه نقشی در این ماجرا داشتند؟

آلمانی‌ها به قلمرو بریتانیا، یعنی امپراتوری بریتانیا، چشم داشتند.

آن‌ها بغداد را می‌خواستند چون راهی برای رقابت با بریتانیا بود.

و برای آن‌ها، این یک جنگ استعماری بود.

ترکیه مزدورِ آن‌ها بود.

آن سرزمین برای آن‌ها قلمروی بود که باید از آن استفاده و بهره‌کشی می‌شد.

و معامله خوبی هم بود.

چیزی که آن‌ها نمی‌دانستند این بود که تُرک‌ها برنامه دیگری داشتند...

که همان حاشیهِ کشتارهای ارامنه بود؛

خلاص شدن از شر این اقلیتی که واقعاً مایه دردسر بود،

کسانی که مدت‌ها بود می‌خواستند از شرشان خلاص شوند،

و حالا تحت پوشش جنگ، فرصت به دستشان افتاده بود.

نمای بیرونی، واگن قطار، شب.

میکائیل به بیرون خم می‌شود و در امتداد قطار نگاه می‌کند.

برقی از رعد و برق، انبوهی از دست‌های کشیده شده را روشن می‌کند،

که کاسه شده‌اند و سعی دارند قطرات با ارزش باران را بگیرند.

درها را باز کنید!

نجاتمان دهید!

کمکمان کنید!

کمکمان کنید!

میکائیل شکافی در دیواره چوبی پیدا می‌کند،

به داخل واگن حمل دام که پر از ارمنی‌هاست نگاه می‌کند؛

زنان، کودکان، پیرمردان.

باران سیل‌آسایی در حال باریدن است.

خواهش می‌کنم!

یکی از زوایای تاریخی واقعاً جالب

که در پرونده نسل‌کشی ارامنه کمتر مورد مطالعه قرار گرفته،

دخالت آلمان است که به شکلی بسیار بسیار گسترده وجود داشت.

بسیاری از دستورات تبعید در واقع توسط ژنرال‌های آلمانی

یا افسران نظامی آلمانی امضا شده‌اند که بعدها

به مشاغل برجسته‌ای در رایش سوم دست یافتند.

و کاملاً واضح است که از جهات بسیار،

ایده‌های آلمان درباره کنترل جمعیت،

تا حدودی از تجربه آن‌ها در امپراتوری عثمانی نشأت گرفته است.

منظورم این است که نقل‌قول بسیار معروفی از هیتلر وجود دارد که می‌گوید:

«اکنون چه کسی نابودی ارمنی‌ها را به یاد می‌آورد؟»

این درست قبل از حمله به لهستان گفته شده است.

یعنی انسان می‌تواند مرتکب جنایات عظیمی علیه بشریت شود

و قسر در برود.

این درسی است که او از مورد ارمنستان می‌گیرد.

و این درسی نیست که بخواهید مردم بتوانند آن را بگیرند.

این یک دستورالعمل برای فاجعه است.

پس شاید اگر او به این شکل دراز بکشد،

و تو بروی تا او را بچرخانی و ببینی‌اش،

آن‌وقت می‌بینی که —

خب اگر من —

اگر او رو به آن سمت باشد...

بله.

و تو هم رو به آن سمت باشی —

بله.

او روی شکم خوابیده.

بله، بدن تو به آن سمت است.

و بعد متوجه می‌شوم که اوست، و او را به اینجا می‌آورم.

و بعد پایین را نگاه می‌کنم و آن صحنه را می‌بینم.

بله.

بله.

حالا، چیزی که می‌توانی ببینی این است که اینجا خون ریخته، درست است؟

خب، ما کمی خون روی صورتش می‌بینیم، بله.

اما فکر می‌کنم این باید غرق در خون باشد.

چرا؟

خب، یک —

چون همیشه برای مخاطب بهتر است که خودش حدس بزند تا اینکه —

نه، اما اگر خون باشد —

ما یک کمی می‌گذاریم،

می‌دانی؟ بله. یک کمی می‌گذاریم.

برای بسیاری از مردم جهان،

این تنها برخورد یا مرجع آن‌ها برای نسل‌کشی ارامنه خواهد بود؛

درست همان‌طور که فیلم «فهرست شیندلر» برای هولوکاست بود،

و «میدان‌های کشتار» برای کامبوج،

و «هتل رواندا» برای رواندا.

بنابراین می‌خواهم تمام ابعاد جنایتی که رخ داده را نشان دهم.

اما در عین حال، می‌خواهم آن را در چارچوبِ این نگه دارم که:

«تأثیر آن بر شرکت‌کنندگان و خودِ شخصیت‌ها چیست؟»

و بگذارم مخاطب وحشت آن را از طریق آن‌ها حس کند.

این همان تعادل و بندبازی است که من انجام می‌دهم.

واقعیت بسیار وحشیانه‌تر بود.

بدن‌ها برهنه شده بودند.

بسیار وحشیانه‌تر.

خیلی — تجاوزهایی صورت گرفته بود،

بدن‌هایی که تکه‌تکه شده بودند،

همه آن چیزها، می‌دانی؟

در خواندن گواهی‌های کسانی که شاهد وقوع این اتفاقات بوده‌اند،

اساساً مردم توسط نیروهای غیرمنظم و پلیس ترکیه،

هر دو، یعنی ژاندارم‌ها و سربازان، اسکورت می‌شدند.

و آن‌ها واقعاً نمی‌دانستند تا لحظه آخر چه بلایی قرار است سرشان بیاید.

آن‌ها را اغلب به یک دره یا تنگه می‌بردند،

جایی که فرار از آن دشوار بود.

تُرک‌ها سوار بر اسب‌هایشان، مردمی را محاصره می‌کردند

که هیچ تصوری نداشتند چه زمانی قرار است کشته شوند.

منظورم این است که شاید بوهایی برده بودند،

چون زمزمه‌هایی پخش شده بود که قرار است قتل‌عام شوند.

اما می‌دانید، همیشه کورسوی امیدی هست

که شاید برای شما اتفاق نیفتد.

بسیار خب.

حضور بچه‌ها در صحنه چه تأثیری روی کار دارد؟

این‌ها صحنه‌های به‌خصوص هولناکی از کشتار هستند،

بنابراین می‌خواهیم در نحوه آموزش به بچه‌ها

و برخورد با آن‌ها ظرافت به خرج دهیم.

من حواسم هست که می‌دانی، هیچ‌جایت درد نگیرد.

مطمئن می‌شوم که سرت در امان باشد و همه‌چیز درست باشد.

پس می‌توانی به من اعتماد کنی و واقعاً راحت باشی، باشه؟

همین است.

و بعد، بگذار دست‌هایت کاملاً شل باشند.

همین است. بگذار آن یکی هم شل باشد.

همین‌طور.

عالیه. عالیه.

و قول می‌دهم که تو را زمین نیندازم

یا نگذارم هیچ‌جایت آسیب ببیند، باشه؟

و بعد خیلی آرام تو را می‌گذارم پایین.

این شکلی.

و تمام. همین است. اوکی مرد؟

ببینش. عالیه. پسر تو واقعاً می‌تونی —

این کار را خیلی خوب انجام می‌دهی.

او واقعاً این کار را خوب انجام می‌دهد.

بله، واقعاً خوب است.

ببینش. ببین. ایول.

آفرین پسر. خوشم اومد.

بسیار خب. بریم.

لطفاً آماده باشید.

و دوربین حرکت!

دوربین حرکت!

در حال ضبط!

و... اکشن!

وحشتناک بود،

کاری که با آن ارمنی‌ها کردند، می‌دانید؟

خیلی افتضاح است، می‌دانید؟

هیچ‌کس نمی‌توانست نجاتشان دهد.

مردم را در گودال‌ها می‌سوزانند.

آن‌ها شبیه اسکلت شده بودند،

در حالی که مادران و کودکان با هم می‌مردند.

واقعاً بد و حال‌بهم‌زن است، که با این مردم چطور رفتار شد.

بابا؟

شما مخاطب را به جایی برده‌اید

که احتمالاً هرگز با آن مواجه نخواهند شد و حتی تصورش را هم نمی‌کنند.

و باید این کار را به گونه‌ای انجام دهید که در نهایت،

هرچند عجیب به نظر برسد، سرگرم‌کننده باشد.

هیچ‌کس پول نمی‌دهد که به سینما برود

و در وسط یک سلاخی قرار بگیرد.

پس چطور این تعادل را پیدا می‌کنید؟

برای من، کاری که باید بکنم

پیدا کردنِ چکیدهِ این جنایت عظیم است.

آن لحظاتی که قرار است

مخاطب را مستقیماً به درون آن فضا ببرد، کدامند؟

وقتی مادرم فوت کرد،

ما جسد را تا چاه خشکیده روی زمین کشیدیم.

پسرهای دیگر فقط جسد را هل دادند،

جسد مادرم را، و فرار کردند.

من چند ثانیه آنجا ماندم تا او به پایین فرو برود.

آن صحنه مدام در ذهنم مرور می‌شد،

که یک پسر چطور می‌تواند باشد...

چطور آدمی می‌تواند باشد

که مادرش را به پایین هل بدهد

و فرار کند؟

این تجربه‌ای است که حتی برای بدترین دشمنانم هم آرزو نمی‌کنم.

اوه خدای من!

اوه، نه!

اوه خدایا! اوه.

صحنه بسیار پراحساسی است.

واقعاً صحنه پراحساسی است.

و مدام از خودت می‌پرسی: «چرا؟»

چرا این اتفاق بارها و بارها تکرار می‌شود؟

چرا پایانی برای آن رقم نمی‌زنیم؟

آیا می‌توانیم جلویش را بگیریم؟ ما باید بتوانیم متوقفش کنیم.

این اتفاق ۱۰۰ سال پیش افتاده است.

همین الان هم همان اتفاق در حال وقوع است.

چرا؟ آدم در تعجب می‌ماند که چرا.

صحنه بسیار دشواری است.

داستان نوه من، یِوا، در فیلم،

داستان مادرم است؛

که در سال ۱۹۱۵، چهار ساله بود،

زمانی که در آغوش مادرش بود،

و همگی آن‌ها به صورت گروهی تیرباران شدند.

و آن‌ها فکر کردند که مادر من هم کشته شده است.

و او همراه با مادرش در میان تمام اجساد افتاد.

و وقتی فکر کردند همه را کشته‌اند و از آنجا دور شدند،

مادرم بلند شد و...

مادرش را غرق در خون دید،

همه اطرافیانش مرده بودند،

و او راه افتاد و رفت،

و سر از یک روستا درآورد.

و یک خانواده کُرد از او مراقبت کردند.

اگر ارمنی باشی، با شنیدن تمام داستان‌های

مربوط به نسل‌کشی بزرگ می‌شوی؛

درباره نیاکانت،

درباره چیزهایی که از سر گذرانده‌اند، و —

و تمام نیاکان من

به نوعی بخشی از این ماجرا بوده‌اند.

پس گمانم... گمانم...

من حاصلِ همان یتیم‌هایی هستم که آن زمان فرار کردند، می‌دانید؟

امروز در «فِرِسنو» هستیم؛

روستای کوچکی در نزدیکی مادرید،

جایی که صحنه «روستای اعدام» را فیلمبرداری می‌کنیم؛

که در واقع یک روستای تخریب‌شده ارمنی است،

بعد از اینکه تُرک‌ها از آنجا عبور کرده‌اند.

کریس مایرز، خبرنگار ما (شخصیت کریستین بیل)،

به طور اتفاقی با آن روبرو می‌شود و چند عکس می‌گیرد،

به این امید که آن‌ها را برای خبرگزاری آسوشیتدپرس بفرستد تا در روزنامه‌ها چاپ شود.

مانی؟

آن‌ها هیچ حرفی درباره الله یا خدا یا هیچ‌چیز دیگری نمی‌زنند.

موضوع این است که: «این اقدامات توسط دولت تأیید شده است.»

و —

پس ما آن را بدون هیچ جنبه مذهبی انجام دادیم —

اما مرجع شما برای این کار چیست؟

اوه، در کامپیوترم دارم.

از روی یک تابلوی واقعی است؟

بله. بله، بله، بله.

یک نمونه واقعی است.

بسیار خب.

ما تعدادی عکس داریم

که در طول مراحل پیش‌تولید دست‌به‌دست شده‌اند

و پایه و اساس تمام این لوکیشن‌ها را به ما داده‌اند،

و امیدمان این است که آن‌ها را به گونه‌ای بازسازی کنیم

که مخاطب آن‌ها را حس کند،

اما نه با آن شدتی از وحشت

که واقعاً در این عکس‌ها دیده می‌شود.

می‌دانید، تلاش این است که موضوع را به مخاطب منتقل کنیم

اما آن را زننده و دفع‌کننده نکنیم،

چون واقعیتِ ماجرا واقعاً همین‌طور بود، پس...

صحنه‌ای در فیلم هست که کریستین بیل می‌رود

و سعی می‌کند از اتفاقاتی که

برای ارمنی‌ها می‌افتد عکس بگیرد.

پس او متوجه می‌شود که چنین خبرهایی هست،

و کسی را پیدا می‌کند تا او را به آنجا ببرد،

و سعی می‌کند عکس بگیرد.

این چیزی است که در فیلم اتفاق می‌افتد.

در دنیای واقعی، عکس گرفتن از هر چیزی که به

سرنوشت ارمنی‌ها مربوط می‌شد،

ممنوع بود.

وقتی در قطار بودید، اگر مثلاً آلمانی بودید

و از بخشی از کشور به بخش دیگر می‌رفتید،

پنجره‌ها را سیاه می‌کردند

تا نتوانید از آنچه در بیرون می‌گذرد عکس بگیرید.

قربان، باید برویم.

دولت ترکیه با تمام

لابراتوارهای عکاسی در کشور در تماس بود.

اگر کسی فیلمی برای ظهور می‌آورد،

و ربطی به این موضوع داشت،

آن‌ها نباید آن را ظاهر می‌کردند

و باید فوراً به دولت اطلاع می‌دادند.

باید برویم! بیایید. نباید اینجا باشیم.

به همین دلیل است که تقریباً هیچ عکسی از آنچه رخ داده وجود ندارد.

کسانی بودند که سعی می‌کردند عکس بگیرند.

سربازان آلمانی بودند که عکس می‌گرفتند،

به‌ویژه «آرمین وگنر»،

که عکس‌هایش از آن زمان منتشر شده است.

من به عنوان عضوی از

صلیب سرخ آلمان به ترکیه آمدم.

من شاهد آزار و اذیت وحشتناکِ

مردمِ بی‌گناه ارمنی بودم

و فداکاریِ هولناک را دیدم.

شاهد بودن، وظیفه بسیار دشواری است.

من هرگز نتوانستم آنچه دیده‌ام را فراموش کنم.

دولت ترکیه مشکل کوچکی داشت؛

و آن این بود که ایالات متحده به ترکیه اعلان جنگ نکرده بود.

در نتیجه، مبلغان مذهبی آمریکایی

هنوز در تمام ترکیه حضور داشتند،

و آن‌ها به مردم می‌گفتند چه اتفاقی در حال رخ دادن است،

چه چیزهایی را مشاهده می‌کنند

و بعدها خاطرات دست اولی

درباره دیده‌های خود نوشتند.

بعدها گفته شد که: «خب، آن‌ها مغرض بودند»

یا «آن‌ها مبلغان مسیحی بودند.»

اما مسئله این است که داستان‌های آن‌ها بیش از حد با هم مطابقت دارد

و بیش از حد به شکلی تکان‌دهنده هماهنگ است که بتوان نادیده‌شان گرفت.

باید برویم! بیایید.

وزیر، شما از این به‌اصطلاح «تغییر مکان»

به عنوان پوششی برای نابودی سیستماتیک

مردم ارمنی استفاده می‌کنید.

سفیر، شما یهودی هستید.

چرا این‌قدر نگران این مسیحیان ارمنی هستید؟

من یک یهودی هستم، و یک آمریکایی هستم.

بسیاری از آمریکایی‌ها از آزار و اذیت گریخته‌اند،

و از آنچه در اینجا در حال رخ دادن است، وحشت‌زده‌اند.

شخصیت کلیدی در این لحظه، سفیر مورگنتا بود،

سفیر آمریکا مستقر در قسطنطنیه،

که در آنجا ماند زیرا ایالات متحده

به ترکیه اعلان جنگ نکرده بود.

او شروع کرد به نوشتن درباره آنچه رخ می‌داد،

و این آگاهی مدام بیشتر و بیشتر شد.

و در مردم این حسِ قوی شکل گرفت

که یک تلاش هماهنگ شده وجود دارد

تا ملت ارمنی را نابود کنند،

در محدوده‌ای که ما امروز ترکیه می‌نامیم.

پوشش خبریِ کشتارهای ارامنه

در طول دوره جنگ جهانی اول عظیم بود.

تنها روزنامه «نیویورک تایمز» ۱۴۵ مقاله

درباره نسل‌کشی، فقط در سال ۱۹۱۵ منتشر کرد.

در آن زمان و بلافاصله پس از آن،

آمریکا از بسیاری جهات،

بزرگترین حامی ارمنستان بود.

آن‌ها ۱۱۶ میلیون دلار کمک بشردوستانه فرستادند،

که معادل حدود یک و نیم میلیارد دلارِ امروز است.

پدربزرگ و مادربزرگ من، مثلاً سر میز شام،

همیشه می‌گفتند: «ارمنی‌های گرسنه را به یاد داشته باش.»

هزاران داوطلب آمریکایی به جاهایی مثل

حلب، بیروت و سراسر خاورمیانه رفتند،

و پرورشگاه‌ها و دیگر کمک‌ها را مدیریت کردند.

و این یک تلاش مردمیِ واقعی بود.

افرادی مثل راکفلرها و مورگان‌ها پول فرستادند.

اما حتی کودکان مدرسه مذهبی هم این کار را کردند.

درآمد حاصل از مسابقه فوتبال هاروارد و ییل در سال ۱۹۱۶

صرف خیریه‌های ارمنی شد.

در سال ۱۹۲۰، «بِیب روث» اولین بازیکنی شد

که ۵۰ «هوم‌ران» زد،

و چوبی که با آن پنجاهمین هوم‌ران را زد

برای کمک به خیریه‌های ارمنی به حراج گذاشته شد.

تلاش‌های «کمیته امداد خاور نزدیک» بزرگترین

تلاش امدادرسانی بین‌المللی بود

که تا آن زمان در جهان سازمان‌دهی شده بود.

و این اولین بار در تاریخ بود که

ایالات متحده دست به چنین کاری می‌زد.

شما واقعاً آمریکایی را می‌بینید که صد سال پیش

این اقدام قهرمانانه را انجام می‌دهد.

اما به دلیل سیاست آمریکا مبنی بر عدم شناسایی نسل‌کشی،

آن لحظه بزرگ در تاریخ آمریکا پنهان مانده است؛

جایی که آمریکا بسیار فداکار بود

و در واقع در بهترین حالتِ خود برای مردمش بود.

و آیا آن‌ها درک می‌کنند صحنه‌ای که

در حال ایفای آن هستند، چیست؟

و او فرار می‌کند.

بله.

بسیار خب. شروع می‌کنیم.

و دوربین‌ها حرکت!

در حال ضبط.

و حالا بروید بچه‌ها!

قدم بزنید! برید جلو!

تا جایی که چشم در افق کار می‌کرد،

می‌توانستید این مردم، ارمنی‌ها را ببینید،

با چشمانی تیره و غمگین،

که تقریباً شبیه اسکلت بودند و به سمت مرگ قدم می‌زدند.

سربازان تُرک شمشیر را روی شکم آن زن گذاشتند،

و نوزاد از بدنش بیرون زد،

و مادر هم همان‌جا جان باخت، دقیقاً همان‌جا.

سال ۱۹۱۵، تبعیدها آغاز شد.

ارمنی‌ها سر از حلب، دمشق،

و دیرالزور در سوریه درآوردند،

رأس‌العین، رقه، موصل در عراقِ امروزی.

اردوگاه‌هایی برپا شد، محله‌هایی ایجاد شد.

آن‌ها را در شهرها و شهرک‌های خاصی مستقر کردند.

و مقامات عثمانی

تعداد ارمنی‌ها را به صورت هفتگی زیر نظر داشتند.

وقتی متوجه می‌شدند که تعداد ارمنی‌ها

بیشتر از ۱۰ درصدِ جمعیت بومی است،

فکر می‌کردند که باید آن‌ها را در طول مسیر می‌کشتند.

و در تابستان ۱۹۱۶، دولت عثمانی

موج دومِ نابودی فیزیکی را سازماندهی کرد،

و آن‌ها بیش از ۲۰۰ هزار نفر را در تابستان ۱۹۱۶ کشتند.

پس از جنگ جهانی اول، پیروزان جنگ

همدلی زیادی با ارمنی‌ها داشتند

و واقعاً سعی کردند حق آن‌ها را ادا کنند.

در آن زمان، باید به یاد داشته باشیم

که ورود «وودرو ویلسون» به اروپا

تغییر بزرگی در سیاست خارجی آمریکا بود.

ناگهان آمریکا به یک بازیگر جهانی تبدیل شد،

و این یکی از اولین اقداماتی بود

که او انجام داد تا نشان دهد آمریکا چقدر می‌تواند قدرتمند

و بزرگ باشد.

بیشترِ آنچه آن‌ها از منظر سیاسی می‌خواستند،

ایجاد یک ملت ارمنی بود

که از آزارهای بعدی رها باشد،

تا نوعی پرداخت خسارت یا غرامت

به قربانیان ارمنی پیش‌بینی شود،

و عاملان نسل‌کشی مجازات شوند.

تمام این‌ها در «پیمان سور» در سال ۱۹۲۰ ثبت شد؛

میان پیروزان جنگ و امپراتوری عثمانی.

یک مراسم امضای کامل برگزار شد.

ارمنی‌ها آنجا بودند.

پیروزان جنگ حضور داشتند.

نمایندگان عثمانی هم بودند.

اما آن پیمان هرگز اجرا نشد؛

تا حدی به این دلیل که در آن زمان، سلطان،

که به نوعی رئیس اسمیِ امپراتوری بود،

در واقع قدرت اجرایی بر کشور خودش را نداشت.

در پاییز ۱۹۲۲، سلطان محمد ششم،

که خانواده‌اش هفت قرن حکومت کرده بودند،

از جان خود ترسید و به تبعید رفت،

در حالی که جمعیت برای رفتن او هلهله می‌کردند.

ارتش پیروز «مصطفی کمال» وارد استانبول شد.

شما شاهد ظهور آتاتورک هستید

در بخش‌های مرکزی و شرقی امپراتوری،

و بخش زیادی از محبوبیت او ناشی از این واقعیت بود

که او قصد داشت با مفاد پیمان سور مبارزه کند،

به‌ویژه مفاد سرزمینی،

که ترکیه را به کشوری

بسیار کوچکتر تبدیل می‌کرد.

اولین رئیس‌جمهورِ اولین جمهوری ترکیه،

مصطفی کمال، در طول دهه ۱۹۲۰،

قدرت‌های نامحدود زمان جنگ خود

و فرماندهی ارتش را حفظ کرد،

و شهر خشک و سختِ آنکارا را پایتخت خود قرار داد.

رویای شگفت‌انگیز او امپراتوری یا کشورگشایی نبود،

بلکه ایجاد یک ترکیه دموکراتیک بود؛

گونه‌ای جدید از تُرک‌ها در طول عمر خودش.

مصطفی کمال آتاتورک به یکی از ژنرال‌های اصلی

امپراتوری عثمانی در کنار «انور» و «جمال» تبدیل شد،

اما او نمی‌توانست با آن‌ها کنار بیاید

چون مشخصاً دیدگاه و ایده‌های خودش را داشت.

بنابراین او به نوعی به شرق، دور از کانون حوادث، تبعید شد،

و به همین دلیل بود که توانست جان سالم به در ببرد

و به اصطلاح، لکه ننگ نسل‌کشی بر دامنش ننشیند.

او مستقیماً در آن درگیر نبود.

و البته این موضوع بعدها به او کمک کرد،

زمانی که مبارزات استقلال را آغاز کرد،

چرا که او دقیقاً به این دلیل برای رهبریِ

جنبش استقلال انتخاب شد که

در نسل‌کشی ارامنه نقشی نداشت.

آتاتورک به نوعی متحدان جنگ را به چالش کشید و گفت:

«ببینید، شما این پیمان را دارید،

اما اگر بخواهید آن را اجرا کنید،

باید یک جنگ جدید راه بیندازید.»

وودرو ویلسون پیشنهادِ یک «قیمومت آمریکایی» بر ارمنستان را داده بود؛

که در آن ایالات متحده نیرو و مشاور می‌فرستاد

تا به نوعی مراقب این کشور کوچک و نوپا باشد.

و مجلس سنای آمریکا آن (قیمومت) را رد کرد.

در حالی که بقیه قدرت‌های اروپایی

تمام این حق‌های قیمومت را

از باقی‌مانده‌های امپراتوری عثمانی به دلایل اقتصادی جدا می‌کردند،

وودرو ویلسون با این ایده به شدت فداکارانه بازگشت

که آمریکا بر اساس اصول اخلاقی از ارمنستان حمایت کند.

کنگره هم در واکنش گفت:

«تو از کنفرانس صلح پاریس برگشتی،

و تنها چیزی که با خودت آوردی، قیمومت ارمنستان است؟

پس نفت چی؟

تکلیف تمام منابعی که

بقیه دنیا دارند بین خودشان تقسیم می‌کنند چیست؟»

تا سال ۱۹۲۳، آن‌ها وارد پیمان جدیدی با ترکیه شدند،

که «پیمان لوزان» نامیده می‌شود،

و در سوئیس امضا شد.

و آن پیمان، در رابطه با ارمنی‌ها،

هیچ‌کدام از شرایط پیمان سِور را نداشت.

هیچ صحبتی از غرامت نبود.

قطعاً هیچ حرفی از مجازات عاملان

یا انتقال خاک ترکیه به ارمنی‌ها در میان نبود.

و آن پیمان همچنین زمان تولد ترکیه مدرن امروزی است.

دیگر امپراتوری عثمانی وجود ندارد

و به جای آن، جمهوری ترکیه متولد می‌شود.

جهان مشتاق است تا دوباره

روابط دیپلماتیک خوب با ترکیه را برقرار کند.

از طرف ایالات متحده، سفیر «جوزف کلارک گرو» می‌آید.

برای این انقلاب و دستاورد بزرگ،

عمدتاً یک مرد مسئول است.

نام «غازی مصطفی کمال» برای همیشه با توسعه

و بنیان‌گذاری دولت جدید و مدرن ترکیه همراه خواهد بود

و برای همیشه به شکلی پاک‌نشدنی

در صفحات تاریخ ثبت خواهد شد.

ملت ترکیه ذاتاً دموکرات است.

من شک ندارم که ملت آمریکا،

که در این آرمان پیشرفت زیادی کرده است،

دوستِ ترکیه در اهدافش است.

این همه چیز نخواهد بود. شاید بتواند منجر به

جهانی مملو از عشق شود، با پاک شدن تمام تعصبات قدیمی،

و با همزیستیِ تمام ملت‌ها در صلح و شکوفایی.

آتاتورک مرد بسیار باهوشی بود،

و یاد گرفت که چگونه از نظر استراتژیک بسیار ارزشمند باشد،

به‌ویژه با قدرتمندتر شدن اتحاد جماهیر شوروی،

او برای غرب بسیار ارزشمند شد.

باید به یاد داشته باشیم که در پایان جنگ جهانی اول،

دارایی‌های امپراتوری سابق عثمانی

فوق‌العاده بود.

منظورم این است که دنیای جدید از زمان کشف طلا

در آمریکای جنوبی، چیزی شبیه به این ندیده بود.

ذخایر نفت بسیار عظیم بودند.

آتاتورک توانست به غرب کمک کند تا به آن میادین دسترسی پیدا کنند

و در مقابل، به برخی مسائل پرداخته نشود،

و یکی از آن موارد، پرسشِ

نسل‌کشی ارامنه بود؛

اینکه نسل‌کشی ارامنه اساساً به فراموشی سپرده شود.

از همین زمان است که می‌بینیم کتاب‌های تاریخ

شروع به زیر و رو شدن می‌کنند؛ اول از همه،

با تغییر کل زبان

تا هیچ‌کس نتواند اسناد قدیمی را بخواند.

آن‌ها از خط عربی به خط مدرن

و غربی‌تر رفتند و نام مکان‌ها را تغییر دادند.

من در سیستم آموزشی ترکیه تحصیل کردم.

طبق تمام کتاب‌های تاریخ ترکیه،

همه به ترک‌ها ظلم کرده بودند،

و ترک‌ها به هیچ‌کس خشونت نکرده بودند.

منظورم این است که در نتیجه،

هر کسی که در سیستم آموزشی ترکیه تحصیل می‌کند

هیچ ایده‌ای درباره آنچه در گذشته رخ داده ندارد؛

و اینکه دولت ترکیه و سلفِ آن،

امپراتوری عثمانی،

توانایی انجام چه کارهایی را داشتند و چه کرده بودند.

حالا، خودِ آتاتورک شرکت‌کننده‌ای

در نسل‌کشی ارامنه نبود،

اما بسیاری از افرادی که دور پرچم ترکیه جمع شدند

در آن دست داشتند. و جنبه دیگری هم وجود دارد؛

و آن این است که بسیاری از اموال ارمنی‌هایی

که اخراج شده یا به قتل رسیده بودند،

به پناهندگانی که از جنگ‌های بالکان می‌آمدند

و مسلمان بودند و به آناتولی وارد شدند، داده شد.

بنابراین یک انتقال مالکیت بزرگ صورت گرفت،

و همان موضوع مبنای تشکیل

طبقات متوسط و مرفه ترکیه شد.

اگر درباره تاریخ

از منظر نسل‌کشی بحث کنید،

می‌بینید که بدون تبعید

و بدون کشتار ارمنی‌ها،

شما نمی‌توانستید این جمهوری را بنا کنید.

این موضوع با افسانه‌های بنیان‌گذاری جمهوری در تضاد است.

جمهوری ترکیه امروز وجود خود را مدیونِ

ریشه‌کن کردنِ ملت ارمنی است.

این همان چیزی است که مسئله را دشوار می‌کند.

به من بگو کجا هستیم. اینجا یک لوکیشن جدید است.

یک لوکیشن جدید. ما در «لا کابررا» هستیم،

که حدود ۴۵ دقیقه خارج از مادرید و در کوهستان است.

ما امروز در حال فیلم‌برداریِ خروج از روستای «باسِک» هستیم،

که یکی از روستاهای خیالی ماست

که جایگزین چهار یا پنج روستا

در اطراف کوه «موسی داغ» شده است.

این صحنه‌ای است که گروه کوچک یتیمانِ ما

و «میکائیل» و «آنا»

به باسِک می‌روند تا با قایق فرار کنند.

چیزی که آن‌ها پیدا می‌کنند، گروه بزرگی از حدود ۱۰۰۰ پناهنده است

که به سمت بالای موسی داغ می‌روند،

چون ارمنی‌ها اساساً باسِک را تخلیه کرده‌اند.

می‌دانید، این پرده سوم فیلم است.

ما در حال بازسازی یک واقعه واقعی دیگر هستیم،

یک واقعه بسیار قهرمانانه و تاریخی برای ملت ارمنی؛

داستانی که چندین بار تلاش شد به فیلم تبدیل شود

اما جلویش گرفته شد، گاهی توسط دولت ترکیه

و از طریق تهدید و ارعاب.

بسیار خب. صبر کنید.

صبر کنید تا حرکت کنند.

هنوز پهپاد را تکان نده.

حرکت نکن. تکان نخور.

تکان نخور. فقط منتظر باش این یارو راه بیفتد،

و بعد ما می‌توانیم حرکت کنیم.

موسی داغ یکی از معدود جاهایی در امپراتوری عثمانی بود

که ارمنی‌ها به صورت دسته‌جمعی قتل‌عام نشدند

چون فهمیده بودند نسل‌کشی در حال وقوع است،

در حالی که اکثر ارمنی‌ها آگاه نبودند

که چه بلایی دارد سرشان می‌آید. به آن‌ها چیزهایی می‌گفتند مثل:

«اوه، شما برای امنیت خودتان تبعید می‌شوید،

و وقتی جنگ تمام شد برمی‌گردید» و چیزهایی از این دست.

بنابراین مردم به نوعی... مقاومت نمی‌کردند.

موسی داغ یکی از معدود جاهایی بود

که در آن مقاومتی صورت گرفت.

این واقعیت که آن‌ها به بالای این کوه کوچک رفتند،

واقعاً به آن‌ها اجازه داد که بتوانند از پس این کار (مقاومت) بربیایند.

و در نهایت، آن‌ها توسط یک کشتی نیروی دریایی فرانسه نجات یافتند.

و همین موضوع مبنای رمان «فرانتس ورفل» شد؛

یعنی رمان «چهل روز موسی داغ».

حالا «تِری»، نظرت چیست که احتمالاً کار را از همین‌جا

با یک نمای بسیار باز و وسیع (تابلو) مثل این شروع کنیم؟

نور دارد کم می‌شود. همه می‌دانیم که تا چند دقیقه دیگر

هوا تاریک می‌شود؛ و این همان ۱۰ دقیقه دیوانه‌وارِ قبل از پایان کار است، بله.

و البته، این بزرگترین نمای امروز ماست.

هر چیزی که در صحنه داریم امروز در این نما هست؛ ۲۰۰ نفر هنرور،

احتمالاً حدود ۳۰ و چند اسب، بز، مرغ،

الاغ، گاو،

و بازیگران اصلی‌مان.

هر چه در این لوکیشن داریم،

در این نمایی که تا ۱۰ دقیقه دیگر می‌گیریم، حضور دارد.

چرا تا آخر روز صبر کردید؟

چون کار ما همین است (همیشه همین‌طور پیش می‌رود).

کار ما همین است.

بله.

بسیار خب. زود باشید بچه‌ها. بزنیم بریم.

در متوقف کردن تولیدِ

فیلم «چهل روز موسی داغ»،

کمپانی MGM... آن اولین نمونه‌ای بود

که در آن ترکیه نه تنها تاریخ خودش را بازنویسی کرد،

جایی که نسل‌کشی را حذف کرد

و در واقع ارمنی‌ها را از تاریخ خودش کنار گذاشت،

بلکه حالا داشت تلاش می‌کرد این روایت را،

این روایت دروغین را به سایر نقاط جهان هم بسط دهد.

حالا، چون این موضوع تا اواسط دهه ۶۰ به نوعی خفته باقی ماند،

شما فعالیت زیادی از ترکیه در این زمینه نمی‌بینید

تا دهه‌های ۱۹۶۰، ۷۰، ۸۰ و بعد از آن.

و تا آن زمان، این به یک دستگاه (پروپاگاندای) بسیار پیچیده تبدیل می‌شود.

و «لوئیس»، ما با ارابه‌ای که از اینجا رد می‌شود همراه می‌شویم.

در همین ارتفاع می‌مانیم.

خوبه، تا وقتی بهت بگم که بیای بالاتر.

عالیه. عالیه.

خب، درباره آن سکوت اولیه ارمنی‌ها برایم بگو.

می‌دانی، چرا؟

بعد از جنگ جهانی اول و بعد از اینکه ارمنستان

توسط اتحاد جماهیر شوروی بلعیده شد،

ارمنی‌ها در سراسر جهان در قالب این «دیاسپورا» (جوامع دور از وطن) پراکنده شدند،

و آن‌ها واقعاً نمی‌توانستند قدرت سیاسی تولید کنند

چون تعدادشان کم بود و در حال بازسازی (زندگی خود) بودند.

بنابراین وقتی نوبت به نسل‌کشی رسید،

ارمنی‌ها این سکوت عمومی را داشتند

که حدود ۵۰ سال طول کشید.

«ژنوساید» (نسل‌کشی) واژه جدیدی است،

ترکیبی از واژه یونانی «Genos» به معنای نژاد یا گروه،

با ریشه لاتین «Cidere» به معنای کشتن.

دکتر «رافائل لمکین» مردی است که واژه ژنوساید را ابداع کرد

و واقعاً از زمان‌های بسیار دور با این پدیده جنگیده است.

دکتر لمکین، می‌توانید کمی سابقه ارائه دهید

درباره اینکه چطور شد اصلاً به این مبارزه علیه

نسل‌کشی علاقه‌مند شدید؟

با کمال میل، آقای «هاو».

من به نسل‌کشی علاقه‌مند شدم

چون بارها و بارها اتفاق افتاده بود.

برای ارمنی‌ها اتفاق افتاد، و بعد از ارمنی‌ها

که در کنفرانس ورسای بسیار با آن‌ها ناعادلانه برخورد شد،

چرا که جنایتکارانی وجود داشتند

که مرتکب نسل‌کشی شده بودند اما مجازات نشدند.

بنابراین می‌بینید، من به عنوان یک وکیل،

فکر کردم که جنایت نباید توسط خودِ قربانیان تلافی شود،

بلکه باید توسط یک دادگاه و بر اساس قوانین بین‌المللی مجازات شود.

حقوقدان و دانشمند برجسته لهستانی-یهودی،

رافائل لمکین، مفهوم نسل‌کشی را

به عنوان یک جرم در قوانین بین‌المللی توسعه داد،

و او این کار را عمدتاً بر پایه

اتفاقی که در سال ۱۹۱۵ برای ارمنی‌ها افتاد

و آنچه در دهه ۱۹۴۰ برای یهودیان اروپا

تحت حاکمیت نازی‌ها رخ داد، انجام داد.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد، نسل‌کشی را

یک جرم تحت قوانین بین‌الملل اعلام کرد.

یکی پس از دیگری، نمایندگان ۲۱ کشور

این سند جدید را امضا کردند،

که «کنوانسیون بین‌المللی

پیشگیری و مجازات جنایت نسل‌کشی» نام دارد.

بعد از جنگ جهانی دوم،

زمانی که هولوکاست به رسمیت شناخته شد،

ارمنی‌ها بار دیگر حول این ایده بسیج شدند

که ترکیه باید به همان اندازه جنایتی را که انجام داده به رسمیت بشناسد.

پنجاهمین سالگرد نسل‌کشی

کمی شبیه به یک عدد جادویی بود.

مردم شروع کردند به صحبت درباره اینکه: «هی، آیا قرار است

کاری کنیم تا این واقعه را از حالت رکود بیدار کنیم؟»

و بسیاری از ارمنی‌ها در آن زمان فکر می‌کردند:

«اگر الان، در پنجاهمین سالگرد، این کار را نکنیم،

برای همیشه فراموش خواهد شد.»

این موضوع پویایی جدیدی ایجاد کرد،

و باعثِ یک دهه مبارزه شد؛

از طریق ابزارهای سیاسی و صلح‌آمیز،

با تقاضای به رسمیت شناختن نسل‌کشی توسط ترکیه

و همچنین تقاضای بازگرداندن

سرزمین‌های ارمنی که در نتیجه آن اشغال شده بود.

دولت ترکیه به خوبی می‌داند

که در پیمان سِور،

قطعه زمین بزرگتری به ارمنستان اختصاص داده شده بود

که امروز،

بخشی از شمال شرقی ترکیه است

با خروجی به دریای سیاه.

دهه مبارزه صلح‌آمیز

به هیچ نتیجه‌ای نرسید،

و در سال ۱۹۷۵، ما شبه‌نظامیان ارمنی را داریم

که حملات خشونت‌آمیزی را علیه دیپلمات‌های ترک انجام دادند.

تروریست‌های ارمنی افرادی را در

وزارت امور خارجه ترکیه هدف قرار دادند.

همان افرادی که مسئولِ

این کارزار انکار بودند.

بنابراین شما با این دوره از تروریسم روبرو هستید

که تبلیغات زیادی را به همراه دارد،

چون متأسفانه رسانه‌ها زمانی گوش می‌دهند

که خشونت در میان باشد.

اما این موضوع همچنین باعث شد ترکیه حتی پرانرژی‌تر

با تلاش‌های ارمنی‌ها برای عدالت مبارزه کند.

اگر تجربه خشونتی را داشته‌اید

که هرگز به رسمیت شناخته نشده است،

نمی‌توانید بهبود یابید.

زخم برای ارمنی‌ها باز است،

چون برای اینکه کسی بتواند سوگواری کند

و با این آسیب (تروما) کنار بیاید،

آن آسیب در درجه اول باید به رسمیت شناخته شود،

در حالی که ۱۰۰ سال گذشته است،

اما البته آن زمان هرگز نمی‌تواند سپری شود (از اعتبار بیفتد).

به دلیل عدم اعتراف به آن،

شما به آن مردم اجازه نمی‌دهید که به زندگی‌شان ادامه دهند.

احساس می‌کنم اینجا باید یک نمای (عکس) خوب وجود داشته باشد،

اما هنوز برای من نمایی وجود ندارد،

چون وسایل زیادی در اطراف هست،

اما فکر می‌کنم بالاخره یک نما پیدا می‌شود.

من در صبور بودن افتضاح هستم.

و یک نمای خوب (shot) از نظر تو چیست؟

اساساً من یک ایمیل از یکی از تهیه‌کنندگان دریافت کردم

که می‌گفت: «ما داریم این فیلم را می‌سازیم. داشتیم فکر می‌کردیم

که یک عکاس جنگ را بیاوریم

تا از این صحنه‌ها طوری عکاسی کند که انگار واقعی هستند...»

و حرکت! برو!

«...و تا زاویه دید متفاوت و وسیع‌تری به داستان بدهد،

فراتر از فقط مثلث عشقی میکائیل-آنا-کریس.»

نه، من واقعاً این‌طور فکر نمی‌کنم،

چون برای بسیاری از افرادی که درگیر این کار هستند،

این داستانِ خودشان هم هست،

و بنابراین برای خیلی از کسانی که در ساخت این فیلم مشارکت دارند،

این فقط یک فیلم معمولی نیست.

این یک آرمان است.

این یک عشق و علاقه است.

این داستانی است که آن‌ها، در برخی موارد،

تمام عمرشان می‌خواستند یا آن را ببینند و یا آن را روایت کنند.

تمام عمرشان.

وانادزور، لوری.

می‌دانستم اهل وانادزور هستی،

اما...

من اهل وانادزور هستم.

وقتی ترک‌ها وانادزور را اشغال کردند،

آن‌ها به زبان ترکی می‌گفتند،

آن‌ها نمی‌توانستند وارد شهر ما شوند،

بنابراین آن را «غاراکلیس» (قره‌کلیسا) می‌نامند.

به معنای «سنگ سیاه».

آن را سیاه می‌نامند چون نتوانستند واردش شوند.

کشتار زیادی اتفاق افتاد.

بنابراین من به جایی که از آن آمده‌ام افتخار می‌کنم.

تعداد زیادی از ارمنی‌ها در فوتوژورنالیسم (عکاسی خبری) فعالیت دارند،

و شاید این کمی زیاده‌روی در تحلیل باشد،

اما موضوع همین نیاز به ارائه شواهد است،

این نیاز به مستند کردن اتفاقاتی که در حال رخ دادن است،

چرا که همه ما با این «انکار» بزرگ شدیم.

یادم نمی‌آید چه زمانی درباره نسل‌کشی چیزی یاد گرفتم.

احساس می‌کنم همیشه درباره نسل‌کشی می‌دانستم.

اما لحظه‌ای را به یاد می‌آورم که متوجه شدم

«انکار نسل‌کشی» یک واقعیت موجود است.

من گزارش تاریخ کلاس ششم یا هفتم خودم را

درباره نسل‌کشی ارامنه نوشته بودم و معلمم گفت:

«چنین چیزی هرگز اتفاق نیفتاده. تو این را از خودت درآوردی.»

جلساتی در مدرسه برگزار شد و داستان‌های زیادی داشت.

اما فکر می‌کنم آن نیاز به «باور شدن»،

آن نیاز به آموزش دادن به مردم،

فکر می‌کنم با این موضوع که چرا بسیاری از ما

عکاس خبری هستیم، ارتباط داشته باشد.

می‌دانید، فکر می‌کنم ما نسبت به جمعیت واقعی‌مان،

در دنیای عکاسی حضور بسیار پررنگی داریم.

این چیزی است که در وجود هر کودک ارمنی نهادینه شده است؛

این حقیقت که اگر درباره‌اش حرف نزنیم،

اگر سرسخت و فریادرس نباشیم

و اگر آماده نباشیم که این موضوع را عملاً زنده نگه داریم،

هیچ دلیل مطلقی وجود نخواهد داشت

که بقیه مردم جهان آن را به خاطر بسپارند.

نسل‌کشی در نهایت درباره «محو کردن» است،

و انکار، راهی برای مُهر و موم کردنِ آن محوشدگی است.

آیا فقط به خاطر اینکه نیمی از اصالتم تُرک است، مرا انتخاب کردید؟

نه.

به خاطر این است که فکر کردم برای این نقش عالی هستی.

اما تُرک بودن هم ضرری نداشت.

آه، ضرری نداشت، نه.

می‌دانی، تو هرگز از من نپرسیدی که درباره این تاریخ چه فکر می‌کنم.

چه چیزی برای فکر کردن وجود دارد؟

خب، آیا من باور دارم که اتفاق افتاده؟ یک نسل‌کشی؟

خب، مطمئن نیستم که اهمیتی داشته باشد.

نه --

من مطلع بودم که تلاش شده بود فیلمی

بر اساس رمان «چهل روز موسی داغ» ساخته شود.

کمپانی MGM سفارش یک فیلمنامه را داده بود

و آن‌ها در آستانه رفتن به مرحله تولید بودند.

فکر می‌کنم قرار بود «روبن مامولیان» آن را کارگردانی کند،

و بعد آن پروژه توسط وزارت امور خارجه (آمریکا) متوقف شد.

احساس می‌کردم فیلم من، «آرارات»، می‌تواند در کانادا ساخته شود

و ما با مقاومتی روبرو نخواهیم شد، اما در واقع شدیم.

درست قبل از تولید، یک جلسه بسیار تند و صریح برگزار شد

که در آن نماینده جامعه تُرک‌های مقیم کانادا،

خواهان ملاقات با تهیه‌کننده، «رابرت لانتوس»،

خودم و همسرم، «آرسینه خانجیان» شد.

و همه ما در آن اتاق کنفرانس دور هم جمع شدیم،

و او اساساً عجیب‌ترین تهدید ممکن را مطرح کرد؛

او گفت که اگر ما این فیلم را بسازیم،

نمی‌تواند تضمین کند

که جامعه ارمنی‌های ساکن ترکیه

پیامدهای آن را حس نخواهند کرد.

و دهان ما از تعجب باز مانده بود،

و همه به هم نگاه کردیم و گفتیم: «آیا این یک تهدید است؟»

منظورم این است که، این به نظر... خیلی وقیحانه می‌رسید

که این شخص درخواست چنین ملاقاتی بدهد

و بعد با چنین تهدیدی بیاید، می‌دانید؟

و رابرت پاسخ داد و گفت: «خب، می‌دانی،

هیچ کاری نیست که بتوانی انجام دهی

تا جلوی ساخته شدن این فیلم را بگیری.

فیلم ساخته می‌شود. ما با این پروژه پیش می‌رویم.»

و خب، جلسه تمام شد،

اما بعد از آن من شروع کردم به دریافت صدها نامه.

یک ژنرال بازنشسته ارتش ترکیه،

یک وکیل از استانبول، یک کنسول،

یک سرهنگ بازنشسته دیگر از ارتش ترکیه.

و همه‌شان دقیقاً مثل هم بودند.

اساساً آن‌ها می‌گفتند که من با ساختن این فیلم

دارم به منافع کشوری که در آن زندگی می‌کنم

و در واقع به منافع ارمنی‌ها در ارمنستان، ترکیه و نقاط مختلف جهان آسیب می‌زنم.

با ساختن این فیلم.

و بعد، برای تکمیلِ همه این‌ها --

این‌ها قبل از شروع تولید بود؟

بله، قبل از تولید.

و بعد این کتاب منتشر شد،

که عنوانش بود: «آرارات: شاهکار کار تبلیغاتی».

و تئوری این اثر، که به زبان ترکی است،

اما نسخه دیگری از آن به انگلیسی وجود دارد،

که به جاهایی مثل

سفارتخانه‌های ترکیه در سراسر جهان فرستاده شد

تا دیپلمات‌ها بتوانند خودشان را برای

آنچه قرار بود منتشر شود، آماده کنند.

اساساً، این کتاب تحلیلی از دوران کاری من تا آن زمان است،

فروش گیشه فیلم‌های مختلفم،

چیزهای مختلفی که درباره فیلم‌هایم گفته شده،

و اینکه چگونه نامزدی اسکار

برای فیلم «آخرتِ شیرین» بخشی از این نقشه بوده است.

و این تئوری را مطرح می‌کند که این فیلم،

و در واقع شاید کل دوران کاری من،

بخشی از این نقشه مخفیانه جامعه ارمنی

به عنوان شکلی جایگزین از تروریسم است.

این یک «تروریسم فرهنگی» بود،

در واقع، تروریسمِ فیلمِ هنری.

پس این کتاب درست همزمان با

زمانی که ما تهدید می‌شدیم، منتشر شد.

من چند اخطار مرگ دریافت کرده بودم.

و بعد، البته، منظورم این است که همه این‌ها زمانی به اوج رسید که --

فیلم در ۴۰ کشور توزیع شد.

ما انتظار نداشتیم که راهی برای توزیع

در ترکیه پیدا کند، اما یک توزیع‌کننده بسیار شجاع مسئولیتش را پذیرفت.

و بعد «گرگ‌های خاکستری»، این گروه افراطی ملی‌گرا،

تهدید کردند که هر سینمایی را که فیلم را نشان دهد بمب‌گذاری می‌کنند،

در نتیجه فیلم از اکران سینماها کنار گذاشته شد.

ببین، من وقتی بزرگ می‌شدم هرگز چیزی درباره

این مسائل نشنیده بودم، می‌دانی؟

من برای این نقش کمی تحقیق کردم.

طبق آنچه خواندم، اخراج‌هایی صورت گرفته بود، و...

خیلی‌ها مُردند، هم ارمنی‌ها و هم تُرک‌ها.

جنگ جهانی اول بود.

ترکیه با ارمنی‌ها در جنگ نبود،

منظورم این است که درست همان‌طور که آلمان با یهودی‌ها در جنگ نبود.

آن‌ها شهروند بودند. آن‌ها انتظار داشتند که مورد محافظت قرار بگیرند.

حتی الان که دارم درباره‌اش حرف می‌زنم، ۱۵ سال بعد از اینکه فیلم را ساختم،

فقط این حس را دارم که... چقدر غیرمحتمل به نظر می‌رسد،

و با این حال این بخش بزرگی از تربیت هر فرد ارمنی بوده است،

که باید با این نیروی تاریک و تهدیدآمیزِ

طرز فکرِ انکارگرایانه دست و پنجه نرم کنی.

می‌دانی، این واقعیت که باید آن را توضیح دهی،

این واقعیت که باید آن را (در جای درستش) تثبیت کنی،

بسیار خشم‌آور است،

و با این حال این بخشی از شرایط ماست،

و فکر می‌کنم باعث می‌شود احساس غیرعادی بودن بکنیم.

باعث می‌شود به عنوان یک ملت تا حدودی آسیب‌دیده (دِفورمه) به نظر برسیم.

منظورت چیست؟

چون ما مجبوریم از

اساسی‌ترین بخش تاریخ خودمان دفاع کنیم،

در برابر عاملی که به انکار ادامه می‌دهد،

کسی که به سرازیر کردن مقادیر عظیمی از پول

برای انکار فعالانه این موضوع ادامه می‌دهد.

و در واقع این یک معجزه است که صدای ما اصلاً به گوش می‌رسد،

با توجه به منابعی که این دولت در اختیار دارد

تا به طور سیستماتیک این موضوع را سرکوب کند

و سعی کند بگوید که چنین چیزی نمی‌توانسته اتفاق افتاده باشد.

عطف به ماسبق (اجرای قانون برای گذشته).

پس این... حتی پاپ هم داشته اشتباه می‌کرده

که می‌گفته این یک نسل‌کشی است.

می‌توانم فقط یک بار دیگر آن را ببینم؟ کسی نگاه نمی‌کند.

خب این کتاب اساساً چه می‌گوید؟

ضدِ نسل‌کشی؟

و آن‌ها چه می‌گویند؟ تُرک‌ها چه می‌گویند؟

یا اصلاً این کتاب چه می‌گوید؟

اشکالی ندارد.

بله، بله، بله، البته. منظورم این است که، ببین، همه...

این چیزی است که سفیر و این کتاب می‌گویند؟

می‌گوید آنچه ارمنی‌ها...

اینکه شورشیان ارمنی داشتند مسلمانان را می‌کشتند؟

آره.

آره. اما فکر نمی‌کنی،

به خاطر اینکه سفیر این کتاب را به تو داده،

آن‌ها هدف و برنامه خاصی (اَجندا) دارند؟

آره.

آره. آره.

آره.

آره. آره.

فشار بسیار زیادی روی همه وجود دارد

تا این داستان را به عنوان

چیزی ارائه دهند که قابل بحث است یا احتمالاً حقیقت ندارد.

هر داستانی همیشه «دو طرف» ندارد.

داستان‌ها بسیار پیچیده‌تر هستند.

دیدگاه‌ها، نظرات و نگاه‌های متعددی وجود دارد.

اما این بدان معنا نیست که همه آن‌ها درست هستند.

درباره اینکه چگونه فشار

دولت ترکیه روی فیلم تو تأثیر گذاشت، برایم بگو.

تنها فشاری که مستقیماً از طرف دولت ترکیه حس کرده‌ام،

کاری است که آن‌ها با شبکه PBS کردند،

و می‌دانی، آن‌ها در سطوح مختلفی به آن حمله کردند.

حدود ۱۰ نماینده کنگره و سناتور بودند،

دقیقاً نام‌هایشان را نمی‌دانم،

چون این موضوع علنی نشد،

کسانی که به PBS گفتند برنامه مرا کاملاً متوقف کند.

وقتی PBS فیلم مرا پخش کرد، آن‌ها تصمیم گرفتند

که بعد از فیلم یک جلسه میزگرد برگزار کنند

که در آن چندین نفر حضور داشتند؛

«تانر آکچام»، «پیتر بالاکیان»،

مردی از ترکیه که من نمی‌شناسم،

و مورخی به نام «جاستین مک‌کارتی»،

که پرسر و صداترین پروفسور آمریکایی است

که ادعا می‌کند نسل‌کشی اتفاق نیفتاده است.

این در واقع یک پروپاگانداست که در لباس تاریخ عرضه شده است.

درست است که ارمنی‌ها به شدت آسیب دیدند.

مشکل اینجاست که با ارائه تنها نیمی از یک داستان،

و با نشان دادنِ فقط کشته‌های ارمنی،

آن‌ها کاری می‌کنند که موضوع شبیه به یک نسل‌کشی به نظر برسد.

ارمنی‌ها واقعاً رنج وحشتناکی کشیدند،

اما مسلمانان، تُرک‌ها و کُردها نیز،

آن‌ها هم به همان اندازه رنج دیدند.

و با نادیده گرفتنِ آن، با گنجانده نشدن آن در روایت،

آن‌ها چیزی را که در واقعیت به یک «جنگ داخلی» نزدیک‌تر بود،

یا شاید یک «نسل‌کشی متقابل»،

شبیه به قتل‌عامِ یک گروه توسط گروهی دیگر جلوه داده‌اند.

این فیلم متأسفانه -- این برنامه متأسفانه،

از نظر تاریخی به شدت نادقیق است.

وقتی شما، به عنوان مثال، با چیزی مثل

انکار یا تاریخ‌نگاری تجدیدنظرطلبانه روبرو هستید،

می‌توانید به این افراد هم تریبون بدهید،

اما باید برای آن‌ها «زمینه و چارچوب» تعیین کنید

و به نوعی آن‌ها را «قرنطینه» کنید؛

چون در غیر این صورت، اجازه می‌دهید بذرِ شک

در ذهن بیننده رشد کند. این دانه کوچک را می‌کارید که:

«خب، شاید واقعاً اتفاق نیفتاده باشد.»

و دفعه بعد که کسی می‌گوید:

«می‌دانی، من درباره نسل‌کشی ارمنی‌ها شنیده‌ام»، (دیگری بگوید:)

«آره، من هم شنیده‌ام، اما مگر این‌طور نبود که --

یه چیزی هست. موضوع بحث‌برانگیزی بود، درست است؟

مثلاً شاید اتفاق افتاده، شاید هم نیفتاده.»

و درست در همین‌جا، داستان آسیب دیده است.

شما نمی‌گویید: «اوه، هولوکاست».

(و کسی جواب بدهد:) «آره، هولوکاست. صبر کن.

مطمئنی هولوکاست واقعاً اتفاق افتاده؟»

این بخشی از روایت نیست.

این بخشی از گفتگو نیست،

اما در مورد این نسل‌کشی، هست.

پاسخ شبکه PBS به اتهامات این بود:

«خب، ما معتقدیم نسل‌کشی یک تاریخِ قطعی و حل‌ شده است،

اما می‌خواستیم این گفتگو را داشته باشیم

چون پیچیدگی موضوع را به شما نشان می‌دهد.»

ترکیه نه تنها توانسته فضایی ایجاد کند

که در آن، کسانی که علناً صحبت می‌کنند، آن را

کوهی بیش از حد دشوار برای عبور ببینند،

بلکه ترکیه به خودِ داستان هم آسیب زده است؛

به طوری که یا اصلاً درباره‌اش گزارش نمی‌دهند،

یا اگر گزارش می‌دهند، به شکلی غیرصادقانه است.

به عنوان مورخی که دامنه کاری گسترده‌تری دارد

و کتاب‌های زیادی نوشته، اما صرفاً برچسب «انکارکننده» می‌خورد،

می‌خواهم بدانم، این چه حسی به شما می‌دهد؟

هیچ‌کس از داشتن دشمن خوشش نمی‌آید.

هیچ‌کس از دریافت تهدید از طریق ایمیل یا نامه خوشش نمی‌آید.

و هیچ‌کس خوشش نمی‌آید، مخصوصاً وقتی آن‌ها --

در سال‌های گذشته، خانواده‌ها را تهدید می‌کردند

و چیزهایی از این قبیل.

به عنوان یک مورخ، چیزی که بیشتر از همه مرا آزار می‌دهد این است که

وقتی مردم حاضر به گفتگو نیستند،

وقتی صرفاً از اصطلاحاتی مثل «منکر نسل‌کشی» استفاده می‌کنند تا بگویند:

«ما با او کاری نداریم چون او فلان است»،

و بعد می‌گویند: «نه، فراموشش کن.

ما اصلاً به حرف‌های او گوش نمی‌دهیم.»

من دوست دارم شاهد یک مناظره واقعی باشیم که در جریان است.

نسل‌کشی چیست؟

این یک اصطلاح حقوقی در حقوق بین‌الملل است.

بر اساس کنوانسیون نسل‌کشی سال ۱۹۴۸ است

که توسط سازمان ملل متحد تصویب شد.

این کنوانسیون بر عنصرِ «قصد و نیت» تأکید دارد.

موضع ارمنی‌ها این است که دولت عثمانی

به دنبال نابودی ملت ارمنی بوده

و از وضعیت جنگی برای دستیابی به این هدف استفاده کرده است.

شواهدی که من بررسی کرده‌ام از

این فرضیه حمایت نمی‌کند.

همه می‌دانستند که بسیاری از ارمنی‌ها

و سایر گروه‌های مسیحی

در جنگ جهانی اول جان باختند،

و ما واقعاً خیلی فکر نکردیم که

چه بلایی سر مسلمانان آمد.

متأسفانه بخشی از آن ناشی از یک پیش‌داوری غربی است.

مردم اصلاً به مسلمانان فکر نمی‌کردند.

من دریافتم که تقریباً ۳ میلیون مسلمان، که اکثرشان تُرک بودند،

نیز در جنگ جهانی اول جان باختند.

آنچه ما در اینجا داریم، یک «درد مشترک»

بین هر دو طرف، یعنی ارمنی‌ها و تُرک‌هاست.

شما دردِ مسلمانان یا دردِ تُرک‌ها را چگونه توصیف می‌کنید؟

خب، من می‌گویم درد مسلمانان بسیار عمیق‌تر و بزرگ‌تر است.

نمی‌خواهم دو دردِ متفاوت را به رقابت با هم وادارم،

که چه کسی بیشتر رنج کشیده است،

اما چون آن‌ها یک امپراتوری عظیم را از دست دادند،

و مسئله ارمنی‌ها، در واقع پایانِ بازیِ

آن پاکسازی قومی گسترده مسلمانان

از بالکان و قفقاز است.

اساساً، همه داشتند همه را می‌کشتند.

زمانه‌ای هولناک و غیرانسانی بود

که در آن همه طرف‌ها، طرف‌های دیگر را می‌کشتند.

ارمنی‌ها یک جنبش انقلابی داشتند

که برای چندین دهه فعال بود.

وقتی جنگ شروع شد، آن‌ها با روس‌هایی که از سمت قفقاز

در حال تهاجم بودند، متحد شدند.

یک پاکسازی قومی بزرگ علیه مسلمانان

توسط نیروهای روسی و ارمنی انجام شد.

تُرک‌ها تصمیم گرفتند ارمنی‌ها را از مناطقی

که جنگ در آن‌ها جریان داشت، جابجا و اخراج کنند (دیپورت کنند)

تا انقلابیون دیگر هیچ پشتیبانی نداشته باشند.

این چیزی بود که جمعیت‌شناسان به آن «مهاجرت اجباری» می‌گویند --

عدد دقیق حدود ۶۰۰ هزار ارمنی است.

ارمنی‌هایی که پول داشتند اجازه داشتند بلیطِ

راه‌آهن بغداد را بخرند،

بنابراین آن‌ها از برخی از بدترین جنبه‌های

اخراج در امان ماندند.

بدترین رنج ارمنی‌ها

در منطقه‌ای نبود که عثمانی‌ها آن‌ها را به آنجا منتقل کردند،

بلکه در جایی بود که با روس‌ها زندگی می‌کردند،

جایی که تا ۵۰ درصد آن‌ها جان باختند.

بسیاری از ارمنی‌ها بر اثر بیماری و گرسنگی مُردند.

بیشتر ارمنی‌ها توسط قبایل کُرد سلاخی شدند،

و برخی از ارمنی‌ها هم توسط

مقامات دولتی عثمانی کشته شدند.

اما توصیفِ حقوقیِ این رنج‌ها

نباید با اصطلاح «نسل‌کشی» باشد.

یک جنگ داخلی در دلِ یک جنگ بین‌المللی.

جنگی برای نابودیِ متقابل.

اصطلاحی وجود دارد به نام «پوگروم» (کشتار دسته‌جمعی اقلیت‌ها).

شاید بتوان آنچه برای ارمنی‌ها اتفاق افتاد را «پوگروم» نامید.

فکر می‌کنم این موضوع برای ارمنی‌ها تبدیل به نوعی مسئله هویتی شده است.

من آن را «حسادت به هولوکاست» می‌نامم.

مردمی که باور دارند اگر به اندازه کافی دردسر درست کنند،

ترکیه استان‌های شرقی خودش را به آن‌ها خواهد داد،

جایی که آن‌ها «ارمنستان» می‌نامند.

این‌ها ناسیونالیست‌هایی هستند که برنامه خودشان را دارند.

تُرک‌ها نمی‌خواهند ارزش اصطلاح نسل‌کشی را پایین بیاورند.

طبق قوانین بین‌المللی،

تنها سه نسل‌کشی وجود دارد --

هولوکاست، رواندا، و بوسنی و هرزگوین.

هیچ نسل‌کشیِ چهارمی وجود ندارد.

پس، وقتی این استدلال‌ها را در ردِ نسل‌کشی می‌شنوی،

چه فکری می‌کنی؟ خب --

خب، این جنبه‌ای از مقصر دانستنِ مضاعفِ قربانی را در خود دارد.

این جنبه وجود دارد که می‌خواهند کل ماجرا را

در دلِ جنگ جهانی پاک کنند؛ همان‌طور که می‌دانید --

ببینید، اگر به خاطر دادگاه‌های نورنبرگ نبود،

ما ممکن بود هنوز هم

درباره هولوکاست هم همین‌طور حرف بزنیم،

چون آن هم در طول جنگ جهانی اتفاق افتاد.

آن‌ها هم می‌توانستند بگویند: «جنگ بود. مردم مُردند، می‌دانی؟

آن‌ها سعی کردند در محله‌های یهودی‌نشینِ (گتو) ورشو شورش کنند،

و خب، ما مجبور شدیم وارد لهستان شویم.»

منظورم این است که -- برای هر چیزی می‌شود بهانه آورد، درست است؟

اما حقیقت این است که همه این‌ها فقط بهانه است.

بسیاری از مقامات تُرک می‌گویند:

«آدم‌های زیادی کشته شدند، اما در زمان جنگ بود.»

اما خب، این‌ها که سربازِ در حال جنگ نبودند.

منظورم این است که باید بین سربازانی که کشته می‌شوند

با غیرنظامیانی که کشته می‌شوند، تفاوت قائل شد.

حتی اگر به نسل‌کشی به عنوان واکنشی به تحریکاتِ

نوعی «ستون پنجم» نگاه کنید،

که به عنوان خائن به تُرک‌ها دیده می‌شدند،

حتی اگر این را باور داشته باشید،

باز هم نمی‌توانید نسل‌کشی ارمنی‌ها را توجیه کنید،

چون در نسل‌کشی ارمنی‌ها هدف خلاص شدن از دست «همه» بود،

نه فقط ارمنی‌هایی که در مناطق مرزی روسیه بودند.

ارمنی‌ها در سراسرِ امپراتوری

در حال کشته شدن بودند.

سرباز تُرک اینجاست، و بعد به او شلیک می‌کند.

خب؟ او تا الان باید نزدیک‌تر می‌بود.

آیا در مناطق خاصی شورش‌هایی صورت گرفت؟

چون ارتش در حال پیشروی بود،

و آن‌ها می‌دانستند که مردم کشته می‌شوند

و به بیابان فرستاده می‌شوند؟ معلومه که بله!

و حتی باید شورش‌های بیشتری هم می‌بود.

اما این به این معنا نیست که آن اتفاق نسل‌کشی نبوده است.

نمای خارجی، اردوگاه پایین‌دست، موسی‌داغ، سپیده‌دم.

مه از سمت دریا وزیدن گرفته،

و سربازان تُرک از میان درختان ظاهر می‌شوند.

شما ۱۰۰ سال دنبال کسی نمی‌دوید

که او فقط برگردد و بگوید: «خیلی خب. من انجامش دادم. که چی؟»

موضوع فقط اعتراف کردنِ آن‌ها نیست.

موضوع عدالت است. ما عدالت می‌خواهیم.

سلاح‌هایتان را تحویل بدهید.

بیایید پایین، وگرنه همه شما را می‌کشیم.

تمام خواسته ما این است که اینجا در آرامش زندگی کنیم.

اگر شما قربانی نسل‌کشی هستید،

چطور ممکن است بدون «به‌رسمیت شناختنِ» آن، التیامی حاصل شود؟

اگر به من احترام نمی‌گذاری، اگر نمی‌خواهی به داستان من گوش بدهی،

و به من می‌گویی که فقط زمانی اتفاقات را می‌پذیری

که به عنوان «نسل‌کشی» باشد، این موضوع

به مصالحه یا صلح ختم نخواهد شد.

جمهوری ترکیه موافقت نخواهد کرد

و وقایع ۱۹۱۵ را نسل‌کشی تلقی نخواهد کرد

صرفاً به این خاطر که ارمنستان را آسوده و خوشحال کند.

ما تنها زمانی می‌توانیم کنار هم بیاییم

که هر دو طرف، یکدیگر را

به عنوان یک انسانِ بااخلاق به رسمیت بشناسیم

و بعد کاستی‌های خود را بپذیریم

و یک درک مشترک ایجاد کنیم

از آنچه در سال ۱۹۱۵ رخ داد.

کشتنِ خاطره‌ی یک واقعه،

یک کشتارِ دوباره است.

بسیاری از ما در حوزه مطالعات نسل‌کشی

گفته‌ایم که انکار نسل‌کشی، آخرین مرحله از نسل‌کشی است،

چون سعی می‌کند قربانیان را دیوصفت جلوه دهد

و وجهه جانیان را بازسازی کند.

در سال ۲۰۰۵، انجمن بین‌المللی پژوهشگران نسل‌کشی

نامه‌ای سرگشاده به نخست‌وزیر وقت ترکیه، اردوغان، نوشتند

و در آن نامه، این انجمن به تفصیل

شواهد غیرقابل‌انکارِ

مربوط به نسل‌کشی ارمنیان

در طول صد سال گذشته را برشمرد.

این یک واقعیت به شدت مخرب و از نظر عاطفی

و روانی جراحت‌بار است

برای جامعه ارمنی در سراسر جهان -- ۱۰ میلیون نفر --

که یک قرن بعد، همچنان باید با هجمه‌های

میراثِ رژیمِ جنایتکار دست و پنجه نرم کنند.

در واقع، ببینید؛ این یکی از افراطی‌ترین

موقعیت‌ها در نوع خودش است.

اینکه یک ملت کامل در یک دنیای موازی زندگی کنند،

و انکار نسل‌کشی تقریباً مثل این است که

یک ملت کامل، فرودِ انسان روی ماه را انکار کنند.

همه می‌دانند که اتفاق افتاده است.

زمان آن رسیده که ترکیه این موضوع را بپذیرد.

اگر آن‌ها از غرب می‌خواهند که از مسلمانان بوسنی

در برابر نسل‌کشی صرب‌ها در دهه ۹۰ حمایت کند،

پس باید با پذیرفتن این شروع کنند که

امپراتوری سلفِ آن‌ها، یعنی عثمانی‌ها،

مرتکب نسل‌کشی شده‌اند.

و هیچ‌چیز بیشتر از این مرا عصبانی نمی‌کند که در جمع تُرک‌ها باشم

و بشنوم که ناگهان شروع می‌کنند به صحبت درباره

«نسل‌کشیِ به‌اصطلاح» (Sözde Soykırım).

آتیش می‌گیرم! آن یک نسل‌کشی (Soykırım) بود؛

یک نسل‌کشی با حرف بزرگ. تا جایی که من می‌دانم،

ممکن است به خاطر گفتنِ این حرف، ورودم به ترکیه ممنوع شود.

می‌دانید، اگر در ترکیه باشید

و از واژه «Soykırım» (نسل‌کشی) استفاده کنید،

این کار خطرناک است.

اساساً، اگر در ترکیه یا جای دیگر سخنرانی کنید،

مردم نگاه می‌کنند تا ببینند

آیا از کلمه «نسل‌کشی» استفاده می‌کنید یا نه.

اگر از کلمه نسل‌کشی استفاده کنید، تُرک‌ها دیگر به شما گوش نمی‌دهند.

اگر از کلمه نسل‌کشی استفاده نکنید،

ارمنی‌ها دیگر به شما گوش نمی‌دهند.

بنابراین، مدتی با خودم گفتم: «من از این واژه استفاده نمی‌کنم،

چون می‌خواهم مردم به آنچه برای گفتن دارم گوش بدهند.»

اما بعد، ترورِ «هرانت دینک» اتفاق افتاد؛

کسی که دوست خوب و همکار من بود، در سال ۲۰۰۷.

بعد از آن، گفتم: «دیگر ملاحظه بس است.

من آن را همان‌طور که هست (نسل‌کشی) می‌نامم.»

برای هشت دهه،

مبارزه برای به‌رسمیت شناختنِ نسل‌کشی ارمنیان

عمدتاً در جوامعِ دور از وطن (دیاسپورا) جریان داشت --

در لبنان، سوریه، عراق، اروپا، فرانسه،

و به‌ویژه در آمریکای شمالی.

در ترکیه، ارمنی‌ها صدایی نداشتند،

و اولین ارمنی که جایگاهی را

در فضای عمومی ترکیه مطالبه کرد، هرانت دینک بود.

هرانت دینک روزنامه «آگوس» را بنیان نهاد.

این اولین روزنامه مهمی است که اخبار را

به هر دو زبان تُرکی و ارمنی منتشر می‌کرد.

کاری که او انجام داد این بود که خطابِ کلامش را

متوجهِ شهروندِ عادی تُرک کرد.

او می‌گفت: «برادر، خواهر، بگذار با تو حرف بزنم.

قبلاً ارمنی‌هایی اینجا زندگی می‌کردند.

اینجا خرابه‌های یک مدرسه، یک کلیسا، یک صومعه است.

چه بلایی سر آن‌ها آمد؟ کجا رفتند؟»

و با این کار، او داشت تابوهایِ

جمهوری ترکیه را لمس می‌کرد.

و بعد از آن، او به دفترِ

استاندارِ استانبول دعوت شد.

و در طول آن جلسه، استاندار خودش حضور نداشت.

معاونش آنجا بود و دو نفر دیگر هم حضور داشتند.

آن‌ها هویت خود را فاش نکردند؛ نگفتند کی هستند،

اما احتمالاً نماینده سرویس‌های مخفی بودند.

آن‌ها گفتند: «می‌دانی، کاری که کردی خیلی بد بود.

نباید به آن زخم‌ها دست بزنی.

نباید این‌طوری درباره گذشته حرف بزنی.

شاید کسی تحریک شود و بیاید تو را بکشد،

وقتی داری در خیابان راه می‌روی.»

من با او صحبت کردم و گفتم:

«ببین، اوضاع اصلاً خوب به نظر نمی‌رسد.

چرا به ایالات متحده نمی‌آیی؟

مدتی اینجا بمان، دور از ترکیه.»

او گفت:

«من خارج از ترکیه، مثل ماهیِ بیرون از آب هستم.»

و به نوعی، فکر می‌کنم او همه ما را شرمنده کرد،

با عشقی که به سرزمین‌های نیاکانی‌اش داشت،

و می‌خواست همان‌جا باشد.

به خاطر همین، یک فعالِ جوانِ تندرو

به سرِ او شلیک کرد؛

کسی که بعدها عکسش در پاسگاه‌های پلیس ترکیه منتشر شد،

در حالی که پلیس‌های تُرکی که ظاهراً

رفته و او را دستگیر کرده بودند، با افتخار کنارش ایستاده بودند.

برای من، هرانت مثل یک شخصیت مقدس است.

او یک قربانیِ تمام‌عیار است.

در همان لحظه‌ای که کشته شد، توانست پیامش را

به کلِ جمعیت ترکیه برساند،

چون برای اولین بار، پس از نزدیک به ۱۰۰ سال،

۱۰۰ هزار شهروند تُرک به خیابان‌ها آمدند

و فریاد زدند: «ما همه ارمنی هستیم. ما همه هرانت دینک هستیم.»

و به این ترتیب، مسئله ارمنی‌ها

بخشی از مبارزه شد؛

مبارزه برای دموکراسی و تکثرگرایی در ترکیه.

بنابراین هرانت در رساندنِ پیامش موفق شد،

و بهای آن، جانش بود.

دادگاه او هنوز، پس از این همه سال،

همچنان ادامه دارد،

و پایِ انواع و اقسامِ چهره‌های مرموز در میان است.

آن‌ها می‌دانند چه کسی ماشه را چکانده،

اما نمی‌دانند چه کسی این ترور را طراحی کرده است.

نُه سال گذشت و عدالتی اجرا نشد.

دقیقاً همان وضعیت است.

باز هم خشونتی است که اعمال شده،

در این مورد علیه یک نفر،

اما با این وجود، به خاطر جایگاه او بسیار نمادین است.

و عاملان جنایت، بار دیگر،

برای خشونتی که مرتکب شده‌اند بازخواست نمی‌شوند.

من سال‌ها وفادارانه به ایالات متحده خدمت کردم،

و به ندرت لحظه‌ای پیش می‌آمد

که با سیاست‌های آمریکا مخالف باشم.

مواردی بود، اما فقط در آخرین مأموریتم،

وقتی به عنوان سفیر به ارمنستان فرستاده شدم،

با موضوعی روبرو شدم

که آن‌قدر هولناک بود

که خودم را در حال سرپیچی از سیاست دولت خودم یافتم؛

چیزی که هرگز نمی‌خواستم انجام دهم،

برایش برنامه‌ای نداشتم و از انجامش لذتی نمی‌بردم.

شش ماه از مأموریتم گذشته بود،

که برای صحبت با مراکز مختلف

جمعیت ارامنه به ایالات متحده دعوت شدم.

و در «واترتاون» ماساچوست، کسی از من پرسید:

«چطور است که من هیچ عمو، عمه، دایی یا خاله‌ای ندارم،

و نمی‌دانم پدربزرگ و مادربزرگم چه کسانی بودند؟

چطور چنین چیزی ممکن است؟»

خب این مرا در یک دوراهی بسیار بسیار سخت قرار داد،

چون به هر حال، سفیر آمریکا وظیفه دارد

سیاست‌های دولت متبوعش را اجرا کند.

اما دولت آمریکا، به خاطر ملاحظاتِ

مربوط به متحد ما در ناتو، یعنی ترکیه، نوعی --

حتی اسمش را سیاست هم نمی‌گذارم --

یک تابو داشت؛ یک تابوی مطلق و کامل

درباره گفتن یا انجام هر کاری

در مورد این واقعه تاریخی.

آیا باید از این سوال طفره می‌رفتم،

یا طوری جواب می‌دادم

که عمیقاً گمراه‌کننده باشد،

یا باید تابویی را که می‌دانستم وجود دارد می‌شکستم،

و سعی می‌کردم درباره‌اش حرف بزنم و با عواقبش روبرو شوم؟

و پاسخ شما چه بود؟

خب، من گفتم:

«بله، من معتقدم که آن یک نسل‌کشی بود.»

بعد از اینکه به ارمنستان برگشتم، در همان روز اول،

یک تلگراف از طرف کاندولیزا رایس

روی میزم بود؛ در واقع دو تلگراف --

یکی شامل متنِ عذرخواهی‌ای بود

که باید فوراً صادر می‌کردم

و روی وب‌سایت می‌گذاشتم،

و دیگری در واقع دستور می‌داد که

از وزارت امور خارجه عذرخواهی کرده و کارم را توضیح دهم.

تعجب می‌کنم که شما برای آن موضوع عذرخواهی کردید.

چاره‌ای نداشتم. دستور داشتم که این عذرخواهی را صادر کنم.

اما، در آن تلگرافِ دیگر به وزارت امور خارجه،

من در مورد ماهیت و اصلِ موضوع عذرخواهی نکردم.

پاسخ آن‌ها چه بود؟

پاسخ تقریباً این بود:

«شما سفیر ایالات متحده هستید،

و حتی اگر در حمام هم نشسته باشید،

آنچه می‌گویید باید همان سیاستِ رسمی آمریکا باشد.»

کمی تندتر و صریح‌تر از این بود،

اما اساسِ حرفشان همین بود.

فکر می‌کنم کوتاهی دولت ایالات متحده

در به‌رسمیت شناختنِ واقعیت اخلاقیِ محضِ

نسل‌کشی ارمنیان،

نشان‌دهنده یک اقدام بسیار غم‌انگیز از روی بزدلی است.

از بیرون، اگر از خودتان بپرسید

که چطور قدرتمندترین کشور جهان

می‌تواند در برابر یک مسئله اخلاقیِ این‌چنینی کوتاه بیاید،

واقعاً آن را کاملاً مایه شگفتی می‌بینید.

برای کسانی از شما که مطلع نیستید،

نسل‌کشی‌ای وجود داشت که واقعاً

علیه مردم ارمنی به وقوع پیوست.

این یکی از آن موقعیت‌هایی است

که در آن شاهد انکاری مداوم

از سوی دولت ترکیه

و دیگران بوده‌ایم که مدعی‌اند چنین اتفاقی نیفتاده است.

این موضوع به یک نقطه ضعف دیپلماتیک تبدیل شده است.

چه رئیس‌جمهور اوباما،

چه رئیس‌جمهور کلینتون، یا اولین بوشِ رئیس‌جمهور،

همه آن‌ها قبل از اینکه رئیس‌جمهور شوند،

گفتند که نسل‌کشی ارمنیان را به‌رسمیت خواهند شناخت.

اما به محض اینکه رئیس‌جمهور شدند،

متوجه فشاری شدند که بر این کشور وارد می‌شود

تا از آن واژه استفاده نکند.

بنابراین، اساساً ترکیه قادر است

قدرتمندترین فرد را سانسور کند،

نه فقط در این کشور، بلکه در کل جهان.

اگر به نقشه نگاه کنید، همه چیز کاملاً روشن می‌شود

که ترکیه (از نظر موقعیت) چیست.

پایگاه‌های شنود و پایگاه‌های نیروی هوایی ترکیه و غیره

درست آنجا هستند، متصل به --

منظورم این است که هر زمان بخواهید چیزی به روسیه،

افغانستان، یا به سمت پایین به عراق یا ایران بفرستید،

ترکیه را آنجا دارید تا عملیات را از آنجا آغاز کنید.

ترکیه نفوذِ ژئوپلیتیک فوق‌العاده‌ای

بر اروپا و بر ایالات متحده دارد

و در واقع، تا جایی که من می‌بینم،

هیچ زمانی بیشتر از الان نبوده است.

اروپا بر خود می‌لرزد

و نگرانِ جریانِ پناهندگان

از سوریه از طریق خاک ترکیه است

و درمانده است که ترکیه به کنترل آن وضعیت کمک کند.

و تا زمانی که آن‌ها چنین قدرتی دارند،

اساساً می‌توانند هر شرطی را که بخواهند تحمیل کنند.

یک استدلال اخلاقی هرگز نباید تحت‌الشعاعِ

نگرانی‌های ژئوپلیتیک قرار بگیرد، می‌دانید؟

چیزی مثل یک نسل‌کشی هرگز نباید مورد مذاکره قرار گیرد،

هرگز نباید برای هیچ‌کس سرمایه سیاسی باشد،

چون این کار ما را به سطحی فراتر از انسانیت تنزل می‌دهد.

گنجاندن داستان «موسی داغ» در این فیلم چقدر برایتان اهمیت داشت؟

می‌دانید، برای صحبت کردن

درباره نسل‌کشی، لزوماً نیازی به

آوردن ماجرای «موسی داغ» نبود.

مشابه فیلم «هتل رواندا»، شما داستانی می‌خواهید

که بر روح انسانی، پایداری،

نبرد نیکی علیه بدی و توانایی انسان

برای ایستادگی در برابر آن تمرکز کند.

و فکر می‌کنم «موسی داغ» قطعاً تجسمِ این‌هاست.

و صرفاً از نظر دراماتیکِ روایت،

برای من واضح بود که باید نشان دهید

این فقط داستان مردمی نبود که به سمت بیابان

رانده و قتل‌عام می‌شدند؛

مردمی هم بودند که در برابر آن ایستادند و پیروز شدند.

وقتی از این تپه بالا می‌آیید، این گودیِ کوه است.

این آخرین پناهگاه شماست، و بین آن دو قله

دریای مدیترانه قرار دارد.

متوجهم.

ما قرار است دریا را آنجا قرار دهیم.

می‌فهمم.

اگر ملتی با تاریخ خودش روبرو نشود،

نمی‌تواند یک جامعه دموکراتیک باشد.

دولت ترکیه روشنفکران خودش را آزار می‌دهد،

چون ایالات متحده از آن‌ها حمایت می‌کند.

دولت ترکیه نسل‌کشی ارمنیان را انکار می‌کند

و افرادی مثل من و دیگران را تحت تعقیب قرار می‌دهد،

چون روی حمایت دولت ایالات متحده حساب کرده‌اند.

و ایالات متحده اشتباه بزرگی مرتکب می‌شود

که به منافع و سیاست‌های امنیتی خودش آسیب می‌زند.

اگر از من بپرسید، اگر می‌خواهید یوگسلاوی را درک کنید،

اگر می‌خواهید رواندا یا هر فاجعه انسانی دیگری را

که امروزه در حال وقوع است بفهمید،

باید واقعاً به نسل‌کشی ارمنیان هم نگاهی بیندازید.

شما نمونه‌ای کوچک از کلِ مفهوم نسل‌کشی را

در آن منطقه و در آن زمان خواهید دید.

بدون روبرو شدن با تاریخ،

و بدون پذیرش خطاهای تاریخی،

ثبات در منطقه برقرار نخواهد شد.

مشکل اصلی در خاورمیانه، «اعتماد» است.

تاریخ متعلق به گذشته نیست.

در خاورمیانه، گذشته تمام نشده است.

گذشته، همان زمانِ حال است.

اعرب، کردها و ارمنی‌ها،

همگی از دریچه تاریخ به یکدیگر نگاه می‌کنند.

آن‌ها هنوز ترک‌ها را

به عنوان قاتلانِ سال ۱۹۱۵ می‌بینند.

تا زمانی که ترکیه نقش خود را در گذشته نپذیرد،

نمی‌توان به ثبات در منطقه دست یافت.

خب جو، در آخرین روز حضورت در مادرید چه حسی داری؟

امروز کار تمام است. پایان فیلم‌برداری.

بسیار خب بچه‌ها، لطفاً آن پشت به کارگرها کمک کنید.

بسیار خب، داریم تمرین می‌کنیم.

به من بگو امروز دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؛

چون این آخرین باری است که می‌توانم بپرسم «امروز چه خبر است؟»

این...

«آنا» و «میکائیل» در هتل ارمنی با هم بوده‌اند،

و حالا او برمی‌گردد تا تکلیفش را با «کریس» روشن کند.

کریس در حال ارسال گزارش تلگرافی به نیویورک است

درباره پیاده‌روی مرگ و جنایاتی که دیده است.

بسیار خب، شروع می‌کنیم. دوربین‌ها حرکت.

و... حرکت!

«کودک خردسالی سعی کرد او را بلند کند،

و در حالی که او روی آن جاده خاکی افتاده بود،

یک سرباز سواره‌نظام ترک از راه رسید و با یک شلیک

جانش را گرفت.» بنویس!

بنویس!

فکر می‌کنی وقتی فیلمت اکران شود،

دولت ترکیه چه واکنشی نشان خواهد داد؟

واضح است که با آن موافق نخواهند بود.

آن‌ها هیچ‌چیز نتوانسته از این باور تکانشان دهد که:

«اوه، این نسل‌کشی نبود؛ اتفاقات بد برای همه می‌افتد.»

آن‌ها به زور حتی همین را می‌پذیرند،

اما هرگز قبول نمی‌کنند که برنامه‌ریزی یا دستورات دولتی پشت این کار بوده است.

ما مجبوریم از ملت‌ها التماس کنیم

تا نسل‌کشی را به‌رسمیت بشناسند.

من ۱۱ نفر از اعضای خانواده‌ام را از دست دادم،

و حالا باید التماس کنم تا مردم حرفم را باور کنند.

این چیزی است که بیشتر از همه آدم را می‌رنجاند.

آقای مایرز، نیویورک منتظر است. آنا.

باید بریم، کریس.

آنا! آقای مایرز، نیویورک. تماسمون قطع می‌شه.

«مردان ارمنی در روستاهایشان قتل‌عام می‌شوند.

زنان و کودکانشان به بیابان رانده می‌شوند تا کشته شوند!»

این را بفرست!

سربازان ترک لباس‌هایمان را گرفتند.

جواهراتمان را بردند. از ما دزدی کردند. ما را کشتند.

به زنان تجاوز کردند.

من هنوز هم بعد از این همه سال کابوس می‌بینم.

بسیار خب، کات! (قطع)

این آدم‌ها خیلی زیادی --

چه حسی داری از اینکه اون شخصی هستی که

داره داستانی رو به گوش دنیا می‌رسونه

که این‌قدر زیاد سرکوب شده؟

می‌دونی، این یک چالش ترسناکه.

مسئولیتِ روایت کردن اون داستان

و به‌خصوص در مواجهه با جوامع ارمنی‌های دور از وطن (دیاسپورا)

در سراسر جهان و اینکه این کار چه معنایی برای اون‌ها خواهد داشت

و باز کردنِ بابِ بحث و گفتگو درباره این موضوع

و امیدوارم، پایان دادن به این ماجرایِ...

"آیا نسل‌کشی اتفاق افتاد یا نه؟"

منظورم اینه که، روحِ تمام ملت ارمنی

از این زخم سوخته.

و برای همین، آره، امیدوارم از پسش براومده باشیم.

چقدر به پایان کار مونده؟

اوه، خیلی نزدیکیم. فقط چند لحظه.

همین‌طوره. لحظاتی دیگر. در واقع، فقط چند ثانیه.

هی!

کاری که ما اینجا با هم انجام دادیم یک اتفاق تاریخیه.

مردم در آینده برمی‌گردن و این فیلم رو می‌بینن و می‌گن:

"این همون اتفاقیه که در سال‌های ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ در ترکیه رخ داد."

و ما با تمام صداقت تلاش کردیم تا اون داستان رو روایت کنیم.

کِرک کِرکوریان در خواسته‌اش

برای ساختن این فیلم تزلزل‌ناپذیر بود.

اون الان خیلی افتخار می‌کرد، روز ۷۲ از ۷۲ روز که فیلم‌برداری تموم شد،

و نتیجه بهتر از اون چیزیه که هرگز تصور می‌کردیم.

این مسیرِ آسونی نبود،

اما همه ما بخشی از اون هستیم،

تک‌تکِ شما.

برید و این داستان رو تعریف کنید.

داستان رو برای بقیه دنیا تعریف کنید.

وقتی فیلم می‌سازید، یک خانواده تشکیل می‌دید.

و من عمیقاً سپاسگزارم. و همه‌تون رو دوست دارم.

ممنونم.

خیلی، خیلی غم‌انگیزه.

متاسفم. معذرت می‌خوام.

دیگه واقعاً نمی‌تونم ادامه بدم.