1
00:00:05,507 --> 00:00:08,426
<i>[ Onipa a Ɔreka Asɛm].
Adanse a ɛkyerɛ sɛ asiane kɛse bi asi.</i>

2
00:00:09,260 --> 00:00:13,264
Wubetumi ahu wɔ ha
sɛ saa adeyɛ yi sii.

3
00:00:14,099 --> 00:00:17,268
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Nsɛm a wɔakyerɛw a ɛkyerɛkyerɛ nkurow a ayera mu.</i>

4
00:00:18,186 --> 00:00:21,690
Ná Atlantis wɔ anibuei kɛse a ɛkɔ anim.

5
00:00:21,773 --> 00:00:25,694
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Na anansesɛm mu nsɛm
anyame a wɔtwe adesamma aso ho.</i>

6
00:00:25,777 --> 00:00:29,698
Wosii gyinae sɛ wɔbɛsɛe ade
saa anibuei ahorow yi nyinaa.

7
00:00:29,781 --> 00:00:32,367
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Wɔ tete amammerɛ mu wɔ wiase nyinaa...</i>

8
00:00:32,450 --> 00:00:35,036
<i>adesamma ho nsɛm pii wɔ hɔ...</i>

9
00:00:35,120 --> 00:00:38,081
<i>ɛkame ayɛ sɛ nsuyiri kɛse bi bɛsɛe no.</i>

10
00:00:38,164 --> 00:00:42,043
<i>Nanso ebetumi aba sɛ adeyɛ a ɛte saa
asi ankasa?</i>

11
00:00:42,794 --> 00:00:46,381
<i>Na ebia na ɛde bae
denam wiase foforo tumi bi so?</i>

12
00:00:46,464 --> 00:00:48,883
[ Barima ]
Ɛsɛ sɛ obi bisa asɛmmisa no...

13
00:00:48,967 --> 00:00:52,554
“Na sɛ Noa yɛ saa nso ɛ
nnipa a wofi asase so no mu biako?”

14
00:00:53,722 --> 00:00:56,474
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Nnipa ɔpepem pii
wiase nyinaa gye di sɛ...</i>

15
00:00:56,558 --> 00:01:00,395
<i>wɔakɔsra yɛn wɔ bere a atwam no mu
denam abɔde a wofi asase so so.</i>

16
00:01:01,146 --> 00:01:03,148
<i>Na sɛ ɛyɛ nokware nso ɛ?</i>

17
00:01:03,982 --> 00:01:07,944
<i>So tete ahɔho boaa ampa
sɛ yɛbɛhyehyɛ yɛn abakɔsɛm?</i>

18
00:01:09,320 --> 00:01:11,740
<i>Na sɛ ɛte saa a, .
ebia yɛbɛnya adanseɛ...</i>

19
00:01:11,823 --> 00:01:15,326
<i>wɔ nsuyiri kɛse no ho nsɛm mu?</i>

20
00:01:47,358 --> 00:01:50,695
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Ɛyɛ biako
nsɛm a wonim no yiye wɔ Bible mu...</i>

21
00:01:51,696 --> 00:01:54,282
<i>ne tete anansesɛm yi mu nsakrae...</i>

22
00:01:54,365 --> 00:01:57,660
<i>wobetumi ahu wɔ amammerɛ ahorow mu
wiase nyinaa.</i>

23
00:01:58,912 --> 00:02:02,457
<i>Efi tete Hindufo nkyerɛkyerɛ mu
ne Mesopotamia anansesɛm...</i>

24
00:02:02,540 --> 00:02:04,167
<i>kɔ Mesoamerican anansesɛm so...</i>

25
00:02:04,250 --> 00:02:09,923
<i>wɔatwerɛ sɛ anyame no somaa tumi bi
nsuyiri a ɛbɛpopa adesamma nyinaa.</i>

26
00:02:11,216 --> 00:02:13,384
Onyankopɔn bo afuw nnipa...

27
00:02:13,468 --> 00:02:17,222
efisɛ nnipa wɔ
na ɔnyɛ n’ade sɛnea ɛsɛ.

28
00:02:17,305 --> 00:02:19,516
Wɔabu Onyankopɔn mmara so.

29
00:02:21,643 --> 00:02:24,604
[Ɔbea ] Akyinnye biara nni ho sɛ nea wagye din sen biara
eyinom mu ne Noa ho anansesɛm.

30
00:02:25,605 --> 00:02:30,026
Wɔ Genesis mu no, Onyankopɔn ho yɛ no abofono saa
ne n’abɔde suban...

31
00:02:30,109 --> 00:02:33,738
sɛ ɔka sɛ ɔsakra
sɛ wɔbɛyɛ wɔn...

32
00:02:35,615 --> 00:02:37,992
na ɔde nsuyiri no ba.

33
00:02:41,037 --> 00:02:43,331
Wɔ nsɛm a akyɛ koraa mu
sen Noa asɛm no...

34
00:02:43,414 --> 00:02:46,835
wɔ Gilgamesh asɛm no mu, .
Sumeriafo anansesɛm no...

35
00:02:46,918 --> 00:02:50,755
anyame bagua no na ɛde nsuyiri no bae.

36
00:02:51,589 --> 00:02:55,552
Wɔ Plato nkyerɛwee mu no, .
Zeus na ɔde nsuyiri no bae.

37
00:02:55,635 --> 00:02:58,847
[Onipa] Wɔ Hindusom mu, .
Na Onyankopɔn ahyɛ sɛ da bi...

38
00:02:58,930 --> 00:03:01,015
nsuyiri bɛfa Asase nyinaa so.

39
00:03:01,099 --> 00:03:04,018
Sɛ ɛba saa a, .
wo yɛ hyɛmma...

40
00:03:04,102 --> 00:03:07,772
na woboaboa nkurɔfo no ano, .
mmoa binom...

41
00:03:07,856 --> 00:03:09,774
na afei mɛgye wo nkwa.

42
00:03:13,945 --> 00:03:16,030
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Nsuyiri kɛse no ho asɛm...</i>

43
00:03:16,114 --> 00:03:19,701
<i>wɔtaa bu no sɛ ɛyɛ anansesɛm.</i>

44
00:03:19,784 --> 00:03:23,580
<i>Bu! Nsɛm a ɛte saa ara
of a cataclysmic nsuyiri betumi ahu...</i>

45
00:03:23,663 --> 00:03:28,209
<i>wɔ bɛyɛ 1,200 mu
amammerɛ ahorow a ɛwɔ wiase nyinaa.</i>

46
00:03:28,293 --> 00:03:30,753
<i>Na nnipa ho animdefo pii ka sɛ...</i>

47
00:03:30,837 --> 00:03:33,631
<i>sɛ efisɛ saa nsɛm yi
no dɔɔso saa...</i>

48
00:03:33,715 --> 00:03:36,259
<i>na ɛyɛ mfe mpempem pii a atwam...</i>

49
00:03:36,342 --> 00:03:40,013
<i>ɛnyɛ nea ɛbɛyɛ yiye sɛ wofii ase
efi fibea biako mu.</i>

50
00:03:41,639 --> 00:03:44,267
[ MAGLIOCCO ] Bere a yehu sɛ
anansesɛm a ɛte saa ara wɔ wiase nyinaa...

51
00:03:44,350 --> 00:03:48,229
te sɛ nsuyiri ho anansesɛm, .
afei ɛsɛ sɛ yebisa yɛn ho sɛ...

52
00:03:48,313 --> 00:03:52,150
ne saa nneɛma yi a nnipa
bae wɔ ahofadi mu?

53
00:03:52,233 --> 00:03:57,238
Efisɛ, momma yɛnka sɛ, na ɛwɔ hɔ
nsuyiri kɛse bi a ɛbaa tete abakɔsɛm mu...

54
00:03:57,322 --> 00:03:59,824
a wɔakae no
wɔ nkurɔfo anansesɛm mu...

55
00:03:59,908 --> 00:04:02,702
efisɛ na ɛte saa
adeyɛ a ɛyɛ hu a ɛte saa...

56
00:04:02,785 --> 00:04:08,917
sɛ nkurɔfo hwehwɛɛ
nyamesom mu nkyerɛkyerɛmu a wɔde ma wɔ ho.

57
00:04:09,000 --> 00:04:13,671
[ Onipa ] Nokwasɛm a ɛyɛ sɛ tetefo wɔ hɔ
nsɛm a ɛka nsuyiri koro no ara ho asɛm...

58
00:04:13,755 --> 00:04:17,091
ɛkame ayɛ sɛ ɛde kɔ saa kwan no so...

59
00:04:17,175 --> 00:04:20,345
sɛ bere bi, .
ɔsɛe bi sii...

60
00:04:20,428 --> 00:04:25,099
a ɛnyɛ sɛ ɛkaa saa ara
wiase no asasesin biako...

61
00:04:25,183 --> 00:04:26,851
nanso okyinnsoromma yi nyinaa.

62
00:04:28,478 --> 00:04:33,191
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Sɛ nsuyiri a ɛyɛ hu bi yɛɛ saa ampa a
ba, na ekum nkwa dodow no ara wɔ okyinnsoromma yi so...</i>

63
00:04:33,274 --> 00:04:35,485
<i>dɛn na anka ebetumi de aba?</i>

64
00:04:35,568 --> 00:04:38,279
<i>Na ɛwɔ hɔ
honam fam adanse biara a ɛkyerɛ sɛ...</i>

65
00:04:38,363 --> 00:04:40,865
<i>sɛ ɛbaa ankasa?</i>

66
00:04:40,949 --> 00:04:43,952
<i>Nyansahufoɔ ka mmuaeɛ
de kɔ nsɛmmisa abien no nyinaa so...</i>

67
00:04:44,035 --> 00:04:47,038
<i>betumi asie no kɔ akyiri
po no ase.</i>

68
00:04:50,375 --> 00:04:52,585
<i>[ Ɔkyerɛwfo] India Po no.</i>

69
00:04:54,003 --> 00:04:58,716
<i>Sɛnea nyansahufo baanum a wɔyɛ
kɔ soro Holocene Nkɛntɛnso Adwuma Kuw no...</i>

70
00:04:58,800 --> 00:05:02,720
<i>beae yi, .
900 akwansin wɔ Madagascar anafo fam apuei...</i>

71
00:05:02,804 --> 00:05:08,142
<i>ne baabi a okyinnsoromma kɛse bi
bɔɔ Asase so mfe mpempem pii a atwam ni.</i>

72
00:05:08,226 --> 00:05:11,813
<i>Ebia na saa nkɛntɛnso yi yɛ kɛse saa...</i>

73
00:05:11,896 --> 00:05:16,901
<i>sɛ ɛkanyan tsunami akɛse a
nsuyiri yiri faa mmeae a ɛwɔ asase mu wɔ ɔmantam no mu nyinaa-</i>

74
00:05:16,985 --> 00:05:21,406
<i>asɛm a esii a ɛhɔfo no
anka wobebu no sɛ nsuyiri kɛse.</i>

75
00:05:22,407 --> 00:05:27,495
Esiane sɛ tete amammerɛ pii nti
wɔ nsuyiri ho asɛm anaa nsuyiri ho anansesɛm...

76
00:05:27,578 --> 00:05:30,081
ebia eyi gyina
asɛm bi a esii ankasa.

77
00:05:32,166 --> 00:05:36,879
Na okyinnsoromma ketewa bi a ɛresi fam wɔ po mu
wɔ beae a ɛfata, a ɛkanyan tsunami...

78
00:05:36,963 --> 00:05:39,632
afei na ɛbɛma
nsuyiri akɛse yi mu biako.

79
00:05:40,341 --> 00:05:44,429
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Holocene Kuw no ka adanse
ama okyinnsoromma ketewa bi a ɛyɛ hu a ɛbɛtow...</i>

80
00:05:44,512 --> 00:05:48,266
<i>da nea wogye di sɛ ɛyɛ mu
ɔbotan a ne tɛtrɛtɛ yɛ akwansin 18...</i>

81
00:05:48,349 --> 00:05:53,104
<i>wɔ India Po no fam, .
Madagascar supɔw no atɔe fam pɛɛ.</i>

82
00:05:54,022 --> 00:05:58,609
<i>Holocene Kuw no nyansahufo gye di
adanse foforo a ɛfoa wɔn nsusuwii no so...</i>

83
00:05:58,693 --> 00:06:01,529
<i>san nso da nea wɔfrɛ no chevrons-</i> mu

84
00:06:01,612 --> 00:06:06,951
<i>tete nneɛma a ɛwɔ nsuo a ɛtɔ gu fam ne nnoɔma a wɔatutu fam ayɛ
wɔ Madagascar ne Australia nyinaa.</i>

85
00:06:08,578 --> 00:06:13,041
Nea na ɛnyɛ nea ɛfata saa
na ɛyɛ soronko wɔ chevrons ho...

86
00:06:13,124 --> 00:06:17,128
na ɛyɛ sɛ wɔnyɛ saa
asase so nneɛma a asɛe.

87
00:06:17,211 --> 00:06:22,258
Nanso, mmom no, na ɛyɛ nneɛma a asɛe no
wunya fi po bi ase- .

88
00:06:22,341 --> 00:06:26,471
nneɛma te sɛ po mu mmoa, .
po mu nneɛma a wɔatutu fam ahu.

89
00:06:26,554 --> 00:06:29,891
Wɔahu nea ɛyɛ ankasa nso
tuo a ɛma sigaret no...

90
00:06:29,974 --> 00:06:32,894
a okyinnsoromma anaa okyinnsoromma biara a ɛbɛka...

91
00:06:32,977 --> 00:06:34,979
na ɛno ne micro-beads.

92
00:06:35,063 --> 00:06:37,398
Ɔkwan baako pɛ a wɔfa so hyehyɛ wɔn ne sɛ...

93
00:06:37,482 --> 00:06:41,444
ɔhyew a ano yɛ den a ɛwɔ nkɛntɛnso bi mu
ɔbotan no a ɛrewosow...

94
00:06:41,527 --> 00:06:44,405
ɔbotan a wɔreto no
kɔ mframa anaa nsu mu...

95
00:06:44,489 --> 00:06:47,575
ne onwini a wɔde kɔ mu
saa kurukuruwa nketewa fɛfɛ yi.

96
00:06:51,871 --> 00:06:57,210
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Po mu nnompe a ɛte saa ara nso wɔ
wɔahu wɔ wiase no fã foforo-</i>

97
00:06:57,293 --> 00:07:02,465
<i>wɔ tete asɔredan a ɛwɔ
Puma Punku, wɔ nnɛyi Bolivia.</i>

98
00:07:05,093 --> 00:07:08,513
<i>Sɛ Holocene Kuw no de
nea wohui mfiase no da no adi sɛ ɛyɛ nokware...</i>

99
00:07:08,596 --> 00:07:11,974
<i>wobetumi ayɛ adanse a edi mũ
sɛ amansan akuturuku...</i>

100
00:07:12,058 --> 00:07:15,937
<i>de nsuyiri akɛse bae
mfe mpempem pii a atwam ni.</i>

101
00:07:17,814 --> 00:07:21,943
<i>Bu! Sɛ na okyinnsoromma ketewa bi wɔ hɔ ampa a
a ɛde wiase nyinaa nsuyiri bae...</i>

102
00:07:22,944 --> 00:07:26,072
<i>nyansahufo ka sɛ ɛbɛyɛ saa
ɛsɛ sɛ na ɛyɛ kɛse te sɛ...</i>

103
00:07:26,155 --> 00:07:29,784
<i>sɛ nea ɛde bae no
dinosaur ahorow no asetɔre...</i>

104
00:07:29,867 --> 00:07:32,036
<i>a ne tɛtrɛtɛ yɛ akwansin awotwe...</i>

105
00:07:32,120 --> 00:07:36,707
<i>na ɔde ahoɔden bi bɔɔ Asase no
tumi a ɛboro so ɔpepepem anum...</i>

106
00:07:36,791 --> 00:07:39,877
<i>sen ɔtopae a wɔtow guu Hiroshima so no.</i>

107
00:07:44,090 --> 00:07:46,217
[ Barima ]
Tete nkyerɛwee pii wɔ hɔ...

108
00:07:46,300 --> 00:07:50,721
ɛno na ɛkyerɛ yɛn saa wɔ hɔ
na ɛnyɛ nsuyiri ara kwa...

109
00:07:50,805 --> 00:07:55,268
nanso ogya nso tɔɔ hɔ, .
ogya bere bi...

110
00:07:55,351 --> 00:08:00,314
bere a wɔde atopae guu Asase so no
ogya ahum, anyame a wɔde wɔn reba fam...

111
00:08:00,398 --> 00:08:04,360
na sɛ saa bere yi
afei nsuyiri bi dii akyi.

112
00:08:05,486 --> 00:08:08,489
Na ɛbɛyɛ te sɛ nea ɛte saa
okyinnsoromma yi asinasin...

113
00:08:08,573 --> 00:08:10,533
vaporized nsukyenee a ɛwɔ nsukyenee no...

114
00:08:10,616 --> 00:08:14,078
a na akata afã akɛse so
a ɛwɔ atifi fam fã no...

115
00:08:14,162 --> 00:08:16,831
mfe mpempem du du pii...

116
00:08:16,914 --> 00:08:22,503
de nsu no nyinaa kɔ soro kɔ
wim tebea, a afei osu tɔe...

117
00:08:22,587 --> 00:08:26,924
ebia mpo nnafua 4O, anadwo 4O, .
sɛnea Bible ka kyerɛ yɛn no.

118
00:08:31,345 --> 00:08:34,932
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Sɛnea wɔn a wɔka no kyerɛ no
nyansahufo a wɔpene saa nsusuwii yi so...</i>

119
00:08:35,016 --> 00:08:38,186
<i>ogya a ebia na ɛbɛtɔ
ansa na nsuyiri no reba...</i>

120
00:08:38,269 --> 00:08:42,648
<i>anka wobegyaw nsõ a ɛwɔ akyi
wɔ asase so wɔ wiase nyinaa.</i>

121
00:08:43,941 --> 00:08:48,571
<i>Saa nsõ a ɛda nsow yi, .
a nyansahufo frɛ no Usselo horizon...</i>

122
00:08:48,654 --> 00:08:53,492
<i>betumi ayɛ adanse a etwa to
sɛ nsuyiri kɛse no sii ampa...</i>

123
00:08:53,576 --> 00:08:57,330
<i>na nhwehwɛmufo gye di
ebia na wɔahu.</i>

124
00:09:01,459 --> 00:09:04,879
<i>Abɔnten ketewa no akyi pɛɛ
Belgium kurow Lommel...</i>

125
00:09:04,962 --> 00:09:07,924
<i>ɔkyerɛwfo ne nhwehwɛmufo Andrew Collins...</i>

126
00:09:08,007 --> 00:09:11,010
<i>di mpɔtam hɔ fam tutufo Ferdi Geerts akyi...</i>

127
00:09:11,093 --> 00:09:15,765
<i>kɔ beae a ahintasɛm tuntum layer bi wɔ
asase a adwumakuw bi a wotu fagude atu.</i>

128
00:09:17,600 --> 00:09:22,730
Mitumi hu ade tuntum bi dedaw
wɔ asase a ɛwɔ ha no mu.

129
00:09:22,813 --> 00:09:28,361
Ɛkɔ fam bɛyɛ mita biako pɛ, .
anammɔn abiɛsa kosi anan.

130
00:09:29,695 --> 00:09:34,283
Na so yɛrehwɛ ha
wɔ Usselo wim tebea no so?

131
00:09:34,367 --> 00:09:35,868
- a ewo ni?
- [ Onipa ] Yiw.

132
00:09:35,952 --> 00:09:39,830
Wɔ amena no awiei no, .
yehu peat a ɛwɔ soro.

133
00:09:39,914 --> 00:09:43,251
Wɔ peat layer no atifi no, .
fango bi wɔ hɔ.

134
00:09:43,334 --> 00:09:46,128
- Nifa. So yebetumi akɔ fam akɔhwɛ eyi?
- Aane.

135
00:09:48,589 --> 00:09:50,925
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Collins ne Geerts nya nhwehwɛmu a ɛkɔ akyiri...</i>

136
00:09:51,008 --> 00:09:54,595
<i>a ɛma wotumi si gyinae
sɛ saa asase a ɛyɛ sum yi...</i>

137
00:09:54,679 --> 00:09:58,099
<i>ɛte sɛ nea ɛyɛ date to
nsukyenee bere a etwa to no awiei-</i>

138
00:09:58,182 --> 00:10:02,770
<i>bɛyɛ bere koro no ara mu na Usselo horizon
ls a wɔkyerɛ sɛ ɛyɛɛ.</i>

139
00:10:03,354 --> 00:10:08,025
Sɛ yefi soro sian ba ha a, .
a ɛda adi sɛ ɛyɛ nnɛyi bere yi...

140
00:10:08,109 --> 00:10:10,987
ɛhɔ na saa anhwea a wɔaboaboa ano yi wɔ...

141
00:10:11,070 --> 00:10:14,532
wɔ bɛyɛ mfe 13,000 mu...

142
00:10:14,615 --> 00:10:17,576
ɛno de yɛn san kɔ saa beae yi wɔ ha.

143
00:10:17,660 --> 00:10:21,789
- tuntum no ye layer, na fitaa no ye anhwea.
- Aane.

144
00:10:21,872 --> 00:10:24,292
- yefre saa asaase horizon.
- Aane. Yoo.

145
00:10:25,793 --> 00:10:29,297
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Sɛnea Geerts kyerɛ no, .
saa tuntum layer yi fi...</i>

146
00:10:29,380 --> 00:10:33,551
<i>kɔ bere a wiase nyinaa nsuyiri bi
ebia na asɛe Asase.</i>

147
00:10:33,634 --> 00:10:35,469
<i>Nanso dɛn na wɔde ayɛ?</i>

148
00:10:36,345 --> 00:10:38,889
<i>Collins ne Geerts tutu asase no mu...</i>

149
00:10:38,973 --> 00:10:42,643
<i>na hunu sɛ, ampa ara, ɛyɛ fango.</i>

150
00:10:42,727 --> 00:10:45,980
<i>Eyi ne Usselo horizon, .
na wɔde kɔma Collins...</i>

151
00:10:46,063 --> 00:10:51,485
<i>ɛyɛ confirmation sɛ asiane no
a wɔaka ho asɛm wɔ Bible mu no yɛ nea ɛwɔ hɔ ankasa.</i>

152
00:10:51,569 --> 00:10:55,239
Eyi yɛ honam fam adanse...

153
00:10:55,323 --> 00:10:59,785
saa nsuyiri no, saa ogyaframa no ho.

154
00:10:59,869 --> 00:11:03,414
Eyi ne wo adanse a edi mũ...

155
00:11:03,497 --> 00:11:05,833
sɛ saa adeyɛ yi sii.

156
00:11:05,916 --> 00:11:08,586
Eyi ne ɔsɛe kɛse no ho adanse.

157
00:11:10,421 --> 00:11:11,941
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
So Usselo horizon no betumi...</i>

158
00:11:12,006 --> 00:11:15,593
<i>a ɛyɛ nsunsuansoɔ crater a ɛbɛtumi aba
wɔ India Po no mu...</i>

159
00:11:16,510 --> 00:11:19,930
<i>ne ɛpo mu nnompe a ɛwɔ Puma Punku
ne nyinaa nyɛ adanse...</i>

160
00:11:20,014 --> 00:11:24,727
<i>sɛ tete asɛm a ɛfa nsuyiri kɛse bi ho
nyɛ anansesɛm-..</i>

161
00:11:24,810 --> 00:11:27,730
<i>Nanso sɛ egyina nsɛm a esisi ankasa so?</i>

162
00:11:28,689 --> 00:11:32,234
<i>Na sɛ ɛte saa a, so asɛm no nkaeɛ no bɛtumi-</i>

163
00:11:32,318 --> 00:11:35,488
<i>Emu na Onyankopon' somaa' nsuyiri
sɛ wɔbɛsɛe adesamma abusua-</i>

164
00:11:35,571 --> 00:11:38,282
<i>yɛ nokware nso?</i>

165
00:11:38,366 --> 00:11:43,996
Eyi kyerɛ sɛ nsuyiri kɛse bi
no sii ankasa, sɛ na ɛyɛ nokware.

166
00:11:45,414 --> 00:11:49,460
Nanso afei ɛde yɛn nso kyerɛ
a ɛyɛ anigye a ebetumi aba.

167
00:11:49,543 --> 00:11:51,712
Ɛyɛ yiye koraa sɛ...

168
00:11:51,796 --> 00:11:56,967
biribi a efi asase so wɔ hɔ
mfiase a ɛde nsuyiri a ɛyɛ hu yi bae.

169
00:12:01,305 --> 00:12:05,559
<i>[ Ɔkyerɛwfo] So ebetumi aba sɛ nsuyiri kɛse no
a wɔaka ho asɛm wɔ tete nkyerɛwee pii mu saa...</i>

170
00:12:05,643 --> 00:12:09,730
<i>nokwarem no, ɛbaa saa
wɔ nsukyenee bere a etwa to no awiei?</i>

171
00:12:09,814 --> 00:12:14,527
<i>Na sɛ ɛte saa a, anka wobetumi de aba
denam abɔde a wofi asase so so?</i>

172
00:12:16,028 --> 00:12:18,989
<i>Tete ahunmu akwantufo ho nkyerɛkyerɛmufo ka sɛ yiw...</i>

173
00:12:19,073 --> 00:12:21,659
<i>na wɔka sɛ adanse a ɛkyerɛ eyi
wobetumi ahu...</i>

174
00:12:21,742 --> 00:12:25,704
<i>wɔ wiase no mu biako atifi
mmepɔw kronkron dodow no ara.</i>

175
00:12:33,629 --> 00:12:38,426
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Laurel, Maryland, na ɔkyerɛwee. Ɔpɛpɔn, 2014.</i>

176
00:12:39,593 --> 00:12:43,848
<i>Wɔ Johns Hopkins Sukuupɔn mu, .
nyansahufo a wɔkorɔn a wofi wiase nyinaa...</i>

177
00:12:43,931 --> 00:12:49,812
<i>boaboa ano ma Amanaman Ntam Okyinnsoromma a edi kan no
Nsunsuansoɔ a ɛkɔ akyiri ho nhwehwɛmu adwumayɛbea.</i>

178
00:12:51,689 --> 00:12:56,527
<i>Adeɛ a wɔde wɔn adwene si so wɔ saa adeyɛ yi mu ne sɛ wɔbɛkyerɛ
mfiridwuma a aba foforo a wɔayɛ...</i>

179
00:12:56,610 --> 00:13:01,031
<i>sɛ wɔde dannan okyinnsoromma ahorow no kwan
de n’ani kyerɛɛ Asase a ɛbɛbɔ.</i>

180
00:13:04,535 --> 00:13:08,038
<i>Ɔkwan a wɔahyɛ ho nyansa no fa
ahunmu hyɛn a wɔde tow...</i>

181
00:13:08,122 --> 00:13:12,460
<i>sɛ ɛne okyinnsoromma ketewa no bɛbɔ
wɔ ahoɔhare a ɛboro so mpɛn akron...</i>

182
00:13:12,543 --> 00:13:16,422
<i>sen ahoɔhare a tuo tu
wɔtow fii AK -47.</i>

183
00:13:21,635 --> 00:13:24,930
Sɛ yɛhwɛ dinosaur ahorow no a, .
sɛ nhwɛso no, mfe ɔpepem 65 a atwam ni...

184
00:13:26,557 --> 00:13:31,395
wɔpopaa wɔn fii hɔ
esiane ɔbotan kɛse bi nkɛntɛnso nti...

185
00:13:31,479 --> 00:13:35,232
ɛno popaa biribiara fii hɔ
wɔ okyinnsoromma Asase so saa bere no.

186
00:13:37,818 --> 00:13:43,449
Na enti, mprempren yi ara, nyansahufo
wiase nyinaa reyɛ adwuma a wɔmmrɛ...

187
00:13:43,532 --> 00:13:47,536
sɛ wɔbɛdan okyinnsoromma akɛse afi
a ebetumi aba sɛ ɛne Asase bɛbɔ.

188
00:13:51,749 --> 00:13:56,337
<i>[ Narrator] Nea ɛka ho ne sɛ wɔde di dwuma tẽẽ
impact a ɛbɛbɔ okyinnsoromma bi afi ne kwan so...</i>

189
00:13:56,420 --> 00:14:00,007
<i>nyansahufo nso ahwɛ
mu akɔ nea ebetumi aba no mu...</i>

190
00:14:00,090 --> 00:14:02,510
<i>sɛ wɔbɛbɔ tractor a ɛtwe ade ba fam...</i>

191
00:14:02,593 --> 00:14:06,764
<i>a na ebetumi ayɛ nsakrae ankasa
ɔkwan a ade no fa so.</i>

192
00:14:08,182 --> 00:14:11,727
<i>Nanso sɛ yɛabɛn sɛ yɛbɛnya nkɔsoɔ a
saa mfiridwuma yi nnɛ...</i>

193
00:14:12,895 --> 00:14:17,858
<i>so ebetumi aba sɛ nnipa a wofi asase so
a ɔkɔɔ Asase so wɔ akyirikyiri bere a atwam no...</i>

194
00:14:17,942 --> 00:14:22,238
<i>na ɔwɔ tumi no dedaw
sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛdan okyinnsoromma nketewa kwan?</i>

195
00:14:22,321 --> 00:14:25,908
<i>Na sɛ ɛte saa a, .
ebia na wɔde saa mfiridwuma yi adi dwuma...</i>

196
00:14:25,991 --> 00:14:29,161
<i>ɛnyɛ sɛ wɔbɛdan okyinnsoromma ketewa bi
akyirikyiri fi Asase so...</i>

197
00:14:30,079 --> 00:14:31,622
<i>nanso ɛkɔ so?</i>

198
00:14:33,207 --> 00:14:38,796
Yɛreka mfiridwuma ho asɛm
ɛno ne yɛn de no yɛ pɛ nnɛ...

199
00:14:38,879 --> 00:14:42,925
anaa sɛnea ebinom aka no, .
sɛ ɛboro so ankasa...

200
00:14:43,008 --> 00:14:47,137
nea ɛyɛ biara a yɛanya
ɛde besi ha wɔ yɛn nnɛyi bere yi mu.

201
00:14:48,556 --> 00:14:53,018
Na enti, sɛ yebetumi adi so a
akwan a okyinnsoromma akɛse fa so...

202
00:14:53,102 --> 00:14:55,646
sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛkyerɛ wɔn kwan afi Asase so...

203
00:14:55,729 --> 00:15:00,317
afei akyinnye biara nni ho sɛ ebetumi aba saa
nnipa a wofi asase so a wɔanya nkɔso kɛse...

204
00:15:00,401 --> 00:15:05,072
anka wobetumi anya mfiridwuma no
sɛ wɔde bɛkyerɛ okyinnsoromma bi kwan akɔ Asase so.

205
00:15:06,407 --> 00:15:10,160
Ɛyɛ anigye sɛnea anansesɛm ahorow no
kaa sɛnea nsuyiri no bae ho asɛm.

206
00:15:10,244 --> 00:15:12,538
Wɔaka sɛ...

207
00:15:12,621 --> 00:15:17,209
meteor kɛse anaa okyinnsoromma ketewa anaa biribi
na ɛsɛ sɛ wofi owia no akyi wosow ne ho...

208
00:15:17,293 --> 00:15:22,923
na sɛnea ɛte no, .
tetew po ahorow mu fi wɔn nipadua mu.

209
00:15:23,424 --> 00:15:26,010
Ɛda adi pefee sɛ wɔyɛɛ nsuyiri no.

210
00:15:26,093 --> 00:15:29,847
Tumi a ɛkorɔn na wɔsomaa no...

211
00:15:29,930 --> 00:15:33,434
sɛ wɔbɛsiesie nneɛma wɔ Asase so ha.

212
00:15:33,517 --> 00:15:37,771
Ná wɔwɔ adwene ne atirimpɔw bi
ma Sɔhwɛ Asase...

213
00:15:37,855 --> 00:15:40,149
a wogye dii
na abɛyɛ nea asɛe...

214
00:15:40,232 --> 00:15:45,446
na, ɛno nti, .
wɔde nsuyiri no kɔmaa sɛ ntua...

215
00:15:45,529 --> 00:15:48,324
ntua a wɔde ba adesamma so.

216
00:15:51,160 --> 00:15:55,039
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Sɛ nsuyiri kɛse no
na ɛyɛ asɛm a esii ankasa, abakɔsɛm mu...</i>

217
00:15:55,122 --> 00:15:58,959
<i>so ebetumi aba sɛ wɔhyɛɛ da de bae
denam wiase foforo mu abɔde so...</i>

218
00:15:59,043 --> 00:16:01,420
<i>sɛnea tete ahunmu akwantufo ho animdefo kyerɛ no?</i>

219
00:16:02,129 --> 00:16:04,965
<i>Nanso sɛ ɛte saa a, dɛn ntia?</i>

220
00:16:05,049 --> 00:16:08,344
<i>Dɛn na ebia na wɔyɛ
ɔrebɔ mmɔden sɛ ɔbɛsɛe?</i>

221
00:16:13,891 --> 00:16:17,895
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Bepɔw Hermon, Lebanon. 1869.</i>

222
00:16:19,229 --> 00:16:22,524
<i>Nhwehwɛmu a ɛwɔ soro no
abakɔsɛm mu mmepɔw yi...</i>

223
00:16:22,608 --> 00:16:25,986
<i>Britaniani a ɔyɛ fam tutufo
Ɔsahene Sir Charles Warren...</i>

224
00:16:26,070 --> 00:16:30,324
<i>hu kronkron no
asɔredan a ɛwɔ Qasr Antar...</i>

225
00:16:30,407 --> 00:16:34,828
<i>wogye dii sɛ ɛyɛ beae a ɛkorɔn sen biara
a wɔsom wɔ Bible wiase no mu.</i>

226
00:16:38,248 --> 00:16:41,418
[ Ɔbarima ] Owura Charles Warren
nantew kɔɔ Bepɔw Hermon atifi.

227
00:16:41,502 --> 00:16:46,006
Asɔredan yi amamfõ wɔ hɔ, .
na ɛhɔ na ohuu tete stele bi...

228
00:16:46,090 --> 00:16:49,093
na ɔbubuu saa stele yi mu mmienu...

229
00:16:49,176 --> 00:16:52,429
na ɔsan de baa Britania Tete Nneɛma Akorae.

230
00:16:53,722 --> 00:16:57,226
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Bere a nhomanimfo rekyerɛ ase
Hela nkyerɛwee no, na ɛkenkan sɛ:</i>

231
00:16:57,309 --> 00:17:00,896
<i>“Sɛnea ahyɛde no kyerɛ no
Onyankopɔn kɛse ne kronkron no de...</i>

232
00:17:00,979 --> 00:17:04,149
<i>wɔn a wɔka ntam no fi ha.”</i>

233
00:17:04,942 --> 00:17:09,988
<i>Nkyerɛwee no ntease yerae wɔ
fam tutufo bɛboro mfe ɔha...</i>

234
00:17:10,072 --> 00:17:13,909
<i>kosi sɛ Bible ho ɔbenfo
George Nickelsburg na ɔde bataa ho...</i>

235
00:17:13,992 --> 00:17:16,829
<i>to ntam a wɔaka ho asɛm
wɔ tete Henok Nhoma no mu.</i>

236
00:17:17,996 --> 00:17:22,668
<i>Sɛnea Henok kyerɛ no, Bepɔw Hermon
ne baabi a abɔfo atuatewfo kuw bi...</i>

237
00:17:22,751 --> 00:17:24,044
<i>a wonim no sɛ Awɛmfo...</i>

238
00:17:24,128 --> 00:17:26,964
<i>sian fii soro
wɔ akyirikyiri bere a atwam no mu...</i>

239
00:17:27,047 --> 00:17:30,092
<i>na ɔkaa ntam
ansa na ɔne nnipa ahyia.</i>

240
00:17:31,802 --> 00:17:35,973
Wɔ bere a edii bere anim mu no, .
Onyankopɔn mma sian baa Asase so.

241
00:17:36,974 --> 00:17:38,976
Na wɔn a wɔhyerɛn, .
Elohim no.

242
00:17:39,059 --> 00:17:43,647
Ɛnonom yɛ abɔfo a wɔahwe ase, na wɔn
huu mmea no sɛ wɔn ho yɛ fɛ yiye...

243
00:17:43,731 --> 00:17:46,316
na wɔwaree mmaa no
anaasɛ ɔne mmea no nyaa abusuabɔ.

244
00:17:48,026 --> 00:17:52,573
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Eyinom mma a wɔnyɛ abɔde
nkabom a ɛda abɔfo ne nnipa ntam...</i>

245
00:17:52,656 --> 00:17:56,744
<i>wokae se wosow aba
abɔde akɛse a wɔde afrafra bɔɔ Nefilim no...</i>

246
00:17:58,162 --> 00:18:01,206
<i>na Onyankopɔn abofono saa
ɛnam wɔn a wɔwɔ hɔ so...</i>

247
00:18:02,249 --> 00:18:06,170
<i>sɛ ɔsii gyinae sɛ ɔbɛsoma nsuyiri kɛseɛ
sɛ wɔbɛtew Asase so afi wɔn ho.</i>

248
00:18:09,631 --> 00:18:15,179
<i>Nanso ɛyɛ dɛn na nnipa mmea
no tumi maa abɔfo nyinsɛn wɔn?</i>

249
00:18:15,262 --> 00:18:19,016
<i>Ebetumi aba sɛ, sɛ tete ahunmu kwankyerɛfo no
nsusuwiifo kyerɛ sɛ...</i>

250
00:18:19,099 --> 00:18:22,936
<i>sɛ Henok Nhoma no
ɛnyɛ abɔfo ho asɛm ankasa...</i>

251
00:18:23,020 --> 00:18:26,607
<i>nanso mmom ɛyɛ soronko
wiase foforo mu nipasu ho?</i>

252
00:18:29,026 --> 00:18:31,987
[ CHILDRESS ] Ɛsɛ sɛ wo dwene ho
nea na ɛrekɔ so wɔ ha ankasa.

253
00:18:32,070 --> 00:18:36,450
So nnipa a wofi asase so reba
na afei ɔne nnipa rewo?

254
00:18:36,533 --> 00:18:41,413
Nea na wɔabara ɔkwan bi so no, .
ne mfomso, nanso wɔyɛɛ no ​​ɔkwan biara so.

255
00:18:42,122 --> 00:18:45,876
Enti nnipa afoforo a wofi asase so no
sii gyinae sɛ eyi yɛ mfomso kɛse.

256
00:18:45,959 --> 00:18:48,504
Afei deɛ ɛsɛ sɛ yɛsɛe
saa nnipa yi nyinaa.

257
00:18:58,639 --> 00:19:00,724
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
So nsuyiri kɛse no ho asɛm betumi...</i>

258
00:19:00,808 --> 00:19:05,479
<i>nokwarem no, ɔrekyerɛkyerɛ nnipa a wofi asase so mu
aba Asase so bere tenten a atwam ni...</i>

259
00:19:05,562 --> 00:19:10,442
<i>ne nnipa mmea a wɔde wɔn ho hyɛ mu
sɛ wɔbɛbɔ abran abusua a wɔadan wɔn ho?</i>

260
00:19:11,819 --> 00:19:14,738
<i>Tete ahunmu akwantufo ho nkyerɛkyerɛmufo ka sɛ yiw...</i>

261
00:19:14,822 --> 00:19:19,076
<i>na wɔkyerɛ adanse foforo
wobetumi ahu denam amamfõ a wɔbɛhwehwɛ mu...</i>

262
00:19:19,159 --> 00:19:22,830
<i>a wogye di sɛ efi tete
mfe mpempem pii ansa na...</i>

263
00:19:22,913 --> 00:19:25,457
<i>yɛn anibuei a edi kan a yenim.</i>

264
00:19:34,508 --> 00:19:38,262
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Khambhat Po no, India, 2001.</i>

265
00:19:41,014 --> 00:19:44,434
<i>Nyansahufoɔ a wɔreyɛ adwuma
bɛyɛ akwansin 25 fi mpoano...</i>

266
00:19:44,518 --> 00:19:47,396
<i>ne anammɔn 125 wɔ asase no ase...</i>

267
00:19:47,479 --> 00:19:49,731
<i>hintiw wɔ biribi soronko so-</i>

268
00:19:51,275 --> 00:19:54,695
<i>nea ɛte sɛ nea ɛyɛ nsɛnkyerɛnne no
tete anibuei bi ho.</i>

269
00:19:54,778 --> 00:19:58,532
[Shimkhada ] Nnansa yi ara, .
po so fam tutufo a wɔwɔ India...

270
00:19:58,615 --> 00:20:02,619
wɔahu nkurow abien
wɔ Khambhat Po no mu.

271
00:20:02,703 --> 00:20:04,621
Wɔda so ara reyɛ ho adwuma-

272
00:20:04,705 --> 00:20:09,042
kɔ fam hɔ na wɔde sie
ne mfonini ne video a wɔtwe.

273
00:20:11,628 --> 00:20:16,300
[ MMOFRA ] Wosusuw sɛ nkurow yi
wɔsɛee no wɔ asase mu nsakrae bi mu...

274
00:20:16,383 --> 00:20:19,469
ɛno sii
mfe mpempem pii a atwam ni.

275
00:20:19,553 --> 00:20:21,388
Nanso ɛsɛ sɛ wo dwene wo ho...

276
00:20:21,471 --> 00:20:25,392
sɛ enni hɔ a
nkurow a akɔ fam kɛse a atwa India ho ahyia.

277
00:20:26,602 --> 00:20:30,105
Wɔn ankasa anansesɛm ne anansesɛm ahorow
ka saa pɛpɛɛpɛ.

278
00:20:31,899 --> 00:20:35,402
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Amamfõ a wohuu wɔ ase
ɛpo a ɛwɔ Khambhat Po no mu...</i>

279
00:20:35,485 --> 00:20:39,197
<i>wosusuw sɛ ɛyɛ bere a atwam ni
anyɛ yiye koraa no mfe 9,000...</i>

280
00:20:39,281 --> 00:20:41,783
<i>kɔ bere a
nhwehwɛmufo binom gye di sɛ...</i>

281
00:20:42,826 --> 00:20:44,578
<i>okyinnsoromma ketewa bi bɔɔ Asase...</i>

282
00:20:46,830 --> 00:20:49,333
<i>na ɛde wiase nyinaa nsuyiri bae.</i>

283
00:20:55,297 --> 00:20:58,258
<i>So nkurow a nsu ase yi betumi ayɛ saa
ɛnyɛ sɛ ɛbɛyɛ adanse nko...</i>

284
00:20:58,342 --> 00:21:00,677
<i>sɛ nsuyiri kɛse no sii ampa...</i>

285
00:21:00,761 --> 00:21:04,097
<i>nanso nso sɛ ɛpopaa
ɔman a ɛkɔ anim...</i>

286
00:21:04,181 --> 00:21:08,518
<i>a na ɛwɔ hɔ bere tenten ansa na ɛreba no
nnipa anibuei a edi kan a wonim?</i>

287
00:21:09,269 --> 00:21:12,064
<i>Nyansahufo ka adanse foforo
wobetumi ahu...</i>

288
00:21:12,147 --> 00:21:14,524
<i>wɔ mmeae a wotutu fam hwehwɛ tetefo nneɛma mu
wiase nyinaa...</i>

289
00:21:14,608 --> 00:21:18,570
<i>a ɛyɛ nea ɛkɔɔ so tete
kosi nsukyenee bere a etwa to no awiei.</i>

290
00:21:20,405 --> 00:21:23,867
<i>Wɔ Turkey anafo fam apuei
atoro di Gobekli Tepe-</i>

291
00:21:23,951 --> 00:21:27,454
<i>nsɛm a ɛtoatoa so a ɛyɛ soronko
abo a wɔde ayɛ kurukuruwa ho...</i>

292
00:21:27,537 --> 00:21:31,208
<i>a adum a wɔasen no nwonwaso wom
a emu duru bɛyɛ tɔn 50.</i>

293
00:21:32,292 --> 00:21:34,461
<i>Radiocarbon bere a wɔde kyerɛ no kyerɛ...</i>

294
00:21:34,544 --> 00:21:38,674
<i>wɔkyekyee complex no afã horow
bɛyɛ afe 10,000 A.Y.B....</i>

295
00:21:38,757 --> 00:21:41,969
<i>ne anyɛ yiye koraa no, fam tutufo biako
gye di sɛ nsɛnkyerɛnne bi wɔ hɔ...</i>

296
00:21:42,052 --> 00:21:45,138
<i>ebia nsuyiri na asɛe no.</i>

297
00:21:51,144 --> 00:21:54,940
[ Onipa ] Yɛwɔ adanse wɔ hɔ
ɔsɛe a ɛyɛ hu ho...

298
00:21:55,023 --> 00:21:59,277
adum a wɔrebubu agu ho
wɔ nsukyenee bere a etwa to no awiei...

299
00:21:59,861 --> 00:22:04,408
sɛ na nneɛma mu yɛ den yiye-nnipa
na wɔrebɔ mmɔden sɛ wɔbɛsan akyekye saa bere no.

300
00:22:04,491 --> 00:22:09,579
Awiei koraa no, wogyaee mu wɔ ɔkwan a etu mpɔn so
na wɔakata so wɔ site no nyinaa so...

301
00:22:09,663 --> 00:22:12,165
ebia sɛ wɔbɛsan aba akyiri yi
sɛ wobɛda no adi...

302
00:22:12,249 --> 00:22:14,793
ebia sɛ wobesie ama asefo kɛkɛ.

303
00:22:17,921 --> 00:22:19,923
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Wɔ Indonesia kwae a osu tɔ kɛse wom mu...</i>

304
00:22:21,174 --> 00:22:25,262
<i>yɛ abrannaa a ɛtoatoa so, .
afasu ne anammɔn a ɛwɔ koko bi so...</i>

305
00:22:25,345 --> 00:22:28,348
<i>sɛ ɛhɔfo frɛ no Gunung Padang.</i>

306
00:22:28,432 --> 00:22:31,643
<i>Bere a nyansahufo tuu fam
akɔ asase mu de akyerɛ ne mfe...</i>

307
00:22:31,727 --> 00:22:37,107
<i>wɔhunuu beaeɛ no
anyɛ yiye koraa no, efi afe 9700 A.Y.B

308
00:22:38,442 --> 00:22:42,946
Nea ɛyɛ anigye kɛse ne sɛ, .
Gunung Padang no layers no mu biako...

309
00:22:43,030 --> 00:22:44,990
ɛno na wɔada no adi wɔ seismically...

310
00:22:45,073 --> 00:22:51,663
kyerɛ sɛ na ɔkwan bi wɔ hɔ a wɔfa so kɔ mu
kɔɔ ɔbodan bi mu wɔ bɛyɛ afe 9700 anaa nea ɛte saa A.Y.B.

311
00:22:51,747 --> 00:22:54,249
ɛno akyi no wɔkataa so.

312
00:22:57,127 --> 00:23:01,590
Bio nso, misusuw sɛ eyi ne
nsɛm a esisii wɔ nsukyenee bere a etwa to no awiei.

313
00:23:04,092 --> 00:23:06,887
Ná nkurɔfo rekɔ abodan mu.
Ná ɛsɛ sɛ woguan.

314
00:23:08,263 --> 00:23:11,058
Na afei nneɛma
na wɔkataa so wɔ ɛno akyi.

315
00:23:13,310 --> 00:23:16,521
<i>[ Ɔkyerɛwfo] So saa amamfõ yi
a wohu wɔ wiase nyinaa...</i>

316
00:23:16,605 --> 00:23:22,444
<i>adanse a ɛkyerɛ sɛ anibuei a ɛkɔ anim
a na ɛwɔ hɔ ansa na wiase nyinaa nsuyiri reba?</i>

317
00:23:23,487 --> 00:23:27,908
<i>Na sɛ ɛte saa a, ebia yɛbɛhunu sɛ wɔaka ho asɛm
wɔ tete anansesɛm mu?</i>

318
00:23:29,659 --> 00:23:34,164
[ MAGLIOCCO] sɛ yɛsan kɔ a
to tete Hela, anansesɛm no mu biako...

319
00:23:34,247 --> 00:23:37,959
asɛm kronkron no mu biako
sɛ Plato kora...

320
00:23:38,043 --> 00:23:43,090
ne asɛm a wɔka sɛ kan no na a
asasepɔn kɛse, a ɔfrɛ no Atlantis...

321
00:23:44,591 --> 00:23:49,012
na Atlantis nso wɔ
anibuei kɛse a ɛkɔ anim.

322
00:23:51,807 --> 00:23:57,062
Ná Atlantis yɛ nsasepɔn no mu biako
a nsuyiri kɛse no sɛee no.

323
00:23:58,271 --> 00:24:01,316
[SCHOCH ] Bere bɛn na ɔne Atlantis bɔ?
Ɛde besi afe 9600 A.Y.B.

324
00:24:01,942 --> 00:24:06,154
a ɛbɛn nnɛyi bere no yiye
nsukyenee bere a etwa to no awiei ho asɛm.

325
00:24:07,155 --> 00:24:12,953
Enti eyinom nyinaa, megye di sɛ ɛka saa asɛm no bom
na yɛwɔ anibuei kyinhyia bi a edi kan.

326
00:24:13,036 --> 00:24:17,916
Wɔsɛee no wɔ afe no awiei
nsukyenee bere a etwa to denam abɔde mu asiane ahorow so.

327
00:24:17,999 --> 00:24:23,797
Wɔde adesamma kɔɔ sum bere bi mu
a ɛkɔɔ so mfe mpempem pii...

328
00:24:23,880 --> 00:24:28,260
kosii sɛ anibuei san bae
bɛyɛ mfe 5,000 a atwam ni.

329
00:24:30,470 --> 00:24:33,056
<i>[ Ɔkyerɛwfo] So ebetumi aba
sɛ Atlantis ho asɛm no...</i>

330
00:24:33,140 --> 00:24:38,019
<i>rekyerɛkyerɛ anibuei bi mu ankasa
a na ɛwɔ hɔ ansa na afe 70, 000 A.Y.B....</i>

331
00:24:38,103 --> 00:24:42,065
<i>bere a nsuyiri kɛse no ne awiei
wɔka sɛ nsukyenee bere no sii?</i>

332
00:24:43,233 --> 00:24:47,362
<i>So Atlantis nso huu amane saa ara
sɛnea Gobekli Tepe...</i>

333
00:24:47,445 --> 00:24:51,116
<i>Gunung Padang, 1999. Ɔde ne nsa kyerɛɛ ne so.
ne tete adan afoforo pii...</i>

334
00:24:51,199 --> 00:24:54,327
<i>a ɛte sɛ nea wɔabɔ no
denam asiane bi a esii so?</i>

335
00:24:55,620 --> 00:24:57,914
<i>Tete ahunmu akwantufo ho nkyerɛkyerɛmufo ka sɛ yiw...</i>

336
00:24:58,999 --> 00:25:02,627
<i>na kyerɛ sɛ nea ɛhyɛ nkuran sen biara
wobetumi ahu adanse...</i>

337
00:25:02,711 --> 00:25:07,591
<i>ɛnyɛ nea wɔsɛee no, .
nanso nea ɛkaa hɔ no.</i>

338
00:25:17,350 --> 00:25:21,521
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Qumran, Palestina, 1946.</i>

339
00:25:22,939 --> 00:25:25,692
<i>Wɔ sare so, .
70 akwansin wɔ Yerusalem apuei fam...</i>

340
00:25:27,110 --> 00:25:31,281
<i>Bedouin oguanhwɛfo bi gyae ne nguankuw
nguan ne mpapo ho sɛ wɔbɛhwehwɛ ɔyerafo.</i>

341
00:25:33,200 --> 00:25:37,162
<i>Wɔnantew abotan so, .
oguanhwɛfo no hu ɔbodan bi wɔ akyirikyiri.</i>

342
00:25:39,164 --> 00:25:41,958
[ Barima ]
Ɔtow ɔbo bi guu ɔbodan bi mu...

343
00:25:42,042 --> 00:25:44,628
na ɔtee mpaapaemu no
a ɛfa nkuku a wɔbubu ho.

344
00:25:44,711 --> 00:25:46,254
[Nneɛma a wɔde bɔ akuturuku ] .

345
00:25:46,338 --> 00:25:48,465
Enti ɔkɔɔ mu kɔhwehwɛɛ mu...

346
00:25:48,548 --> 00:25:52,552
na wohuu nkuku a emu
tete nsaano nkyerɛwee ahorow.

347
00:25:55,472 --> 00:25:59,351
Bedouin oguanhwɛfo no a ohui
no ma wohuu abodan 11...

348
00:25:59,434 --> 00:26:03,271
ɛno na na ɛdɔɔso sen biara
nhoma ahorow akorae soronko...

349
00:26:03,355 --> 00:26:06,149
akyinnye biara nni ho wɔ adesamma abakɔsɛm mu- .
Po a Awu Nhoma Mmobɔwee no.

350
00:26:07,734 --> 00:26:11,988
Nhoma ahorow 800 na ɛwɔ hɔ
wohu wɔ saa abodan 11 yi mu...

351
00:26:12,072 --> 00:26:15,116
na ɛka nneɛma pii kyerɛ yɛn
fa tete wiase no ho.

352
00:26:17,118 --> 00:26:20,080
Adiyisɛm a ɛyɛ nwonwa no mu baako
yɛ asɛm bi a ɛfa Noa ho...

353
00:26:20,163 --> 00:26:22,916
sɛ yenhu
wɔ Apam Dedaw no mu.

354
00:26:24,501 --> 00:26:28,129
Na asɛm no ne sɛ, sɛ wɔwoo Noa a, .
ɔyɛ akokoaa soronko...

355
00:26:28,213 --> 00:26:33,593
a ne honam ani yɛ nwonwa ne tumi a ɔwɔ
sɛ ɔde n’ani bɛhyerɛn dan no mu.

356
00:26:34,261 --> 00:26:39,057
Nea ɛyɛ anigye ne sɛ
nokwarem no wowɔ Noa papa, Lamek...

357
00:26:39,140 --> 00:26:42,352
akyinnyegye a wogye sɛ ebia anaasɛ ɛnte saa
Noa yɛ ne ba.

358
00:26:45,605 --> 00:26:51,278
Na eyi fi nokwasɛm a ɛyɛ sɛ yɛanya
saa asɛm yi fa abɔfo a wɔahwe ase yi ho...

359
00:26:51,361 --> 00:26:54,698
a ɛbaa fam na ɔne mmea dae.

360
00:26:56,992 --> 00:27:02,747
Lamek ne ne yere Batenos- .
“Ɛyɛ me ba anaasɛ ɛyɛ wɔn dea?”

361
00:27:03,290 --> 00:27:07,794
[TSOUKALOS ] Noa akyi
wɔka ho asɛm sɛ ɛyɛ ahɔho koraa.

362
00:27:07,877 --> 00:27:12,132
Wɔka n’ani ho asɛm sɛ ɛte saa
a ɛhyerɛn te sɛ owia hann.

363
00:27:12,215 --> 00:27:15,552
Ne honam ani nso hyerɛn.

364
00:27:17,846 --> 00:27:20,056
Afei, ɛno yɛ nkyerɛkyerɛmu a ɛyɛ nwonwa yiye.

365
00:27:20,140 --> 00:27:23,643
Na enti ɛsɛ sɛ obi bisa asɛmmisa no...

366
00:27:23,727 --> 00:27:27,439
“Na sɛ Noa yɛ obiako nso ɛ
nnipa a wofi asase so no ho?”

367
00:27:29,816 --> 00:27:32,652
<i>[ Ɔkyerɛwfo] So ebetumi aba sɛ, .
sɛnea tete ahunmu akwantufo nsusuwiifo kyerɛ no...</i>

368
00:27:32,736 --> 00:27:38,491
<i>sɛ Bible mu mfonini a ɛfa Noa ho
nokwarem no, na ɔyɛ ɔhɔho abɔde?</i>

369
00:27:39,617 --> 00:27:41,619
<i>So eyi nti na wɔka ne ho asɛm...</i>

370
00:27:41,703 --> 00:27:45,373
<i>te sɛ nea ɔwɔ honam ani hwɛbea a ɛyɛ nwonwa
ne aniwa a ɛhyerɛn?</i>

371
00:27:46,416 --> 00:27:48,960
Ade titiriw no
ɛno na ɛrekɔ so wɔ Noah ho...

372
00:27:49,044 --> 00:27:53,506
ne sɛ ne ho tew Onyankopɔn ani so, .
na saa ara na n’abusua nso te.

373
00:27:53,590 --> 00:27:57,927
Na ɛte sɛ nea saa ahotew yi fi awosu mu, .
te sɛ nea ebia wobɛfrɛ no honhom mu de no.

374
00:28:00,013 --> 00:28:04,017
Na dɛm ntsi, ber a Nyankopɔn yɛ nhyehyɛɛ
sɛ wɔbɛpopa adesamma nkaeɛ no...

375
00:28:04,100 --> 00:28:09,314
nea ɔrepopa no ne
extraterrestrial dimension a ɛfa adesamma ho...

376
00:28:09,397 --> 00:28:12,442
ɛno nam so aba
efĩ a ɛba nnipa awosu mu.

377
00:28:15,987 --> 00:28:19,032
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Ebia nnipa a wofi asase so
asoma nsuyiri kɛse no...</i>

378
00:28:19,115 --> 00:28:21,910
<i>de tew asaase no ho
awosu mu mfomso ahorow ho...</i>

379
00:28:23,119 --> 00:28:26,956
<i>na ma Noa nyɛ agya
adesamma nkyerɛase foforo bi ho?</i>

380
00:28:29,542 --> 00:28:31,544
<i>Sɛnea tete nsɛm kyerɛ no...</i>

381
00:28:31,628 --> 00:28:34,297
<i>wiase a Noa deɛ
wɔwoo asefo wɔ...</i>

382
00:28:34,381 --> 00:28:38,385
<i>na ɛyɛ soronko koraa wɔ deɛ no ho
a na ɛwɔ hɔ ansa na nsuyiri reba...</i>

383
00:28:38,885 --> 00:28:41,805
<i>bere a anyame, abran, anansesɛm...</i>

384
00:28:41,888 --> 00:28:45,683
<i>ne abɔde afoforo nso na wɔkae
sɛ wɔne nnipa bɛkyɛ okyinnsoromma yi.</i>

385
00:28:46,768 --> 00:28:50,146
Ɛte sɛ nea nsuyiri no som ampa
sɛ beae a wɔde hye hye.

386
00:28:52,941 --> 00:28:56,236
Wɔ Bible mu no, yɛkenkan sɛnea wɔyɛe no ho asɛm
ansa na nsuyiri no reba...

387
00:28:56,319 --> 00:29:01,116
nkurɔfo nyaa nkwa tenten, .
nanso afei nsuyiri no akyi no, nkwa nna yɛ tiaa.

388
00:29:01,199 --> 00:29:05,495
Yehu ade koro no ara wɔ Mesopotamia kasa mu
atetesɛm, a Sumeria Ahene List...

389
00:29:05,578 --> 00:29:09,666
baabi a ansa na nsuyiri no reba no, yɛwɔ ahene
a edii tumi wɔ Mesopotamia...

390
00:29:09,749 --> 00:29:11,751
a nkwa tenten soronko wom.

391
00:29:12,836 --> 00:29:18,758
Nsuyiri no akyi no, ahenni no tenten
ahemfo yi mu bɛyɛ tiaa koraa.

392
00:29:18,842 --> 00:29:21,344
Ade foforo a esii
ansa na wɔrehyehyɛ ɔhye kɛse yi...

393
00:29:21,428 --> 00:29:23,513
ne sɛ anyame no
na wɔwɔ yɛn mu.

394
00:29:23,596 --> 00:29:27,809
Ná nkitahodi a emu yɛ den wɔ hɔ
onipa ne kronkron ntam.

395
00:29:27,892 --> 00:29:30,937
Ná anyame no bɛkyerɛ yɛn kwan, .
na wɔbɛsɔ wɔn ahwɛ.

396
00:29:31,020 --> 00:29:33,982
Anka nkitahodi- .
ebia onyame no bɛware onipa a owu...

397
00:29:34,065 --> 00:29:36,359
na afei anka ɛbɛba
anyame no asefo.

398
00:29:36,443 --> 00:29:38,736
Seesei ɛte sɛ nea anyame no wɔ akyirikyiri saa.

399
00:29:38,820 --> 00:29:43,658
Enti, saa nsusuwii ahorow yi wɔ hɔ a na eyi te saa
nsakrae kɛse a ɛbae wɔ adesamma abakɔsɛm mu.

400
00:29:44,659 --> 00:29:48,371
Ɛyɛ anigye ankasa sɛ yebehu saa
nkitahodi a ɛda saa abɔde a wɔkorɔn yi ntam...

401
00:29:48,455 --> 00:29:51,040
ɛte sɛ nea ɛwɔ hɔ bere a atwam nkutoo.

402
00:29:51,124 --> 00:29:54,294
Saa mfonini ahorow yi nyinaa a ɛfa, .
“Ná abran wɔ Asase so.”

403
00:29:54,377 --> 00:29:57,255
Anaasɛ bere bi a
onipa ne anyame no dii nkitaho.

404
00:29:57,338 --> 00:29:58,798
Ɛhe na anyame no wɔ nnɛ?

405
00:29:58,882 --> 00:30:02,135
Ɛte sɛ nea yɛwɔ nkutoo
nkitahodi ahorow a ɛnyɛ anifere.

406
00:30:02,218 --> 00:30:06,014
[ Man ] ɛyɛ anigye sɛ wubesusuw ho
nea enti a ebia na ɛte saa.

407
00:30:06,097 --> 00:30:10,894
Dɛn na na ɛwɔ nsuyiri kɛse yi ho, .
saa mpaepaemu kwan yi wɔ abakɔsɛm mu...

408
00:30:10,977 --> 00:30:14,314
ɛno na ɛde ntetewmu no bae
Onyankopɔn ne onipa de?

409
00:30:16,149 --> 00:30:21,362
Ebetumi ayɛ sɛ yɛn adannandi
na egyina abɔde mu ntetee so...

410
00:30:21,446 --> 00:30:25,825
ntetee a na ɛnte saa
a saa adwene yi ayɛ no fĩ...

411
00:30:25,909 --> 00:30:28,369
sɛ ɛnyɛ yɛn nkutoo na yɛwɔ amansan yi mu.

412
00:30:28,453 --> 00:30:31,623
Ebetumi ayɛ ɔfã a ɛho hia
a ɛfa nnipa nkɔso ho.

413
00:30:38,171 --> 00:30:40,173
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
So ebetumi aba sɛ nsuyiri kɛse no...</i>

414
00:30:40,256 --> 00:30:44,302
<i>yi ɛnyɛ sɛ wɔayi afi hɔ
abɔde a nkwa wom dodow no ara a wofi Asase so...</i>

415
00:30:44,385 --> 00:30:49,766
<i>nanso ahɔhoɔ abɔdeɛ no ho nsɛnkyerɛnneɛ biara nso
ɛno na ɛwoo yɛn su no?</i>

416
00:30:50,600 --> 00:30:52,936
<i>Ebia nsɛnkyerɛnne foforo
wobetumi ahu...</i>

417
00:30:53,019 --> 00:30:58,024
<i>denam asɛm no mu nhwehwɛmu a wɔbɛkɔ so ayɛ so
Noa ne sɛnea onyaa ne ti didii mu.</i>

418
00:31:10,370 --> 00:31:14,123
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Uzengali, Turkey, 1997.</i>

419
00:31:14,707 --> 00:31:19,295
Bɛboro anammɔn 7,000 a ɛkɔ soro, .
bɛn ɔman no apuei fam hye so...

420
00:31:19,379 --> 00:31:22,715
Amerikani bi a ɔhwehwɛ nneɛma mu
a wɔrehwehwɛ Noa Adaka no...

421
00:31:22,799 --> 00:31:24,467
wɔtoo ne din David Allen Deal...

422
00:31:24,551 --> 00:31:28,429
to hintidua wɔ amamfõ no so
a ɛfa tete atrae bi ho.

423
00:31:29,055 --> 00:31:31,307
Biribi wɔ hɔ a ɛyɛ soronko
fam tutu beae...

424
00:31:31,391 --> 00:31:35,103
wɔ Anatolia asasetaw a ɛwɔ Turkey no so, .
wɔfrɛ no Naxuanfo.

425
00:31:36,229 --> 00:31:40,483
Na Naxuan fi tete asɛmfua bi mu
ɛno kyerɛ “Noa Sion”- .

426
00:31:40,567 --> 00:31:43,027
Onyankopɔn kuro a Noa sii no.

427
00:31:45,780 --> 00:31:50,827
Bepɔw Ararat, a ɛyɛ anansesɛm mu ahomegyebea
beae a Noa Adaka no wɔ no, bɛn hɔ paa.

428
00:31:50,910 --> 00:31:54,872
Enti ntease wom kɛse sɛ eyi betumi ayɛ saa
ayɛ beae a adaka no si fam...

429
00:31:54,956 --> 00:31:57,458
na afei kuropɔn yi anka ɛbɛyɛ
no na Noa na ɔkyekyee.

430
00:32:02,005 --> 00:32:05,258
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Tete Armeniani
abakɔsɛm kyerɛwfo Mose a ofi Choren...</i>

431
00:32:05,341 --> 00:32:08,928
<i>a wɔfrɛ no Naxuanfo
“beae a wodi kan sian”...</i>

432
00:32:09,012 --> 00:32:12,181
<i>beae a Noa ne n’abusua
puei fii adaka no mu...</i>

433
00:32:12,265 --> 00:32:15,602
<i>na ɔkyekyeree kuro anaa kuro a ɛdi kan
nsuyiri no akyi.</i>

434
00:32:18,271 --> 00:32:21,774
<i>So eyi betumi ayɛ asɛm a edi kan a wobesiesie
wɔ nsuyiri akyi wiase no mu?</i>

435
00:32:21,858 --> 00:32:24,444
<i>Beae a Noa tenaa na owui?</i>

436
00:32:26,904 --> 00:32:30,575
<i>Ɛnnɛ, saa beaeɛ a ɛwɔ akyirikyiri yi
no fã kɛse no ara nni hɔ a nnipa nte hɔ.</i>

437
00:32:30,658 --> 00:32:33,453
<i>Nanso sɛnea ɔhwehwɛfo David Deal kyerɛ no...</i>

438
00:32:33,536 --> 00:32:38,541
<i>wɔbɔ amanneɛ sɛ fam tutu fam nnansa yi
daa biribi a ɛyɛ nwonwa adi-</i>

439
00:32:40,126 --> 00:32:44,589
<i>ɔmantam no betumi ayɛ nea ɛwɔ mu
adamoa a ɛboro ɔpepem biako.</i>

440
00:32:46,549 --> 00:32:49,636
Adanse wɔ hɔ a ɛkyerɛ sɛ nnipa
fi wiase nyinaa bae...

441
00:32:49,719 --> 00:32:53,348
sɛ wobesie wɔn awufo wɔ ha
mfe 10,000 mu.

442
00:32:55,308 --> 00:32:57,977
Adwene no ne sɛ
sɛ wɔde wo ba ha a...

443
00:32:58,061 --> 00:33:01,731
sɛ wobesie no wɔ beae no
odiyifo soronko yi ho- .

444
00:33:01,814 --> 00:33:06,402
ɔbarima yi a Onyankopɔn apaw no
sɛ ɔbɛyɛ nea onyaa ne ti didii mu wɔ nsuyiri no mu- .

445
00:33:06,486 --> 00:33:10,990
sɛ wo nso wobenyan wo
ɛfiri sɛ na mowɔ fekuo kronkron a ɛte saa mu.

446
00:33:13,326 --> 00:33:15,495
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Sɛ Noa asɛm no yɛ nokware a...</i>

447
00:33:15,578 --> 00:33:18,665
<i>betumi saa asase fã yi
yɛ ahomegyebea a etwa to...</i>

448
00:33:18,748 --> 00:33:21,918
<i>a ɛyɛ adesamma nyinaa agya?</i>

449
00:33:28,966 --> 00:33:31,469
[Sua ]
Bere a nsuyiri no baa awiei no, Onyankopɔn kae sɛ...

450
00:33:31,552 --> 00:33:35,223
“Monkɔ w’anim, monsow aba, .
dɔɔso, nhyɛ Asase so ma.”

451
00:33:35,306 --> 00:33:40,353
Na afei ɛka sɛ, “Onyankopɔn bɛbɔ
Noa asefo wɔ Onyankopɔn suban so.”

452
00:33:40,436 --> 00:33:45,191
Yɛwɔ ɔsorosoroni no wɔ yɛn mu
abusua, na ne nyinaa san kɔ Noa so.

453
00:33:48,653 --> 00:33:50,613
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Sɛnea nhwehwɛmufo binom kyerɛ no...</i>

454
00:33:50,697 --> 00:33:55,243
<i>sɛ eyi ne beae a Noa wɔ ampa a
fii ase sɛ wɔresan adɔɔso wɔ Asase so...</i>

455
00:33:55,326 --> 00:33:58,538
<i>ɛnde ɛsɛ sɛ adaka no nso bɛn hɔ.</i>

456
00:33:59,455 --> 00:34:00,957
[ Mullins] .
Wɔ Genesis Nhoma no mu no...

457
00:34:01,040 --> 00:34:04,711
yɛkenkan sɛnea wɔyɛe no ho asɛm
Onyankopɔn hyɛɛ Noa sɛ ɔnyɛ adaka...

458
00:34:04,794 --> 00:34:08,840
ne adaka yi susudua
yɛ akɛse koraa.

459
00:34:09,966 --> 00:34:15,722
Nsusuwii ahorow a wɔtaa de ma no ne
ne tenten bɛyɛ anammɔn 450 na ne tɛtrɛtɛ bɛyɛ anammɔn 75...

460
00:34:15,805 --> 00:34:18,725
ne sorokɔ bɛyɛ anammɔn 45.

461
00:34:18,808 --> 00:34:23,980
Ɔkorow a ɛte saa a ne kɛse te saa
na wonhuu no da wɔ tete wiase...

462
00:34:24,063 --> 00:34:29,235
na nokwarem no, ɛnyɛ afeha a ɛto so 19 no mu
so hyɛmma bi a ne kɛse te sɛɛ wɔ hɔ pɛn.

463
00:34:31,654 --> 00:34:35,241
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Wɔ afe 2009 mu no, .
Dutchni bi a wɔfrɛ no Johan Huibers...</i>

464
00:34:35,324 --> 00:34:37,994
<i>hyɛɛ aseɛ sii dan
Noa Adaka no fã a ne kɛse yɛ pɛ...</i>

465
00:34:38,578 --> 00:34:42,081
<i>de akwankyerɛ a wɔde ato hɔ no bedi dwuma
mu wɔ Bible mu.</i>

466
00:34:42,165 --> 00:34:47,670
<i>Egyee no mfe abiɛsa ne nea ɛboro saa
dɔla ɔpepem biako a wɔde bewie adwuma no.</i>

467
00:34:47,754 --> 00:34:52,425
<i>Nanso bere a ɛte sɛ nea wɔayɛ hyɛn no pɛpɛɛpɛ no
sɛ wobɛtra pɔnkɔ so afi ahum a ano yɛ den mu...</i>

468
00:34:52,508 --> 00:34:55,470
<i>nnipa pii ka sɛ ɛda so ara yɛ ketewa dodo...</i>

469
00:34:55,553 --> 00:35:00,516
<i>sɛ wobɛkura mmienu ankasa
mmoa ahorow biara a wɔwɔ okyinnsoromma yi so.</i>

470
00:35:02,351 --> 00:35:04,353
[ Downing ] .
ɛbɛyɛ te sɛ nea ɛda adi pefee sɛ Noa...

471
00:35:04,437 --> 00:35:09,609
ankɔfa ɔkwan biara so
nkwa a ɛwɔ Asase so na ɔde ahyɛ adaka no mu.

472
00:35:09,692 --> 00:35:14,864
Na enti sɛ ɔkwan a wɔfa so sie sika
nkwa a ɛwɔ Asase so nyinaa...

473
00:35:14,947 --> 00:35:18,242
eyi ntumi nyɛ yiye, .
ɛnyɛ nea wobetumi agye adi.

474
00:35:19,535 --> 00:35:22,246
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Nanso tete ahunmu kwankyerɛfo
nsusuwiifo kyerɛ sɛ...</i>

475
00:35:22,330 --> 00:35:26,292
<i>ebia ɔkwan foforo bi wɔ hɔ
a adaka no tumi kora...</i>

476
00:35:26,375 --> 00:35:30,922
<i>abɔdeɛ biara a ɛwɔ Asase so no mu mmienu, .
sɛnea wɔaka wɔ Bible mu no.</i>

477
00:35:31,005 --> 00:35:34,258
Momma yɛnhwɛ mu
wɔ mfiridwuma mu adwene mu.

478
00:35:35,468 --> 00:35:40,056
Ɔkwan biako pɛ a wɔfa so yɛ saa
wobɛtumi abɔ adaka...

479
00:35:40,139 --> 00:35:44,310
te sɛ nea Noa bɔɔ sɛnea
nea yebetumi akenkan wɔ Apam Dedaw no mu...

480
00:35:44,393 --> 00:35:48,022
ne sɛ woboaboa DNA nhwɛsode ahorow ano a.

481
00:35:49,982 --> 00:35:52,318
Enti sɛ adaka no...

482
00:35:52,401 --> 00:35:57,573
na ɛyɛ kasakoa anaa sɛnkyerɛnne
ma DNA sikakorabea bi a ɛwɔ hɔ?

483
00:35:59,700 --> 00:36:04,163
<i>[ Ɔkyerɛwfo] So adaka no kyerɛkyerɛɛ mu
wɔ Noa asɛm no mu no, ɛwɔ hɔ ankasa?</i>

484
00:36:04,247 --> 00:36:09,710
Na sɛ ɛte saa a, ebia na ɛnyɛ anwenne
sɛ wɔbɛsoa mmoa ahorow biara mu abien...

485
00:36:09,794 --> 00:36:11,838
nanso DNA sikakorabea bi...

486
00:36:11,921 --> 00:36:16,259
wɔasi sɛ wɔde bɛkura awosu mu nsɛm no mu
abɔde a nkwa wom nyinaa mu wɔ yɛn okyinnsoromma yi so?

487
00:36:17,009 --> 00:36:21,848
[ MMOFRA ] Nea obi betumi
kenkan kɔ eyi mu ne sɛ...

488
00:36:21,931 --> 00:36:25,935
DNA sikakorabea titiriw bi
na ɛsɛ sɛ wɔbɔ...

489
00:36:26,561 --> 00:36:30,690
saa aboa no DNA, afifide DNA...

490
00:36:30,773 --> 00:36:33,109
ne onipa DNA, sɛnea ɛte no...

491
00:36:33,192 --> 00:36:36,112
na ɛsɛ sɛ wɔkora ne nyinaa so ɔkwan bi so...

492
00:36:36,195 --> 00:36:42,118
wɔ adaka bi a na ɛsɛ sɛ ɛsensɛn nsu mu mu
denam nsuyiri no ne ɔsɛe yi so.

493
00:36:43,870 --> 00:36:49,166
<i>[ Ɔkyerɛwfo] So ebetumi aba sɛ adesamma nyinaa
no fi Noa awosu mu abusua-</i>

494
00:36:49,250 --> 00:36:54,046
<i>abɔdeɛ foforɔ a ɛsii aborɔfoɔ ananmu
nnipa a bere bi na wɔwɔ Asase so?</i>

495
00:36:55,131 --> 00:36:58,217
<i>Na nea aka nyinaa
saa ɔman a bere bi na ɛyɛ kɛse yi...</i>

496
00:36:58,301 --> 00:37:03,139
<i>ne abotan akɛseɛ a' na ɛwɔ hɔ
kɛse dodo sɛ nsuyiri no bɛhohoro no?</i>

497
00:37:04,056 --> 00:37:08,895
<i>Na sɛ ɛte saa a, ebia wɔahyɛ yɛn nkrabea
sɛ wobehu amane koro no ara?</i>

498
00:37:09,604 --> 00:37:11,856
<i>Ebia wobetumi ahu nsɛnkyerɛnne foforo...</i>

499
00:37:11,939 --> 00:37:14,692
<i>denam yɛn ankasa de a yɛbɛhwɛ so
nnɛyi nkyerɛase...</i>

500
00:37:15,860 --> 00:37:18,154
<i>noa Adaka no mu.</i>

501
00:37:25,828 --> 00:37:28,331
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Spitsbergen, Norway.</i>

502
00:37:30,833 --> 00:37:34,754
<i>Wɔ saa nsupɔw a ɛwɔ akyirikyiri yi so no, .
ɛne Arctic Po no ntam nware...</i>

503
00:37:36,088 --> 00:37:38,966
<i>ɛda Svalbard Wiase Nyinaa Abakorabea.</i>

504
00:37:47,099 --> 00:37:49,060
<i>Wɔfrɛ no Ɔsɛe Da Vault...</i>

505
00:37:49,143 --> 00:37:53,856
<i>saa adekorabea yi ma DNA no
afifide, mmoa ne nnipa ho...</i>

506
00:37:53,940 --> 00:37:56,609
Ɛkame ayɛ sɛ <i>tumi gyina ɔsɛe biara ano...</i>

507
00:37:56,692 --> 00:38:01,280
<i>a nsuyiri, asasewosow ka ho
anaasɛ nuklea ɔtopae.</i>

508
00:38:10,581 --> 00:38:13,209
[Ɔbaa ]
Svalbard Aba Sikakorabea no yɛ nhyehyɛe...

509
00:38:13,292 --> 00:38:16,837
anaasɛ adwumayɛbea bi a akɔ fam
akɔ awɔw a ɛtra hɔ daa no mu.

510
00:38:18,464 --> 00:38:21,926
Ɛyɛ amanaman ntam mmɔdenbɔ titiriw
sɛ wɔde aba dodow biara bɛto hɔ- .

511
00:38:22,009 --> 00:38:24,553
titiriw aba
of nnɔbae afifide ahorow- .

512
00:38:25,304 --> 00:38:28,057
sɛnea ɛbɛyɛ a ɛbɛboa ma wɔakora awosu mu nneɛma ahorow so.

513
00:38:36,816 --> 00:38:41,988
<i>[ Ɔkyerɛwfo] Ne Ɔsɛe Da Vault, .
so yɛreyɛ yɛn ankasa nnɛyi adaka?</i>

514
00:38:42,071 --> 00:38:45,866
<i>Baako a sɛ́ anka ɛbɛyɛ adan
abɔde biara a ɛte ase wɔ Asase so no mu abien...</i>

515
00:38:45,950 --> 00:38:49,745
<i>bɛtena aba no mu
afifide nkwa ahorow biara ho?</i>

516
00:38:49,829 --> 00:38:52,248
[ Fisher] Svalbard Aba Akorae
wɔayɛ no sɛ...

517
00:38:52,331 --> 00:38:54,458
a ɔsɛe bi wɔ n’adwenem.

518
00:38:55,668 --> 00:38:58,379
Adwene no ne sɛ wɔ adeyɛ no mu
a ɛfa asiane bi a esii ho...

519
00:38:58,462 --> 00:39:01,924
na ɛbɛda so ara atra hɔ awɔw na
kora aba so mfe mpempem pii.

520
00:39:02,008 --> 00:39:05,553
Ɛyɛ anidaso a etwa to yi bi
ama awosu mu nneɛma ahorow.

521
00:39:07,304 --> 00:39:09,390
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Svalbard no yɛ biako pɛ...</i>

522
00:39:09,473 --> 00:39:13,769
<i>a ɛwɔ abɔde a nkwa wom akorae ahorow pii mu
a ɛwɔ wiase nyinaa.</i>

523
00:39:14,770 --> 00:39:18,107
<i>England Mfirihyia Apem Aba Sikakorabea
yɛ kɛse mpo...</i>

524
00:39:18,190 --> 00:39:24,155
<i>bere a U.S. aban a ɛwɔ ɔman no mu no asi a
adwumayɛbea a ɛte saa ara wɔ Fort’ Collins, Colorado.</i>

525
00:39:25,865 --> 00:39:29,535
<i>Nyansahufo ka nea enti a ɛte saa
ma saa nneɛma a wɔkora so yi...</i>

526
00:39:29,618 --> 00:39:31,579
<i>so ɛno ne okyinnsoromma kɛse foforo...</i>

527
00:39:31,662 --> 00:39:35,207
<i>te sɛ nea wogye di no
sɛ ɔde nsuyiri kɛse no bae...</i>

528
00:39:35,291 --> 00:39:37,543
<i>awie koraa no ɛbɛbɔ Asase.</i>

529
00:39:37,626 --> 00:39:39,754
<i>Ɛyɛ bere asɛm kɛkɛ.</i>

530
00:39:39,837 --> 00:39:41,338
[Frisbee] .
Wowɔ asiane no bere nyinaa...

531
00:39:41,422 --> 00:39:43,966
na, nokwarem no, yɛahu
ha wɔ Asase so...

532
00:39:44,050 --> 00:39:47,720
a ɛne sɛ wobenya okyinnsoromma akɛse
anaasɛ okyinnsoromma a ɛtoatoa so bɛbɔ okyinnsoromma yi...

533
00:39:47,803 --> 00:39:50,681
na ɛde kɛse ba
nneɛma a atwa yɛn ho ahyia a wɔsɛe no.

534
00:39:51,766 --> 00:39:56,145
Mprempren yi ara yɛn awosu mu nkesua nyinaa
wɔ kɛntɛn biako mu.

535
00:39:56,228 --> 00:40:01,567
Sɛ́ ɛyɛ okyinnsoromma ketewa anaa okyinnsoromma ketewaa bi
sɛ yɛbɔ yɛn a, yɛwɔ asiane mu.

536
00:40:05,029 --> 00:40:07,740
<i>[ Ɔkyerɛwfo] .
Wɔ Ɔpɛpɔn afe 2013 mu...</i>

537
00:40:07,823 --> 00:40:11,911
<i>asteroid a ɛsõ sɛnea ɛbɛyɛ a wobetumi afa
fi New York Kuropɔn nyinaa mu...</i>

538
00:40:11,994 --> 00:40:15,206
<i>baa wɔ Asase so akwansin 18,000 mu.</i>

539
00:40:16,874 --> 00:40:22,254
<i>Wɔahyɛ nkɔm sɛ foforo nso bɛbɔ
Asase so bere bi wɔ mfe 20 a edi hɔ no mu.</i>

540
00:40:25,257 --> 00:40:30,429
<i>Nanso sɛ nsuyiri kɛse bi, anaasɛ biribi foforo bi a
wiase nyinaa asiane, na ɛsɛ sɛ ɛba nnɛ...</i>

541
00:40:30,513 --> 00:40:32,973
<i>so yɛasiesie yɛn ho sɛ yɛbɛnya nkwa wɔ mu?</i>

542
00:40:33,599 --> 00:40:38,479
<i>Na sɛ nnipa a wofi asase so wɔ hɔ ampa a
abɔde a wɔhwɛ Asase so...</i>

543
00:40:38,562 --> 00:40:42,566
<i>so ɛda adi sɛ wɔn na wɔde ba
a ɛyɛ ɔsɛe a ɛte saa?</i>

544
00:40:42,650 --> 00:40:46,070
<i>Anaasɛ wɔbɛyɛ ahwɛfoɔ kɛkɛ...</i>

545
00:40:46,153 --> 00:40:49,448
<i>tena nkyɛn komm na wogyae abɔde
fa ne kwan?</i>

546
00:40:49,532 --> 00:40:54,203
Sɛ anyame a wofi asase so
so wɔ hɔ a wɔrehwɛ yɛn...

547
00:40:54,286 --> 00:40:57,206
na obiara a onim
daakye asiane ahorow ho...

548
00:40:57,289 --> 00:41:01,168
anaasɛ wotumi yɛ wɔn
wɔn ara...

549
00:41:01,252 --> 00:41:05,214
afei ebia yehia
sɛ wobesiesie wɔn ho ama ɛno.

550
00:41:07,967 --> 00:41:10,594
Yɛte beae a ɛyɛ hu mu...

551
00:41:10,678 --> 00:41:14,515
baabi a bere biara a yebetumi ayɛ
kɔ asiane foforo mu.

552
00:41:17,143 --> 00:41:19,019
Na ɛsɛ sɛ wobisa wo ho sɛ...

553
00:41:19,103 --> 00:41:22,064
sɛ nnipa a wofi asase so no ankasa a
ebia ɛrenbɔ saa.

554
00:41:25,192 --> 00:41:27,820
[ Onipa ] Nkyerɛkyerɛmu no mu biako
ma nea enti a nnipa a wofi asase so...

555
00:41:27,903 --> 00:41:29,989
ebia wɔbɛhwehwɛ sɛ wɔbɛsɛe adesamma...

556
00:41:30,072 --> 00:41:32,908
ne sɛ wɔsa yɛn yare nti
sɛ wɔn agyapade.

557
00:41:34,493 --> 00:41:36,579
Wɔne yɛn sɛ wɔn asefo.

558
00:41:36,662 --> 00:41:42,251
Na wotumi si gyinae ahorow
adesamma ho asɛm a egyina wɔn ahiade so.

559
00:41:42,334 --> 00:41:44,837
Enti ebia na wɔn ahiade ahorow te saa
abotɔyam na wosii gyinae...

560
00:41:44,920 --> 00:41:47,673
na wɔmpɛ sɛ adesamma bɛtwa wɔn ho ahyia
bio, enti ɛyɛ mmerɛw saa ara...

561
00:41:47,756 --> 00:41:51,093
sɛ wɔbɛpopa 'em sɛnea ɛte sɛ wɔbɛkɔ so
sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛkɔ so atra hɔ.

562
00:41:52,303 --> 00:41:54,597
[Ɔbea ] Adannandie
nnipa a wɔwɔ okyinnsoromma yi so...

563
00:41:54,680 --> 00:41:59,268
ayɛ koraa na koraa an
sɔhwɛ a nnipa a wofi asase so de hwɛ.

564
00:42:00,686 --> 00:42:03,814
Sɛ nkwagye ne ade titiriw a...

565
00:42:03,898 --> 00:42:06,358
wɔrebɔ mmɔden sɛ wɔbɛnya yɛn...

566
00:42:06,442 --> 00:42:10,487
wɔ awiei kwan bi so
bere a yɛda so te ase no.

567
00:42:12,907 --> 00:42:17,536
Wɔhwɛɛ sɛ yebenya nkwa
denam nnipa a wofi asase so...

568
00:42:17,620 --> 00:42:19,538
way back wɔ akyirikyiri bere a atwam no mu...

569
00:42:19,622 --> 00:42:22,791
efisɛ yɛte saa
wɔn mma tẽẽ.

570
00:42:24,293 --> 00:42:26,670
Yɛyɛ wɔn ade.

571
00:42:26,754 --> 00:42:31,759
Wɔn, nokwarem no, wɔwɔ vested
yɛn nkwagye ho anigye.

572
00:42:35,888 --> 00:42:40,601
<i>[ Ɔkyerɛwfo] So yɛyɛ asefo
nana bi a ɔte asase so a wɔfrɛ no Noa...</i>

573
00:42:40,684 --> 00:42:45,356
<i>a wɔsomaa no sɛ ɔnkɔsan nhyɛ nnipa mu
Asase no wɔ nsuyiri kɛse no akyi?</i>

574
00:42:45,439 --> 00:42:47,149
<i>Na sɛ ɛte saa a...</i>

575
00:42:47,233 --> 00:42:51,904
<i>so nnipa a wofi asase so wɔ hɔ
wɔrehwɛ yɛn so de besi nnɛ mpo...</i>

576
00:42:52,696 --> 00:42:55,241
<i>ɛnyɛ sɛ wɔbɛsɛe yɛn, na mmom kɛkɛ...</i>

577
00:42:55,324 --> 00:42:59,745
<i>sɛ yɛbɛhwɛ sɛ yebetumi adi nkonim anaa
wɔ Asase so ɔsɛe kɛse a edi hɔ no so?</i>

578
00:43:01,163 --> 00:43:05,251
<i>Ɛyɛ asɛmmisa a ebia yenni bi
bere pii a ɛsɛ sɛ wosusuw ho...</i>

579
00:43:05,334 --> 00:43:10,464
<i>gye sɛ wobesusuw dodow a ɛdɔɔso ho
anaasɛ dodow ahe na wɔbɛtena ase.</i>


