Original subtitles

Ik mocht als eerste westerling...

onderzoek doen samen met de Complex Expeditie...

een kleine groep wetenschappers die een forensische analyse uitvoerde...

van de resten van de verwoeste reactor, nummer vier.

De Sovjet-Unie stond op instorten.

Ze namen me als het ware undercover mee naar de centrale.

Ze gaven me arbeiderskleren aan.

Ik bleef net onder de radar.

Zo van 'laten we die Amerikaan meenemen', dacht ik.

Maar nee, het was opstaan en werken tot je erbij neervalt.

Zowat elke dag.

We worden soms uitgelachen...

omdat mensen de pure schoonheid van waarheidsvinding niet begrijpen.

En die zochten die mensen.

Hier zou een misdaad gepleegd zijn.

Hier vond het experiment plaats, dat de explosie veroorzaakt heeft.

De verwoeste reactor is nog heet...

diep in wat de Sovjets een sarcofaag noemen: Een enorme betonnen tombe...

waarin het radioactieve materiaal nog eeuwenlang begraven blijft.

JULI 1987

14 MAANDEN NA HET ONGELUK

REACTOR 4, KERNCENTRALE VAN TSJERNOBYL

De sarcofaag was feitelijk...

een combinatie van improvisatie en brute kracht.

De Sovjet ingenieurs noemde hem een nieuwe triomf voor hun techniek.

Maar in de ruïnes van de reactor...

was nog altijd zo'n 190 ton uraniumbrandstof zoek.

De wetenschappers waren bang dat de zogenaamde kritieke massa...

de kernreactie weer op gang bracht.

Op hun detectoren zagen ze een neutronenpiek ontstaan.

Ze gingen er dus vanuit dat er een kritieke massa ontstaan was...

met een kernreactie als gevolg.

Ze waren in de war en ongerust.

'We moeten weten waar die brandstof is.'

Onderzoekers van het Koertsjatov-instituut...

en het hoofd Onderzoek en Ontwikkeling voor Kernenergie van de Sovjet-Unie...

zijn de Tsjernobyl Complex Expeditie begonnen...

om die brandstof te vinden.

Het was een eclectisch, bij elkaar geraapt groepje wetenschappers.

Het waren aardige mensen, die alles tot op de bodem wilden uitzoeken.

SERGEY KOSHELEV VIDEOGRAAF, COMPLEX EXPEDITIE

Ik moest filmen. Ze vertelden me wat ik moest filmen en dat deed ik dan.

Sergey, film het water in het licht.

We gaven de beelden aan de wetenschappers...

die ze verwerkten en bestudeerden.

Ze worden bestraald.

Alles is in hogere of lagere mate besmet.

Je wilt daar niet binnen blijven.

Ik dacht: Als de camera gaat haperen...

omdat de straling de sensoren aantast, dan weet ik dat het gevaarlijk is.

M'n baas zei altijd: 'Russische straling is de beste ter wereld.

Je krijgt borsthaar en je wordt er mannelijker van.' Maar hij is nu dood.

De brandstof was door de explosie deels uit de reactorkern geslingerd.

Maar er werd aangenomen dat de rest nog in reactor nummer vier zat.

De supervisor zei: 'Morgen ga je mee naar het reactorblok.

We monteren rails om de videocamera in de reactorschacht te laten zakken.'

Ze hadden voor ons een tunnel door het beton heen gemaakt.

Door scheuren in de reactor sijpelde er water naar binnen.

Natuurlijk was dat water radioactief.

M'n laars scheurde en liep vol water, maar ik liep door.

Toen ik m'n been later controleerde, was het stralingsniveau abnormaal hoog.

Het bleef twee weken radioactief totdat m'n huid ging afbladderden.

Niemand was het reactorvat al in gegaan.

Wie dat deed, zou aan veel straling blootstaan.

Ze zeiden dat de straling onder m'n voeten 200 röntgen was.

Dat is hoog. Wie daar zo'n drie uur bleef, kreeg een dodelijke dosis.

We hebben de camera in de reactorschacht geplaatst.

Op een gegeven moment ging hij niet verder. Hij zat vast.

Ik rende erheen en klom in de reactor.

Ik heb de camera gerepareerd.

We ontdekten iets interessants.

Toen zagen ze het. Welke kern? Er was geen kern.

Die reactor was helemaal leeg.

Dat riep meteen de vraag op waar de brandstof gebleven was.

In hun zoektocht bevestigden ze camera's aan speelgoedtanks...

omdat die tegen de straling bestand waren.

De meer geavanceerde robots waren dat niet.

De opsporing vond met aerosol en luchtstromen plaats.

Zo werd het grotere plaatje zichtbaar.

Het bleek dat de kern zelf, zowel de brandstof als het grafiet...

door de vloer van het reactorvat heen sijpelde.

De brandstof smolt erdoorheen...

en viel op de vloer van het sub-reactorgebied.

Gaten leidden naar de zogenaamde stoomdistributiekoppen.

Hij stroomde uit de stoomdistributiekoppen...

en dan nog twee verdiepingen lager uit pijpen in het water aldaar.

75 procent van de brandstof belandde in de lagere delen van het gebouw.

Ze dachten dat er een kritieke massa zou kunnen ontstaan...

die de reacties weer kon opstarten.

Dan zou er veel energie vrijkomen en schade aanrichten.

Gelukkig is dat niet gebeurd.

Later zagen we...

dat de brandstof zich verspreid en daardoor zelf uitgeschakeld had.

Hij was gestold. Dat is nog altijd te zien.

Wie werkt in het soort omgeving waarin de Complex Expeditie werkte...

moet echt toegewijd zijn. Toegewijd aan de waarheidsvinding.

In de Sovjet-Unie telde de waarheid niet.

7 JULI 1987

14 MAANDEN NA HET ONGELUK

DE STAD TSJERNOBYL

Een jaar na het ongeluk...

bleken de Sovjetautoriteiten de schuld te willen schuiven...

van het gebeurde op vrijwel uitsluitend de operators.

In een provisorische rechtszaal in Tsjernobyl...

stonden zes mannen terecht voor veiligheidsovertredingen...

met de grootste kernramp ooit als gevolg.

Bij een veroordeling kunnen ze tot 12 jaar cel krijgen.

De zaal zat vol...

met werknemers van de kerncentrale en familie van de slachtoffers.

Ze worden beschuldigd van het toestaan van ongeoorloofde experimenten...

en het negeren van basale procedures en veiligheidssystemen.

De rechter wilde niets horen wat tegen het officiële verhaal inging.

Het was feitelijk een van de laatste showprocessen van de Sovjet-Unie.

30 JULI 1987

15 MAANDEN NA HET ONGELUK

Er is een hoofdstuk afgesloten van de kernramp in Tsjernobyl...

en de Sovjet-Unie.

Zes Russische functionarissen, die de veiligheidsvoorschriften negeerden...

worden verantwoordelijk gehouden voor de dood van 36 mensen.

Ze hadden zondebokken nodig. Dat werden de operators.

Ze zijn alle zes schuldig bevonden aan verwijtbare nalatigheid.

Viktor Bryukhanov, voormalig directeur:

tien jaar werkkamp voor grove schending van de voorschriften...

waaronder vijf jaar voor machtsmisbruik.

Ja, de operators kregen de schuld. Ik ben er ooit ook eentje geweest.

NIKOLAI STEINBERG KERNFYSICUS

Ik heb voorafgaand aan het ongeluk bijna 13 jaar bij de centrale gewerkt.

Buitenlanders zijn niet welkom...

en in de Sovjetmedia zijn geen details bekendgemaakt.

We weten dus niet of de beklaagden zich mochten verdedigen.

Op de eerste dag...

weet een beklaagde de ramp deels aan het ontwerp van de reactor.

Dat is het enige wat in het openbaar in hun verdediging aangevoerd is.

Ik werd als getuige opgeroepen.

Ik weet nu nog niet of ik daar zat voor de verdediging...

of voor de aanklager. Geen idee.

Er werd een technische vraag gesteld. Ik weet niet meer welke.

Dat was alles. Ik heb de rechtszaal verlaten en ben weggereden.

Naar mijn idee was dat ongeluk geen fout van de operators geweest.

Ze hadden wel fouten gemaakt...

maar de autoriteiten hielden overduidelijk iets achter.

Na z'n vertrek werd Steinberg lid van een onafhankelijke commissie...

die het onderzoek naar Tsjernobyl heropende.

M'n vrienden waren omgekomen.

Hoelang het ook geleden was, we moesten dat onderzoek doen.

Het doel was duidelijk:

de waarheid achterhalen en het recht laten zegevieren.

Gedurende het ongeluk waren de reactordata vastgelegd.

Maar alle documentatie en data waren direct in beslag genomen...

naar Moskou gestuurd en geheim verklaard.

MEI 1988

2 JAAR NA HET ONGELUK

MOSKOU, SOVJET-UNIE

Twee of drie documenten waren voor ons cruciaal.

We moesten de data van het oscillogram hebben...

want die zouden aantonen wanneer de reactor onbeheersbaar werd...

en wanneer de operators geprobeerd hadden om hem uit te schakelen.

De hoofdontwerper en de directeur van het instituut...

dat de reactor ontworpen en gebouwd had, gaven die documenten niet vrij.

De KGB hield de ware oorzaken van het ongeluk geheim.

Elke afwijking van het verhaal...

dat de operators verantwoordelijk waren, was in wezen verboden.

HOOGGERECHTSHOF SOVJET-UNIE, MOSKOU

We hoorden van advocaten dat de documenten die we nodig hadden...

ook bij het Hooggerechtshof lagen...

dat het onderzoek geleid en de rechtszaak gevoerd had.

Ik heb met de vicevoorzitter van dat Hooggerechtshof contact gezocht.

Van hem mochten we de documenten inzien.

We hebben daar gewerkt en de benodigde documenten gevonden.

We gingen stap voor stap te werk. Dat heeft anderhalf jaar geduurd.

De data van het oscillogram vormden het bewijs.

Er was duidelijk iets uitzonderlijks gebeurd.

Ze hadden de data zes seconden opgeschoven.

Daardoor konden ze de operators de schuld in de schoenen schuiven.

Dus de data werden vervalst? - Ja.

De bevindingen van Steinberg en de andere onderzoekers...

brachten de ware oorzaken uiteindelijk aan het licht.

NIKOLAI STEINBERG IN EEN INTERVIEW UIT 1998

Het is ons gelukt.

We hebben alle data gevonden en alles viel op z'n plek.

De reactor bleek onbeheersbaar te zijn geworden...

pas nadat de operators getracht hadden hem uit te zetten.

Dankzij de nieuwe informatie verschoof...

de schuldvraag van de operators naar ontwerpfouten in de reactor zelf.

In de centrale van Tsjernobyl zaten RBMK-reactoren...

die uniek waren voor de Sovjet-Unie.

Iets vergelijkbaars was er in het Westen niet.

RBMK-reactoren zijn heel groot. Ze hebben een grote omvang.

De kern was 14 meter in doorsnee en 7 meter hoog.

Vergeleken met Westerse reactoren is dat extreem groot.

Die hebben een doorsnee van drie tot vier meter.

De RBMK-reactoren hadden bijna 1700 brandstofkanalen...

waarin het uranium zat dat de hitte produceert...

waardoor het water omgezet wordt in stoom om stroom op te wekken.

Zo'n grote kern zijn twee reactoren ineen: Één boven en één onder.

De ene kant van de reactor kon niet met de andere kant communiceren...

waardoor de operators alles goed in de gaten moesten houden.

Het totale aantal parameters...

dat een operator van een RBMK-reactor moet instellen, is zo'n 16.000.

Stel je voor dat al die info in je hoofd moet zitten.

Dat was een probleem.

Die reactor is alleen met regelstaven instelbaar.

Door de invoer van regelstaven neemt het reactorvermogen af.

Door verwijdering van staven neemt het vermogen van de reactor toe.

De operators gebruiken de regelstaven...

om de kettingreactie die plaatsvindt, bij te stellen.

Je kunt het vergelijken met remmen en gasgeven in een auto.

Normaal gesproken horen er 26 tot 30 regelstaven in de kern te zitten.

Ze worden ook gebruikt om de RBMK-reactor uit te schakelen.

De noodstop van de RBMK...

in Sovjettermen ook wel de AZ-5 genoemd...

was bedoeld voor een snelle uitschakeling in nood.

Het AZ-5-systeem moest vrijwel alle overige regelstaven...

tegelijkertijd de kern in duwen.

Daardoor zou de reactor veilig uitgeschakeld kunnen worden.

KERNCENTRALE VAN IGNALINA LITOUWS SSR

Tijdens tests in 1983...

hadden kernfysici in een RBMK-fabriek in Ignalina ontdekt...

dat er een verontrustende fout in de werking van het AZ-5-systeem zat.

Als er maar weinig regelstaven in de reactorkern zaten...

en de noodstop geactiveerd werd...

kon er een ongecontroleerde reactie ontstaan...

met een meltdown en explosie van de kern als gevolg.

MINISTERIE VAN MIDDELGROTE MACHINEBOUW MOSKOU

Zowel de reactorontwerpers als de hoge bazen van het ministerie...

dat de RBMK-reactoren ontwikkeld had...

waren al lang voor het ongeluk van deze defecten op de hoogte.

Er werd aan de aanpassing van de noodstop gewerkt.

Reactor vier in Tsjernobyl stond op de lijst...

om aangepast te worden. Maar ze besloten dat pas te doen...

als hij toch voor onderhoud uitgeschakeld zou worden.

De individuele operators hadden geen informatie over deze fout ontvangen.

26 APRIL 1986

00.00 UUR

83 MINUTEN VOOR HET ONGELUK

De operators probeerden een experiment uit te voeren:

de reactor laten werken nadat de stroom uitgevallen was.

De nachtploeg kwam.

Ze kregen te horen dat zij het experiment gingen uitvoeren.

Daar hadden ze niet op gerekend. Ze kenden het testprotocol ook niet.

Het bleek lastig om de reactor op het testvermogen te krijgen.

Ze hadden het equivalent van 203 van de 211 regelstaven...

uit de kern van reactor nummer vier gehaald.

Daardoor was de reactor zo onstabiel geworden als hij maar kon zijn...

en erg gevoelig voor nog meer veranderingen in z'n instellingen.

Toen de feitelijke test begon...

was de reactor als een geladen geweer dat wacht tot er iemand schiet.

Volgens het testprotocol...

werd de test afgesloten met het indrukken van de AZ-5-knop...

waardoor de regelstaven de reactor zouden uitschakelden.

Ze drukten de AZ-5-knop om 01.23 uur in.

Het bleef een paar seconden stil.

IGOR KIRSHENBAUM OPERATOR

Toen klonk er gerommel. Gedonder.

Er viel stof uit het plafond.

01:23:49 UUR HET EXACTE TIJDSTIP VAN DE EXPLOSIE

Een ontwerpfout in de regelstaven heeft de explosie veroorzaakt.

Ze zijn van borium gemaakt.

Dat verlaagt de reactiesnelheid van de reactor.

Anders dan bij de meeste reactoren zat daar grafiet onder de staven...

dat de reactiesnelheid juist verhoogt.

Bij volledig verwijderde staven stak dat grafiet in de kern.

Normaal gesproken zou dat grafiet geen probleem zijn.

Maar in dit geval was de kern al zo instabiel...

dat de kleinste stroomfluctuatie een onbeheersbare reactie kon veroorzaken.

Doordat de operators de AZ-5 knop indrukten...

werden alle regelstaven tegelijk in de kern gestopt.

Het probleem was...

dat het grafiet het vermogen onder in de reactor verhoogde.

Bovenin werd de boel uitgeschakeld, maar onderin ontstond een piek.

De gevolgen waren rampzalig.

Een 10.000 keer zo grote piekstroom in een halve seconde tijd.

Op dat moment steeg de temperatuur tot 40.000 graden.

Daardoor explodeerde de reactor...

en werd het gebouw verwoest.

Alsof je hard op de rem van een racende auto trapt.

Hij schiet door in plaats van te stoppen.

Volgens de Sovjets deed het ongeluk zich voor...

en hebben de operators daarna in paniek de AZ-5-noodknop ingedrukt.

Dat was een duidelijke, opzettelijke valse voorstelling van zaken.

Feitelijk ging alles goed en waren alle waarden stabiel...

totdat die knop ingedrukt werd.

Niemand kon het nog weerleggen. We hebben glashelder aangetoond...

dat de noodstop de explosie veroorzaakte.

De waarheid is mooi...

maar de verantwoordelijken zijn op geen enkele manier gestraft.

Onschuldige mensen zijn opgesloten.

Laat de ontwerpers van die reactor zich verantwoorden.

Waarom is hij ontploft?

De operators op de avond van het ongeluk...

kenden de mogelijke gevolgen van het indrukken van de noodknop niet.

De Sovjets vonden hun systeem zo superieur...

dat er geen fouten in konden zitten. Hun technologie zou feilloos zijn.

De reactor was ontworpen door mensen aan de top van de Sovjetwetenschap.

Als er gekozen moest worden tussen die mensen verantwoordelijk houden...

of de schuld geven aan een paar onbeduidende operators in Oekraïne...

dan zouden die laatsten ervoor opdraaien.

Door die ontwerpfouten moest het wel misgaan.

Toen de perfecte foute combinatie van omstandigheden, handelingen...

en ontwerpproblemen ontstond, was dat welhaast onvermijdelijk.

De Sovjet-Unie stak zodanig in elkaar dat ontkenning, geheimhouding...

en verdoezeling er gewoon bij hoorden.

Tsjernobyl is eerder een metafoor...

voor het falen van de Sovjet-Unie dan een verhaal over veiligheid.

Door de berichtgeving over wat er echt gebeurd was...

en de informatie over de fouten in het ontwerp van de reactor...

kwamen de burgers van de Sovjet-Unie er uiteindelijk achter...

dat de Sovjet-Unie qua hightech helemaal geen wereldleider was.

De grove fouten bij het ongeluk in Tsjernobyl...

hebben zowat het laatste ondermijnd, waar de Sovjets trots op waren.

1989, OEKRAÏENSE DEMONSTRATIE VOOR ONAFHANKELIJKHEID

Tsjernobyl is een grote ramp voor ons, maar niet de allergrootste...

zolang we geen eigen staat hebben.

Tsjernobyl heeft bestaan, bestaat en zal blijven bestaan.

26 DECEMBER 1991

5 JAAR EN 8 MAANDEN NA HET ONGELUK

Goedenavond.

Elf Sovjetrepublieken hebben een groep van onafhankelijke staten gevormd...

en de Sovjet-Unie afgezworen.

De Sovjet-Unie zag zichzelf als een geweldig rijk...

totdat dat opeens compleet instortte.

Elf handtekeningen en applaus hebben een einde aan de Sovjet-Unie gemaakt.

Er heerste chaos. Mensen verloren hun baan en hadden niets te eten.

Dat was voor miljoenen Russen een enorme vernedering.

We zien nu voor het eerst de formidabele kracht van kernenergie...

als we daar de controle over kwijtraken.

Volgens Gorbatsjov was het ongeluk in Tsjernobyl...

de oorzaak van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.

Want grote aantallen mensen, vooral in Oekraïne...

kregen door dat de Communistische Partij alleen zichzelf beschermde.

'Ons niet.'

2011, 25 JAAR NA HET ONGELUK

KERNCENTRALE VAN TSJERNOBYL

De poging van de Sovjets om het verwoeste reactorgebouw te bedekken...

bestond uit een in de zomer van 1986 haastig gebouwde constructie.

Hij lekte en was bouwkundig minder sterk dan hij had kunnen zijn.

Hij is ver over z'n datum heen en brokkelt af.

De turbinehal is door zware sneeuwval al deels ingestort.

Daar zien we grote schade aan de constructie.

Als hij ingestort was, was er radioactief puin opgestoven...

waardoor er meer radioactief materiaal vrijgekomen was.

Oekraïne en Westerse landen hebben de koppen bij elkaar gestoken...

en een koepel rond het hele gebouw ontwikkeld:

de zogeheten Nieuwe Beschermhuls.

De bouw van de Nieuwe Beschermhuls begon in 2010.

Een enorme internationaal project.

Zo'n 40 landen en organisaties...

hebben die constructie gefinancierd en ontworpen.

Hij was peperduur en kostte bijna twee miljard dollar.

Dit is een van de meest ambitieuze projecten in de bouwgeschiedenis.

Hij is twee keer zo lang als een Boeing 747...

en de grootste verplaatsbare constructie op land ooit.

De Beschermhuls...

moest verplaatsbaar zijn. Het werd naast de reactor gebouwd...

en over rails over het oude gebouw heen gezet.

Op deze moeren plaatsen we de teflon pads.

Als het er genoeg zijn, ontstaat er een glijbaan voor de glijschoenen.

De bouw van de Beschermhuls was een langdurig, moeilijk proces...

dat er zes jaar later, in 2016, op zat.

Het maakt het een stuk veiliger.

Oekraïne en Europa zullen nu veel veiliger zijn.

Oekraïne wil, anders dan de Sovjet-Unie...

graag bij de internationale gemeenschap horen...

en niet geïsoleerd zijn.

24 FEBRUARI 2022 36 JAAR NA HET ONGELUK

Ik stond op een dak en zou live op CNN komen.

Oekraïners die zich verzetten... Oeps.

Ik hoorde net een grote knal vlak achter me.

We hadden hier niet moeten staan.

Het was best schokkend dat Rusland troepen gestuurd had...

naar Kiev, naar Oekraïne.

De eerste explosies van dat conflict werden gehoord.

De Russen zouden de kerncentrale van Tsjernobyl in handen hebben...

de plek van 's werelds grootste kernramp.

Er zouden werknemers gegijzeld worden.

Er is een potentieel gevaarlijke confrontatie rond de centrale gaande.

Daardoor kan gruwelijk radioactief materiaal vrijkomen...

waardoor die gigantische ramp zich gaat herhalen.

De Russen hebben zich door de vervreemdingszone heen gewerkt.

Ze hebben loopgraven in het bos gegraven. Dat is wel heel bijzonder.

De grote radioactieve besmetting van die soldaten is best schokkend.

Ze krijgen ongetwijfeld gezondheidsproblemen...

van dezelfde soort als men had in het Oekraïne...

van na de ramp in Tsjernobyl in 1986.

Het Sovjet Kremlin had totaal geen respect voor de blussers...

de brandweerlieden in Tsjernobyl. En zo had het Russische Kremlin...

ook duidelijk geen respect voor het welzijn van die soldaten.

Kort daarna veroverde Oekraïne de vervreemdingszone terug.

De Russen moeten vechten voor elke centimeter van dat gebied.

14 FEBRUARI 2025

39 JAAR NA HET ONGELUK

U ziet hier beelden van een Russische drone...

met een zeer explosieve bom die de beschermende koepel raakt...

over reactor 4 van de kerncentrale in Tsjernobyl.

Er is brand ontstaan, maar die kon geblust worden.

Meen je dat nou? Gooien jullie een bom op Tsjernobyl?

Hoe halen jullie het in je hoofd?

De aanval op de Nieuwe Beschermhuls onderstreept de nucleaire dreiging...

in dat Oekraïne-conflict.

Het kan tot een nieuw Tsjernobyl of een nieuwe kernramp leiden.

Dat zou catastrofaal zijn.

Tsjernobyl is nog altijd de grootste kernramp uit de geschiedenis

als gevolg van de ramp moesten circa 200.000 mensen verhuizen

het gebied rond de centrale blijft vermoedelijk...

nog zeker 20.000 jaar onbewoonbaar

Ik moest Tsjernobyl als kind verlaten. Ik was in een situatie beland...

die zelfs sommige volwassenen niet overleven.

Het voelt alsof de situatie zich nu herhaalt.

We worden opnieuw gedwongen om ons huis te verlaten.

Toen de Russische invasie in 2022 begon...

zijn we van Oekraïne naar Luxemburg verhuisd, waar we nu nog zitten.

Ik hoopte op een beter leven voor m'n kinderen, maar helaas.

Ik leer m'n kinderen om zich aan te passen...

en veerkrachtig te zijn.

Oekraïners hebben bewezen veerkrachtig te zijn.

Welke les kan Tsjernobyl ons leren in de context van de huidige oorlog?

HOOFDARCHITECT VAN PRIPYAT

Al deze verschrikkelijke daden...

leren mensen een les over de gevolgen van kwade opzet.

Het is allebei enorm verdrietig, een grote ramp...

en super schadelijk voor elk land.

Dat ongeluk heeft ons allemaal psychisch geraakt.

We kregen een leven van voor en na het ongeluk.

We geloofden in onze regering en onze wetenschap.

Het zou allemaal goed komen.

Maar we begrepen de gevaren niet.

Tsjernobyl zit 40 jaar na dato niet alleen in het hoofd van die mensen.

Ze hebben ook fysieke littekens.

Die radioactieve gifstoffen hebben veel schildklierkanker veroorzaakt.

Als je nu naar Oekraïne gaat...

zie je mensen die die ramp in 1986 meegemaakt hebben.

Ze hebben littekens in hun hals van hun schildklieroperatie.

De delen met kanker zijn verwijderd.

Ik weet nog dat ik vaak te horen kreeg: Die en die is overleden.

Een vriend, buur of collega. Gewoon jonge mensen.

Door de straling. Maar de artsen verzwegen dat.

Het was een stille oorlog.

Wat kun je van het verhaal van Tsjernobyl leren?

Dat is een lastige.

Wat zal ik zeggen?

Dat samenlevingen open en eerlijk moeten blijven...

zodat de hand gehouden kan worden...

aan de trots die met gigantische, complexe technologie gepaard gaat.

Als ik m'n kleinkinderen iets moet leren: Vertel de waarheid.

Hoe erg een situatie ook is...

je maakt hem met leugens en oneerlijkheid alleen maar erger.

Het verhaal van Tsjernobyl is nu nog relevanter dan ooit...

omdat de oorzaak van de ramp lag bij een overheid en een samenleving...

die totaal niet meer wisten wat nu echt de waarheid was.

31 operators en arbeiders van de centrale overleden...

direct na de ramp in Tsjernobyl

er waren naar schatting 600.000 mensen bij de schoonmaakoperatie betrokken

duizenden van hen zijn overleden, maar hun ware aantal zullen we nooit weten

Een van de dingen die we vast allemaal geleerd hebben...

is dat als een regime er enkel voor zichzelf is en niet voor het volk...

de macht verdampt.

De waarheid is het morele bindmiddel.

Ondertiteld door: Birgitte Devilee