Original subtitles

Er zitten twee personen in me.

Ik wil graag Maria zijn, maar ik moet ook Callas recht doen.

Ik laat ze allebei zo goed mogelijk tot hun recht komen.

En als het erop aankomt, wie wint er dan? Maria of Callas?

Ik hoop dat ze niet zonder elkaar kunnen bestaan.

Callas is Maria geweest.

Als ik zing, als ik aan het werk ben, ben ik ook altijd mezelf.

Ik heb altijd heel oprecht gewerkt.

Als de mensen goed naar me luisteren, dan horen ze mijzelf erin terug.

De geweldige Hoffmann zei ooit:

Daar waar het woord stopt, begint de muziek.

En het is waar.

Muziek is te groots om erover te praten.

We moeten er ten dienste van staan, er nederig tegenover staan.

Zingen is voor mij geen daad van hoogmoed...

maar een poging om een perfecte staat van harmonie te bereiken.

vrienden

ik heb geluisterd

toen de liefde aan kwam kloppen

ik heb geluisterd

ik sta op de drempel der liefde

waar het lot ligt

van al wie leeft en sterft

Madame Callas, schrijft een recensent...

heeft de glans teruggegeven aan de term 'prima donna'.

Leonard Bernstein vergelijkt haar met pure elektriciteit.

Goedenavond, Madame Callas. - Dag, Mr Murrow.

Welkom thuis. - Dank u wel.

Veel mensen denken dat u uit Italië komt...

maar u bent toch opgegroeid in New York?

Ja. Ik ben geboren in New York. Niet in Brooklyn, zoals gezegd werd.

Niet dat daar iets mis mee is, maar dat is gewoon zo.

Ik ben grootgebracht in Amerika, in New York, en daar ben ik trots op.

Wat is u vooral bijgebleven van uw schooltijd?

Dat was een gelukkige tijd, heel zorgeloos.

Onze directeur was heel streng en hij zei altijd: Kinderen...

zelfbeheersing is het allerbelangrijkst.

Dat is me bijgebleven... al valt het soms niet mee.

Ik zong ieder jaar bij de examenuitreiking.

Ik was het zangeresje van de school.

Ik zong operettes...

Ik was een Chinees prinsesje of een matroos en noem het maar op.

Ik spreek uw naam nooit goed uit. Wilt u het zeggen?

In het Grieks? - Ja.

Bent u er klaar voor?

Kalogeropoulos. Het is vrij lang. - Dus uw vader maakte er Callas van.

Ik ben bang van wel. Het is veranderd voordat ik me ervan bewust was.

M'n moeder was nogal ambitieus... en m'n vader wou...

dat ik op muziekles ging.

Ik begon met pianoles toen ik acht was.

Dat was de tijd van Deanna Durbin en van Shirley Temple.

Mijn moeder droomde dus natuurlijk van glorie.

Ze had besloten dat ik een beroemde zangeres moest worden.

Ik had wellicht wel iets, anders was ze niet blijven aandringen.

Ik kon me niet verzetten, want in die tijd deed je wat je ouders wilden.

Wat moest ik doen? Protesteren?

Een meisje... Met een temperament zoals dat van mijn moeder...

Het was barbaars.

Het spijt me, maar het zou verboden moeten worden.

Je moet kinderen daar niet mee opzadelen.

Ze zijn maar even kind. Je moet ze een mooie jeugd gunnen.

Ik wou dat ik er een had gehad.

We gingen in 1937 naar Griekenland. Ik zat net op de middelbare school.

Ik ging naar Griekenland en moest van school af...

want m'n moeder vond dat ik zangeres moest worden.

Genoot u ervan om kind te zijn?

Het heeft niet lang geduurd, maar daar heb ik van genoten.

Toen ging u naar Griekenland en daar moest u de hele oorlog blijven.

Wat herinnert u zich daar nog van?

Dat was een moeilijke tijd, moet ik eerlijk bekennen...

maar dat is niet erg.

Je wordt sterker als je het moeilijk hebt.

In Griekenland moest ik naar het Conservatoire...

maar m'n leeftijd was een probleem. Ik was nog maar dertien...

en ik mocht pas op m'n zeventiende toegelaten worden.

Daar stond tegenover dat ik lang was, dus ik vond dat ik er wel over kon liegen.

M'n allereerste leugen.

Ik mocht nooit langer dan vijf minuten voor de spiegel staan van m'n moeder.

Ik moest werken. Ik mocht geen tijd verspillen aan domheden.

Ik heb het aan haar strengheid te danken dat ik vandaag...

zo veel ervaring heb en zo'n groot repertoire.

Ik mocht beginnen aan het conservatorium in Athene.

Ik kwam er onder de hoede van de geniale Maestra, Elvira de Hidalgo.

Die beroemde Spaanse artieste aan wie ik toegewijd was...

was cruciaal in mijn artistieke en muzikale vorming.

Ze heeft me niet alleen raad gegeven.

Ze gaf me haar hart en was getuige van mijn hele leven.

Ik voelde met haar, meer dan met wie dan ook, een hechte band.

Ze had een expressie in haar blik.

Ze had ook haar manier om de stukken te interpreteren.

Hoewel ze amper Italiaans sprak, zong ze in het Italiaans.

Dat viel me op. Ze keek de hele tijd naar mij.

Met die typische mond van haar. Haar ogen spraken.

Dat viel me meteen op. Ik dacht: Zij is bijzonder.

Hoe was ze als leerlinge?

Perfect. Ze was heel meegaand. Intelligent. Ze werkte hard.

Ze werkte zo hard. Het was formidabel.

Ik moest een zin nooit twee keer herhalen voor haar.

Dan zei ze: Gesnopen.

De volgende dag... - Was alles perfect?

Zo ging het altijd.

Ze was heel muzikaal.

Ze kende veel van muziek en ze speelde piano.

Dat was erg goed.

Ze was er ook altijd als eerste en ze ging als laatste weer weg.

Dat was verbluffend. De meesten waren blij als het vijf uur was.

Ze luisterde naar alle leerlingen, de coloratuursopranen, de tenoren...

Daardoor wist ze hoe ze moest zingen, hoe ze die hoge noten moest halen.

Ze vroeg me of ze het aan zou kunnen. Ik zei: Als je zo verder doet wel.

Dan kun je alles.

Alles. Maar je moet hard blijven werken.

Firenze

Triëst

Milaan

Milaan

Ik had liever een gelukkig gezin gehad en kinderen.

Dat is de voornaamste roeping van de vrouw.

Maar het lot heeft me deze carrière gegeven.

Ik kon geen kant op. Ik werd vaak die kant op gedwongen.

Eerst door m'n moeder en toen door m'n man.

Ik had er graag de brui aan gegeven, maar dat is je lot en er is geen uitweg.

Mevrouw Callas, mag ik u even iets vragen?

Wat is uw indruk aan de vooravond van dit gala, uw intrede in Parijs?

Ik had gezworen naar Parijs te komen.

Wenst u me alstublieft, ook voor uw eigen goed...

dat ik zing als nooit tevoren. Dat is het enige wat ik nu wil.

kuise godin

kuise godin

wiens zilverkleurige gloed

dit sacrale gebladerte

doet baden in het licht

keer het naar ons toe

uw prachtige gelaat

keer het naar ons toe

uw prachtige gelaat

zo helder

en ontsluierd

temper, o godin

temper de brandende harten

temper keer op keer

hun onversaagde vlijt

verspreid ook op aarde

de vrede

verspreid ook op aarde

de vrede die je brengt

in de hemelen

Er wordt gezegd dat u goed kunt acteren.

Is dat een vereiste? - Nou en of. Dat lijkt me wel.

Je wilt hier geen echte artiest zien staan die niet kan acteren.

Echt niet. Dan zou je niet meer naar de opera gaan.

Een opera kan absurd zijn, maar ook het mooiste dat je ooit hebt gezien.

U zou ook een van de meest hartstochtelijke operasterren zijn.

Ik weet niet wat u hartstochtelijk noemt.

Ik hoor het woord vaak vallen, maar ik weet niet goed wat het betekent.

Rome - januari 1958

De ergste avond van mijn carrière was nochtans heel goed begonnen.

Nooit had ik de golf van geweld en wreedheid kunnen voorspellen...

die me ten deel viel na de voorstelling in januari die zo pijnlijk werd afgebroken.

Niet enkel de Italiaanse kranten, maar ook Europese en Amerikaanse...

behalve enkele uitzonderingen die me ontroerd hebben...

hebben alle internationale gebeurtenissen opzijgezet...

om hun voorpagina's en hun hoofdpunten aan mij te wijden.

Het moment bij uitstek om me door het slijk te halen...

en me te doen boeten voor mijn succesjaren.

Alles was nochtans zo goed begonnen. Fantastisch zelfs.

Iedereen was tevreden over de repetities.

Ik ging mijn loge binnen, een ijskoude loge...

want het theater was maanden gesloten geweest.

Ik voelde steeds een koude tocht. Plots kreeg ik een rilling.

Ik voelde dat ik hees dreigde te worden.

Toen ik 's nachts wakker werd, kwam er geen enkel geluid uit mijn mond.

Geen woord. Ik was stom.

De voorstelling van La Norma was helemaal uitverkocht.

Het publiek bereidde zich voor om naar Callas te komen kijken.

Ik voelde me plotseling overweldigd door angst.

Men gaf mij de bijnaam 'tijgerin'.

Op de avond van 2 januari stapte de tijgerin het prachtige...

angstaanjagende theater in.

Terwijl ik klaar en opgemaakt in de loge zat, had ik al bijna geen stem meer.

Een lapmiddeltje had tijdelijk mijn keel minder gezwollen gemaakt...

maar die bronchitis kon onmogelijk genezen in zo'n korte tijd.

Toen het effect van dat lapmiddel was uitgewerkt, zat ik weer zonder stem.

40 minuten later

Door overmacht is deze voorstelling afgelast.

Ja, het staatshoofd was ook aanwezig die avond.

Er was nog een gerespecteerd persoon aanwezig in het theater.

Zijn naam stond zelfs op de affiches gedrukt.

Vincenzo Bellini.

Omwille van het protocol kon ik deze componist niet beledigen...

door de andere bedrijven van zijn Norma te kreunen in plaats van te zingen.

Op de avond van 2 januari werd in de opera van Rome...

het eerste bedrijf van Norma gebracht. Niet op een perfecte manier...

maar wel correct.

De andere bedrijven werden niet gebracht.

buiten met Callas

De dag nadien besefte ik dat het lynchen begonnen was.

Het was buitengewoon gewelddadig.

Nochtans had ik het publiek niet beledigd, noch de instellingen.

Ik had de president niet beledigd.

Ik had het theaterleven niet in gevaar gebracht.

Ik had gewoon bronchitis.

Ik moest denken aan de woorden van La Traviata...

aan de woorden van mijn Violetta die Verdi met een bittere melodie had aangekleed:

Voor de ellendeling die op een dag gevallen is...

is alle hoop op wedergeboorte voor eeuwig verloren.

Lissabon

2 maanden later

vaarwel

gelukkige dromen

over vergane tijden

de roze kleur van mijn gezicht

is al vervaagd

ik mis Alfredo's liefde

zoals steeds

ze bood troost

voor mijn vermoeide ziel

troost

en verlichting

wees goed voor de vrouw

die is afgedwaald

vergeef haar

en verwelkom haar

o Heer

alles is voorbij

alles is nu voorbij

Welkom in Chicago.

Hoe voelt u zich? - Goed, dank u wel.

Waarom wilt u niet met ons praten? Zo komt u aan uw slechte naam.

Wat ging er mis in Rome? - Daar wil ik niet over praten.

Dat hoofdstuk heb ik afgesloten. Ik ben hier voor Chicago.

Kun jij dichterbij komen?

In de afgelopen jaren, vooral sinds uw samenwerking met de Met...

zijn er veel vervelende berichten over u verschenen.

Waar ligt dat aan?

Ik ben aan alle kanten tegengewerkt... zoals u maar al te goed weet.

Ik ben desondanks kalm en geduldig gebleven.

De tijd kan veel helen.

En uiteindelijk zal men te weten komen hoe ik in elkaar zit.

Ik stond voor de vraag:

Is Madame Callas de baas van de Met of ik?

Op dat moment was ik nog de baas.

Dat heb ik gezegd en ik heb het contract opgezegd.

U heeft Maria Callas dus ontslagen.

Als u dat lelijke woord wil gebruiken, dan is dat correct.

Ik zie het niet als een ontslag, maar als een verbroken verbintenis.

Dallas - november 1958

Waarom wel in Dallas, en niet hier? Dat wil ik hem vragen.

Als ik in de Met kon optreden, deed ik dat met alle plezier.

Waarom moest hij zeggen dat ik onhandelbaar was?

Hij kent genoeg onmogelijke mensen, maar hij reageerde zich op mij af...

omdat hij de anderen niet kon raken. Dit was mijn lot, het was domme pech.

M'n collega's hebben ergere dingen uitgehaald.

Daarom respecteert hij me en ik weet dat hij van me houdt...

maar hij is zwak.

Ik moest de consequenties dragen.

Dit was blijkbaar de laatste druppel.

Ik heb het contract voor volgend jaar geweigerd...

want hij bood me het oude repertoire aan.

Dezelfde uitvoering van Norma... die jullie allemaal kennen.

U heeft het vaak gezongen.

Norma, de Barbier van Sevilla, la Traviata, Lucia...

en ik zei: Nee, dan wordt het een sleur.

Ik wil nieuwe stukken met een goede enscenering...

zoals hier gebeurt, met jonge mensen.

Zoals Dallas dat aanpakt.

Ik denk dat hij daarom boos werd.

Anders zou ik het niet weten.

Gisteren kreeg ik een telegram:

'Ik eis een antwoord.' Rond half vier.

Ik zou net naar het theater gaan.

Hij zei: Ik wil morgen een reactie, en anders houdt het op.

Ik weet niet wat hem bezielt.

Ik doe die rotoptredens niet meer, en dan iedere keer met andere zangers.

Als we Macbeth tien keer doen, doen we het met tien tenoren.

Het spijt me, maar dat noem ik geen kunst.

Ik gooi het er nu allemaal uit.

Vorig jaar deed ik La Traviata en ik had het decor niet eens gezien.

Ik had het decor niet gezien en m'n collega's ook niet.

Hoort het zo te gaan in het theater?

Ik hield altijd m'n mond, maar m'n vrienden wisten het.

Sirmione, Italië - 1959

Ons beroep is heel ernstig.

Dat helpt ons ook. Het is raar, maar elke ervaring helpt ons in onze carrière.

Ik ben menselijk, zoals iedereen. Ik entertain graag met leuke spektakels.

Het hoeft niet altijd zwaar of dramatisch te zijn.

Dat is onhoudbaar.

Als u niet in de opnamestudio bent, of in het theater...

U gaat me vragen wat ik daarnaast doe. Niets.

Ik doe niets, ik leid m'n leven net als ieder mens.

Ik ben vaak buiten.

Als het regent ook, het deert me niet dat ik nat word.

Het kalmeert me. Ik kook graag.

M'n man heeft een huis aan een meer gekocht en hij koopt nog een bootje.

In Italië? - Ja.

Ik ga leren hoe ik dat bootje moet besturen...

en dan ga ik genieten.

Eerlijk gezegd heb ik wel een idiote en gênante hobby.

M'n man plaagt me er altijd mee. Het is een soort obsessie.

Ik ben dol op recepten, al gebruik ik ze niet.

Ik haal alle recepten uit kranten en bladen...

en plak ze in plakboeken.

Dat is m'n enige hobby. Hoe bespottelijk is dat? Ik weet het.

Ik zal iets uitknippen en opsturen.

Daar zou ik dolblij mee zijn.

Ik hou niet van koken en ik probeer het te vermijden.

Ik zou wel graag klokkenspeler willen worden...

maar ik heb een absoluut gehoor, dus als ze ernaast zitten, word ik boos.

Ik ben dol op een klokkenspel.

Zelfs wat dat betreft ben ik heel ouderwets.

Heeft u ooit een rol in een muzikale komedie overwogen?

Ik moet eerlijk toegeven dat die rollen me wel zijn aangeboden...

maar het gaat me wat te ver.

Ziet u mij dat al doen, als tragédienne?

Al zou het misschien vermakelijk zijn. Daar zullen we de hond hebben.

Dat is het monstertje van het huis.

Hoe heet hij? - Toy. Is dat niet toepasselijk?

Het is moeilijker voor een vrouw om een gelukkig gezin te runnen...

dan een mooie carrière.

En om het allebei te doen? - Ik heb een carrière... Dat kan niet.

Als je een goede moeder bent, kun je niet ook een geweldige carrière hebben.

Niet met mijn werk. Dat is niet mogelijk. Het is een fulltime baan.

concert tour - 1959

Londen

Hamburg

Ik wil u iets vragen, maar ik weet niet goed hoe.

We zijn beiden bevriend met Aristoteles Onassis...

en ik vind het een heerlijke man.

Wat vindt u z'n mooiste eigenschappen?

We zijn dikke vrienden, dat heb ik altijd gezegd.

Ik weet dat hij mij ziet als z'n beste vriendin en dat is heel wat in dit leven.

Hij is charmant...

heel oprecht...

spontaan.

Dat zijn goede eigenschappen. - Jazeker.

Heeft u hem lang geleden leren kennen?

Ik geloof in 1957 in Venetië.

We leerden elkaar kennen op het strand en werden vrienden.

We bleven vrienden en we hopen dat dat altijd zo zal blijven.

Door het lot werd mijn vriendschap met Aristo geboren.

Ik deed die cruise op de Cristina om mijn man een plezier te doen.

Battista was enkel geïnteresseerd in geld en in status.

Wat doe je als je je man niet meer kunt vertrouwen?

Ik beschouwde Meneghini als een soort scherm...

dat me beschermde voor de buitenwereld.

Dat deed hij in het begin.

Tot mijn bekendheid hem naar het hoofd steeg.

Battista had diplomatischer moeten onderhandelen met de theaters.

Ik moest er de gevolgen van dragen.

Dat was het begin van het einde van ons huwelijk.

Het lag niet aan Onassis, of aan het geld.

Van in het begin van de cruise zag ik dat Aristo het type vriend was...

naar wie ik op zoek was.

Ik was onder de indruk van zijn charme, door zijn sterke persoonlijkheid...

en de manier waarop hij de aandacht trok.

Hij zat niet alleen vol leven.

Hij was ook een bron van leven.

Na een lange, irritante discussie met mijn man...

ging ik naar het dek om een luchtje te scheppen en even alleen te zijn.

Daar was Aristo. Hij stond naar de zee te turen.

Ik weet zeker dat onze vriendschap op dat moment is ontstaan.

Ik had er nood aan. Zoiets had ik tot op dat moment nog nooit gevoeld.

Hij heeft me bevrijd.

Ik voelde me heel vrouwelijk bij hem.

Ik ging heel veel van hem houden.

Liefste Walter en Judy, de cruise was heel aangenaam.

We zijn een week later teruggekeerd dan voorzien.

Ik breng dit slechte nieuws niet graag, maar ik ga weg bij Battista.

Ik hoop, lieve vrienden, dat het mijn dood niet wordt.

Ik ga door een moeilijke periode, met veel desillusies.

Negeer de kranten maar.

Bid voor jullie arme Maria.

2 maanden later

Waarom bent u uit Dallas vertrokken? - Ik kan nu niet met u praten.

Wanneer gaat u naar Italië? - Vanmiddag.

Hoe kijkt u tegen het verhoor aan?

Ik geef nu geen interviews.

Is er onenigheid geweest in Dallas? - Ik geef geen interviews.

Waren er problemen in Dallas? - Nee. Ik geef geen interviews.

Niet duwen.

Gaat u met Mr Onassis trouwen? - Ik zei dat ik geen interviews ging geven.

Hou op.

Raakt u van streek van al die aandacht?

Als u aardig tegen me bent, lach ik u toe.

Ik wil niet geduwd worden. - Dat was niet zo bedoeld.

U kunt ook stilstaan.

Ik moet doorlopen.

Hoopt u dat uw reis naar Italië een eind maakt aan uw romantische gekibbel?

Het is geen gekibbel, we gaan alleen uit elkaar.

Heeft u Mr Onassis gesproken? - Ik praat met al m'n vrienden.

Hoopt u Mr Onassis in Europa te treffen?

Ik hoop dat ik al m'n vrienden zie en Mr Onassis ook. Waarom niet?

Ik beantwoord nu geen vragen meer. Dat was het, heren.

Milaan - november 1959

Meneghini tegen Callas

Het was fijn geweest als ik thuis een schouder had om op te steunen.

Dat had m'n man me kunnen bieden, maar nee.

Het succes is hem naar z'n hoofd gestegen. Dat overkomt mensen.

Mij niet. Ik ben bang voor succes. Het is niet prettig aan de top.

Anderen worden dronken van het succes, net als van wijn.

Ik dacht dat hij een goed mens was.

M'n moeder was niet rijk en ik was alleen.

Ik dacht dat hij van me hield, maar hij hield van alles waar ik voor stond.

Hij wilde mij als La Divina zien.

Hij reageerde zich op anderen af, omdat hij niet zo bijzonder was.

U zei dat u vervolgd werd. Wanneer was dat?

Toen ik ging scheiden.

Dat was moeilijk en twee jaar eerder ook.

Ik weet niet waarom. Iedereen viel me toen aan.

Ik gaf geen verweer, want dat vond ik nutteloos.

De pers heeft toch het laatste woord, dus je hoeft je niet te verzetten.

Ik wil mezelf ook niet verdedigen. De waarheid komt toch boven water.

Waar werd u van beschuldigd? - Van zoveel dingen.

Ze begrepen me niet.

Ze vonden me een vurige diva die optredens afzegde.

Het ging maar door.

Ik zeg weleens een optreden af, maar niet zo vaak als andere zangers.

Ik was beroemd, het was ook een compliment...

maar als ik ziek was, kon ik niet optreden.

Ze verweten me... Dat soort dingen deden me pijn.

Dan moet je even rust nemen... om alles op een rijtje te zetten.

U wil scheiden als de nieuwe wet van kracht is.

We zijn al elf jaar uit elkaar. Dat is een lange tijd.

Aristo was een schat.

Hij was rechtlijnig en stoutmoedig.

En zijn kwajongensstreken maakten hem onweerstaanbaar.

Hij was maar heel zelden moeilijk en onbuigzaam.

In tegenstelling tot zijn vrienden, was hij ook heel genereus.

En niet alleen op materiaal vlak. Hij was nooit krenterig.

Hij bemoeide zich nooit met mijn kunst, behalve om te zeggen...

dat ik me niet verplicht moest voelen...

om mijn carrière als zangeres verder te zetten.

Hij zei dat de stress te groot geworden was...

en dat het een opgave was geworden.

Zijn woorden, niet de mijne.

Ik had het recht me te ontspannen en te genieten...

van mijn zuurverdiende centen.

Hij wilde dat ik films zou maken.

Hij dacht dat het minder vermoeiend zou zijn voor mij.

Beste Walter, ik ga wellicht wat rust nemen...

de komende maanden. Ik moet, ook voor mijn stem.

Ik begin volgend jaar opnieuw, maar momenteel stop ik ermee...

tot ik niet meer de nood voel om te rusten en ik weer zin krijg om te werken.

Ik ben de interesse voor mijn kunst kwijt door de druk die mijn man mij oplegde.

Ik wil weer van mijn kunst gaan houden.

Ik wil ernaar verlangen.

Ik moet bevestigen wat iedereen zegt. U bent nu een totaal andere vrouw.

Bent u gelukkig?

Ik ben veel gelukkiger, maar een echte artiest is nooit gelukkig.

Ik heb gehoord dat zelfs uw stem een andere toon heeft gekregen.

Een artiest ontwikkelt zich door de jaren heen.

Ik zie het zo:

Je wordt een getemd dier terwijl je eerder op je instinct afging.

Dat doe ik nog steeds. Als de mensen naar m'n optredens toe komen...

zijn ze elke keer anders, want op dit moment vind ik nog...

dat ik instinctief moet zingen.

Maar we leren er dingen bij, we lijden, we ontwikkelen ons, worden ouder.

Door de jaren heen verandert onze interpretatie dan natuurlijk.

Maar ik moet er het gevoel bij hebben.

Ik moet mensen aardig vinden om ermee om te gaan.

Het lukt me niet om hypocriet te zijn. Was het maar zo.

Carmen

Liefde is een rebelse vogel Bizet

de liefde is als een rebels kind

dat niemand temmen kan

het heeft geen zin het te roepen

als het weigert om te komen

niks helpt, dreigen noch bidden

de een praat veel, de andere zwijgt

en het is dat laatste wat ik verkies

het zegt niks, en dat bevalt me best

de liefde

de liefde

de liefde

de liefde

de liefde is een zigeunerkind

dat nooit, nooit wetten heeft gekend

als je niet van me houdt, hou ik van jou

als ik van je hou, pas dan maar op

als je niet van me houdt, hou ik van je

als ik van je hou

als ik van je hou

pas dan maar op

als je niet van me houdt, hou ik van jou

maar als ik van je hou

als ik van je hou

pas dan maar op

de vogel

die je dacht gevangen te hebben

sloeg met zijn vleugels en vloog weg

de liefde kan veraf zijn

je blijft er maar op wachten

en als je ze niet verwacht

is ze daar plots

overal om je heen

ze komt, vertrekt en komt weer terug

als je denkt haar beet te hebben

ontsnapt ze weer

als je denkt vrij te zijn

houdt ze je stevig in haar greep

de liefde

de liefde

de liefde

de liefde is een zigeunerkind

dat nooit, nooit wetten heeft gekend

als je niet van me houdt, hou ik van je

als ik van je hou, pas dan maar op

als je niet van me houdt

als je niet van me houdt, hou ik van je

maar als ik van je hou

als ik van je hou

pas dan maar op

als je niet van me houdt

als je niet van me houdt, hou ik van jou

maar als ik van je hou

als ik van je hou

pas dan

maar op

Parijs - 1963

In Frankrijk laten mensen je met rust.

Dat bevalt me heel erg. Daarom ben ik hier.

Ik leef maximum zes maanden ergens, want we reizen veel.

Ik ben veel thuis.

Mensen laten je hier met rust.

Ze vallen je niet lastig.

Hier is nog hoffelijkheid.

Men houdt van artiesten, ze worden gerespecteerd.

Dat is bijzonder.

Ze komen niet aan je deur bellen en behandelen je niet als een zeldzaam dier.

In andere landen is dat soms wel zo.

Dan moet je in bepaalde steden optreden.

Je kunt niet eens op straat lopen om je boodschappen te doen.

Dan ben je verplicht je op te sluiten bij je thuis.

Ik heb nochtans nood aan frisse lucht, aan vrijheid, zeker voor de zenuwen.

Ik ben een heel gewone vrouw.

Hebt u het over de vrouw in het echte leven of die op de planken?

Over allebei.

Dat zijn twee verschillende vrouwen.

Al zijn ze wel gelijklopend. De spirituele kern is dezelfde.

Dat is een deel van mij.

In het echte leven ben ik een eenvoudige vrouw...

die graag wandelt, heel eenvoudig, heel vrolijk.

Ik word niet graag bekeken, want dan geneer ik me.

Als men mij complimenten geeft op straat...

weet ik niet hoe ik me moet gedragen.

Dat brengt me wat in verlegenheid.

Dan schaam ik me.

Je mag het verlegenheid noemen.

Dat is wat moeilijk, want Callas laat een heel andere indruk na.

De vrouw is eenvoudig. Ze kijkt graag tv. Ze houdt van lezen.

Ze luistert graag naar mooie muziek.

Ze leest graag. Ik hang graag de intellectueel uit, al ben ik er geen.

Ik heb er geen tijd voor. Ik heb altijd op de planken gestaan.

Ik leer hier en daar intellectuele dingen bij.

Griekenland - zomer 1964

Ik heb twee maanden lang alleen mijn mond geopend om te lachen.

Ik heb niet dagelijks gerepeteerd. Misschien haper ik wel een beetje.

Ik heb de tekst snel nog even doorgelezen.

Ik zal mijn uiterste best doen.

Liefste beroemde collega, zoals ik al schreef vanuit Monte Carlo...

ben ik geopereerd aan een hernia.

Ik heb Serafin, mijn geliefde maestro, niet het beste hoogtepunt kunnen geven.

Ik heb, lieve vriend, lichamelijk de kracht niet, om in de arena te staan.

Iedereen wil me geruststellen, maar die avond vergeet ik nooit...

in de opera van Rome. Wat heb ik toen afgezien.

Als ik 20 of 30 jaar was geweest, had het me misschien niets gedaan.

Dan had mijn durf me misschien geholpen het te vergeten en door te gaan.

Ik ben niet meer in staat zulke wreedheden te ondergaan.

Mijn ziel zou er niet meer bovenop komen. Dat is hoe ik er nu over denk.

Ik heb tijd nodig.

Ik wil je met heel m'n hart bedanken voor je brief...

en voor je respect. Dat zal ik nooit vergeten.

Bedank je vrouw ook.

Ik benijd je gezin.

Er is geen grotere rijkdom op aarde.

ik heb voor de kunst geleefd

ik heb voor de liefde geleefd

ik heb nooit een levende ziel

kwaad gedaan

met een steelse hand

heb ik veel ellende

proberen te verzachten

mijn geloof was steeds oprecht

mijn gebed

reikte tot aan de heilige tabernakels

mijn geloof was steeds oprecht

ik bracht bloemen naar het altaar

en in dit helse uur

waarom? waarom, mijn Heer?

waarom bedankt U me zo?

ik schonk mijn juwelen

voor de mantel van de Madonna

ik schonk mijn gezangen

aan de sterren in de hemel

die zo feller straalden

in dit helse uur

waarom?

waarom, mijn Heer?

waarom bedankt U me

zo?

Als u op uw leven terugkijkt, zou u dan iets veranderen...

of neemt u het hele pakket voor lief?

Ik neem alles voor lief. Natuurlijk.

Ik had nooit kunnen dromen van al die voorrechten...

al zijn er ook minpunten.

Er is mij de mogelijkheid geboden om iets van m'n binnenste te laten zien...

en om begrepen te worden.

Kunt u daar laatdunkend over doen?

Aan de andere kant heb ik geen gezin, wat ik graag had gewild...

maar het is al een voorrecht om hier te zijn.

Dat ik hier kan praten, al is m'n Engels niet best, is een voorrecht.

Hoe was het om terug te keren naar New York en het Metropolitan...

na zeven lange jaren afwezigheid?

Ik ben enorm gelukkig, omdat ik weer thuis ben, om het zo maar te zeggen.

Ik moet zeggen...

dat alle New Yorkers hun best hebben gedaan...

om me duidelijk te maken dat ze hun stad als mijn thuis zagen.

Dat was al een fijne gedachte.

Voordat ik terugging, stond ik eerlijk gezegd doodsangsten uit.

Ik wilde er niet naartoe, en ik zocht naar uitvluchten.

Dennis, sta jij hier voor Callas, of omdat je zo van opera houdt?

Voor Maria Callas. De allergrootste. Zoiets doe ik alleen voor haar.

Waarom sta jij in de rij, Alex? - Ik kom speciaal voor Callas.

Het is zonde dat ze zo lang weg is geweest...

en nu ze terug wou komen, moet je er wel naartoe.

Deze vrouw is de beste zangeres van deze eeuw.

Waarom denk je dat? - Ze heeft een fantastische techniek.

Als actrice is ze zo goed dat ik er geen woorden voor heb.

En haar uitstraling is fenomenaal... al valt haar optreden tegen.

Ik heb het nog nooit gehoord, maar haar uitstraling blijft.

Ze is geweldig.

Iedere regel, iedere pauze in de partituur heeft betekenis voor haar.

Ze is voor jou eigenlijk een genie. - Nou en of.

Hoe lang ben je hier al? - Sinds vier uur gisteren.

Hoe heb je die tijd doorgebracht?

Ik heb hier gezeten en heb wat te eten gehaald.

Wat gebeurt er als ze dat podium weer opkomt?

Dan krijgt ze een staande ovatie van een half uur.

Al sta ik als enige op.

Denkt u dat er meer opstaan? - Dat weet ik wel zeker.

Toen ik het podium opkwam, klonk er een daverend applaus op.

En u moest stil blijven staan.

Precies, je weet niet wat je moet doen.

Maar het grijpt je ook aan. Dat kwam niet uit.

Ik moest echt huilen en ik moest zingen.

Ik huilde nog tien minuten tijdens het zingen.

Ik was te emotioneel om het goed te doen.

Het was zo aangrijpend.

Echt ongelooflijk.

Zo'n warme ontvangst...

Het Amerikaanse publiek is uniek.

Ze wilden me laten zien hoeveel ze van me hielden...

dus ze verdienen het beste dat ik kan geven.

Ik kan niet iedereen bedanken voor alle brieven...

de geschenken, de bloemen en de blinde adoratie...

waar ik nooit naar gestreefd heb.

Dat was echt uniek.

U weet vast dat het publiek zich enorm bewust is van de moeite die u doet...

van de spanning die dat veroorzaakt...

en van de liefde. - Klopt.

Veel liefde. Ik krijg veel erkenning.

Soms bedankt men me.

Dat verbaast me dan.

U bent een gelukkige vrouw.

Dat is waar. Daar moet ik vaker aan denken.

Je moet eraan denken. Dat is leuker.

Ik besef het vaak niet. Dat is waar.

Welk muziekgenre ligt u het meest?

De muziek van Rossini, Donizetti en vooral Bellini.

Dat is belcanto? - Precies.

Hebt u iets bijgedragen aan die belcanto wat echt uniek is voor u?

Ik weet dat de wereld liever...

In plaats van te zeggen: Saai, zo'n opera...

Want zo wordt het vaak beschouwd...

Als het niet goed gezongen is, kan het inderdaad saai zijn.

Maar het is ook een manier om me beter te kunnen uitdrukken.

Het is mijn wereld.

Ik voel me dan alsof ik alles aankan.

Het is mijn manier om me uit te drukken en het publiek de illusie te geven...

van iets beters in het leven.

ik had niet gedacht dat ik je zo zou zien

zo snel verdord

o bloem

je bent verwelkt

zoals liefde

die maar één dag duren bleef

die maar één dag duren bleef

verwelkt zoals de liefde

die maar één dag duren bleef

mijn tranen zullen je misschien

weer nieuw leven geven

maar liefde weer tot leven te wekken

kunnen mijn tranen niet

ik geloofde niet

ik geloofde niet

in de liefde

die maar één dag duren bleef

die maar één dag duren bleef

één enkele dag

18 februari 1965. Aan Elvira de Hidalgo.

Liefste Elvira, ik ben je zo dankbaar voor je genegenheid.

Je kent me. Ik ben timide en eerder onvoorspelbaar...

maar je houdt van me zoals ik ben.

De repetitie is schitterend verlopen. De hoge noten gingen zoals vroeger.

In het derde bedrijf was ik even in paniek. Ik was moe.

Maar ik heb de do fantastisch gezongen, ook de allerlaatste nog.

Als dat weer lukt, zal alles goed gaan.

Ik leer nog altijd en dan denk ik aan jou met heel veel liefde en respect.

Jouw Maria.

Aan Grace Kelly.

Lieve Grace, ik wilde sneller antwoorden...

maar ik had het druk om mijn krachten te bundelen...

voor de volgende voorstelling.

Het verliep geweldig, godzijdank.

Het kost veel moeite.

Er is altijd een vijand die op de loer ligt en wacht op een zwak moment.

Ik wil mijn werk snel afmaken om rust te kunnen nemen.

Ik heb er echt nood aan.

Ik hoop jou en Reinier heel snel te zien.

Bedankt voor de mooie bloemen, Grace. En voor je brieven.

Veel liefs, Maria. Jullie hebben de groeten van Aristo.

Bravo, Maria.

Bravo.

Bravo.

Bravo.

Dames en heren, sinds het begin van deze voorstelling...

kampt mevrouw Maria Callas met bedruktheid en een grote depressie.

Ondanks haar buitengewone moed, waarvoor we haar bedanken...

en de zorgen van haar dokter, is ze helaas niet in staat...

om deze voorstelling af te maken.

Ze is er helemaal kapot van en we vragen u haar te verontschuldigen.

4 juni 1965.

Liefste Elvira, het is lang geleden dat ik je heb geschreven...

maar ik had er de tijd noch de energie voor.

Mijn stem is veranderd van techniek.

Dat deed mijn zenuwen geen goed en die staan altijd al gespannen.

Na New York heeft mijn hart het begeven.

Mijn bloeddruk was amper 7.

Ik heb een maand rust genomen, maar mijn zenuwen...

zijn nog niet goed genoeg voor zo een grote rol als Norma.

De vermoeidheid duurt eeuwig voort.

Ik ben zo kwaad omdat ik het niet gehaald heb tot het einde.

Ik heb een appartement gevonden voor even:

Avenue Georges-Mandel 36.

Ik ben veel rustiger nu.

Die rust heeft niks te maken met geluk...

maar ik doe het voor mijn zenuwstelsel.

De echte schuldige van alles, zoals jij ooit hebt gezegd.

Ik ben begonnen op mijn 13de.

Nu ben ik 41.

Ik klaag niet, maar ik ben al zo lang bezig.

Het vreet aan je ziel. Het vergt veel energie.

Ik studeer alleen.

Dankzij mijn opnames hoor ik wat ik vroeger deed.

Dankzij mijn bandopnemer kan ik opnemen hoe ik het nu doe...

en wat ik niet mag doen. Als het lukt, is dat goed.

Anders laat ik het allemaal vallen.

Gelukkig heb ik Aristo. Wat wil ik nog meer?

Vind je niet dat Aristo veel veranderd is?

In de goeie zin?

U heeft uw staatsburgerschap toch opgegeven?

Wordt u weer Grieks staatsburger? - Dat ben ik al.

Waarom kiest u daarvoor?

Dat heb ik gedaan omdat ik nu mijn vrijheid terug heb.

Volgens de Griekse wet, ben je niet getrouwd als je na 1946...

buiten de kerk om bent getrouwd.

Snapt u het? - Jazeker.

Wilt u met Mr Onassis gaan trouwen?

Dat soort vragen moet u niet stellen.

Ik ben blij met m'n vrijheid, al moest ik m'n Amerikaanse...

staatsburgerschap opgeven.

Aristo, mijn liefste, ik weet dat het een mager verjaardagscadeau is...

maar ik wil je zeggen dat ik na 8,5 jaar en na alles wat we hebben meegemaakt...

met heel mijn hart kan zeggen dat ik trots ben op je.

Ik hou van je, met hart en ziel.

Mijn enige wens is dat je hetzelfde voelt voor mij.

Ik voel me bevoorrecht dat ik het hoogste niveau heb behaald...

in mijn carrière.

Ik ben God dankbaar dat hij jou op mijn pad heeft gebracht.

Jij hebt ook problemen gekend en die heb je overwonnen.

Dat hij ons heeft verenigd.

Ik smeek je om te proberen ons voor altijd samen te houden...

want ik heb je liefde en je respect voor altijd nodig.

Ik ben te trots om het toe te geven, maar weet dat jij mijn inspiratie bent...

mijn geest, mijn trots. Mijn tederheid.

Als je in mijn hart zou kunnen lezen wat ik voor je voel...

zou je je de machtigste en rijkste man op aarde voelen.

Het is geen kind dat je deze brief schrijft.

Het is een trotse vrouw, uitgeput en gekwetst.

Dat zijn mijn gevoelens, frisser en puurder dan ooit.

Vergeet dat nooit en blijf altijd teder, zoals de afgelopen dagen.

Bij jou voel ik mij de koningin van de wereld.

Mijn liefste, ik heb affectie en tederheid nodig.

Ik ben van jou. Doe met mij wat je wilt.

Je liefste, Maria.

Ik heb wel een gebedje dat ik opzeg. Ik hoop dat u me niet uitlacht.

Wat zegt u dan?

Ik zeg af en toe: Help me, Heer.

U geeft me wat U wil, ik heb geen keus...

maar geef me ook de kracht om het te overwinnen.

Liefste Elvira, ik doe mijn best gezien de omstandigheden...

maar het voelt als een klap op het hoofd.

Het lukt me niet om het te boven te komen.

Ik kreeg drie telefoontjes.

Eén keer nam ik niet op.

Antwoorden op de twee andere was een marteling voor me.

Hij gedraagt zich onverantwoordelijk. Het is vreselijk voor mij.

Ik ben in Parijs om te proberen wat orde te scheppen in mijn hoofd.

Ik probeer deze maanden te overleven.

Ik doe niet erg veel moeite, want mijn geest is verzwakt.

Mijn psyche ook.

Ik weet echt niet waar ik heen moet om wat te kunnen rusten.

Ik voel me echt verloren.

Na al die jaren werken en opofferingen voor een man...

weet ik niet meer waar ik heen moet.

Dat ontbrak er nog aan.

Als je wilt, schrijf me dan. Ik wens je veel liefs.

Maak je niet te veel zorgen om mij.

God is altijd mijn gids geweest. Hij zal me de weg wel tonen.

Ik hoop dat hij me kracht geeft om ook deze crisis te boven te komen.

Mijn liefste vriendin voor altijd, jouw Maria voor altijd.

20 oktober 1968

Parijs

Liefste Elvira, bedankt voor je lieve brief.

Het is wreed, hè? Maar ze zullen hier allebei voor boeten.

Je zult wel zien.

Het ergste is dat hij me niks heeft gezegd over het huwelijk.

Dat had hij wel mogen doen na negen jaar aan zijn zijde.

Ik had het liever niet vernomen uit de kranten.

Hij is gek geworden.

Daarom verban ik hem uit mijn geest.

Ik begin zo snel mogelijk te werken.

Ik kan in elk geval nog niks doen voor volgend jaar.

Het gaat redelijk goed met me gezien de omstandigheden.

Bedankt voor je steun.

Ik schrijf je snel over mijn komende projecten.

Momenteel heb ik nog niets beslist.

Veel liefs en mijn eeuwige respect, jouw Maria.

Ik heb me negen jaar verborgen gehouden...

en dat is vernederend voor zo iemand als ik.

Je geneest niet in twee maanden tijd en ik heb de tijd ook niet om te genezen.

Ik wil volgend jaar zingen, wat ik er ook voor moet inleveren.

Ik heb een prachtige carrière opgegeven en ik kan het daar niet bij laten.

We hebben het acht of negen jaar geprobeerd.

'Wat lief' zeggen ze dan.

Je moet het volgens het christendom vergeven en niet haatdragend zijn.

Ik ben niet haatdragend, maar gekwetst. Wat doe ik daaraan?

Breng je me thuis na de volgende sigaret?

De pers is enorm geïnteresseerd in uw vriendschap met Onassis.

Zorgt dat voor beperkingen?

Weerhoudt het u ervan om contacten te leggen?

Omdat er fotografen zullen zijn?

Het is natuurlijk niet prettig, want je kunt je niet ontspannen.

Hij was al getrouwd voordat ik trouwde.

Ik ga scheiden, als de wet me dat toestaat.

Het heeft voor problemen gezorgd. Hij had een gezin, hij had kinderen.

Hij heeft nu een echtgenote. Ik heb haar nog nooit ontmoet.

Misschien kan dat voor problemen zorgen.

Ik weet het niet. Ik hoop het niet...

want ik ben niet het type dat op zoek is naar problemen.

Zo'n ontmoeting wordt toch ook bemoeilijkt door alle publiciteit?

Ik weet het niet. Het gaat erom of de man je nodig heeft.

Ik weet dat Onassis m'n vriendschap vaak nodig heeft...

want ik vertel hem de waarheid.

Niet dat jullie mannen graag de waarheid horen.

Maar goed.

We zijn jullie juist zo dankbaar.

Nu liegt u. - We krijgen er nooit genoeg van.

Ik weet zeker dat Mr Onassis bij mij aanklopt met z'n problemen.

Hij weet dat ik niets doorvertel en dat ik er een objectieve kijk op heb.

Nu vraagt u zich vast af of ik zijn vriendschap ook nodig heb.

Ik denk het wel.

Legt u hem uw problemen voor?

Ja, maar ik heb er in de tussentijd veel vrienden bij gekregen.

Gewoon, goede vrienden.

Ja, dat zou ik wel doen.

Turkije - 1969

Medea is je eerste film.

Is dit de eerste film die je werd voorgesteld?

Nee, ik kreeg al meermaals de kans...

maar dit is de eerste film die me geschikt leek.

Ik zei deze keer geen nee.

Voor een actrice is dit een schitterende eerste rol.

U bent bevriend met Pasolini? - We zijn vrienden geworden.

De samenwerking met Pasolini was echt...

Het was heel ontroerend en reëel, op elk ogenblik van de dag.

Het gaat allemaal om een goeie timing.

We proberen de menselijke kant van Medea te belichten.

Ze is een vrouw... met de ervaringen die daarbij horen...

maar dan op een veel grotere schaal. Ze moet grotere offers brengen.

Alles is groter, het geheel ook, maar ze heeft dezelfde pijn...

als iedere andere vrouw. Meer zelfs.

Zou u nog meer films willen maken?

Ik heb er weinig ervaring mee, ik weet niet wat dit me zal brengen...

dus laten we het daarover hebben als ik dit heb afgerond.

Maar deze rol is wel...

Zoals het is opgebouwd... Ik weet niet hoe het wordt gewaardeerd...

maar je vindt niet snel een rol die zo moeilijk en zo veelomvattend is.

We beginnen eigenlijk meteen met het hoogtepunt.

Ik geef Mr Pasolini het woord. Hij kent me al een beetje.

Hij kan objectief oordelen over mij. Hoe ben ik echt, Pier Paolo?

Je houdt het meeste van werken. - Dat is waar.

Daarna van het leven.

Je vindt dus dat ik van het leven hou?

Je hebt heel sterke gevoelens.

Als je gelukkig bent, ben je echt ontzettend gelukkig.

Als je ongelukkig bent, ben je diep ongelukkig.

Dat verstop ik me toch?

Speelt liefde daar een rol in? - De liefde is ingewikkeld.

Je betaalt er een hoge prijs voor.

Liefde is voor mij iets nobels.

En wat is dat moeilijk.

De komende jaren moet je er rekening mee houden...

dat ik niet eeuwig kan zingen.

Als men mij een goede actrice vindt, is dat al veel voor mij.

Dat kan deuren openen voor de laatste jeugdige jaren...

die me nog resten.

Waarom zegt u dat?

Goeie actrices kunnen spelen tot ze heel oud zijn.

Dat is waar, maar voor mij is het heel helder.

Ik ben nog jong, maar ook niet meer zo jong.

U zegt dat u moet werken.

Waarom zingt u al vier jaar niet meer? - Ik voelde me niet goed.

Mijn gezondheid was...

Ik kan niet zeggen dat die wankelde, maar...

Al sinds mijn kindertijd lijk ik heel erg sterk.

Dat ben ik niet.

Mijn carrière is heel zwaar geweest, maar ook heel erg mooi.

Veel stress ook.

Mijn lichaam kan daar niet altijd even goed tegen.

Ik ben een vrouw.

Zijn er nog projecten of wensen die je zou willen vervullen?

Ik sta open voor alle voorstellen.

Als mijn acteerdebuut in de smaak valt, kan ik me daar wel wat mee amuseren.

Lady Macbeth?

Dat spreekt me aan. Ik heb die rol al gespeeld in de opera.

Dat schonk me veel voldoening. - En dan?

Komische rollen lijken me ook wel wat.

Het 38ste Gala van de Artiestenunie is nu geopend.

Laat de festiviteiten beginnen.

Ari met z'n oude vlam...

waarom Maria hem meer kan geven dan Jackie...

Eerst liet ik hem niet binnen in mijn appartement.

Op een dag bleef hij maar fluiten voor de deur...

zoals Griekse jongeren 50 jaar geleden al deden.

Ze zongen serenades voor hun geliefden.

Ik moest hem wel binnenlaten voor de pers lucht kreeg van wat er gaande was.

Ik was ontzettend kwaad op hem. Ik vond hem een echte smeerlap.

Ik heb andere woorden gebruikt die ik hier niet zal herhalen.

Later is hij teruggekeerd.

Toen begon mijn gekrenkte trots zich te herstellen...

en kon ik de dingen anders bekijken, realistischer.

Hij vertelde dat het huwelijk een fout was geweest.

Zijn fout, niet die van zijn vrouw. Dat had ik hem vooraf al gezegd.

Hij heeft geoogst wat hij gezaaid had. Het was zijn eigen schuld.

Zijn zogezegde huwelijkscontract was een bizarre regeling...

die ik nooit heb kunnen begrijpen.

Ik nam hem terug.

Mijn grote vriendschap met Aristo was hersteld.

Laat ons zeggen: een passionele vriendschap.

Na zijn huwelijk maakten we nooit nog ruzie.

We konden op een constructieve manier praten. Hij discussieerde niet meer.

We hoefden onszelf niet te bewijzen.

Niet tegenover onszelf noch tegenover de ander.

Mijn relatie met Onassis was een mislukking.

Mijn vriendschap met hem een succes.

U heeft in een interview gezegd:

Ergens ben ik nog steeds een Amerikaans meisje...

want ik hoopte dat er een prins op het witte paard voor me zou komen.

Dat is zeker zo. - Zou hij ooit komen?

Tot nu toe is hij nog niet gekomen, of eigenlijk wel.

U weet over wie ik het heb.

De tweede man in m'n leven en de enige buiten m'n echtgenoot om.

Mr Onassis.

Je hebt hoge verwachtingen. Ik zet een man op een voetstuk.

Ik had hoge verwachtingen en werd teleurgesteld.

Het lag vast aan mij.

Hoopt u er nu nog op? - Waarop?

Op de prins op het witte paard.

Op mijn leeftijd komt er geen prins op het witte paard...

maar ik hoop op een echte man die me neemt voor wie ik ben.

Zou u het zingen dan opgeven? - Natuurlijk.

Op deze leeftijd wel.

Er is gezegd dat Maria Callas het zingen had opgegeven voor Onassis.

Daar hoef ik geen antwoord op te geven, maar het is een eerlijke vraag.

Ik had geen reden meer om te zingen toen ik een man had leren kennen.

Want voor mij moet een vrouw...

Een vrouw streeft ernaar om een man voor zichzelf te hebben...

en hem gelukkig te maken.

Ik heb m'n integriteit en dat is een hoge...

Om Onassis te citeren: Dat is een hoge prijs...

voor integriteit en oprechtheid, maar die prijs kan ik betalen.

comeback tour

Hamburg - 1973

Londen

Het greep me deze avond meer aan dan anders...

want als het publiek zoveel van me houdt, moet ik zoveel meer geven.

Dan gaat het maar door.

Ik zal het proberen met het gebruikelijke lied.

O Mio Bambino Caro, voor mijn publiek 'caro'.

Berlijn

Je krijgt er enorm veel voor terug.

Ik denk dat ze klapten voor wat ze hoopten te gaan horen.

Ik weet niet of ik dat allemaal wel verdiende...

maar je moet je erbij neerleggen.

Ze leken me blij en ik moet zeggen dat ze dankbaar waren, net als ik...

dat ik er weer voor ze kon zijn.

Je kunt niet klappen voor een legende als ze je niets geeft om...

En wat houdt het in?

Het publiek heeft me tot een legende gemaakt.

Ik denk dat ik heel menselijk ben.

Als ik dat niet was, had ik beter gezongen.

Ik was vrij zenuwachtig in het begin.

Als ze zoveel van je houden, wil je zoveel meer geven.

Ik kan nooit zoveel geven als ik ze wil geven.

Zelfs niet in de goeie ouwe tijd.

Toen ik Aristo voor de laatste keer zag, was hij kalm.

Ik denk dat hij er vrede mee had.

Hij was heel ziek. Hij wist dat het einde nabij was.

Al deed hij zijn best om dat te negeren.

We hebben niet over de goeie ouwe tijd gepraat.

We communiceerden vooral met elkaar in stilte.

Toen ik me klaarmaakte om te vertrekken...

deed hij veel moeite om te zeggen:

Ik heb van je gehouden. Niet altijd goed, maar genoeg en zoveel als ik kon.

Ik heb mijn best gedaan.

Ik heb memoires geschreven.

Ze zitten vervat in de muziek die ik breng.

De enige taal die ik werkelijk bezit.

het leven gaat door

ik ben het leven

in mijn ogen zie je jouw hemel

je bent niet alleen

ik zal je tranen drogen

ik zal aan je zijde staan

ik zal je steunen

lach maar

en heb hoop

ik ben de liefde

De ochtend van 16 september 1977 stierf Maria Callas...

in haar Parijse flat aan een hartaanval.

Ze werd 53 jaar.

Ze bleef repeteren bij haar thuis...

in de hoop ooit een comeback te kunnen maken.

ik ben de liefde

voor Bruna en Ferruccio

Ik wil alle mensen bedanken die me gesteund hebben...

ook op de moeilijke momenten.

Niet alleen op de hoogtepunten.

Ze hebben me geschreven en aanbeden.

Ze hebben me begrepen en ook van me gehouden.

Daar ben ik heel dankbaar voor.

Ik koester alleen maar dankbaarheid.

Dat is alles.